COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ALATAꢀ VE KALKAN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 57642 / 00)

Kararın Özet Çevirisi

STRAZBURG

11 Ekim 2005

Đꢀbu karar Sözleꢀmenin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (57642 /00) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülke vatandaꢀları Abdullah Alataꢀ ve Đsmail Kalkan’ın (Baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 19 Nisan 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin Temel Đnsan

Haklarını güvence altına alan 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar,

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara Barosu avukatlarından Tekin

Akıllıoğlu ve Adil Aktay tarafından temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM) 1993 tarihinde baꢀvuranlara ait Đskenderun’da bulunan

araziyi çevre yolu yapımı dolayısıyla istimlak etmiꢀtir.

Belirlenen kamulaꢀtırma bedeli 17 Temmuz 1996 tarihinde baꢀvuranlara ödenmiꢀtir.

Baꢀvuranlar ödenen miktarın yetersiz olduğu gerekçesiyle ek bedel istemiyle Đskenderun

Asliye Hukuk Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀlardır.

Asliye Hukuk Mahkemesi 29 Aralık 1997 tarihli bir kararla, KGM’nin kamulaꢀtırma tarihi

olan 17 Temmuz 1996 tarihinden itibaren hesaplanacak yıllık % 30’luk yasal faiz oranıyla

birlikte baꢀvuranlara toplam 5.954.751.000 TL. ek bedel ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

Yargıtay, Đlk derece mahkemesinin kararını 29 Haziran 1998 tarihinde onamıꢀtır.

Yasal faiz oranıyla birlikte ek bedel baꢀvuranlara 11 Kasım 1999 tarihinde ödenmiꢀ, bu

miktar 14.344.980.000 TL.’ye yükselmiꢀtir.

HUKUKA DAĐR

I. EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLMESĐNE DAĐR

Baꢀvuranlar, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.

A. Tarafların görüꢀleri

Hükümet ilk olarak AĐHM’den altı ay kuralına uyulmadığı gerekçesiyle AĐHS’nin 35.

maddesine uygun olarak baꢀvuruyu reddetmesi talebinde bulunmaktadır. Bu sürenin

baꢀlangıcı dies a quo Yargıtay’ın kamulaꢀtırıcı idarenin yaptığı baꢀvuruyu reddederek Asliye

Hukuk Mahkemesi’nin kararını nihai olarak onadığı 29 Haziran 1998 tarihidir. Oysa

baꢀvuranlar iç hukuktaki nihai kararın ardından altı aydan fazla bir süre sonra 19 Nisan 2000

tarihinde AĐHM’ye baꢀvuruda bulunmuꢀtur.

Hükümet ayrıca, AĐHS’nin 35. maddesi çerçevesinde baꢀvuranların iç hukuk yollarını tam

olarak tüketmediklerini ve Borçlar Kanunu’nun 105. maddesini kullanmadıklarını

savunmaktadır.

Baꢀvuranlar, Hükümetin ilk itirazına karꢀı çıkmıꢀlar fakat ikincisi ile ilgili görüꢀ

bildirmeyerek itirazlarını iki aꢀamada yinelemiꢀlerdir.

2

Baꢀvuranlar öncelikli olarak, 1993 yılında belirlenen önceki kamulaꢀtırma bedelinin

kendilerine sözkonusu arazinin tam olarak Devlet adına temlik edildiği 1996 tarihinden sonra

ödendiğini ileri sürmektedirler.

Đkinci olarak, ek kamulaꢀtırma bedelinin geç ödendiğini öne sürmektedirler.

Baꢀvuranlar, ilk aꢀamadaki ödemeye iliꢀkin yasal faiz uygulanmaması ve ikinci aꢀamada ise

Türkiye’deki yüksek enflasyon oranı karꢀısında ödenen ek bedelin yetersiz kalması nedeniyle

bahse konu gecikmelerin giderilmediğini iddia etmektedirler.

B. AĐHM’nin değerlendirmesi

1. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Altı ay kuralı ile ilgili olarak AĐHM, yapılan ꢀikayetin esasını, ek kamulaꢀtırma bedelinin

Đdare tarafından geç ödenmesinin ve bunun sonucu olarak baꢀvuranların zarara uğramalarının

oluꢀturduğunu hatırlatmaktadır.

Fakat, baꢀvuranlar tarafından bu yönde yapılacak bir ꢀikayet için AĐHM’nin ꢀu ana dek makul

olarak kabul ettiği süre Yargıtay kararından itibaren üç aydır (Bkz. sözü edilen Akkuꢀ kararı,

s. 1311, § 35). Bu nedenle, ꢀikayetin her halükârda, ihlali oluꢀturan eylemi sona erdiren ve iç

hukuk mercilerinin verilmesine hükmettiği miktarın ödenmesinden itibaren altı ay içinde

AĐHS organlarına yapılması gerekirdi.

AĐHM, altı ay süresinin baꢀlangıcı olarak dies a quo Đdare tarafından ödemenin yapıldığı 11

Kasım 1999 tarihini dikkate almaktadır. Baꢀvuranlar 19 Nisan 2000 tarihinde Komisyon’a

baꢀvuruda bulunarak AĐHS’nin 35. maddesinde öngörülen gerekliliği yerine getirmiꢀlerdir.

Đç hukuk yollarının tüketilmediği hususu ile ilgili olarak AĐHM, benzer itirazın daha önce Aka

(sözü edilen karar, s. 2678-2679, §§ 34-37) kararında reddedildiğini hatırlatmaktadır.

Mevcut baꢀvuruda bu neticeyi değiꢀtirecek hiçbir gerekçe yer almamaktadır.

O halde, Hükümetin yapmıꢀ olduğu itirazlar kabul görmemektedir.

Baꢀvuranların ꢀikayetlerinin ilk bölümü ile ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranların taꢀınmazın

kamulaꢀtırılarak tapu siciline kaydedilmesi kararının ardından süren üç yıl boyunca orantısız

zarara uğradıklarını ispat etme durumunda olmadıklarına itibar etmektedir. Bununla birlikte,

bu tescil ile baꢀvuranların reel hakları kısıtlansa da adı geçenler bu süreç boyunca

taꢀınmazdan yararlanmayı sürdürmüꢀlerdir. Bu kısıtlamanın taꢀınmazın satıꢀını engellediği ve

gelir kaybına yol açtığı farz edilse dahi, baꢀvuranların ulusal yetkililer nezdinde gelir kaybına

uğradıklarını dile getirecekleri hiçbir adımı atmamaları doğrultusunda iç hukuk yolları

tüketilmemiꢀtir.

Bu gerekçeyle ꢀikayetin bu kısmı kabuledilemez bulunmaktadır.

Ek bedelin geç ödenmesi nedeniyle gelir kaybına uğranıldığı iddiası ile ilgili olarak AĐHM,

mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihatları (Bkz. özellikle Akkuꢀ kararı) ve sunulan unsurlar

3

ıꢀığında, bu ꢀikayetin esastan incelenmesi gerektiğini ifade etmektedir. ꢁikayetin bu

bölümünün kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe tespit edilmemiꢀtir.

B. Esas hakkında

AĐHM, daha önceki kararlarda benzer ꢀikayetlerin dile getirildiğini ve bunların Ek 1 no’lu

Protokolün 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını dile getirmektedir (Bkz. sözü edilen Akkuꢀ

kararı, s. 1317, §§ 30-31, ve Aka kararı, s. 2682, §§ 50-51).

AĐHM, mevcut davada Hükümetin davanın seyrini farklı ꢀekilde sonuçlandıracak hiçbir

tespiti ve delili sunmadığını incelemektedir. Mahkeme, yerel merciler tarafından ek istimlak

bedelinin geç ödenmesi hususunun mülkiyet sahibinin gelir kaybına neden olan idareye

yükleneceği tespitini yapmaktadır. Bu gecikme sözkonusu sürecin etkinliğini daha da

artırmıꢀtır ki bu durumda AĐHM, kamu yararının zarureti ve mülkiyet haklarının korunması

arasındaki dengeyi bozacak ꢀekilde baꢀvuranların gereğinden fazla yük altında kaldığı

görüꢀündedir.

