CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ANYIĞ VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 51176 / 99)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
23 Mart 2006  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek  
olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (51176/99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu  
ülkenin sekiz vatandaꢀı Nurettin Anyığ, Mehmet Mevsül Kılınç, Gazi Çelik, Fesih Sakçak,  
Sever Altın, Gülten Demir, Maꢀallah Dal ve Melek Đlhan’ın (baꢀvuranlar) 22 Ekim 1996  
tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin eski 25.  
maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi  
(AĐHM) önünde Đzmir Barosu avukatlarından M. Đꢀeri tarafından temsil edilmektedirler.  
OLAYLAR  
Baꢀvuranlar Nurettin Anyığ, Mehmet Mevsül Kılınç, Gülten Demir, Melek Đlhan, Gazi Çelik,  
Fesih Sakçak, Maꢀallah Dal ve Sever Altın sırasıyla 1965, 1976, 1976, 1980, 1958, 1975,  
1971 ve 1956 doğumlu T.C. vatandaꢀıdırlar. Olayların meydana geldiği dönemde Nurettin  
Anyığ Antalya’da, Mehmet Mevsül Kılınç Urfa’da, Gülten Demir Mersin’de, Melek Đlhan  
Muꢀ’ta, Gazi Çelik ve Sever Altın Đzmir’de, Fesih Sakçak Diyarbakır’da ve Maꢀallah Dal  
Adana’da ikamet etmekteydi.  
Baꢀvuranlar Gazi Çelik, Fesih Sakçak, Maꢀallah Dal terör örgütü PKK mensubu oldukları  
ꢀüphesiyle 17 Haziran 1996 tarihinde Đzmir Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ekipleri  
tarafından yakalanarak gözaltına alınmıꢀlar, Đzmir Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)  
yetkili hakimi karꢀısına çıkarıldıkları 27 Haziran 1996 tarihine dek gözaltında kalmıꢀlardır.  
Yetkili hakim adı geçenlerin tutuklu yargılanmalarına karar vermiꢀtir.  
Baꢀvuranlar Nurettin Anyığ, Mehmet Mevsül Kılınç, Gülten Demir, Melek Đlhan, terör örgütü  
PKK mensubu oldukları ꢀüphesiyle 3 Temmuz 1996 tarihinde Antalya Emniyet Müdürlüğü  
Terörle Mücadele ekipleri tarafından yakalanarak gözaltına alınmıꢀlar, altı gün gözaltında  
kalmıꢀlardır. Baꢀvuranlar 9 Temmuz 1996 tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere serbest  
bırakılmıꢀtır.  
1. Anyığ, Kılınç, Demir ve Đlhan hakkında yürütülen yargı süreci  
DGM Cumhuriyet Savcısı 29 Temmuz 1996 tarihli bir iddianame ile Nurettin Anyığ, Mevsül  
Kılınç, Gülten Demir ve Melek Đlhan’ın TCK’nın 168 §§ 1. ve 2. maddelerine dayalı olarak  
mahkumiyetlerini talep etmiꢀtir. Nurettin Anyığ özellikle PKK’nın sorumlularından biri  
olmakla itham edilmiꢀtir.  
DGM 22 Mayıs 1997 tarihli bir kararla, Nurettin Anyığ ve Mevsül Kılınç’ı on iki yıl altı ay,  
Gülten Demir’i üç yıl dokuz ay hapis ve üç yıl kamu hizmetinden men cezasına, olayların  
meydana geldiği sırada reꢀit olmaması nedeniyle Melek Đlhan’ın iki yıl altı ay hapis cezasına  
çarptırılmasına karar vermiꢀtir. DGM, gerekçesinde özellikle tanık ifadelerine, patlayıcı  
madde imalatı hakkındaki belgelere, olay, tutuklama ve arama tutanaklarına yer vermiꢀtir.  
Yargıtay, baꢀvuranların 25 Kasım 1997 tarihli temyiz baꢀvurusu ve Anyığ’a iliꢀkin müsadere  
üzerine 22 Mayıs 1997 tarihli kararı bozmuꢀ ve DGM’ye geri göndermiꢀtir.  
Aynı mahkeme 3 Mart 1998 tarihinde Anyığ’ı on altı yıl on gün, Kılınç’ı on iki yıl altı ay,  
Gülten Demir’i üç yıl dokuz ay ve Đlhan’ı iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
2
Baꢀvuranlar temyize gitmiꢀlerdir. Yargıtay 21 Aralık 1998 tarihinde 3 Mart 1998 tarihli kararı  
onamıꢀtır.  
2. Sakçak, Altın, Çelik ve Dal hakkında yürütülen yargı süreci  
DGM Cumhuriyet Savcısı 15 Temmuz 1996 tarihinde TCK’nın 168. maddesi uyarınca Fesik  
Sakçak, Maꢀallah Dal ve Sever Altın’ın, TCK’nın 169. maddesi uyarınca Gazi Çelik’in  
mahkumiyetini talep etmiꢀtir.  
