CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
DÖRDÜNCÜ DAĐRE  
ALICI VE OMAK - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 57653/00)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
26 Ocak 2010  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup  
ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (57653/00) no’lu davanın nedeni iki T.C.  
vatandaꢀı Halim Alıcı ve Hamza Omak’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne  
15 Mayıs 2000 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin  
Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ  
olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu  
avukatlarından S. Çınar tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢀULLARI  
Baꢀvuranlar sırasıyla 1951 ve 1967 doğumlu olup Bingöl’de ikamet etmektedir.  
16 Kasım 1999 tarihinde Bingöl Emniyet Müdürlüğü polisleri baꢀvuranların evlerinde  
gerçekleꢀtirdikleri aramalar sonucunda baꢀvuranları tutuklayarak gözaltına almıꢀtır. Arama  
tutanakları ailelerin huzurunda ve baꢀvuranların imzasıyla düzenlenmiꢀtir. Baꢀvuranlar  
tarafından imzalanan arama tutanaklarında yasadıꢀı örgüt PKK üyesi olmakla itham  
edilmiꢀlerdir.  
Baꢀvuranlar aynı gün bir doktor tarafından muayene edilmiꢀ, hazırlanan raporda herhangi bir  
darp ya da yara izine rastlanmamıꢀtır.  
18 Kasım 1999 tarihinde baꢀvuran Omak açlık grevine girmesi dolayısıyla hastanede tedavi  
altına alınmıꢀtır. Yapılan muayenenin ardından baꢀvurana serum verilmiꢀ ve glikoz takviyesi  
yapılmıꢀtır. Sağlık raporunda baꢀvuranın tedavi için iꢀbirliği yapmayı reddettiği not edilmiꢀtir.  
19 Kasım 1999 tarihinde baꢀvuran Alıcı talebi üzerine Bingöl Devlet Hastanesi’ne  
nakledilmiꢀtir. Hazırlanan sağlık raporunda baꢀvuranın ꢀikayetçi olduğu ağrılar için novalgin  
ağırlıklı-analgesique- tedavisi uygulandığı belirtilmiꢀtir.  
Baꢀvuran Omak 20 Kasım 1999 tarihinde yeniden muayene edilmiꢀ ve doktor gözetiminde  
tutularak 1.000 ml serum ve 1.000 ml izotonik solüsyon verilmiꢀ ve damar yolundan multi  
vitamin B iğne yapılmıꢀtır.  
Aynı gün ve 22 Kasım 1999 tarihinde düzenlenen sağlık raporlarında baꢀvuranların  
vücutlarında herhangi bir darp ve yara izine rastlanmadığı ifade edilmiꢀtir.  
Bingöl Cumhuriyet Savcısı 22 Kasım 1999 tarihinde baꢀvuranların ifadelerine baꢀvurmuꢀtur,  
adı geçenler haklarında yapılan bütün ithamları inkâr etmiꢀtir. Baꢀvuranlar daha sonra Bingöl  
Sulh Hakimi önünde gözaltında iꢀkenceye maruz kaldıklarını iddia etmiꢀtir. Hakim  
tutuklanmalarına karar vermiꢀtir.  
Baꢀvuranlar gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanamamıꢀtır.  
Belirtilmeyen bir tarihte Bingöl Cumhuriyet Savcısı yetkisizlik kararı vererek dava dosyasını  
Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Savcılığına göndermiꢀtir.  
2
DGM Cumhuriyet Savcısı 3 Aralık 1999 tarihinde baꢀvuranları silahlı bir çete mensubu  
olmakla suçlamıꢀtır.  
3 ꢁubat 2000 tarihindeki ilk duruꢀmada baꢀvuranlar polise vermiꢀ oldukları ifadelere karꢀı  
çıkarak ifade tutanaklarını baskı altında imzaladıklarını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran Omak ayrıca  
gözaltında kötü muamele gördüğünü öne sürmüꢀtür.  
DGM 30 Mart 2000 tarihinde baꢀvuran Alıcı’nın serbest bırakılmasını kararlaꢀtırmıꢀtır.  
Baꢀvuran Omak da 21 Aralık 2000 tarihinde serbest bırakılmıꢀtır.  
Devlet Güvenlik Mahkemesi 11 Eylül 2003 tarihinde baꢀvuranları delil yetersizliğinden  
serbest bırakılmıꢀtır.  
Savcılık temyize gitmediğinden bu karar 18 Kasım 2003 tarihinde nihai hale gelmiꢀtir.  
HUKUK  
I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢀKĐN  
A. AĐHS’nin 13. maddesiyle bağlantılı olarak 3. maddesi hakkındaki ꢁikayet  
Baꢀvuran gözaltında kötü muameleye maruz kaldığından ve iç hukukta bu yönde etkili bir  
soruꢀturma yürütülmediğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu bağlamda AĐHS’nin 13.  
maddesiyle bağlantılı olarak 3. maddesine atıfta bulunmaktadır.  
