COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

ALĐ RIZA DOĞAN/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 50165/99)

KARAR

STRAZBURG

22 Aralık 2005

Sözkonusu karar AĐHS’nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,ꢀekle iliꢀkin

değiꢀiklik yapılabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Ali Rıza Doğan/Türkiye davasında,

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Üçüncü Daire),

Sn. B.M. ZUPANČIČ, Baꢀkan,

Sn. L. CAFLĐSCH,

Sn. R. TÜRMEN,

Sn. M. TSATSA-NIKOLOVSKA,

Sn. A. GYULUMYAN,

Sn. DAVID THÓR BJÖRGVINSSON,

Sn. I. ZIEMELE, yargıçlar,

Ve Bölüm Sekreteri Sn. V. BERGER’in katılımı ile Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi Heyeti

olarak toplanmıꢀ,

1 Aralık 2005 tarihindeki gizli görüꢀme sonucunda,

Yukarıda anılan tarihte benimsenmiꢀ olan aꢀağıdaki karara varmıꢀtır:

USULĐ ĐꢀLEMLER

1.Davanın nedeni, Türk vatandaꢀı Ali Rıza Doğan’ın (“baꢀvuran”), 3 Mart 1999

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair Sözleꢀme’nin (“Sözleꢀme”)

34. maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne

yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru no. 50165/99).

2.Baꢀvuranı, görevini Diyarbakır’da ifa etmekte olan avukat S. Çınar temsil etmiꢀtir.

Türk Hükümeti (“Hükümet”), bu dava için bir Ajan tayin etmemiꢀtir.

3. 26 Ekim 2004 tarihinde AĐHM, baꢀvurunun kısmen kabuledilemez olduğuna ve

dava iꢀlemlerinin uzunluğuna iliꢀkin ꢀikayeti bildirmeye karar vermiꢀtir. AĐHS’nin 29 § 3.

maddesini uygulayan AĐHM, baꢀvurunun kabuledilebilirliğini ve esaslarını birlikte

incelemeye karar vermiꢀtir.

OLAYLAR

4. Baꢀvuran, 1967 doğumlu olup Đstanbul’da yaꢀamaktadır.

5. 1992 senesi Mayıs ayında, yasadıꢀı bir örgüte mensup olmasından ꢀüphelenilmesi

üzerine polis tarafından gözaltına alınmıꢀ ve tutuklu yargılanmasına baꢀlanmıꢀtır. Türk Ceza

Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca ülke topraklarının bir kısmının ayrılmasını gerçekleꢀtirme

amacıyla eylemlerde bulunmakla suçlanmıꢀ ve Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde

yargılanmıꢀtır.

6. 8 Aralık 1994 tarihinde baꢀvuranın tutuksuz yargılanmasına baꢀlanmıꢀtır.

7. 30 Mart 1995 tarihinde Asliye Mahkemesi, baꢀvuranın itham edildiği suçlardan

beraatına karar vermiꢀtir.

8. 29 ꢁubat 1996 tarihinde Yargıtay, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

kararını onamıꢀtır.

2

9. 25 Ekim 1996 tarihinde baꢀvuran, 466 no.lu Kanun uyarınca Maliye Bakanlığı

aleyhine, Kartal Ağır Ceza Mahkemesi’ne dava açmıꢀtır. Adil olmayan ꢀekilde tutuklu

yargılandığı için 2,000,000,000 Türk Lirası tazminat talep etmiꢀtir.

10. 2 Aralık 1996 tarihinde Kartal Ağır Ceza Mahkemesi, Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nden, baꢀvuran aleyhinde baꢀlatılan cezai takibata iliꢀkin belgeleri göndermesini

istemiꢀtir. Özellikle Asliye Hukuk Mahkemesi, kararın kesinleꢀtiği tarihi gösteren belgelerin,

baꢀvuranın tazminat talebini yasal zaman sınırı içerisinde sunup sunmadığına karar vermek

için bir an önce gönderilmesini istemiꢀtir.

11. 2 Aralık 1996 ve 30 Kasım 1999 tarihleri arasında Kartal Ağır Ceza Mahkemesi,

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nden yukarıda kaydedilen belgeleri göndermesini

ısrarla istemiꢀtir.

12. 10 Kasım 1999 tarihinde Kartal Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın özgürlüğü

kısıtlandığı için maruz kaldığı maddi zararı hesaplaması amacıyla bir bilirkiꢀi tayin etmiꢀtir.

13. 24 Kasım 1999 tarihinde bilirkiꢀi, maddi zarar miktarına iliꢀkin raporunu

sunmuꢀtur.

14. 30 Kasım 1999 tarihinde Kartal Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın gözaltında ve

tutuklu yargılandığı sırada kaybolan zamanını telafi etmek amacıyla maruz kaldığı maddi ve

manevi zarar için baꢀvurana belli bir meblağ ödenmesine karar vermiꢀtir.

15. Baꢀvuran ve Maliye Bakanlığı, Kartal Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararına itiraz

etmiꢀtir.

16. 5 Ekim 2000 tarihinde Yargıtay, baꢀvurana ödenmesine karar verilen meblağın,

çok düꢀük olduğu sonucuna varmıꢀ ve Asliye Mahkemesi’nin kararını feshetmiꢀtir.

17. 9 Kasım 2000 tarihinde Asliye Mahkemesi’nce tayine edilen bilirkiꢀi, baꢀvuranın

özgürlüğünden mahrum bırakılması sonucu maruz kaldığı maddi zararım miktarına iliꢀkin bir

rapor sunmuꢀtur.

18. 10 Kasım 2000 tarihinde Kartal Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvurana maddi ve

manevi zarar için 1,538,492,740 Türk Lirası tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

19. Maliye Bakanlığı karara itiraz etmiꢀtir.

20. 5 Nisan 2001 tarihinde Yargıtay, usul hatası nedeniyle Asliye Mahkemesi’nin

kararını feshetmiꢀtir.

21. 28 Haziran 2001 tarihinde Kartal Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvurana bir kez daha

1,538,492,740 Türk Lirası tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

22. Maliye Bakanlığı karara itiraz etmiꢀtir.

23. 8 Kasım 2001 tarihinde Yargıtay, Kartal Ağır Ceza Mahkemesi’nin kararını

onamıꢀtır.

3

HUKUK

I.

AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

24. Baꢀvuran, dava iꢀlemlerinin uzunluğunun, AĐHS’nin aꢀağıda kaydedilen 6 § 1.

maddesinde öngörülen “makul süre” gereği ile uyumlu olmadığı hususunda ꢀikayette

bulunmuꢀtur

“1. Herkes … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar … konusunda karar verecek olan … bir

mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde … görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

25. Hükümet, sözkonusu ꢀikayete itiraz etmiꢀtir.

26. Gözönünde bulundurulması gereken süre, baꢀvuranın Kartal Ağır Ceza

Mahkemesi huzurunda tazminat davası baꢀvurusunda bulunduğu 25 Ekim 1996 tarihinde

baꢀlamıꢀ ve Yargıtay’ın, Asliye Mahkemesi’nin kararını onadığı 8 Kasım 2001 tarihinde sona

ermiꢀtir. Dolayısıyla, davayı üç kez değerlendiren yargı alanının iki aꢀaması için yaklaꢀık beꢀ

yıl sürmüꢀtür.

A. Kabuledilebilirlik

27. Hükümet, AĐHS’nin 35. maddesinin öngördüğü iç hukuk yollarının tüketilmesi

gereğine uyulmamıꢀ olduğu için AĐHM’nin ꢀikayeti, kabuledilemez olduğuna karar vererek

reddetmesini istemiꢀtir. Baꢀvuranın, Asliye Mahkemesi yargıcı aleyhinde Adalet Bakanlığı

veya Cumhuriyet Savcılığı gibi yerel makamlara ꢀikayette bulunmamıꢀ olduğunu belirtmiꢀtir.

28. AĐHM, AĐHS’nin 35 § 1. maddesinin tüketilmesini öngördüğü yegane iç hukuk

yollarının, iddia edilen ihlallerle ilgili olan yollar olduğunu, sözkonusu iç hukuk yollarının

mevcudiyetinin, yalnızca teoride değil pratikte de kesinleꢀmiꢀ olması gerektiğini ve

kesinleꢀmemiꢀ olmaları durumunda, gerekli eriꢀilebilirlik ve etkinlikten yoksun kalacaklarını

belirtmektedir. Sözkonusu koꢀulların sağlanmıꢀ olduğunu tespit etme görevi, iç hukuk

yollarının tüketilmemiꢀ olduğunu öne sürmesi durumunda sorumlu Devlet’ aittir (bkz., diğer

içtihatlar yanında, Ramazanoğlu/Türkiye (karar), no. 39810/98, 10 Eylül 2002).

29. AĐHM Hükümet’in, Asliye Mahkemesi huzurunda sunulan bir ꢀikayetin,

baꢀvuranın, Kartal Ağır Ceza Mahkemesi huzurundaki dava iꢀlemlerinin uzunluğunun,

“makul süre” kuralı ile uyumlu olmadığına dair ꢀikayetini ne ꢀekilde doğrulayacağını tespit

etmemiꢀ olduğu kanısındadır.

30. Dolayısıyla AĐHM, Hükümet’in itirazını reddeder.

B. Esaslar

31. Hükümet, Kartal Ağır Ceza Mahkemesi’nin tazminat konusunda bir karara

varabilmesi için Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nden, baꢀvuran aleyhinde baꢀlatılan

cezai takibata iliꢀkin dokümanları göndermesini istemesi gerektiğini belirtmiꢀtir. Ağır Ceza

Mahkemesi’nin gayretlerinin, uygun bir hukuki kararı garanti etme amacını taꢀıdığını ileri

sürmüꢀtür.

4

32. Baꢀvuran, Kartal Ağır Ceza Mahkemesi’nin yirmi sekiz duruꢀma düzenlemiꢀ

olduğunu ve sözkonusu duruꢀmalar sırasında diğer bir Mahkeme’den dokümanlar isteme ve

bir bilirkiꢀi raporu talep etme dıꢀında bir çaba sarfetmediğini iddia etmiꢀtir.

33. AĐHM, dava iꢀlemlerinin uzunluğunun makul olup olmamasının, dava koꢀulları

ıꢀığında ve özellikle, davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili yetkili makamların tutumları

ve ikisi arasındaki uyuꢀmazlıkta baꢀvuran için risk arz eden olmak üzere içtihatlarınca

belirlenen kriterlere değinilerek değerlendirilmesi gerektiğini yineler (bkz., Yalman ve

Diğerleri/Türkiye, no. 36110/97, § 23, 3 Haziran 2004).

34. AĐHM, hakkaniyete uygun olmayan ꢀekilde tutuklu yargılanmalarına iliꢀkin

baꢀvurana ödenmesi gereken tazminat miktarını belirlemek olan dava konusunun, dikkate

değer biçimde karmaꢀık olmadığı kanısındadır. Ayrıca, 466 no.lu Kanun uyarınca tazminat

taleplerine iliꢀkin açılan davaların, yazılı bir prosedür amacıyla yetkili Mahkemelerce

incelendiğini belirtmektedir.

35. Baꢀvuranın tutumu hususunda AĐHM, baꢀvuranın önem arzedecek ꢀekilde dava

iꢀlemlerinin uzamasına katkıda bulunmamıꢀ olduğunu gözlemlemektedir.

36. Yetkili makamların tutumları hususunda AĐHM, ilk derece Mahkemesi’nin

kararını vermesinin üç seneden fazla zaman almıꢀ olduğunu ve sözkonusu gecikmenin

Hükümet tarafından tatmin edici ꢀekilde açıklanmadığını gözlemlemektedir. Dava hususunda

uygun bir karar verilmesini garanti etmek için Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nden

talep edilmesi gereken dokümanlar bulunduğuna iliꢀkin iddia, sözkonusu gecikmeyi açıklama

hususunda yeterli değildir. AĐHM bu bağlamda AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin, Sözleꢀmeci

Devletler’e hukuk sistemlerini, Mahkemelerinin, davaları makul bir süre içerisinde karara

bağlama yükümlülüğü de dahil olmak üzere sözkonusu maddenin gereklerini karꢀılayabilecek

ꢀekilde düzenleme yükümlülüğünü getirdiğini hatırlatmaktadır (bkz., Pélissier ve

Sassi/Fransa [BD], no. 25444/94, § 74, ECHR 1999-II).

37. Son olarak AĐHM, baꢀvuran için iç hukuk davalarında risk arz eden duurmun,

kendisi için önemli olduğu kanısındadır.

38. Đçtihatında ortaya konan kriterler ıꢀığında AĐHM, sözkonusu davada dava

iꢀlemlerinin uzunluğunun, haddinden fazla ve “makul süre” gereğini karꢀılamamıꢀ olduğu

kanısındadır.

39. Dolayısıyla AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. 1 NO.LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLMĐꢀ OLDUĞU ĐDDĐASI

40. 17 Ağustos 2005 tarihinde AĐHM’ye sunmuꢀ olduğu görüꢀlerinde baꢀvuran ayrıca,

dava iꢀlemlerinin haddinden fazla uzamıꢀ olması hususunda mal ve mülk dokunulmazlığına

saygı gösterilmesini isteme hakkının hakkaniyete uygun olmayan ꢀekilde ihlal edilmiꢀ

olduğunu ileri sürmüꢀtür. Đddiasını, 1 No.lu Protokol’ün aꢀağıda kaydedilmiꢀ olan 1.

maddesine dayandırmıꢀtır:

5

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır.

Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve uluslararası hukukun

genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek

veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli

gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”

41. Hükümet, baꢀvuranın sözkonusu baꢀlık altındaki ꢀikayetine iliꢀkin görüꢀ

sunmamıꢀtır.

42. AĐHM, sözkonusu davada, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamındaki ꢀikayet,

AĐHM’ye 17 Ağustos 2005 tarihinde sunulmuꢀ olduğu halde nihai yerel kararın, 8 Kasım

2001 tarihinde verilmiꢀ olduğunu gözlemlemektedir.

