COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

CUMA ALİ DOĞAN VE BETÜL DOĞAN - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 76478 / 01)

Kararın Özet Çevirisi

STRAZBURG

21 Şubat 2006

İşbu karar Sözleşmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (76478 /01) başvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaşları Cuma Ali Doğan ve Betül Doğan’ın (Başvuranlar) Avrupa İnsan Hakları

Mahkemesi’ne 31 Ekim 2000 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Temel İnsan

Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur. Başvuranlar,

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde Ankara Barosu avukatlarından Tekin

Akıllıoğlu ve Adil Aktay tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) 1993 tarihinde başvuranlara ait İskenderun’da bulunan

araziyi çevre yolu yapımı dolayısıyla istimlak etmiştir.

Başvuranlar ödenen miktarın yetersiz olduğu gerekçesiyle ek bedel istemiyle İskenderun

Asliye Hukuk Mahkemesi’ne başvurmuşlardır.

Asliye Hukuk Mahkemesi 27 Kasım 1997 tarihli bir kararla başvuranlara 3.291.112.000 TL.

ödenmesine ve bu miktara taşınmazın İdareye devredildiği tarihten itibaren yıllık % 30 yasal

faiz işletilmesine karar vermiştir.

Yargıtay, 6 Nisan 1999 tarihinde bu kararı onamıştır.

9 Haziran 2000 tarihinde yasal faiz oranıyla birlikte başvuranlara 8.631.425.000 TL.

ödenmiştir.

HUKUKA DAİR

I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLMESİNE DAİR

Başvuranlar, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin iki bakımdan ihlal edildiğini ileri

sürmektedirler. Başvuranlar ilk olarak, 1993 yılında belirlenen ilk bedel kendilerine 1996

tarihinde arazinin Devlet’e devredilmesinin ardından ödendiğini, daha sonra ödenmesine

hükmedilen kararla ek bedelin gecikmeli olarak ödendiğini öne sürmektedir. Başvuranlar, ilk

kısımla ilgili gecikme faizinin uygulanmaması ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı

nedeniyle bu gecikmenin telafi edilmediğini öne sürmektedirler.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Yapılan şikayetin ilk bölümü ile ilgili olarak AİHM, başvuranların kamulaştırılan taşınmazın

tapu siciline kaydedilmesinin ardından süren üç yıl boyunca orantısız zarara uğradıklarını

ispat etme durumunda olmadıklarına itibar etmektedir. Ne şekilde olursa olsun başvuranların

ulusal yetkililer nezdinde gelir kaybına uğradıklarını dile getirecekleri hiçbir adımı

atmamaları doğrultusunda iç hukuk yolları tüketilmemiştir. Bu doğrultuda AİHM, başvuruyu

yalnızca ek kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi bakımından inceleyecektir.

Hükümet bu bağlamda, AİHS’nin 35. maddesi çerçevesinde başvuranların iç hukuk yollarını

tüketmediklerini ve Borçlar Kanunu’nun 105. maddesinde öngörülen başvuru yolunu

2

kullanmadıklarını ve AİHM’ye yapılan başvurunun 6 Nisan 1999 tarihli Yargıtay kararının

ardından altı ay içinde gerçekleştirilmediğini savunmaktadır.

Başvuranlar, bu sava karşı çıkmıştır.

AİHM, başvuranların teoride Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi uyarınca tek bir başvuru yolu

bulunduğu yönündeki şikayetleri kabul etmekte, bununla birlikte, sözü edilen başvuru

yolunun etkisiz bir sonuca götürmesi nedeniyle bu doğrultuda yapılan başvuruyu

reddetmektedir (Bkz. sözü edilen Aka kararı, s. 2678-2679, §§ 34-37).

AİHM, mahkemenin bu yöndeki yerleşik içtihatları (Bkz. özellikle Akkuş kararı) ve sunulan

unsurların bütünü ışığında, bu şikayetin esastan incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir.

Şikayetin bu bölümünün kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe tespit edilmemiştir.