DGM 12 Haziran 1997 tarihli bir kararla Gazi Çelik’i üç yıl dokuz ay, Fesih Sakçak, Maꢀallah  
Dal ve Sever Altın’ı on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
Baꢀvuranlar hakkındaki dosyayı incelemesinin ardından Yargıtay 3 Mart 1998 tarihinde 12  
Haziran 1997 tarihli kararı onamıꢀtır.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar gözaltı süresinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta, bu noktada AĐHS’nin 5 § 3.  
maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.  
A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin  
AĐHM bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca dayanaktan yoksun olmadığı,  
baꢀvurunun kabuledilemez bulunması için hiçbir gerekçenin yer almadığı tespitinde  
bulunmaktadır. Baꢀvurunun kabul edilmesi gerekmektedir.  
B. Esas hakkında  
Hükümet bu davada özellikle gözaltı süresi uygulamasının yasa ile öngörülen sınırları  
aꢀmadığını belirtmekte, bu bağlamda, baꢀvuranların itham edildiği ve «kanıtların bir araya  
getirilmesindeki güçlük nedeniyle dosyanın ön hazırlık soruꢀturmasının uzun bir süreyi  
gerektirdiği» terör suçlarına iliꢀkin soruꢀturmanın özel yapısına ve zorluklarına dikkat  
çekmektedir.  
AĐHM, geçmiꢀte de birçok defa yetkililerin terör suçlarına iliꢀkin soruꢀturmalarda özel  
sorunlarla karꢀılaꢀtıklarını kabul etmiꢀtir (Bkz. diğerleri arasında, Brogan ve diğerleri-  
Đngiltere kararı, 29 Kasım 1988, seri: A 145-B, s.33 § 61, Murray-Đngiltere kararı 28 Ekim  
1994, seri: A no: 300-A, § 58; Aksoy-Türkiye kararı 18 Aralık 1996, 1996-VI, § 78; Sakık ve  
diğerleri-Türkiye kararı, 26 Kasım 1997, 1997-VII, § 41, ve Dikme-Türkiye kararı, no:  
20869/92, AĐHM 2000-VIII). Bununla birlikte bu durum 5. madde uyarınca, yetkililere terör  
suçu iꢀlendiğini belirttikleri her durumda zanlıları iç hukuk mercilerinin ve Sözleꢀme  
Organlarının kontrolü dıꢀında tutuklama ve gözaltına alma serbestisi tanımamaktadır (Bkz.  
mutatis mutandis, sözü edilen Murray kararı, § 58).  
3
AĐHM, gözaltı süresinin sırasıyla Anyığ, Kılınç, Demir ve Đlhan için altı gün, Altın için on  
gün, Çelik, Sakçak ve Dal için on bir gün olduğunu gözlemlemektedir.  
AĐHM, daha önce de 5 § 3. maddede belirlenen kati sınırların ötesinde, teröre karꢀı iꢀlenen  
kolektif suçların cezalandırılması amaçlansa dahi hukuki denetim olmaksızın gözaltı süresinin  
dört gün altı saat olduğu sonucuna varıldığını hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen Brogan ve  
diğerleri kararı, s. 33, § 62).  
AĐHM, baꢀvuranların «yetkili bir hakim önüne» çıkarılmaksızın altı, on ve on bir gün süreyle  
tutulu bulundurulmasını kabul edememektedir.  
Bu nedenle, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 6 §§ 1. VE 3 c) MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
HAKKINDA  
Baꢀvuranlar mahkumiyetlerinin iꢀkence altında vermiꢀ oldukları itiraflara dayalı olduğundan  
ꢀikayetçi olmakta, savunmalarını hazırlaması için bir avukat bulundurma hakkından  
yararlanamadıklarını iddia etmektedirler. Baꢀvuranlar bu yönde AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3 c)  
maddesinin ihlal edildiğini öne sürmektedir.  
Hükümet bu sava karꢀı çıkmaktadır. Hükümet, Bayan Çelik ile 25 Haziran 1996’da karꢀılaꢀan  
Bay Çelik haricinde baꢀvuranların gözaltında bulundukları süre boyunca avukat bulundurma  
talebinde bulunmadıklarını savunmakta ayrıca, bütün baꢀvuranların Devlet Güvenlik  
Mahkemesi’nde olduğu kadar Yargıtay önünde de bir avukat aracılığıyla temsil edildiklerini  
belirtmektedir.  
Yargılamanın adilliği ile ilgili olarak Hükümet, baꢀvuranların suçunu tespit etmek için  
DGM’nin polis tarafından elde edilmiꢀ birçok delil unsuruna dayandığının altını çizmektedir.  
AĐHM, AĐHS’nin 6. maddesi’nin 3 c) paragrafında yer alan, 1. paragrafı da içeren diğer  
unsurların yanı sıra adil yargılanma hakkını güvence altına aldığını hatırlatmaktadır (Bkz.  
Imbrioscia-Đsviçre kararı, 24 Kasım 1993, seri: A, no: 275, s. 13, §§ 36–37). 6 § 3 c) maddesi  
her sanık «en azından kendi kendini savunma veya bir temsilci aracılığıyla temsil edilme  
hakkına sahiptir (…)» dese de bunun koꢀullarını belirtmemiꢀ, Savunmacı Devletlere kendi  
hukuk sistemleri içinde bu noktayı güvence altına alacak vasıtaları seçme serbestisini  
tanımıꢀtır. AĐHM’ye düꢀen sorumluluk adil bir yargılama gereklerinin uygulanıp  
uygulanmadığını tespit etmektir (Bkz. Quaranta-Đsviçre kararı, 24 Mayıs 1991, seri: A no:  
205, s. 16, § 30).  
AĐHM ayrıca, dava olaylarına ve yargı sürecinin özel koꢀullarına bağlı olarak süren  
soruꢀturmada AĐHS’nin 6 §§ 1 ve 3 c) maddesinin uygulanma biçimlerinin altını çizmektedir.  
6. madde uyarınca arzu edilen –adil yargılama– düzeyine eriꢀmek için sözü edilen davada iç  
hukuktaki yargı süreçlerinin tamamının dikkate alınması gerekir (Bkz. sözü edilen Imbrioscia,  
s. 14, § 38).  
AĐHM, yargılamanın her aꢀamasında itiraflarda bulunan Anyığ haricinde baꢀvuranların  
gözaltında maruz kaldıkları baskılar nedeniyle iddialarında ayrıntılara girmeksizin polise  
4
verdikleri ifadeleri inkâr ettiklerini gözlemlemektedir. Adı geçenler Devlet Güvenlik  
Mahkemesi önünde terörist örgüt ile hiçbir bağlarının olmadığını beyan etmekle  
yetinmiꢀlerdir.  
Avukat bulundurma hakkından yararlanılmadığı iddiasıyla ilgili olarak AĐHM, baꢀvuranlara  
DGM önünde olduğu kadar Yargıtay karꢀısında da yasal temsilcilerinin kendilerine eꢀlik  
ettiğini not etmektedir.  
Baꢀvuranlar görüꢀlerini ve kanıt unsurlarını sundukları, görgü tanıklarını dinlettikleri  
çekiꢀmeli bir yargı sürecinde mahkum edilmiꢀlerdir. Ayrıca, baꢀvuranların suçluluğunu  
ispatlamak için mahkeme özellikle Anyığ’ın hakim karꢀısındaki itiraflarına, diğer baꢀvuranlar  
için suç ortağı sanıkların ifadelerine, olay yeri tespit tutanağına ve kesin delillere dayanmıꢀtır.  
Dava dosyasında yer alan unsurların genel olarak incelenmesinden AĐHM baꢀvuranların adil  
bir yargılanma hakkından yoksun kalmadıklarına itibar etmektedir. Bu koꢀullar çerçevesinde,  
baꢀvurunun bu bölümünde AĐHS’nin 6 §§ 1. ve 3. maddelerinin ihlali bulunmamaktadır (Bkz.  
örneğin Yılmaz Karakaꢀ-Türkiye kararı, no: 68909/01, 9 Kasım 2004).  
Baꢀvurunun bu bölümünün dayanaktan yoksun bulunması nedeniyle AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4.  
maddeleri uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI  
A. Tazminat  
Baꢀvuranlar manevi tazminat olarak ꢀu miktarları talep etmektedirler: Anyığ 23.000 Euro,  
Kılınç 23.000 Euro, Demir, 13.000 Euro, Đlhan 13.000 Euro, Sakçak 25.000 Euro, Dal 25.000  
Euro, Altın 24.500 Euro ve Çelik 15.000 Euro.  
Hükümet bu miktarlara karꢀı çıkmıꢀtır.  
AĐHM, sözkonusu olayların koꢀulları ve AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca hakkaniyete uygun  
olarak baꢀvuranların her biri Anyığ, Kılınç, Demir ve Đlhan için 1.000 Euro, Altın için 3.000  
Euro, Çelik, Sakçak ve Dal için 3.500 Euro manevi tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.  
B. Masraf ve harcamalar  
Baꢀvuranlar iç hukukta ve AĐHM nezdinde yapmıꢀ olduğu harcamalar için toplam 3.000 Euro  
talep etmektedirler.  
Hükümet bu miktarı aꢀırı olarak değerlendirmiꢀtir.  
AĐHM’nin yerleꢀik içtihadına göre ve hakkaniyete uygun olarak yargı giderleri için  
baꢀvuranlara toplam 1.500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.  
C. Gecikme Faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3  
5
puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1.AĐHS’nin 5 § 3. maddesine iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalan ꢀikayetin  
kabuledilemez olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. a) AĐHS’nin 44 § 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümetin;  
i.  
manevi tazminat olarak baꢀvuranların her biri Anyığ, Kılınç, Demir ve Đlhan için  
1.000 (bin) Euro, Altın için 3.000 (üç bin) Euro, Çelik, Sakçak ve Dal için  
3.500’ꢀer (üç bin beꢀ yüz) Euro;  
ii.  
masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara toplam 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro  
ödemesine;  
iii.  
yukarıda belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;  
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez  
Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin  
uygulanmasına;  
4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢁTĐR  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.  
maddelerine uygun olarak 23 Mart 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
6