C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

3. DAĐRE

ÇĐLOĞLU VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 50967/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

28 Ekim 2004

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ÇĐLOĞLU VE DĐĞERLERĐ v. TÜRKĐYE

(Mülkiyet Hakkı Đhlali Đddiası)

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi 3. Daire Kararı

Baꢀkan: G. Ress, Üyeler: L. Caflisch, R. Türmen, B. Zupančič, H.S. Greve,

K. Traja ve A. Gyulumyan

Baꢀvuru No: 50967/99

Karar Tarihi: 28 Ekim 2004

Karayolları Genel Müdürlüğü, baꢀvuru sahiplerine ait olan bazı arazileri

kamulaꢀtırmıꢀtır. Baꢀvuru sahipleri ise, kamulaꢀtırma bedellerinin yetersiz

olduğu iddiasıyla mahkemeye baꢀvurmuꢀlardır. Karayolları Genel Müdürlüğü,

yerel mahkemece tespit edilen ve Yargıtay tarafından onaylanan ek tazminat

bedellerini geç ödemiꢀtir. Baꢀvuru sahipleri de geç ödeme ve yüksek enflasyon

sebepleri ile mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürerek Mahkeme’ye

baꢀvurmuꢀlardır.

Mahkeme ise, oybirliğiyle;

1. 1. No.lu Protokolün 1. maddesi bağlamında ileri sürülen ön itirazla ilgili

olarak baꢀvurunun kabul edilebilir olduğuna ve diğer ꢀikâyetlerin kabul edilemez

olduğuna;

2. 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Bir ihlal tespitinin manevi zarar için yeterli bir tazmin biçimi olduğuna;

4.

a) Sözleꢀme’nin 44/2. maddesi uyarınca, sorumlu Devlet’in, kararın

kesinleꢀmesinden sonra üç ay içerisinde, tüm vergiler dâhil olmak ve

ödeme tarihinde Türk Lirasına çevrilmek üzere baꢀvuru sahiplerine

maddi tazminat olarak aꢀağıdaki miktarları ödemesine;

i) 99.000 Euro;

ii) Harcama ve masraflar için ise 500 Euro;

b) Gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası’nın uygulamıꢀ

olduğu faiz oranın % 3 fazlası olarak hesaplanmasına;

5. Hakkaniyete dair diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.

DAVADA ATIF YAPILAN DĐĞER KARARLAR

1. Aka v. Türkiye, 23 Eylül 1998.

2. Akkuꢀ v. Türkiye, 9 Temmuz 1997.

3. Garcia Ruiz v. Đspanya, no. 30544/96.

4. Mantovanelli v. Fransa, 18 Mart 1997.

PROSEDÜR

1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin

Sözleꢀme’nin (Sözleꢀme) eski 25. maddesi uyarınca, Türk vatandaꢀları olan Ali

Đhsan Çiloğlu, Mustafa Çiloğlu ve Mehmet Üzel tarafından (baꢀvuru sahipleri) 2

Ağustos 1999 tarihinde Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa Đnsan Hakları

Komisyonu’na (Komisyon), sunulan 5096799 sayılı bir baꢀvurudan

kaynaklanmaktadır.

2. Baꢀvuru sahiplerini, Ankara Barosu avukatlarından S. Ulus temsil etmektedir.

Türk Hükümeti (Hükümet) herhangi bir görevli atamamıꢀtır.

OLAYLAR

I. OLAYI MEYDANA GETĐREN ꢀARTLAR

4. Baꢀvuru sahipleri sırasıyla 1940, 1947 ve 1937 doğumludurlar ve Afyon’da

ikamet etmektedirler.

5. 13 Eylül 1995 tarihinde Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM), baꢀvuru

sahiplerinin bazı gayrimenkullerini kamulaꢀtırmıꢀtır.

6. KGM tarafından belirlenen kamulaꢀtırma bedelini kabul etmeyen baꢀvuru

sahipleri, bu bedelin arttırılması için mahkemeye baꢀvurmuꢀlardır.

7. 22 Mayıs 1997 tarihli kararında mahkeme, baꢀvuru sahiplerini haklı bularak,

kamulaꢀtırma bedelini 19.923.726.400 Türk Lirası olarak belirlemiꢀ ve bu

bedellere yasal faizin uygulanmasına karar vermiꢀtir. Mahkeme, kararını 23

Aralık 1996 ve 10 Mayıs 1997 tarihli bilirkiꢀi raporlarına dayanarak vermiꢀtir.