B. Esas hakkında

AİHM, daha önceki kararlarda benzer şikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu

Protokolün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. sözü edilen Akkuş

kararı, s. 1317, §§ 30-31, ve Aka kararı, s. 2682, §§ 50-51).

AİHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı şekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme, yerel merciler tarafından ek istimlak

bedelinin geç ödenmesi hususunun mülkiyet sahibinin gelir kaybına neden olan idareye

yükleneceği tespitini yapmaktadır. Bu gecikme sözkonusu sürecin etkinliğini daha da

artırmıştır ki bu durumda AİHM, kamu yararının zarureti ve mülkiyet haklarının korunması

arasındaki dengeyi bozacak şekilde başvuranların gereğinden fazla yük altında kaldığı

görüşündedir.

Sonuç olarak Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiştir.

II. AİHS’NİN 6. MADDESİ’NİN İHLAL EDİLMESİ HAKKINDA

Başvuranlar, 1993 tarihinde tapu siciline kaydedilmesi ile başlayan ve Haziran 2000 tarihinde

ek bedelin ödenmesi ile sona eren kamulaştırma sürecinin uzunluğundan şikayetçi olmakta ve

AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

Hükümet bu bağlamda, ulusal yargı makamları nezdinde davanın AİHS’nin 6 § 1.

maddesinde yer alan esaslara uygun olarak yürütüldüğünün altını çizmektedir.

Başvuranlar bu sava karşı çıkmaktadırlar.

AİHM, bu şikayetin 35. madde uyarınca kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe

olmamasına karşın, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde alınan sonuç ışığında

AİHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca ayrıca incelenmesini gerekli görmemektedir.

3

III. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASI

A. Maddi zarar ve masraf ve harcamalar

Başvuranlar 2.551 Amerikan Doları maddi, 3.569 Amerikan Doları manevi zarara

uğradıklarını ileri sürmektedirler.

Başvuranlar yapmış oldukları masraf ve harcamalara ilişkin rakam belirtmeksizin tazmin

edilmesini talep etmektedirler.

AİHM, Akkuş kararında (sözü edilen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) belirlenen ilgili ekonomik

hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili ekonomik veriler ışığında, başvuranlara birlikte

talep ettikleri 2.551 Amerikan Dolarına karşılık gelen 2.106 Euro’nun ödenmesini

kararlaştırmıştır.

Manevi zararla ilgili olarak AİHM, ihlal kararının tespitinin başlı başına bir adil tazmini

oluşturduğu kanısındadır.

AİHM masraf ve harcamalarla ilgili olarak, AİHS’nin 41. maddesi uyarınca yalnızca

gerçekliği ve gerekliliği ispat edilen makul orandaki miktarların ödendiğini hatırlatmaktadır

(Bkz. Nikolova-Bulgaristan kararı no: 31195/96, § 79, AİHM 1999-II).

Başvuranların hiçbir rakam telaffuz etmemelerine karşın, AİHM, AİHS’nin 60. maddesi

uyarınca başvuranlara tüm masraf ve harcamalar için toplam 1.000 Euro ödenmesini

kararlaştırmıştır.

B. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AİHM, OYBİRLİĞİYLE,

1. Ek kamulaştırma bedelinin ödenmesindeki gecikme ile Ek 1 no’lu Protokol’ün 1.

maddesinin ve AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiği şikayetlerinin kabuledilebilir

olduğuna;

2. Başvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. Ek kamulaştırma bedelinin geç ödenmesi nedeniyle Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin

ihlal edildiğine;

4. AİHS’nin 6§1. maddesine yönelik şikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

5. Mevcut kararın manevi zarar için tek başına adil bir tazmini oluşturduğuna;

4

6. a) AİHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

başvuranlara birlikte;

i.

maddi zarar için 2.106 (iki bin yüz altı) Euro;

ii.

iii.

masraf ve harcamalara ilişkin 1.000 (bin) Euro ödemesine;

belirtilen tüm tutarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eşit oranda basit faizin

uygulanmasına;

7. Adil tazmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 21 Şubat 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiştir.

5