COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

ALĐ ESEN – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 74522/01)

KARAR

STRAZBURG

24 Temmuz 2007

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, ꢀekle

iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Ali Esen (“baꢀvuran”) isimli bir Türk vatandaꢀı

tarafından, 16 Mayıs 2001 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan baꢀvurudan

(no. 74522/01) kaynaklanmaktadır.

Baꢀvuran, Uꢀak Barosu’na bağlı avukat Vural tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Baꢀvuran 1957 doğumludur ve Uꢀak’ta ikamet etmektedir.

2 Temmuz 1999 tarihinde, A.Ç., 04 M 3070 kayıt numarasına sahip aracını satmıꢀ

olduğu M.Y. hakkında Hatay Cumhuriyet Savcısı’na suç duyurusunda bulunmuꢀtur. Satıꢀ

sırasında M.Y.’nin sahte kimlik belgeleri kullandığını ve aracına karꢀılık sahte senet verdiğini

iddia etmiꢀtir.

4 Ağustos 1999 tarihinde, baꢀvuran, M.O.’dan, mesleki faaliyetlerinde kullanmak

üzere 64 AF 984 kayıt numaralı bir araç satın almıꢀ ve Trafik Tescil’e kendi adına

kaydettirmiꢀtir.

20 Eylül 1999 tarihinde, Hatay Cumhuriyet Savcısı, A.Ç.’den M.Y.’ye satılan aracın

daha sonra sahte bir kayıt numarasıyla baꢀvurana satılmıꢀ olduğunu tespit etmiꢀtir.

Cumhuriyet Savcısı, dolaysıyla, araca el koyulmasını emretmiꢀtir.

28 Eylül 1999 tarihinde, Hatay Cumhuriyet Savcısı, M.Y. hakkında sahtekarlık ve

sahte kimlik belgeleri basma suçundan bir iddianame sunmuꢀtur. Suçlamalar, Ceza

Kanunu’nun 503 § 1, 522 ve 350. maddeleri uyarınca yapılmıꢀtır.

8 Ekim 1999 tarihinde, M.Y. hakkındaki cezai kovuꢀturma Hatay Ceza

Mahkemesi’nde baꢀlamıꢀ ve baꢀvuran baꢀka üç kiꢀi ile birlikte üçüncü ꢀahıs olarak davaya

müdahil olmuꢀtur.

17 Temmuz 2000 tarihinde, baꢀvuran aracının iadesini talep etmiꢀtir. Bu talep,

arabanın mülkiyetinin ihtilaf halinde olması gerekçesiyle mahkeme tarafından 18 Temmuz

2000 tarihinde reddedilmiꢀtir.

18 Ekim 2000 tarihinde, ilk derece mahkemesi, yargı yetkisini reddetmiꢀ ve davayı

Hatay Ağır Ceza Mahkemesi’ne iletmiꢀtir.

31 Ekim 2000 tarihinde, Hatay Ağır Ceza Mahkemesi’ndeki dava baꢀlamıꢀtır.

11 Ocak 2001 tarihinde düzenlenen duruꢀmada, mahkeme, arabanın mülkiyetinin

ihtilaf halinde olması gerekçesiyle hem baꢀvuranın hem de A.Ç.’nin iade taleplerini

reddetmiꢀtir.

1

26 Haziran 2001 tarihinde, mahkeme, ceza davası devam ederken, arabanın kullanması

için baꢀvurana iade edilebileceğine karar vermiꢀtir. Depozito miktarını 5.000.000 Türk Lirası

olarak belirlemiꢀtir. Baꢀvuran depozitoyu ödeyemediği için arabanın iadesini talep

edememiꢀtir.

Belirli olmayan bir tarihte, baꢀvuran, mahkemeden, dava devam ederken arabanın

kendisine depozitosuz olarak iade edilmesini talep etmiꢀtir.

19 Eylül 2002 tarihinde, mahkeme, ceza davası devam ederken arabanın depozitosuz

olarak baꢀvurana iadesini emretmiꢀtir.

Ceza davası, Hatay Ağır Ceza Mahkemesi’nde halen devam etmektedir; zira,

tutuklama emrine rağmen M.Y. halen bulunamamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, davanın süresinin AĐHS’nin 6 § 1. maddesinde belirtilen “makul süre”

ꢀartıyla uyumlu olmadığını konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Söz konusu madde ꢀöyledir:

“Herkes, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar … konusunda karar

verecek olan, … bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde …

görülmesini istemek hakkına sahiptir”.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.