8. 20 Ekim 1997 tarihli kararında Yargıtay, ilk derece mahkemesinin vermiꢀ

olduğu kararı, tartıꢀma konusu araziler üzerinde hazırlanan bilirkiꢀi raporlarının

ilk derece mahkemesi tarafından incelenmediği gerekçesiyle bozmuꢀtur. Aynı

zamanda bilirkiꢀilerin devalüasyon oranlarını hatalı olarak ele aldıklarını

belirtmiꢀtir.

9. 22 Ocak 1998 tarihli kararında, yeni bir bilirkiꢀi raporuna dayanarak ilk derece

mahkemesi, ihtilaflı arazinin özelliklerini de inceleyerek daha önceki kararını

tekrarlamıꢀtır.

10. 20 Mayıs 1998 tarihli kararı ile Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını,

Yargıtay’ın daha önce vermiꢀ olduğu bozma kararındaki gerekçelerin dikkate

alınmaması sebebi ile tekrar bozmuꢀtur.

11. 20 ve 23 Kasım 1998 tarihinde ek tazminat miktarları konusunda birbirine

yakın sonuçlar içeren farklı komitelerden oluꢀan iki bilirkiꢀi raporu

hazırlanmıꢀtır.

12. 26 Kasım 1998 tarihli kararında mahkeme, bu raporlara dayanarak, ek

tazminat miktarını 10.759.109.640 Türk Lirası olarak belirlemiꢀtir.

13. 8 ꢁubat 1999 tarihinde Yargıtay bu kararı onamıꢀtır.

14. 29 Temmuz 1999’da KGM kamulaꢀtırma bedellerini ödemiꢀtir.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMASI

15. Bu bölüm Akkuꢀ v. Türkiye (9 Temmuz 1997, par. 13-16) ve Aka v. Türkiye

(23 Eylül 1998, par. 17-25) kararlarında verilmiꢀtir.

HUKUKĐ BOYUT

I. 1 NO.LU PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐALARI

16. Baꢀvuru sahipleri, KGM’nün kamulaꢀtırma bedellerinin gecikmeli olarak

ödemesi ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranları sebebiyle kendilerine ödenen

miktarın değer kaybettiğinden ꢀikâyet etmekte ve 1 No.lu Protokolün 1.

maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler:

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı

gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı

sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun genel

ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak

kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para

cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama

konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”

A. Kabul Edilebilirlik Hakkında

17. Hükümet, baꢀvuru sahiplerinin Sözleꢀme’nin 35. maddesi gereğince iç hukuk

yollarını tüketmeden Mahkeme’ye baꢀvurduklarını belirtmiꢀtir. Bununla beraber

yerel mahkemelerde süreç hala devam etmektedir.

18. Baꢀvuru sahipleri, Hükümetin bu iddiasını kabul etmemiꢀlerdir.

19. Mahkeme, yerel mahkemeler arasındaki yasal oranlar arasındaki ihtilafa

dikkat çekmiꢀ ve bu aꢀamada yapılacak herhangi bir baꢀvurunun bu durumu

düzeltmesinin mümkün olmadığını belirtmiꢀtir.

20. Hükümetin, ikinci itirazı ile ilgili olarak Mahkeme, son yerel kararın

Yargıtay’ın 8 ꢁubat 1999 tarihli kararı olduğunu ve mevcut baꢀvurunun da 2

Ağustos 1999 tarihinde yapıldığını hatırlatmıꢀtır.

21. Bu sebeplerle, Mahkeme, Hükümet’in ön itirazlarını reddetmiꢀtir.

22. Mahkeme, içtihatlarında tespit edilen prensipler (Akkuꢀ v. Türkiye, 9

Temmuz 1997) ve elindeki deliller ıꢀığında, mevcut ꢀikayetlerin esastan

incelenmesine engel olan ve ꢀikayetlerin kabul edilemez bulunması için herhangi

bir gerekçenin olmadığına karar vermiꢀtir.

B. Esas Hakkında

23. Mahkeme, mevcut davadaki sorunlara benzer birçok kararda 1. No.lu

Protokolün 1. maddesinin ihlali olduğuna karar vermiꢀtir (yukarda bahsedilen

Akkuꢀ kararı, par. 31 ve Aka kararı, par. 50-51).