43. Bu nedenle, sözkonusu ꢀikayet zamanı geçtikten sonra sunulmuꢀtur ve AĐHS’nin

35 §§ 1. ve 4. maddeleri bağlamında reddedilmelidir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

44. AĐHS’nin 41. maddesi aꢀağıda kaydedilmiꢀtir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollarının ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Zarar

45. Baꢀvuran, maddi zarar için 14,002 Amerikan Doları talep etmiꢀtir. Đlk derece

Mahkemesince ödenmesine karar verilen tazminat, 2001 yılından önce ödenmiꢀ olsaydı,

enflasyondan dolayı zarar görmemiꢀ olacağını ileri sürmüꢀtür.

46. Hükümet, sözkonusu iddiaya itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuran tarafından talep edilen

miktarın, haddinden fazla olduğunu belirtmiꢀtir.

47. AĐHM, AĐHM huzurunda uğranıldığı iddia edilen maddi zarar ve tespit edilen ihlal

arasında nedensel bir bağlantı olmadığı kanısındadır. Ayrıca, 6 § 1. maddenin gereklerine

uygun olsalardı, dava iꢀlemlerinin sonucunun ne olacağı hususunda değerlendirmede

bulundurmak AĐHM’nin görevi değildir (bkz. Werner/Avusturya, 24 Kasım 1997 tarihli karar,

Hüküm ve Karar Raporları 1997-VII, sayfa 2514, § 72, ve Yalman ve Diğerleri, § 32). Sonuç

olarak, sözkonusu baꢀlık altında hiçbir tazminat ödenmemiꢀtir.

48. Baꢀvuran ayrıca manevi zarar için toplam 5,000 Euro (EUR) talep etmiꢀtir.

49. Hükümet, baꢀvuran tarafından talep edilen miktarın, haddinden fazla olduğunu

belirtmiꢀtir.

50. AĐHM baꢀvuranların, dava iꢀlemlerinin uzaması nedeniyle stres ve tedirginlik gibi

manevi zararlara uğramıꢀ olduklarını ve bunun, ihlal bulgusu ile yeterince telafi

edilemeyeceğini kabul etmektedir. Dava koꢀullarını ve içtihatını gözönünde bulunduran

AĐHM, baꢀvurana sözkonusu baꢀlık altında 2,400 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

6

C. Mahkeme Masrafları

51. Baꢀvuran ayrıca yerel Mahkemeler ve AĐHM huzurunda yapmıꢀ olduğu masraf

için 4,974 Euro talep etmiꢀtir.

52. Hükümet, sözkonusu talebe itiraz etmiꢀtir.

53. AĐHM içtihatına göre baꢀvuran, ancak gerekli oldukları için yapıldıklarının ve

miktar olarak makul olduklarının gösterilmesi halinde masraf ve harcamaların telafi edilmesi

hakkına sahiptir. Sözkonusu davada, huzurunda sunulan bilgiler ve yukarıda kaydedilen

kriterler ıꢀığında AĐHM, yerel davalarda yapılan masraflar hususundaki tazminat taleplerini

reddetmektedir ve AĐHM huzurunda gerçekleꢀtirilen davalar için toplam 500 Euro

ödenmesinin makul olduğu kanısındadır.

C. Gecikme Faizi

54. AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç

puan eklemek suretiyle oluꢀacak faiz oranına göre belirlenmesini uygun bulmuꢀtur.

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna,

2. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilmiꢀ olduğuna,

3. (a) sorumlu Devlet’in, kararın AĐHS’nin 44 § 2 Maddesi’ne göre kesinlik kazandığı

tarihten itibaren üç ay içerisinde baꢀvurana, ödeme tarihinde uygulanan kur üzerinden

Türk Lirası’na çevrilmek üzere aꢀağıdaki miktarları ve buna ek olarak ödeme gününde

uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine:

(i) manevi zarar için 2,400 Euro (iki bin dört yüz Euro),

(ii) masraf ve harcamalar için 500 Euro (beꢀ yüz Euro),

(iii) yukarıdaki miktarlara uygulanabilecek her tür vergi,

(b) yukarıda kaydedilmiꢀ olan üç aylık sürenin bitiminden ödeme gününe kadar,

Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

oluꢀacak faiz oranına göre yukarıda belirtilen miktarlarda ödenecek basit faizi ödemekle

yükümlü olduğuna karar vermiꢀ,

3. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmını reddetmiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ olup 22 Aralık 2005 tarihinde, Đçtüzüğün 77.

Maddesi’nin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

7

Vincent BERGER

Sekreter

Boštjan M. ZUPANČIČ

Baꢀkan

8