Sonuç olarak Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6 § 1 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLMESĐ HAKKINDA

Baꢀvuranlar, 1993 tarihinde tapu siciline kaydedilmesi ile baꢀlayan ve Kasım 1999 tarihinde

ek bedelin ödenmesi ile sona eren kamulaꢀtırma sürecinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta ve

AĐHS’nin 6 § 1. maddesini ileri sürmektedirler.

Hükümet bu sürecin ek kamulaꢀtırma bedeli istemiyle 8 Ağustos 1996 tarihinde açılan dava

ile baꢀladığını ve 29 Haziran 1998 tarihinde Yargıtay kararı ile sona erdiğini, bu sürenin

makul olduğunu ifade etmektedir. Hükümet ayrıca bu gecikmenin ulusal mercilere

yüklenemeyeceğinin altını çizmektedir.

AĐHM, bu ꢀikayetin 35. madde uyarınca kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçe

olmamasına karꢀın, Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi çerçevesinde alınan sonuç ıꢀığında

AĐHS’nin 6 § 1. maddesi çerçevesinde ayrıca incelenmesini gerekli görmemektedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

A. Maddi zarar ve masraf ve harcamalar

Baꢀvuranlar 7.504 Amerikan Doları, yaklaꢀık 6.177 Euro’ya yükselen maddi zarara

uğradıklarını ileri sürmektedirler.

Baꢀvuranlar masraf ve harcamalara iliꢀkin görüꢀ bildirmemiꢀlerdir.

Buna karꢀın, rakam belirtmeksizin uğradıkları manevi zararın tazminini ve iç hukukta ve

AĐHM yetkili organları nezdinde yapmıꢀ oldukları yargı giderlerinin karꢀılanmasını talep

etmiꢀlerdir.

4

AĐHM, Akkuꢀ kararında (sözü edilen, s. 1311, §§ 35-36 ve 39) belirlenen ilgili ekonomik

hesaplama yöntemini dikkate alarak ve ilgili ekonomik veriler ıꢀığında, baꢀvuranlara birlikte

talep ettikleri miktara karꢀılık gelen 6.177 Euro’nun ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

Manevi zararla ilgili olarak AĐHM, ihlal kararının tespitinin baꢀlı baꢀına bir adil tazmini

oluꢀturduğu kanısındadır.

AĐHM masraf ve harcamalarla ilgili olarak, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca yalnızca

gerçekliği ve gerekliliği ispat edilen makul orandaki miktarların ödendiğini hatırlatmaktadır

(Bkz. Nikolova-Bulgaristan kararı no: 31195/96, § 79, AĐHM 1999-II).

Baꢀvuranların hiçbir rakam telaffuz etmemelerine karꢀın, Ulusal yargı önünde ve Strazburg’ta

yapmıꢀ oldukları temsil giderlerinin bulunduğunu kabul etmek gerekir.

Bu nedenle, AĐHM baꢀvuranlara tüm masraf ve harcamalar için 1.000 Euro ödenmesini

kararlaꢀtırmıꢀtır.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Đlk belirlenen ek kamulaꢀtırma bedelinin ödenmesindeki gecikme ile Ek 1 no’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği ꢀikayetinin kabuledilemez olduğuna;

2. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

3. Ek kamulaꢀtırma bedelinin geç ödenmesi nedeniyle Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin

ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 6§1. maddesine yönelik ꢀikayetin ayrıca incelenmesine gerek olmadığına;

5. Mevcut kararın manevi zarar için tek baꢀına adil bir tazmini oluꢀturduğuna;

6. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin

baꢀvuranlara birlikte;

i.

ii.

iii.

maddi zarar için 6.177 (altı bin yüz yetmiꢀ yedi) Euro;

masraf ve harcamalara iliꢀkin 1.000 (bin) Euro ödemesine;

belirtilen tüm tutarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin

uygulanmasına;

5

7. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 11 Ekim 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

6