24. Hükümet tarafından ileri sürülen iddia ve savunmaları inceledikten sonra

Mahkeme, daha önceki kararlardaki tespitlerinden ayrılmak için herhangi bir

sebep tespit edememiꢀtir. Yerel mahkemelerin tespit ettiği ek tazminatların

ödenmesindeki gecikmenin, kamulaꢀtırmayı yapan kurumdan kaynaklandığına

ve bunun da baꢀvuru sahiplerinin, arazilerinin kamulaꢀtırılmasında yaꢀadıkları

zararların artmasına sebep olduğuna karar vermiꢀtir. Genel olarak, ödemedeki

gecikme ve uzun süren iꢀlemler sebebi ile Mahkeme, kamu yararı gereklilikleri

ile kiꢀisel mülkiyet hakkından faydalanma arasında korunması gereken adil

dengeyi bozacak ꢀekilde, baꢀvuru sahiplerinin kiꢀisel ve aꢀırı bir sorumluluk

üstlenmek zorunda kaldıklarına karar vermiꢀtir.

25. Sonuç olarak, 1. No.lu Protokolün 1. maddesinin bir ihlali söz konusudur.

II. SÖZLEꢀME’NĐN 6/1. MADDESĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐASI

26. Baꢀvuru sahipleri, Yargıtay’ın, kararını bilirkiꢀilerin kararlarına göre

değiꢀtirdiğinden ꢀikayet etmiꢀtir. Mahkeme, bu ꢀikayeti Sözleꢀme’nin 6/1.

maddesi bağlamında ele alacaktır:

“Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, gerek cezai

alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla

kurulmuꢀ bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir

süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına

sahiptir.”

27. Yerel mahkemelerin olaylar ve deliller konusunda yaptığı değerlendirmeleri

kendi değerlendirmeleri ile değiꢀtirmek Mahkeme’nin görev kapsamına

girmemektedir. Mahkeme’nin görevi, delillerin adil bir yargılanma sağlayacak

ꢀekilde toplanıp toplanmadığıdır (Mantovanelli v. Fransa, 18 Mart 1997, par.

34). Buna ek olarak, Sözleꢀme’nin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma

hakkını düzenlemesi, delillerin kabul edilebilirliği veya bu delillerin nasıl

değerlendirileceği konusunda kurallar koyamaz. Bu nedenle bu görevler ulusal

mahkemelerin ve ulusal hukukun bir sorunudur (Garcia Ruiz v. Đspanya, no.

30544/96, par. 28).

28. Mahkeme, dosyanın incelenmesinin akabinde bu madde altında düzenlenen

hakkın ihlal edildiğini gösteren bir sebep tespit edememiꢀtir.

29. Bununla birlikte Mahkeme, bu ꢀikayetin açıkça dayanaksız olduğuna ve bu

sebeple Sözleꢀme’nin 35/3 ve 4. maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiğine

karar vermiꢀtir.

III. SÖZLEꢀME’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

30. Sözleꢀme’nin 41. maddesi aꢀağıdaki hükmü içermektedir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve

ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, Mahkeme gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette

zarar gören tarafın tazminine hükmeder.

”

A. Maddi ve Manevi Zararlar

31. Baꢀvuru sahipleri, toplam 165.000 Euro maddi tazminat ve 5.000 Euro da

manevi tazminat talep etmiꢀlerdir.

32. Hükümet bu talepleri kabul etmemiꢀtir.

33. Akkuꢀ kararındaki hesaplama modelini ve ekonomik ꢀartları göz önünde

bulundurarak Mahkeme, maddi tazminat olarak toplam 99.000 Euro ödenmesine

karar vermiꢀtir. Manevi tazminat ile ilgili olarak ise Mahkeme, bir ihlal kararının

tespit edilmesinin hakkaniyete uygun bir tazmin oluꢀturduğuna karar vermiꢀtir.

B. Masraflar ve Harcamalar

34. Baꢀvuru sahipleri aynı zamanda Komisyon ve Mahkeme önündeki masraf ve

harcamalar için 5.750 Euro talep etmiꢀlerdir.

35. Hükümet bu talebi kabul etmemiꢀtir.

36. Mevcut bilgiler ve konu ile ilgili içtihadı ıꢀığında Mahkeme, baꢀvuru

sahiplerine, Komisyon ve Mahkeme önündeki iꢀlemler için toplam 500 Euro

ödenmesinin uygun olacağına karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

37. Mahkeme, gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası’nın uygulamıꢀ

olduğu faiz oranın % 3 fazlası olarak hesaplanmasına karar vermiꢀtir.

TÜM BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE;