CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Kararı

ÇĐMEN/Türkiye Davası

Baꢀvuru No: 19582/02

Strazburg

3 ꢁubat 2009

ĐKĐNCĐ DAĐRE

USUL

Davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı Ali Çimen’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne, 8 Aralık 2001 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına

Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine yaptığı 19582/02 sayılı

baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đ zmir Barosu

avukatlarından M. Đꢀ eri tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran, 1969 doğumludur ve Đ zmir’de ikamet etmektedir.

Baꢀvuran, yasadıꢀı silahlı bir örgütün eylemleriyle ilgisi olduğu ꢀüphesiyle Đzmir

Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi ekipleri tarafından 17 Nisan 2000’de gözaltına

alınmıꢀtır.

Baꢀvuran, aynı gün, avukat yardımı almadan Terörle Mücadele ꢁubesi’nde

sorgulanmıꢀtır. Baꢀvuran, tutuklu haklarının yazılı olduğu bir formu imzalamıꢀ, böylece

aleyhindeki suçlamalardan bilgi sahibi olmuꢀ ve sessiz kalma hakkı olduğu kendisine

hatırlatılmıꢀtır. Baꢀvuran, ifadesinde yasadıꢀı örgütle ilgisi olduğunu kabul etmiꢀtir.

Baꢀvuran, 20 Nisan 2000’de, önce Cumhuriyet Savcısı, daha sonra Đzmir Devlet

Güvenlik Mahkemesi tetkik hakimi huzuruna çıkartılmıꢀtır. Baꢀvuran, yine avukat yardımı

almadan, Cumhuriyet Savcısı ile hakim huzurunda yasadıꢀı silahlı örgütün bazı eylemlerine

katıldığını itiraf etmiꢀtir.

Aynı gün, avukatı baꢀvuranı ziyaret etmek istemiꢀ, ancak bu talep Cumhuriyet Savcısı

tarafından reddedilmiꢀtir.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı

Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari

olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

2 Mayıs 2000’de, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, baꢀvuranı

yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık etmekle itham ederek aynı mahkemede dava açmıꢀtır.

Cumhuriyet Savcısı, Ceza Kanunu’nun 169. maddesi ile 3713 sayılı Terörle Mücadele

Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca baꢀvuranın mahkum edilmesini ve cezalandırılmasını talep

etmiꢀtir.

Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi, 5 Aralık 2000’de, baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ ve üç

yıl dokuz ay hapis cezasına mahkum etmiꢀtir. Mahkeme, vermiꢀ olduğu kararda, baꢀvuranın

tetkik hakimine vermiꢀ olduğu ifadelere özel önem atfetmiꢀtir.

Baꢀvuran, 25 Aralık 2000’de temyize gitmiꢀtir. Belirsiz bir tarihte, Yargıtay

Cumhuriyet Baꢀsavcısı yazılı görüꢀünü sunmuꢀtur. Bu belge baꢀvuran ile temsilcisine tebliğ

edilmemiꢀtir. Yargıtay, 11 Haziran 2001’de, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

muhakemesini ve takdirini uygun bularak, baꢀvuranın itirazını reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀünün kendisine tebliğ

edilmediği ve gözaltındayken avukat yardımı almasına izin verilmediği konusunda ꢀikayetçi

olmuꢀ ve bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin 6. maddesinin 1. ve 3(c) fıkralarına dayandırmıꢀtır.

A. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀünün tebliğ edilmemesi

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesine dayanarak, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın

yazılı görüꢀünün kendisine tebliğ edilmediği konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet, temyiz baꢀvurularından Yargıtay’ın baꢀsavcının görüꢀü hilafına karar

vermesinin mümkün olması muvacehesinde Yargıtay Baꢀsavcısı’nın görüꢀünün Yargıtay için

bağlayıcı olmadığını ileri sürmüꢀtür. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranın avukatının dava dosyasına

bakma ve belgeleri inceleme hakkı olduğunu ifade etmiꢀtir. Hükümet, son olarak, 27 Mart

2003’te yapılan son değiꢀiklikle birlikte, Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 316. maddesinin

Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀünün taraflara tebliğ edilmesini öngördüğünü

belirtmiꢀtir.

1. Kabuledilebilirlik

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

2. Esas

AĐHM, ayrıca, aynı ꢀikayeti Göç davasında incelediğini ve AĐHS’nin 6/1 maddesinin

ihlalini tespit ettiğini belirtir. AĐHM, Göç kararında, Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın ifadelerinin

niteliği ile baꢀvurana cevaben yazılı görüꢀ sunma imkanının verilmediği hususunu gözönünde

bulundurarak, baꢀvuranın çekiꢀmeli dava hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM, sözkonusu davada, yukarıda bahsi geçen Göç davasında vermiꢀ olduğu

karardan ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı kanaatindedir.

