C O N S E I L D E

L ' E U R O P E

A V R U P A

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÇĐFTÇĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 50732/99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

7 Ekim 2004

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

ÇĐFTÇĐ v. TÜRKĐYE

(Mülkiyet Hakkı Đhlali Đddiası)

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi 3. Daire Kararı

Baꢀkan: G. Ress Üyeler: L. Caflisch, R. Türmen, B. Zupančič, H.S. Greve,

K. Traja ve A. Gyulumyan ve V.Berger

Baꢀvuru No: 50732/99

Karar Tarihi: 7 Ekim 2004

Karayolları Genel Müdürlüğü, baꢀvuru sahibine ait olan bazı arazileri

kamulaꢀtırmıꢀtır. Baꢀvuru sahibi ise, kamulaꢀtırma bedellerinin yetersiz olduğu

iddiasıyla mahkemeye baꢀvurmuꢀtur. Karayolları Genel Müdürlüğü, yerel

mahkemece tespit edilen ve Yargıtay tarafından onaylanan ek tazminat

bedellerini geç ödemiꢀtir. Baꢀvuru sahibi de geç ödeme ve yüksek enflasyon

sebepleri ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürerek Mahkeme’ye

baꢀvurmuꢀtur.

Mahkeme ise, oybirliğiyle;

1. Baꢀvurunun kabul edilebilir olduğuna;

2. 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

a) Sözleꢀme’nin 44/2. maddesi uyarınca, sorumlu Devlet’in, kararın

kesinleꢀmesinden sonra üç ay içerisinde, tüm vergiler dahil olmak ve

ödeme tarihinde Türk Lirasına çevrilmek üzere baꢀvuru sahibine maddi

tazminat olarak aꢀağıdaki miktarları ödemesine;

i) 7.888 Euro;

ii) Harcama ve masraflar için ise 300 Euro;

b) Gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası’nın uygulamıꢀ

olduğu faiz oranın % 3 fazlası olarak hesaplanmasına;

4. Bir ihlal tespitinin manevi zarar için yeterli bir tazmin biçimi olduğuna;

5. Hakkaniyete dair diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.

DAVADA ATIF YAPILAN DĐĞER KARARLAR

1. Aka v. Türkiye, 23 Eylül 1998.

2. Akkuꢀ v. Türkiye, 9 Temmuz 1997.

PROSEDÜR

1. Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin

Sözleꢀme’nin (Sözleꢀme) eski 25. maddesi uyarınca, Türk vatandaꢀı olan

Hüseyin Çiftçi tarafından (baꢀvuru sahibi) 9 Temmuz 1998 tarihinde Türkiye

Cumhuriyeti aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Komisyonu’na (Komisyon), sunulan

50732/99 sayılı bir baꢀvurudan kaynaklanmaktadır.

2. Baꢀvuru sahibini, Đstanbul Barosu avukatlarından B. Baysal temsil etmektedir.

Türk Hükümeti (Hükümet) herhangi bir görevli atamamıꢀtır.

3. Baꢀvuru, Sözleꢀmenin 11 No.lu Protokolünün yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998

tarihinde Mahkeme’ye sevk edilmiꢀtir.

4-7. Dava ilk olarak Mahkeme’nin Birinci Dairesine verilmiꢀtir. Ancak 1 Kasım

2001 tarihinde Mahkeme’nin dairelerinin oluꢀumunun değiꢀmesi sebebi ile dava,

Üçüncü Daire’ye sevk edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. OLAYI MEYDANA GETĐREN ꢀARTLAR

8. Baꢀvuru sahibi 1947 yılında doğmuꢀtur ve Balıkesir’de ikamet etmektedir.

9. 1990 yılında Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM), baꢀvuru sahibinin

Đstanbul’daki bazı gayrimenkullarını kamulaꢀtırmıꢀtır. KGM tarafından

belirlenen kamulaꢀtırma bedeli zamanında ödenmiꢀtir.

10. KGM tarafından belirlenen kamulaꢀtırma bedelini kabul etmeyen baꢀvuru

sahibi, bu bedelin arttırılması için mahkemeye baꢀvurmuꢀtur.

11. Mahkeme, baꢀvuru sahibini haklı bularak, KGM’nün aꢀağıda belirtilen

kamulaꢀtırma bedelini ödemesine ve bu miktarlara da % 30 faiz uygulanmasına

karar vermiꢀtir. Yargıtay bu kararı onamıꢀtır.

12. 12 Ocak 1998’de KGM kamulaꢀtırma bedelini ödemiꢀtir.

