CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

ALİ GÜZEL - TÜRKİYE DAVASI

(Başvuru no: 43955/02)

KARARIN ÖZET ÇEVİRİSİ

STRAZBURG

21 Ekim 2008

İşbu karar Sözleşme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecek olup

şekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 43955/02 numaralı başvurunun nedeni T.C. vatandaşı

Ali Güzel’in 2 Kasım 2002 tarihinde Temel İnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına

alan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu

başvurudur.

Başvuran Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) önünde İzmir barosu avukatlarından A.

Koç ve N.T. Aslan tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran 1976 doğumlu olup İzmir’de ikamet etmektedir.

2 Ağustos 2001 tarihinde başvuran hapsedildiği Buca E tipi cezaevinden İzmir F tipi

cezaevine nakledilmiştir.

Başvuran 3 Ekim 2001 tarihinde avukatı aracılığıyla İzmir Cumhuriyet Savcılığı’na cezaevi

yönetimi hakkında şikayette bulunmuştur. Başvuran mahkumiyet koşullarından ve kötü

muameleden yakınmıştır. Adı geçen gardiyanların sabah ve akşam yoklamalarında kendisini

ayağa kalkmaya zorladıklarını ve dayak attıklarını öne sürmüştür. Başvuran mahkumların

cezaevine nakillerinde üstlerinin arandığından, giysilerinin zorunlu olarak çıkarıldığından ve

zorla saç ve sakal tıraşı edilmelerinden şikayetçi olmaktadır. Başvuran ayrıca cezaevi

yönetiminin kendisine gelen bir mektubu teslim etmediğini, Uşak merkez cezaevindeki başka

bir tutukluya yazdığı mektubu ise göndermediğini iddia etmektedir. Başvuran son olarak

gardiyanların Cumhuriyet Savcısına göndermiş olduğu şikayet mektuplarının taahhütlü

makbuzunu kendisine vermediklerini iddia etmektedir.

Cumhuriyet Savcısı, başvuranın 2 Ağustos 2001 tarihinde bir hekim tarafından muayene

edildiğini ve adı geçenin vücudunda herhangi bir darp ya da yaralanma izine rastlanmadığını

hatırlatarak 19 Ekim 2001 tarihinde takipsizlik kararı vermiştir. Savcı soruşturma sonrasında

kötü muamele iddialarını destekleyici herhangi bir delilin yer almadığını not etmiştir.

Cumhuriyet Savcısı başvuranın haberleşme konusundaki iddiaları ile ilgili olarak, cezaevi

kurumu yöneticilerinin cezaevi yönetimine karşı direniş gösterme eğilimleri nedeniyle sözü

edilen iki mahkumu «sakıncalı» olarak nitelendirdiği 6 ve 10 Eylül 2001 tarihli yazılarını

dikkate almıştır. Savcı diğer şikayetlere ilişkin olarak yürürlükteki yasal hüküm ve

düzenlemelere aykırı herhangi bir durum olmadığını tespit etmiştir.

Başvuran Cumhuriyet Savcısı’nın takipsizlik kararına karşı 20 Kasım 2001 tarihinde Ağır

Ceza Mahkemesi’nde itirazda bulunmuştur.

Ağır Ceza Mahkemesi 22 Kasım 2002’de bu itirazı reddetmiştir. Bu karar başvuranın

avukatına 3 Mayıs 2002’de tebliğ edilmiştir.

2

HUKUK

I. AİHS’NİN 8. MADDESİNİN VE BAĞLANTILI OLARAK 13. MADDESİNİN

İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran kendisine gelen mektupların iletilmemesinin ve başka bir tutuklu ile yazışmasının

engellenmesinin haberleşme ve ifade özgürlüğünün ihlali anlamına geldiğini iddia etmekte ve

AİHS’nin 8. ve 10. maddelerine atıfta bulunmaktadır.

AİHM yerleşik içtihadı ışığında bu şikayetin yalnızca AİHS’nin 8. maddesi çerçevesinde

incelenmesi gerektiğine itibar etmektedir (Bkz. diğerleri arasında Fazıl Ahmet Tamer-Türkiye

no: 6289/02, 5 Aralık 2006, Ekinci ve Akalın-Türkiye no: 77097/01, 30 Ocak 2007 ve

Kepeneklioğlu-Türkiye kararı no: 23 Ocak 2007).

Başvuran ayrıca AİHS’nin 8. maddesine yönelik şikayetini dile getirebileceği etkili herhangi

bir iç hukuk yolunun bulunmadığından yakınmaktadır. Başvuran infaz hakimine yapılacak bir

başvurunun AİHS’nin 13. maddesi uyarınca etkili olarak nitelendirilemeyeceğini, bu yüzden

de bu başvuru yoluna gitmediğini ileri sürmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, başvuru formunun AİHM Sekreteryasına 9 Ocak 2003’te ulaştığını ve başvurunun

yapıldığı tarih olarak sayılması gerektiğini, bu çerçevede de AİHS’nin 35. maddesinin 1. ve

4. maddesine göre gecikmeli yapılmış bir başvuru olduğunu savunmaktadır.

AİHM bir başvurunun yapılma tarihi konusundaki ilke ve uygulamalarına ilişkin içtihadını

hatırlatır (Bkz. örneğin Agustin Moreno Carmona-İspanya kararı no: 26178/04, 3 Haziran

2008).

AİHM mevcut başvuruda, başvuranın 2 Kasım 2002 tarihli ilk mektubunun başvuruya konu

şikayet hakkında bilgi verdiğini hatırlatır. Ön başvuru mahiyetindeki bu mektupta şikayetler

AİHS içtihadına uygun olarak «açık ifadelerle ya da en azından zımni olarak» dile

getirilmiştir (Bkz. Latif and Francom-Birleşik Krallık kararı no: 72819/01, 29 Ocak 2004). İç

hukukta alınan nihai karar Ağır Ceza Mahkemesi tarafından başvuranın avukatına 3 Mayıs

2002 tarihinde tebliğ edildiğinden, AİHM AİHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafı gereğince

altı ay kuralına riayet edildiği saptamasında bulunmaktadır. Bu durumda Hükümetin ön itirazı

reddedilmektedir.

AİHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AİHM, ayrıca başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esasa dair

1. Bir müdahalenin varlığı

AİHM, başvuranın mektubunun yerine ulaştırılmamasının AİHS’nin 8/2 maddesi uyarınca

haberleşme hakkına saygı gösterilmesine yönelik bir müdahaleyi oluşturduğu hususunda

taraflar arasında bir ihtilaf bulunmadığını not etmektedir.

3

AİHM bu değerlendirmeye katılmaktadır.

2. Müdahalenin doğrulanması

Benzer bir müdahale şayet «yasa ile öngörülmüş» değilse, 2. paragrafta sayılan bir veya

birden fazla meşru amacı taşımıyor, üstelik «demokratik bir toplum için gereklilik» arz

etmiyor ise 8. maddenin ihlalini teşkil etmektedir (Bkz. özellikle, Calogero Diana-İtalya

kararı, 15 Kasım 1996).

AİHM sözkonusu müdahalenin cezaevleri kurumlarında bulunan bir hükümlünün

yazışmalarının ön bir denetimden geçirilmesini öngören 647 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ile

Tevkif evlerinin Yönetimine ve Cezaların İnfazına Dair Tüzüğün 144 ila 147. maddesine

dayandığını not etmektedir. Fakat AİHM daha önce de, sözkonusu tüzüğün ilgili konuda

yetkili makamların takdir yetkisinin genişliği ve bu yetkinin nasıl kullanılacağı konularını

yeterince açıklıkla düzenlemediğini dile getirmişti. AİHM, ayrıca pratikteki uygulamanın da

bu eksikliği gidermeye yetmediğini tespit etmişti. (Bkz. Tan-Türkiye kararı, no: 9460/03, 3

Temmuz 2007). AİHM bu yaklaşımını değiştirmesini gerektirecek herhangi bir neden

görememektedir.

AİHM bu çerçevede, sözkonusu bu müdahalenin AİHS’nin 8. maddesinin 2. paragrafı

uyarınca «yasayla» öngörülmediğine itibar etmektedir. AİHM varılan bu sonuç ışığında

AİHS’nin 8. maddesinin 2. paragrafında yer alan diğer yükümlülüklere riayet edilip

edilmediğinin incelenmesini gerekli görmemektedir.

AİHM AİHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır (Bkz. örneğin Özkartal-

Türkiye kararı, no: 4287/04, 24 Haziran 2008).

Dava olaylarının bütünü ve tarafların argümanları dikkate alındığında AİHM, AİHS’nin 13.

maddesine dayalı şikayetin ayrıca incelenmesini gerekli görmemektedir (Bkz. Kamil Uzun-

Türkiye kararı, no: 37410/97, 10 Mayıs 2007 ve Balçık vd.-Türkiye no: 25/02, 29 Kasım

2007).

II. AİHS’NİN 3. MADDESİNİN VE BAĞLANTILI OLARAK 13. MADDESİNİN

İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI HAKKINDA

Başvuran iç hukuktaki mahkemeler önünde de dile getirdiği üzere kötü muamelelere maruz

kaldığını, AİHS’nin 3. maddesinin ihlali ile mağdur olduğunu ileri sürmektedir. Başvuran

ayrıca şikayetini iç hukukta dile getirebileceği etkili bir başvuru yolunun mevcut

olmadığından şikayetçi olmakta ve AİHS’nin 13. maddesine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet bu iddiaya karşı çıkmaktadır.

Kabuledilebilirlik hakkında

Raportör AİHM’nin daha önce de yürürlükte olduğu dönemde F tipi cezaevlerinin maddi

koşulları hakkında görüş bildirme vesilesinin bulunduğunu hatırlatır (Bkz. Karakaş-Türkiye

kararı, no: 68909/01, 9 Kasım 2004). Başvuranın iddialarını destekleyici sağlık raporlarının

ve diğer mahkumların tanıklıklarının yokluğunda, AİHM daha önce benimsediği kararından

farklı bir sonuca ulaşmasını gerektirecek herhangi bir unsurun yer almadığını hatırlatır. AİHM

bu nedenle başvuranın şikayetinin incelenmesinden AİHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğini

4

ortaya koyacak herhangi bir durumun sözkonusu olmadığına itibar etmektedir (Bkz. aynı

zamanda Gülmez-Türkiye no: 16330/02, no: 16330/02, 20 Mayıs 2008).

AİHM, savunulabilir bir şikayetin yokluğunda başvuranın AİHS’nin 13. maddesini öne

süremeyeceğini saptamaktadır. Bu şikayetin dayanağı bulunmamaktadır.

Başvurunun bu kısmının AİHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragraflarına uygun olarak

reddedilmesi gerekir.

II. AİHS’NİN 41. MADDESİ’NİN UYGULANMASINA İLİŞKİN

A. Tazminat

Başvuran 9.000 Euro manevi tazminat talep etmektedir.

Hükümet bu talebin kanıtlanmadığını savunmaktadır.

AİHM ihlal tespitinin kendisinin başvuranın uğradığı manevi zararın giderilmesi bakımından

adil bir tatmini oluşturduğunu kaydetmektedir.

AİHM bu başvuruda mahkumların haberleşmelerinin sansürlenmesi konusunda iç tüzüğün

cezaevi yetkililerinin takdir yetkisinin genişliği ve bu yetkinin nasıl uygulanacağı konularında

yeterince açık olmaması nedeniyle AİHS ile güvence altına alınan haklardan birinin ihlalini

tespit etmiştir. AİHM bu bağlamda, bu tür davalarda, ilgili iç hukuk düzenlemelerinin

AİHS’nin 8. maddesinin gerekleri ile uyumlu hale getirilmesinin tespit edilen ihlalin telafisi

için uygun bir yol olduğunu yineler.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Başvuran AİHM önünde yapmış olduğu yargı giderleri için 4.183 Euro talep etmektedir.

Başvuran bu talebini destekler mahiyette 183 Euro tutarındaki tercüme masraflarını gösterir

fatura ile avukatı ile imzaladığı sözleşmeyi mahkemeye sunmaktadır. Bu sözleşmeye göre

başvuran AİHM’nin 41. madde uyarınca hükmedeceği olası meblağın % 20’sini avukatına

ödeyecekti, bu miktar ez 4.000 Euro olarak kabul edilmekteydi.

Hükümet bu taleplerin kanıtlanmadığını savunmaktadır.

AİHM’nin yerleşik içtihadına göre bir başvuran gerçekliğini, gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AİHM sunulan belgeler ve sözü edilen kıstaslar

ışığında başvurana yargı giderleri başlığı altında 500 Euro ödenmesine karar vermektedir.

C. Gecikme Faizi

AİHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artışın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBİRLİĞİYLE,

1. AİHS’nin 8. ve bağlantılı olarak 13. maddesine ilişkin şikayetin kabuledilebilir, bunun

dışında kalanların kabuledilemez olduğuna;

5

2. AİHS’nin 8. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AİHS’nin 8. maddesiyle bağlantılı 13. maddesi hakkındaki şikayetin ayrıca incelenmesine

gerek olmadığına;

4. İhlalin tespitinin kendisinin başvuranın uğradığı manevi zararı gidermesi bakımından adil

bir tatmini oluşturduğuna;

5. a) AİHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından başvurana yargı

giderleri ve masrafları için 500 (beş yüz) Euro ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;

6. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMİŞTİR.

İşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AİHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 21 Ekim 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.

6