Göz önünde bulundurulacak süreç 8 Ekim 1999 tarihinde baꢀlamıꢀ ve halen sona

ermemiꢀtir. Dolayısıyla, söz konusu süreç, bir yargı kademesinde hali hazırda yedi yıldan

fazla sürmüꢀtür.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, ilk olarak, baꢀvuran hakkında cezai kovuꢀturma baꢀlatılmadığı için 6.

maddenin bu davada geçerli olmadığını ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, bu davada, baꢀvuran hakkında bir suç iddiasında bulunulmadığını ve

baꢀvuranın, M.Y. hakkındaki cezai kovuꢀturmaya üçüncü ꢀahıs olarak müdahil olduğunu

kaydetmiꢀtir. Ayrıca, arabasına el konulması önleyici bir tedbirdir ve cezai bir yaptırımla

mukayese edilemez. Sonuç olarak, bu davada, AĐHS’nin 6. maddesi cezai yönden geçerli

değildir. Bununla beraber, kovuꢀturmanın sonucunun baꢀvuran üzerinde parasal etkisinin

olacağı gözlemlenmiꢀtir. Bu nedenle, ꢀikayet konusu kovuꢀturma baꢀvuranın mülkiyet hakkını

(AĐHM içtihadına göre bu hak medeni bir haktır) etkilemektedir (bkz., Sporrong ve Lönnroth

– Đsveç, 23 Eylül 1982 tarihli karar). Dolayısıyla, AĐHM, bu davada 6 § 1. maddenin medeni

açıdan geçerli olduğunu değerlendirmiꢀtir (bkz., Yıldırım – Đtalya, no. 38602, 10 Nisan 2003).

Bu nedenle, Hükümet’in ön itirazını reddetmiꢀtir.

2

AĐHM, bu ꢀikayetin, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde, dayanaktan yoksun

olmadığını kaydetmiꢀtir. Ayrıca, baꢀka açılardan da kabuledilmez olmadığını belirtmiꢀtir.

Dolayısıyla, kabuledilebilir olduğuna karar verilmelidir.

B. Esaslar

AĐHM, dava süresinin makuliyetinin, davanın ꢀartları ıꢀığında ve davanın

karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili makamların davranıꢀı, ve baꢀvuran için neyin tehlikede

olduğu kriterlerine atfen değerlendirilmesi gerektiğini yinelemiꢀtir (bkz., diğer pek çok

kararın yanı sıra, Frydlender – Fransa [BD], no. 30979/96).

AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan davalarda sıklıkla

AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz., yukarıda anılan, Frydlender).

Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, bu davada farklı bir sonuca

varmasını sağlayacak bir delil veya iddianın Hükümet tarafından ortaya konmadığını

değerlendirmiꢀtir. AĐHM, konuya iliꢀkin içtihadını göz önünde tutarak, bu davada kovuꢀturma

süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” ꢀartına uymadığı kararını vermiꢀtir.

Dolayısıyla, 6 § 1. madde ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜNÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI

Baꢀvuran, arabasına el konulmasının, AĐHS’nin 1 No.’lu Protokolü’nün 1. maddesine

aykırı olarak, mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkını ihlal ettiğini

ileri sürmüꢀtür. Arabasına el konulması nedeniyle geçimini sağlayamadığı konusunda da

ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet, ilk olarak, baꢀvuranın, AĐHS’nin 35. maddesi anlamı dahilinde iç hukuk

yollarını tüketmediğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuranın, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun

298. maddesi uyarınca, el koyma kararına karꢀı itirazda bulunabileceğini belirtmiꢀtir. Đkinci

olarak, bu ꢀikayetin asılsız olduğunu iddia etmiꢀtir. Bu bağlamda, söz konusu aracın, 2002

yılında baꢀvurana geri verildiğini ve arabanın mülkiyetine iliꢀkin tartıꢀma olduğu gerekçesiyle

verilen el koyma kararının iç hukuka uygun olduğunu ve genel menfaate hizmet ettiğini ifade

etmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın, AĐHS’nin 35 § 1. maddesinin ꢀartlarına uyup uymadığına iliꢀkin

karar vermeyi gerekli görmemektedir. Zira bu ꢀikayet, aꢀağıda belirtilen sebepten ötürü her

halükarda kabuledilmez bulunmalıdır.

AĐHM, mülkiyetin korunması hakkını garanti altına alan 1 No.’lu Protokol’ün 1.

maddesinin, üç ayrı kural içerdiğini yinelemiꢀtir: “birinci paragrafın ilk cümlesinde ortaya

konan birinci kural, genel nitelikte olup mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesi

ilkesini içermektedir; aynı paragrafın bir sonraki cümlesinde ortaya konan ikinci kural, mal ve

mülkten yoksun bırakılma durumunu kapsar ve bunu belli koꢀullara bağlar; ikinci paragrafta

belirtilen üçüncü kural, Sözleꢀmeci Devletlerin, diğer ꢀeylerin yanı sıra, mülkiyetin kamu

yararına uygun olarak kullanılmasını düzenleme hakkını tanır... Ancak, bu üç kuralın “ayrı”

3

olması birbirleriyle bağlantısız oldukları anlamında değildir. Đkinci ve üçüncü kurallar, mal ve

mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkına yapılan özel müdahalelere

iliꢀkindir ve dolayısıyla birinci kuralın içerdiği genel ilke ıꢀığında yorumlanmalıdırlar” (bkz.,

Anheuser-Busch Inc. – Portekiz [BD], no. 73049/01, 11 Ocak 2007).