13. Ödenen miktarlar aꢀağıdaki tabloda verilmiꢀtir:

KAMULAꢀTIRMA ÖDENECEK YARGITAY’IN ÖDEME

ÖDENEN

BEDELĐ

FAĐZ

MĐKTARININ

TESPĐT

EDĐLDĐĞĐ

TARĐH

KARARI

ONADIĞI

TARĐH

TARĐHĐ

MĐKTAR

(TL)

87.750.000

1/4/1990

22/3/1994 12/1/1998 328.945.000

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMASI

14. Bu bölüm Akkuꢀ v. Türkiye (9 Temmuz 1997, par. 13-16) ve Aka v. Türkiye

(23 Eylül 1998, par. 17-25) kararlarında verilmiꢀtir.

HUKUKĐ BOYUT

I. 1 NO.LU PROTOKOLÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLALĐ ĐDDĐALARI

15. Baꢀvuru sahibi, KGM’nün kamulaꢀtırma bedelini gecikmeli olarak ödemesi

ve Türkiye’deki yüksek enflasyon oranları sebebiyle kendisine ödenen miktarın

değer kaybettiğinden ꢀikayet etmekte ve 1 No.lu Protokolün 1. maddesinin ihlal

edildiğini ileri sürmektedir:

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı

gösterilmesini isteme hakkı vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı

sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun genel

ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak

kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para

cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama

konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”

A. Kabul Edilebilirlik Hakkında

16. Mahkeme, içtihatlarında tespit edilen prensipler (Akkuꢀ v. Türkiye, 9

Temmuz 1997) ve elindeki deliller ıꢀığında, mevcut ꢀikayetlerin esastan

incelenmesine engel olan ve ꢀikayetlerin kabul edilemez bulunması için herhangi

bir gerekçenin olmadığına karar vermiꢀtir.

B. Esas Hakkında

17. Mahkeme, mevcut davadaki sorunlara benzer birçok kararda 1. No.lu

Protokolün 1. maddesinin ihlali olduğuna karar vermiꢀtir (yukarda bahsedilen

Akkuꢀ kararı, par. 31 ve Aka kararı, par. 50-51).

18. Hükümet tarafından ileri sürülen iddia ve savunmaları inceledikten sonra

Mahkeme, daha önceki kararlardaki tespitlerinden ayrılmak için herhangi bir

sebep tespit edememiꢀtir. Yerel mahkemelerin tespit ettiği ek tazminatların

ödenmesindeki gecikmenin, kamulaꢀtırmayı yapan kurumdan kaynaklandığına

ve bunun da baꢀvuru sahiplerinin, arazilerinin kamulaꢀtırılmasında yaꢀadıkları

zararların artmasına sebep olduğuna karar vermiꢀtir. Genel olarak, ödemedeki

gecikme ve uzun süren iꢀlemler sebebi ile Mahkeme, kamu yararı gereklilikleri

ile kiꢀisel mülkiyet hakkından faydalanma arasında korunması gereken adil

dengeyi bozacak ꢀekilde, baꢀvuru sahibinin kiꢀisel ve aꢀırı bir sorumluluk

üstlenmek zorunda kaldıklarına karar vermiꢀtir.

19. Sonuç olarak, 1. No.lu Protokolün 1. maddesinin bir ihlali söz konusudur.

II. SÖZLEꢀME’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

20. Sözleꢀme’nin 41. maddesi aꢀağıdaki hükmü içermektedir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve

ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, Mahkeme gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette

zarar gören tarafın tazminine hükmeder.

”

A. Maddi ve Manevi Zararlar

21. Baꢀvuru sahibi maddi tazminat olarak, 9.100 Euro manevi tazminat içinse

2.500 Euro talep etmiꢀtir.

22. Hükümet bu talepleri kabul etmemiꢀtir.

23. Akkuꢀ kararındaki hesaplama modelini ve ekonomik ꢀartları göz önünde

bulundurarak Mahkeme, baꢀvuru sahibine maddi tazminat olarak 7.888 Euro

ödenmesine karar vermiꢀtir. Manevi tazminat ile ilgili olarak ise Mahkeme, bir

ihlal kararının tespit edilmesinin hakkaniyete uygun bir tazmin oluꢀturduğuna

karar vermiꢀtir.

B. Masraflar ve Harcamalar

24. Baꢀvuru sahibi aynı zamanda Komisyon ve Mahkeme önündeki masraf ve

harcamalar için 1.680 Euro talep etmiꢀtir.

25. Hükümet bu talebi kabul etmemiꢀtir.

26. Mevcut bilgiler ve konu ile ilgili içtihadı ıꢀığında Mahkeme, baꢀvuru

sahiplerine, Komisyon ve Mahkeme önündeki iꢀlemler için toplam 300 Euro

ödenmesinin uygun olacağına karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

27. Mahkeme, gecikme faizi oranının, Avrupa Merkez Bankası’nın uygulamıꢀ

olduğu faiz oranın % 3 fazlası olarak hesaplanmasına karar vermiꢀtir.

TÜM BU GEREKÇELERLE, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE;