CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ÇEVEN -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:41746/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

24 Kasım 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (41746/04) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀı) Güldede Çeven’in (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 2 Eylül 2004

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından H. Akgül tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1977 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

8 Eylül 1995 tarihinde, baꢀvuran, yasadıꢀı bir örgüt olan DHKP/C üyelerine yönelik yürütülen

bir operasyon çerçevesinde yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀtır.

22 Eylül 1995 tarihinde, baꢀvuranın, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet

Savcısı tarafından ifadesi alınmıꢀtır. Bilahare baꢀvuran, sözkonusu mahkemenin nöbetçi

hakimi karꢀısına çıkarılmıꢀ ve hakim baꢀvuranın tutuklanmasına hükmetmiꢀtir.

9 Ekim 1995 tarihli bir iddianame ile savcı, “Anayasal düzeni yıkmaya teꢀebbüs” suçunun

cezalandırılmasını öngören eski Türk Ceza Kanunu’nun 146/1 maddesi uyarınca baꢀvuran

hakkında ceza davası açmıꢀtır.

16 Haziran 2004 tarihinde, 5190 sayılı yasa ile Devlet Güvenlik Mahkemeleri kaldırılmıꢀtır.

Baꢀvuranın davası Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne havale edilmiꢀtir.

22 Kasım 2004 tarihinde, Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı serbest bırakmıꢀtır.

13 Eylül 2007 tarihli bir kararla, Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranı, müebbet hapis cezasına

mahkum etmiꢀtir. Bilahare olayların meydana geldiği dönemde baꢀvuranın yaꢀını göz önüne

alan Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın cezasını on beꢀ yıl hapis cezasına indirmiꢀtir.

1 Aralık 2008 tarihinde, Yargıtay sözkonusu kararı onamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5/3, 5/4 ve 5/5 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, tutukluluk süresinin uzunluğundan ve sözkonusu tutukluluğun yasallığının

incelenmesini sağlayan baꢀvuru yolunun bulunmayıꢀından da ꢀikayetçidir. Baꢀvuran,

tutukluluk süresinin uzunluğu nedeniyle maruz kaldığı zararları talep etme imkanının

bulunmamasından dolayı da mağdur olduğunu dile getirmektedir. Baꢀvuran, bu bağlamda,

AĐHS’nin 5/3, 5/4 ve 5/5 maddelerine atıfta bulunmaktadır.

Kabuledilebilirliğe iliꢀkin olarak, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde

baꢀvurunun dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan

bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru

kabuledilebilir niteliktedir.

Esasa iliꢀkin olarak ise, Hükümet, özellikle baꢀvuranın ꢀüphelendiği suçun niteliği ve ciddi

baꢀka suçlar iꢀleme riski göz önüne alındığında baꢀvurana uygulanan tutululuk süresinin uzun

olmadığını savunmaktadır.

Baꢀvuran, sözkonusu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, baꢀvuranın tutukluluk süresinin 8 Eylül 1995 tarihinde baꢀladığını ve Ağır Ceza

Mahkemesi tarafından serbest bırakıldığı tarih olan 22 Kasım 2004 tarihinde sona erdiğini

kaydetmektedir. Yargılama süresi dokuz yıl iki aydan fazla sürmüꢀtür. AĐHM, müteaddit

defalar mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan çok sayıda dava incelediğini ve

AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığını hatırlatmaktadır (Yücel-Türkiye

(no:2), baꢀvuru no: 31152/04, 8 Nisan 2008). Mevcut davada Hükümet’in baꢀka bir sonuca

ulaꢀmak için ikna edici hiçbir tespit ve argüman sunmaması nedeniyle AĐHM, AĐHS’nin 5/3

maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmıꢀtır.

Sözkonusu tespit AĐHS’nin 5/4 ve 5/5 maddeleri kapsamında yapılan ꢀikayetler için de

geçerlidir. AĐHM, Bağrıyanık-Türkiye (baꢀvuru no: 43256/04, 5 Haziran 2007), Abdülkadir

Aktaꢀ-Türkiye (baꢀvuru no: 38851/02, 31 Ocak 2008) ve Cahit Solmaz – Türkiye (baꢀvuru no:

34623/03, 14 Haziran 2007) kararlarında belirttiği aynı gerekçelerle AĐHS’nin 5/4 ve 5/5

maddesinin ihlal edildiği kanaatindedir.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, yargılama süresinin AĐHS’nin 6/1 maddesi ile öngörülen “makul süre” ilkesini ihlal

ettiğini iddia etmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

Kabuledilebilirliğe iliꢀkin olarak, AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesi kapsamında hiçbir

kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit etmektedir. Baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

Esasa iliꢀkin olarak ise, AĐHM, ihtilaflı yargılamanın baꢀvuranın yakalandığı tarih olan 8

Eylül 1995 tarihinde baꢀladığını ve Yargıtay karar tarihi olan 1 Aralık 2008 tarihinde sona

erdiğini tespit etmektedir. Dolayısıyla, sözkonusu yargılama on üç yıl üç ay sürmüꢀtür.

AĐHM, müteaddit defalar mevcut davada ortaya konan sorunlara benzer davalarda AĐHS’nin

6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmıꢀtır (Pélissier ve Sassi-Fransa, baꢀvuru no:

25444/94, Kalachnikov-Rusya, baꢀvuru no: 47095/99 ve Temel ve Taꢀkın-Türkiye, baꢀvuru

no: 40159/98, 30 Haziran 2005).

Konuya iliꢀkin içtihadını göz önüne alan AĐHM, mevcut davada, ihtilaflı yargılama süresinin

uzun olduğu ve “makul süre” ilkesini karꢀılamadığı kanaatindedir.

Bu itibarla, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, yargılama süresinin uzun olması sorununu ulusal mahkemeler önünde sunmasına

imkan tanıyacak etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmayıꢀından da ꢀikayetçi olmaktadır.

Baꢀvuran, bu bağlamda, AĐHS’nin 13. maddesine atıfta bulunmaktadır.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin hiçbir kabuledilemezlik unsuru içermediği kanaatindedir.

Dolayısıyla sözkonusu ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

Esasa iliꢀkin olarak ise, AĐHM, müteaddit defalar, mevcut davadaki sorunlara benzer

sorunları ortaya koyan davalarda AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmıꢀtır

(Tendik ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru no: 23188/02, 22 Aralık 2005 ve Bahçeyaka-Türkiye,

baꢀvuru no: 74463/01, 13 Temmuz 2006). Nitekim, Türk hukuk düzeni, ihtilaflı yargılama

süresine itirazda bulunabilmesi için baꢀvurana hiçbir etkili iç hukuk yolu sunmamaktadır.

Dolayısıyla AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca adil tatmin hususu ile ilgili olarak, baꢀvuran, 36.630 Euro

maddi tazminat, 250.000 Euro manevi tazminat ve 15.000 Euro yargılama masraf ve gideri

talep etmektedir. Belge olarak baꢀvuran, posta makbuzlarını, avukatlık ücret makbuzlarını ve

tercüme faturalarını belge olarak sunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, ileri sürülen maddi tazminatla tespit edilen ihlaller arasında hiçbir illiyet bağı

görememekte ve sözkonusu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın, AĐHM, hakkaniyete uygun

olarak, baꢀvurana, 19.000 Euro manevi tazminat ödenmesine hükmetmektedir. Yargılama

masraf ve giderleri ile ilgili olarak, AĐHM, tüm masraflar için baꢀvurana 1.000 Euro

ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

Ayrıca AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5. maddesinin 3, 4, ve 5. paragraflarının ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

5. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana aꢀağıdaki miktarların ödenmesine;

(i) her türlü vergiden muaf tutularak, 19.000 Euro (on dokuz bin Euro) manevi tazminat

(ii) her türlü vergiden muaf tutularak 1.000 Euro (bin Euro) yargılama masraf ve gideri

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 24 Kasım 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.