AĐHM bu ꢀikayetin yalnızca AĐHS’nin 3. maddesi çerçevesinde inceleneceğini ifade  
etmektedir (Bkz. son olarak, Mecail Özel-Türkiye no: 16816/03, 14 Nisan 2009). AĐHM  
baꢀvuranların emniyette gözaltına alınmalarından önce sağlık kontrolünden geçirildiklerini ve  
vücutlarında herhangi bir darp ya da ꢀiddet izine rastlanmadığını not etmektedir. Baꢀvuran  
Omak’ın gözaltındaki açlık grevini müteakip polisler adı geçeni iki kez sağlık kontrolüne  
götürmüꢀler ve tedavi altına alınmadan önce kötü muamele izine rastlanmamıꢀtır. Baꢀvuran  
Alıcı hakkında 19 Kasım 1999 tarihinde hazırlanan sağlık raporunda sadece kendini kötü  
hissettiğinden yakınmıꢀtır.  
AĐHM 3. maddenin uygulanma alanına girmesi için kötü muamele uygulamalarının asgari  
ciddiyet seviyesine ulaꢀması gerektiğini anımsatır (Bkz. diğer birçokları arasında, Karatepe  
vd.-Türkiye no: 33112/04, 36110/04, 40190/04, 41469/04 ve 41471/04, 7 Nisan 2009). AĐHM  
ayrıca kötü muamele iddialarının uygun kanıt unsurlarıyla desteklenmesi gerektiğini anımsatır  
(Bkz. Tekin vd.-Türkiye no: 8534/02, 20 Mayıs 2008). Fakat mevcut baꢀvuruda AĐHM,  
baꢀvuranların gözaltında kötü muameleye maruz kaldıklarını gösterir herhangi bir kanıt  
unsurunu sunmadıklarını ve/veya ikna edici herhangi bir izahatta bulunmadıklarını not  
etmektedir (Bkz. aynı anlamda, Yılmaz-Türkiye kararı, no: 58030/00, 3 Kasım 2005).  
AĐHM bütün bu söz edilenler ıꢀığında, baꢀvuranların kötü muamele iddialarını sağlam bir  
dayanak ile birlikte yetkili merciler nezdinde dile getirmeksizin soruꢀturmaların derinlemesine  
yürütülmediği meꢀru beklentisine giremeyeceklerine itibar etmektedir (Bkz. örneğin, Mehmet  
ꢁahin vd.-Türkiye no: 5881/02, 30 Eylül 2008). Bu koꢀullar çerçevesinde yetkili mercilerin  
baꢀvuranların iddiaları karꢀısında «etkili bir soruꢀturma» yürütme yükümlülüğünü yerine  
getirmedikleri söylenemez.  
3
AĐHM baꢀvurunun bu kısmının dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35/3 ve 4.  
paragraflarına uygun olarak reddedilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.  
B. AĐHS’nin 5. maddesi hakkındaki ꢁikayetler  
Baꢀvuranlar  
yakalanma  
ve  
itham  
edilme  
gerekçeleri  
hakkında  
yeterince  
bilgilendirilmediklerinden ꢀikayetçi olmaktadır (AĐHS’nin 5/2 maddesi). AĐHM bununla  
birlikte baꢀvuranların imzasını taꢀıyan arama tutanaklarının aileleri huzurunda düzenlendiğini  
gözlemlemektedir. Ayrıca yakalama tutanaklarında adı geçenler PKK’ya yardım ve yataklık  
etmek suçu ile itham edilmiꢀtir. Sözkonusu bu ꢀikayetler temelden yoksun bulunmaktadır ve  
AĐHS’nin 35/3 ve 4. maddeleri uyarınca reddedilmelidir (Bkz. Oral ve Atabay-Türkiye no:  
39686/02, 23 Haziran 2009).  
Baꢀvuranlar aynı zamanda gözaltı süresinin uzunluğundan (AĐHS’nin 5/3 maddesi) ve gözaltı  
süresinin yasallığına (AĐHS’nin 5/4 maddesi) yönelik etkili bir baꢀvuru yolunun  
bulunmadığından yakınmaktadır. Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazını  
yapmakta, baꢀvuranların 466 sayılı Kanun gereğince tazminat davası açabileceklerini  
savunmaktadır. AĐHM, Mehmet ꢁahin vd.-Türkiye kararında yer alan aynı gerekçelerle  
Hükümetin itirazını reddetmektedir. AĐHM bu ꢀikayetlerin dayanaktan yoksun olmadığı ve  
hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi içermediğini kaydeder. Dolayısıyla ꢀikayetler  
kabuledilebilir niteliktedir.  
C. AĐHS’nin 6. maddesi hakkındaki ꢁikayetler  
AĐHS’nin 6. maddesine atıfta bulunan baꢀvuranlar adli mercilerin bağımsız ve tarafsız  
davranmadıklarından ve gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanamadıklarından  
ꢀikayetçi olmaktadır.  