Buna göre, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

B. Gözaltında avukat yardımından yararlanma

1. Kabuledilebilirlik

Hükümet, ilk olarak, baꢀvuranın yerel mahkemelerce yürütülen yargılamanın hiçbir

aꢀamasında avukat yardımından yararlanma hakkından yoksun bırakıldığı konusunda

ꢀikayetçi olmadığını, bu nedenle AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen iç hukuk yollarının

tüketilmesi ꢀartının yerine getirilmediğini ileri sürmüꢀtür. Hükümet, gözaltı süresinin 20

Nisan 2000 tarihinde sona erdiğini, ancak 8 Aralık 2001 tarihinde AĐHM’ye baꢀvurulduğunu

belirterek, baꢀvurunun bu kısmının altı aylık sürenin dıꢀında dile getirildiğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, baꢀvuranın avukata eriꢀim hakkına getirilen kısıtlamanın 3842 sayılı Kanun’un

31. maddesine uygun olduğunu ve Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yetki alanına giren bir

suçla bağlantısı nedeniyle gözaltında tutulan herkese bu kısıtlamanın uygulandığını

kaydetmektedir. AĐHM, ayrıca, dava dosyasındaki belgelerden, baꢀvuranın avukatının 20

Nisan 2000’de Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’na baꢀvurarak

baꢀvuranı görmeyi talep ettiğini, ancak bu talebin reddedildiğini gözlemlemektedir. Ayrıca,

baꢀvuranın avukatı, 4 Aralık 2000’de Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne sunduğu

dilekçede, baꢀvuranın avukata eriꢀim hakkına getirilen kısıtlamanın AĐHS’nin 6. maddesinin

bir ihlali olduğunu belirtmiꢀtir. Buna göre, AĐHM, Hükümet’in iç hukuk yollarına iliꢀkin

yapmıꢀ olduğu ön itirazı reddeder.

AĐHM, baꢀvuranın altı ay kuralına uymadığı yönündeki itirazla ilgili olarak,

yargılamanın adil olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın bütünlüğünün dikkate

alınması gerektiğini hatırlatır (John Murray / Birleꢀik Krallık, Hüküm ve Karar Raporları

1996-I). Sözkonusu davada, baꢀvuran, Yargıtay’ın vermiꢀ olduğu nihai karardan sonraki altı

ay içerisinde AĐHM’ye baꢀvurmuꢀtur. Dolayısıyla, baꢀvuran, AĐHS’nin 35/1 maddesinde

öngörüldüğü gibi altı ay içerisinde AĐHM’ye baꢀvurmuꢀtur. Sonuç olarak, bu itiraz da

kabuledilemez niteliktedir.

2. Esas

Baꢀvuran, gözaltındayken avukata eriꢀim hakkına getirilen kısıtlamanın adil

yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, yerel mahkeme kararının, avukatı

olmaksızın tetkik hakimi huzurunda vermiꢀ olduğu ifadeye dayandığını iddia etmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın yargılama sırasında bir avukat tarafından temsil edildiğini ve

mahkumiyetin tek dayanağının tetkik hakimi huzurunda verilen ifade olmadığını iddia

etmiꢀtir.

AĐHM, Salduz davasında belirlediği temel ilkeleri hatırlatır. AĐHM, sözkonusu kararı

bu ilkeler ıꢀığında inceleyecektir.

AĐHM, sözkonusu davada, baꢀvuranın avukata eriꢀim hakkına getirilen kısıtlamanın

sistematik olduğunu ve Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yetki alanına giren bir suçla

bağlantısı nedeniyle gözaltında tutulan herkese uygulandığını hatırlatır. Baꢀvuranın gözaltı

sürecinin ilk aꢀamasında vermiꢀ olduğu ifadeyi defalarca inkar etmesine rağmen, Đzmir Devlet

Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranın tetkik hakimi huzurunda vermiꢀ olduğu bu ifadeyi

mahkumiyeti için kullanmıꢀtır. Buna göre, sözkonusu davada, baꢀvuranın avukat eriꢀimine

getirilen kısıtlamadan etkilendiği ꢀüphesizdir. Dolayısıyla, ne sonradan sağlanan avukat

yardımı ne de bir sonraki yargılamanın çekiꢀmeli niteliği önceden yapılan hataları

düzeltebilir.

Özetle, yargılama veya temyiz sırasında baꢀvuranın aleyhindeki kanıtlara itiraz etme

imkanı bulunmasına rağmen, gözaltındayken avukatının olmaması baꢀvuranın savunma

haklarını telafi edilemez bir ꢀekilde etkilemiꢀtir.

Buna göre, AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte 6/3(c) maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

AĐHM Đçtüzüğü’nün 60. maddesine göre, adil tatmine iliꢀkin bütün taleplerin

destekleyici belgeleri veya faturaları ile birlikte ayrıntılı bir dökümleri yapılır; “bunun

yapılmaması halinde talepler Daire tarafından tamamıyla veya kısmen reddedilebilir”.

Sözkonusu davada, baꢀvuran, verilen süre içerisinde adil tatmin taleplerini

sunmamıꢀtır. Bu nedenle, adil tatmin talepleri kabul edilmemiꢀtir.

Bununla birlikte, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalini oluꢀturan cezai yargılama sonucu

baꢀvuranın mahkum edildiğinin tespit edilmesi halinde, AĐHM, en iyi telafinin, baꢀvuranın

mümkün olduğunca bu maddenin ihlalini ortadan kaldıracak bir duruma dönmesini sağlamak

olduğu kanaatindedir (ꢁirin / Türkiye, no. 47328/99). Bu nedenle, AĐHM, en iyi telafinin,

baꢀvuranın talep etmesi halinde, AĐHS’nin 6/1 maddesinde yer alan ꢀartlara uygun olarak

yeniden yargılanması olacağı görüꢀündedir (mutatis mutandis, Gençel / Türkiye, no. 53431/99

ve Salduz, yukarıda kaydedilen).

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀünün baꢀvurana tebliğ edilmediği

gerekçesiyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. Gözaltındayken baꢀvuranın avukata eriꢀim hakkından mahrum bırakılması nedeniyle

AĐHS’nin 6/1 maddesi ile birlikte 6/3(c) maddesinin ihlal edildiğine;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 3 ꢁubat 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.