Bu davada, baꢀvuranın arabasına el konulmasının, mal ve mülk dokunulmazlığına

saygı gösterilmesini isteme hakkını ihlal ettiği tartıꢀmasızdır. Ancak, arabaya el koyma

kararının, arabanın mülkiyetine iliꢀkin tartıꢀma olması sebebiyle verildiği kaydedilmiꢀtir. Bu

nedenle, her ne kadar söz konusu müdahale mülkten yoksun kalmaya yol açmıꢀsa da, bu

karar, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ikinci paragrafı anlamı dahilinde, mülkiyetin uygun

olarak kullanılmasını düzenlemenin bir örneğidir.

AĐHM içtihadına göre, ikinci paragrafta belirtilen amaç doğrultusunda yapılan

müdahaleler kanun ile öngörülmüꢀ olmalıdır ve meꢀru bir amaç izlemelidir. Ayrıca, toplumun

genel menfaati ve kiꢀinin temel haklarının korunması arasında adil bir denge kurmalıdır. Bu

dengeyi kurma endiꢀesi, 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin genel yapısında yansıtılmaktadır.

Söz konusu kiꢀi, kiꢀisel ve aꢀırı bir yüke maruz kalmıꢀsa gerekli denge kurulmayacaktır (bkz.,

diğer kararların yanı sıra, yukarıda anılan, Sporrong ve Lönnroth – Đsveç).

Bu bağlamda, AĐHM, baꢀvuranın arabasına el konulması emrinin, arabanın

mülkiyetine iliꢀkin tartıꢀma olması gerekçesiyle Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 86.

maddesi uyarınca kanunsuz kullanımını engellemek üzere verildiğini gözlemlemiꢀtir. Bu

nedenle, yasayla öngörülen bir müdahaledir ve söz konusu tedbir genel menfaate hizmet

etmiꢀtir.

Đzlenen amaç ve baꢀvuranın temel hakları arasındaki denge hususunda, AĐHM, 19

Eylül 2002 tarihinde, aracın, dava karara bağlanana kadar bedelsiz olarak vekaleten baꢀvurana

geri verildiğini kaydetmiꢀtir.

Yukarıda belirtilenler karꢀısında ve “mülkiyetin kamu yararına uygun olarak

kullanılması”na iliꢀkin Devletlere tanınan takdir payı göz önünde bulundurarak, AĐHM,

baꢀvuranın mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkına yapılan

müdahalenin izlenen meꢀru amaçla orantılı olduğu kararına varmıꢀtır.

AĐHM, bu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35 §§ 3 ve 4.

maddesi uyarınca reddedilmesi gerektiği kararını vermiꢀtir.

III. AVRUPA ĐNSAN HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN 41. MADDESĐNĐN

UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve

ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi

edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar

gören tarafın tatminine hükmeder.”

4

A. Tazminat

Baꢀvuran, 35,653.79 Euro maddi tazminat ve 20.000 Euro manevi tazminat talebinde

bulunmuꢀtur.

Hükümet, talep edilen miktarlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ve talep edilen maddi tazminat arasında bir sebep-sonuç

iliꢀkisi görmemiꢀ ve bu nedenle bu talebi reddetmiꢀtir. Diğer taraftan, AĐHM, baꢀvuranın,

kovuꢀturmanın süresi nedeniyle, acı ve sıkıntı gibi manevi zarar görmüꢀ olabileceğini ve

bunun tek baꢀına ihlal tespitiyle tazmin edilemeyeceğini kabul etmiꢀtir. AĐHM, hakkaniyet

temelinde karar vererek, baꢀvurana, 4.800 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuran, ayrıca, AĐHM’de yapılan mahkeme masraflarına karꢀılık 1.000 Euro talep

etmiꢀtir.

Hükümet bu talebe itiraz etmiꢀtir.

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme

masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı

durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu

bilgileri ve yukarıda belirtilen kriterleri göz önünde tutan AĐHM, talep edilen miktarın

ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. 1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesine iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilmez olduğuna; baꢀvurunun

geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) Sorumlu Devlet’in, baꢀvurana, aꢀağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. maddesine göre

kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni

Türk Lirası’na dönüꢀtürerek ve tabi olabilecek her türlü vergi veya ücretten muaf olarak

ödemesine:

(i) 4.800 Euro (dört bin sekiz yüz Euro) manevi tazminat;

5

(ii) 1.000 Euro (bin Euro) mahkeme masrafları.

b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 24 Temmuz 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Fatoꢀ ARACI

Nicolas BRATZA

Zabıt Katibi Yardımcısı

Baꢀkan

6