COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

EUROPEAN COURT OF HUMAN RIGHTS

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

AMUTGAN – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no. 5138/04)

KARAR

STRAZBURG

3 ꢀubat 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde

kesinleꢀecektir. ꢁekli düzeltmelere tâbi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

AMUTGAN – TÜRKĐYE KARARI

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 5138/04 no’lu davanın nedeni Nusret Amutgan

adlı T.C. vatandaꢁının (“baꢁvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 29

Aralık 2003 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢁkin

Sözleꢁme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢁ olduğu baꢁvurudur.

Baꢁvuran, AĐHM önünde Gaziantep Barosu avukatlarından B. Özpolat tarafından temsil

edilmiꢁtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢁvuran 1970 doğumludur ve halen Gaziantep H-tipi Cezaevi’nde hapis cezası

çekmektedir.

Baꢁvuran, 27 Nisan 1998 tarihinde Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından yürütülen bir

askeri operasyon sırasında PKK mensubu olduğu ꢁüphesiyle yakalanıp gözaltına alınmıꢁtır.

Bir jandarma karakolunda gözaltına alınan baꢁvuran, avukatı bulunmadığı halde sorgulanmıꢁ

ve ayrıntılı ifadesi kelimesi kelimesine tutanağa geçirilmiꢁtir. Đfadeye göre baꢁvuran 13 ꢀubat

1995 tarihinde PKK’ya katılmıꢁ ve o tarihten bu yana birtakım silahlı eylem

gerçekleꢁtirmiꢁtir.

6 Mayıs 1998 tarihinde baꢁvuran savcı ve sonrasında sorgu hakimi karꢁısına çıkarılmıꢁ,

avukatsız yapılan bu sorgular sırasında baꢁvuran, jandarmaya verdiği ifadesini teyit etmiꢁ ve

birtakım silahlı eylemler yaptığını tekrarlamıꢁtır. Baꢁvuran sorgu hakiminin kararı ile

tutuklanmıꢁtır.

15 Haziran 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısı, hazırladığı

iddianamede baꢁvuranı devlet topraklarının bir kısmını devlet idaresinden ayırmak amacıyla

faaliyette bulunmakla suçlamıꢁ, TCK’nın 125. maddesi uyarınca ölüm cezası ile

cezalandırılmasını talep etmiꢁtir.

Baꢁvuran ve diğer 7 sanığın yargılaması 20 Ağustos 1998 tarihinde Diyarbakır DGM’de

baꢁlamıꢁ, yargılama sırasında baꢁvuran avukatı tarafından temsil edilmiꢁtir. Mahkemeye

PKK’ya 1995 yılında katıldığını ve askeri eğitim aldığını ifade etmiꢁtir. Aleyhinde getirilen

belli suçlamaları kabul etmiꢁtir. Baꢁvuran duruꢁmalarda ayrıca jandarma karakolunda verdiği

ifadeye parmak basmaya zorlandığını söylemiꢁtir.

28 Kasım 2002 tarihinde Diyarbakır DGM baꢁvuranı atılı suçlardan mahkûm etmiꢁ ve

ölüm cezasına çarptırmıꢁtır. Ölüm cezası ömür boyu hapse çevrilmiꢁtir. Mahkeme diğer

hususların yanı sıra baꢁvuranın yakalanmasından sonra ve mahkemede alınan ifadelerine

dayanarak birtakım yasadıꢁı eylemlerde bulunduğu ve bazı köy korucularının kaçırılması ve

öldürülmesi eylemlerinde yer aldığını tespit etmiꢁtir.

16 Eylül 2003 tarihinde Yargıtay baꢁvuranın itirazını reddetmiꢁtir.

1

AMUTGAN – TÜRKĐYE KARARI

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢁvuran, gözaltında avukat hakkından mahrum bırakılması nedeniyle savunma

haklarının ihlal edildiğini iddia etmiꢁ, iddiasını AĐHS’nin 6/3 (c) iddiasına dayandırmıꢁtır.

A. Kabuledilebilirlik

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢁvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, baꢁvurunun baꢁka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢁvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

Baꢁvuran gözaltında avukat yardımı hakkına getirilen kısıtlamanın adil yargılanma

hakkını ihlal ettiğini ifade etmiꢁtir. Okuma-yazması olmadığını, bu nedenle jandarma

tarafından alınan ifadesinde ne yazdığını bilmediğini savunmuꢁtur. Ayrıca ifadesinin

kendisine okunmadığını ve onaylaması amacıyla ifadeye parmak basmaya zorlandığını ifade

etmiꢁtir.

Hükümet öncelikle yargılamanın adil olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın

tamamının dikkate alınması gerektiğini savunmuꢁtur. DGM ve Yargıtay önündeki

yargılamada bir avukat tarafından temsil edilmiꢁ olması nedeniyle baꢁvuranın adil yargılanma

hakkı ihlal edilmemiꢁtir. Hükümet ayrıca okuma-yazma bilmemesi nedeniyle jandarmada

alınan ifadesinin baꢁvurana okunduğunu belirtmiꢁtir. Gözaltı süresince yaptığı itirafların

baꢁvuranın mahkûmiyetinin tek dayanağı olmadığının altını çizmiꢁlerdir.

AĐHM, Salduz – Türkiye ([BD], no. 36391/02) kararında ortay koyduğu temel ilkeleri

hatırlatır.

Mevcut davada AĐHM, baꢁvuranın avukata eriꢁimine getirilen kısıtlamanın sistematik

olduğu ve bunun DGM’lerin yetki alanına giren bir suçla bağlantılı olarak gözaltına alınan

herkese uygulandığını kaydeder. AĐHM, baꢁvuranın tutukluluğundan sonra ve müteakip

yargılamada bir avukata eriꢁiminin ve iddia makamının görüꢁlerine itiraz etme imkânının

bulunduğunu gözlemler. Ne var ki Diyarbakır DGM baꢁvuranı mahkûm ederken ağırlıklı

olarak baꢁvuranın gözaltında, bir avukat olmadığı halde alınan ifadelerine dayanmıꢁtır.

Dolayısıyla somut davada baꢁvuran ꢁüphesiz sözkonusu ifadelere iliꢁkin olarak avukata

eriꢁimine getirilen kısıtlamadan etkilenmiꢁtir. Daha sonra bir avukatın sağladığı yardım ya da

müteakip yargılamanın çekiꢁmeli niteliği bu eksikliği giderememiꢁtir.

Sonuç olarak baꢁvuranın aleyhindeki delillere yargılama ve temyiz aꢁamasında itiraz

etme imkânı bulunmasına rağmen gözaltında avukattan mahrum bırakılması savunma

haklarını onarılamaz ꢁekilde etkilemiꢁtir.

Dolayısıyla mevcut davada AĐHS’nin 6/3 (c) maddesi, 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak

ihlal edilmiꢁtir.

2

AMUTGAN – TÜRKĐYE KARARI

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢁbu Sözleꢁme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢁmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢁvuran 15,000 Yeni Türk Lirası (YTL) (yaklaꢁık 7,700 Euro) maddi, 30,000 YTL

manevi tazminat talep etmiꢁ, Hükümet taleplere karꢁı çıkmıꢁtır.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı

kuramamaktadır; bu nedenle talebi reddeder. Ancak hakkaniyete uygun bir değerlendirmeyle

baꢁvurana 1,500 Euro manevi tazminat ödenmesini uygun bulmaktadır.

AĐHM, baꢁvuranın talep etmesi halinde yargılamanın AĐHS’nin 6/1 maddesi gereklerine

uygun olarak yeniden yapılmasının en uygun telafi ꢁekli olacağı görüꢁündedir (bkz. mutatis

mutandis, Gençel – Türkiye, no. 53431/99; Salduz, yukarıda anılan).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢁvuranın avukatı, Gaziantep Barosu’nun ücretler tarifesine dayanarak davanın

hazırlanması ve AĐHM önünde temsili için yapılan 21 saatlik çalıꢁma ücretine tekabül eden

8,400 YTL’lik (yaklaꢁık 4,300 Euro) masraf ve giderin ödenmesini talep etmiꢁtir. Ayrıca

masraf ve giderler için 1,825 YTL (yaklaꢁık 940 Euro) talep etmiꢁtir. Bu bağlamda tercüme

için ödenmiꢁ 325 YTL’lik (yaklaꢁık 167 Euro) bir fatura ibraz etmiꢁtir.

Hükümet taleplere karꢁı çıkmıꢁtır.

AĐHM’nin içtihadına göre bir baꢁvuran, ancak masrafların gerçekten ve gerektiği için

yapıldığı ve miktarın makul olduğu kanıtlanmıꢁ ise bunları geri almaya hak kazanmaktadır.

Sözkonusu davada elindeki bilgileri ve yukarıdaki ölçütleri göz önünde bulundurarak AĐHM

baꢁvurana bu baꢁlık altında 1,000 Euro ödenmesini uygun bulmaktadır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine

uyguladığı orana üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢁtir.

3

AMUTGAN – TÜRKĐYE KARARI

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢁvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢁvuranın gözaltında avukat yardımından yararlanmaması nedeniyle 6/1 maddesiyle

bağlantılı olarak AĐHS’nin 6/3 (c) maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) Sorumlu devletin baꢁvurana, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢁtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirası’na

çevrilmek üzere:

(i) 1,500 Euro (bin beꢁ yüz Euro) manevi tazminat;

(ii) 1,000 Euro (bin Euro) yargılama masraf ve giderleri;

(iii) bu miktarlara uygulanabilecek her tür vergiyi ödemesine;

(b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten ödemenin yapılmasına kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın marjinal kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢁkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢁbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢁ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları uyarınca 3 ꢀubat 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢁtir.

4