AĐHM baꢀvuranların sözü edilen yargı süreci çerçevesinde serbest bırakıldıklarını, dolayısıyla  
AĐHS’nin 34. maddesi uyarınca mağdur olduklarını öne süremeyeceklerini not etmektedir. bu  
ꢀikayetler temelden yoksun bulunmaktadır ve AĐHS’nin 35/3 ve 4. maddeleri uyarınca  
reddedilmelidir.  
II. ESASA DAĐR  
A. AĐHS’nin 5/3 maddesi  
Baꢀvuranlar yetkili bir hakim önünde çıkarılmadan evvel uzun süre tutuklu kaldıklarından  
ꢀikayetçi olmaktadır.  
Hükümet gözaltı süresinin olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte bulunan yasal  
mevzuata uygun olduğunu savunmaktadır.  
AĐHM baꢀvuranların gözaltı süresinin yakalandıkları 16 Kasım 1999 tarihinde baꢀlayıp sulh  
hakimi önüne çıkarıldıkları 22 Kasım 1999’da sona erdiğini tespit etmektedir. Bu süre altı  
gündür. AĐHM, terörle mücadele amacını taꢀısa bile dört gün altı saatlik gözaltı süresinin bu  
bağlamdaki zaman kısıtlamasının dıꢀına çıktığını hatırlatır (Bkz. Brogan vd.-Birleꢀik Krallık  
29 Kasım 1988). AĐHM, reꢀit olmayanlar sözkonusu olduğunda ve ꢀiddet içermeyen bazı  
suçlarda (Bkz. Đpek vd.-Türkiye no: 17019/02 ve 30070/02, 3 ꢁubat 2009) gözaltı süresi bahse  
4
konu süreden daha az olsa dahi AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiği sonucuna vardığını  
anımsatır (Bkz. Kandjov-Bulgaristan no: 68294/01, 6 Kasım 2008).  
AĐHM baꢀvuranların «bir hakim karꢀısına» çıkarılmalarından evvel altı gün boyunca  
gözaltında tutulmalarını kabullenememektedir.  
Bu nedenle AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
B. AĐHS’nin 5/4 maddesi  
Baꢀvuranlar gözaltının yasallığına itiraz edebilecekleri herhangi bir baꢀvuru yolunun mevcut  
olmadığından ꢀikayetçidir. AĐHM bu ꢀikayeti AĐHS’nin 5/4 maddesi altında inceleyecektir  
(Bkz. Chahal-Birleꢀik Krallık, 15 Kasım 1996).  
AĐHM bu sorundan ayrı olarak baꢀvuranların tutuklu yargılanmalarına karar veren ve  
yakalanmalarının ardından altı gün gözaltında tutulmalarının ardından Bingöl sulh hakiminin  
baꢀvuranların gözaltı süresinin akabinde «hemen yetkili bir hakim önüne çıkma» kavramı ile  
bağdaꢀacak bir müdahalede bulunup bulunmadığının sorgulanması gerekir. Bununla birlikte  
AĐHM, AĐHS’nin 5/3 maddesine riayet edilmediği sonucuna vardığı ve baꢀvuranların gözaltı  
süresinin ulusal yasaya uygun olduğu dikkate alınırsa, mevcut dava koꢀullarında yetkili bir  
hakim karꢀısında yapılacak itirazın baꢀarı ile sonuçlanma ihtimali düꢀük görünmektedir.  
Sözü edilen gözaltı süresinin yasallığını denetleyecek etkili bir baꢀvuru yolunun yokluğunda  
AĐHM, AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
Baꢀvuran Alıcı 6.750 ABD Doları ve baꢀvuran Omak 9.750 ABD Doları maddi tazminat talep  
etmektedir. Baꢀvuranların her biri 15.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir. Baꢀvuranlar  
AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri için 3.830 Euro talep etmekte, kanıtlayıcı  
belge niteliğinde baꢀvuranların çeꢀitli harcamalar için (posta, kırtasiye ve tercüme giderleri)  
avukatı ile hazırlamıꢀ oldukları ayrıntılı notu iletmektedir  
Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi zarar arasında bir illiyet bağı kuramamakta ve  
bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın, baꢀvuranların her birine 1.000 Euro manevi tazminat  
ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır. AĐHM mahkemeye sunulan bütün belgeler ve sözü edilen  
kıstaslar ıꢀığında AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri için baꢀvuranlara  
otaklaꢀa toplam 1.000 Euro ödenmesini uygun görmektedir.  
AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına  
uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvuranların gözaltı süresinin uzunluğu ve gözaltı süresinin yasallığına karꢀı iç hukukta  
etkili bir baꢀvuru yolunun bulunmadığına iliꢀkin ꢀikayetlerinin kabuledilebilir, bunun dıꢀında  
kalanların kabuledilemez olduğuna;  
5
2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;  
3. AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğine;  
4. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru  
üzerinden TL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından:  
i. Baꢀvuranların her birine 1.000 (bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;  
ii. Yargılama masraf ve giderleri için baꢀvuranlara ortaklaꢀa 1.000 (bin) Euro ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 26 Ocak 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
6