CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

ÇIRAK vd. -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:33433/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

22 Temmuz 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (33433/02) no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları Salih Çırak, Hasan Çırak, Cangir Çırak, Mahir Çırak, Bakıl Çırak, Sadık Çırak,

Kakil Çırak, Tahır Çırak, Kutbettin Özoral, Remziye Çırak, Saadet Akalın ve Sabiha

Ablak’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 5 Temmuz 2002 tarihinde Temel

Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin

(AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Van Barosu avukatlarından E. Günsan ve S. Bedirhanoğlu

tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar, sırasıyla, 1932, 1940, 1958, 1933, 1949, 1949, 1943, 1939, 1968, 1936, 1953 ve

1931 doğumlulardır ve Van’da ikamet etmektedirler.

16 Ekim 1991 tarihinde, Devlet Su Đꢀleri Genel Müdürlüğü, baꢀvuranlara ait olan ve Çırak

(Van) köyünde bulunan taꢀınmazı kamulaꢀtırmıꢀtır.

30 Ocak 1992 tarihinde, DSĐ tarafından ödenen kamulaꢀtırma bedeline karꢀı çıkan

baꢀvuranlar, Özalp Asliye Hukuk Mahkemesi’nde bedel artırım davası açmıꢀlardır.

27 Haziran 2001 tarihli bir kararla, Asliye Hukuk Mahkemesi, baꢀvuranlara, 3.493.625.877

TL tutarında ek kamulaꢀtırma bedeli ödenmesine karar vermiꢀtir. Sözkonusu miktara,

kamulaꢀtırma kararının nihai hale geldiği 14 ꢁubat 1992 tarihinden itibaren iꢀletilen gecikme

faizi eklenmiꢀtir.

29 Kasım 2001, Yargıtay, itiraz edilen kararı onamıꢀtır.

22 Mart 2002 tarihinde, Yargıtay, karar düzeltme baꢀvurusunu reddetmiꢀtir.

19 Haziran 2002 tarihinde, idare, gecikme faizi ile birlikte 18.317.041.000 TL tutarında ek

kamulaꢀtırma bedeli ödemiꢀtir.

HUKUK

I. 1 NO’LU EK PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuranlar, idare tarafından gecikmeli olarak ödenmesi nedeniyle ek kamulaꢀtırma bedelinin

değer kaybetmesinden ve olayların meydana geldiği dönemde Türkiye’deki enflasyon oranı

karꢀısında gecikme faizlerinin yetersiz kalmasından ꢀikayetçilerdir. Baꢀvuranlar bu bağlamda,

1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmaktadırlar.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Đçtihadından doğan kriterler ıꢀığında (Bkz. özellikle sözü edilen Aka) ve sahip olduğu

unsurların tamamını göz önüne alarak AĐHM, ꢀikayetin esas bakımından inceleme konusu

yapılması gerektiği kanaatindedir. AĐHM, üstelik hiçbir kabuledilemezlik unsurunun

bulunmadığını da tespit etmektedir.

B. Esasa iliꢀkin

AĐHM, bu davadakine benzer sorunların ortaya çıktığı davaları birçok kez incelediğini ve 1

No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitine ulaꢀtığını hatırlatmaktadır (Bkz.

sözü edilen Akkuꢀ, Aka).

AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in davayı farklı ꢀekilde sonuçlandıracak ikna

edici hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatine varmıꢀtır. Ek kamulaꢀtırma bedelinin

belirlenmesi ve ödenmesindeki gecikme, baꢀvuranları mülklerinin kamulaꢀtırılmasına

ilaveten ayrı bir zarara daha uğratmıꢀtır. Sözkonusu zarar, enflasyon oranı karꢀısında

gecikme faizi oranının yetersiz kalması nedeniyle artmıꢀtır. Kamulaꢀtırmanın yapıldığı

dönemdeki taꢀınmazın değeri ile fiili olarak ödemenin yapıldığı dönemdeki taꢀınmazın

değeri arasındaki fark AĐHM’yi baꢀvuranların toplum yararının gerektirdikleri ile mülkiyet

hakkına saygının korunması arasında hüküm sürmesi gereken adil dengeyi bozan

alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak zorunda kaldıkları yönünde düꢀünmeye

sevk etmektedir.

Sonuç olarak, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, yargılamanın uzunluğu nedeniyle mallarına saygı haklarının ihlal

edilmesinden de ꢀikayetçilerdir.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin yukarıda incelenen ꢀikayetle ilgili ve kabuledilebilir nitelikte

olduğunu belirtmektedir. AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi kapsamında ulaꢀtığı

tespiti göz önüne alarak mevcut davada, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀ olsa dahi

sözkonusu ꢀikayetin ayrıca incelenmesinin gerek olmadığı kanaatindedir (Andiçi-Türkiye,

baꢀvuru no: 27796/03, 4 Mart 2008).

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranlar, 844.952 Amerikan Doları tutarındaki maddi zararlarının tazmin edilmesi

gerektiğini ifade etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, ayrıca, maruz kaldıkları manevi zarar için de

500. 000 Amerikan Doları talep etmektedirler.

Hükümet, AĐHM’ye sözkonusu taleplerin reddedilmesi çağrısında bulunmaktadır.

Aka kararında benimsenen hesaplama yöntemini göz önüne alarak ve ilgili ekonomik

veriler ıꢀığında AĐHM, baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak 10.557 Euro maddi tazminat

ödenmesine hükmetmektedir.

Baꢀvuranların maruz kaldığı manevi zarara iliꢀkin olarak ise, AĐHM, mevcut dava

koꢀullarında, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinin yeterli adil

tatmin oluꢀturduğu kanaatindedir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar, ulusal mahkemeler önünde önemli miktarda yargılama masraf ve

giderlerinde bulunduklarını belirtmektedirler. Buna karꢀın, baꢀvuranlar, net hiçbir miktar

belirtmemiꢀ ve hiçbir belge sunmamıꢀlardır. AĐHM önünde yapılan yargılama masraf ve

giderlerine iliꢀkin olarak, baꢀvuranlar hiçbir belge sunmaksızın miktarı AĐHM’nin

takdirine bırakmaktadırlar.

AĐHM içtihadına göre bir baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini

gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları ortaya konulduğu sürece elde edebilir

(Iatridis-Yunanistan (adil tatmin), 31107/96). Sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü

edilen kriterleri göz önüne alarak, AĐHM, bu baꢀlık altında tazminat ödemeye gerek

olmadığı kanaatindedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana

üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek

olmadığına;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz

kuru üzerinden YTL’ ye çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara

ortaklaꢀa olarak 10.557 Euro (on bin beꢀ yüz elli yedi Euro) maddi tazminat

ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve

3. paragraflarına uygun olarak 22 Temmuz 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.