C O U N C I L O F

E U R O P E

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ANIK VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no: 63758/00)

KARAR

STRAZBURG

5 Haziran 2007

Bu karar, AĐHS’nin 44 § 2 Maddesi’nde belirtilen şartlarla kesinlik kazanacaktır, ancak şekle

ilişkin değişiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐŞLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaşları olan ve sırasıyla 1954, 1969, 1987, 1988, 1990,

1993, 1996, 1998, 1940, 1940, 1972 ve 1975 doğumlu olan Mahmut Anık, Medina Anık,

Meryem Anık, Susin Anık, Ebubekir Anık, Ömer Anık, Cemal Anık, Halim Anık, Osman

Sanrı, Fatım Sanrı, Ömer Sanrı ve Ramazan Sanrı’nın (“başvuranlar”), Đnsan Haklarını ve

Temel Hakları Korumaya Dair Sözleşme’nin (“Sözleşme”) 34. Maddesi uyarınca, Türkiye

Cumhuriyeti aleyhine Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yapmış oldukları başvurudur

(başvuru no: 63758/00). Başvuranlar, sözkonusu başvurunun yapılmasına neden olan olaylar

sırasında, Türkiye’nin güneydoğusunda yer alan Şırnak’ın idari kaza yetkisinde olan Balveren

köyünde yaşamaktadırlar.

OLAYLAR

DAVA OLAYLARI

Birinci başvuran, 1959 doğumlu olan ve 19 Ağustos 1999 tarihinde güvenlik güçleri

tarafından öldürülen Ahmet Anık’ın erkek kardeşi, ikinci başvuran ise eşidir. Üçüncüden

sekizinciye diğer başvuranlar Ahmet Anık’ın çocuklarıdır.

Dokuzuncu başvuran, 1981 doğumlu olan ve 19 Ağustos 1991 tarihinde güvenlik

güçleri tarafından öldürülen Abdulkerim Sanrı’nın babası, onuncu başvuran ise annesidir. On

birinci ve on ikinci başvuranlar ise Abdulkerim Sanrı’nın erkek kardeşleridir.

A. Giriş

Başvuranlar ve Hükümet tarafından sunulduğu şekliyle olaylar, yerel düzeyde yapılan

soruşturma sırasında hazırlanan belgelere dayanmaktadır. Aşağıda yer alan bilgiler, tarafların

ifadelerinden ve taraflarca sunulan belgelerden alınmıştır.

B. Olaylar

1. Olayların geçmişi

Ahmet Anık ve Abdulkerim Sanrı (buradan itibaren “iki köy korucusu”) Balveren

köyünde yaşamakta olup Devlet tarafından geçici köy korucusu olarak görevlendirilmişlerdir.

Köylerinin yanındaki yoğun PKK¹eylemleri olan belirli bir bölge hakkında silahlı güçlere

rehberlik etmek görevleri arasındadır.

Sözkonusu bölge, Şırnak ili ile Uludere ilçesi arasındaki asfalt yolun güneyinde yer

almaktadır. Đki köy korucusu ile yakındaki Milli jandarma karakolundan bir grup asker, yolun

güvenliğini sağlayabilecekleri bir tepe olan Yaylatepe’de konuşlanmışlardır. Yaylatepe’nin en

üst noktası ile yol arasındaki uzaklık yaklaşık 600 metredir ve bu iki yeri bir patika

birleştirmektedir. Askerlerle iki köy korucusu, bulundukları yerden, Yaylatepe ile Ömerağa

¹Kürdistan Đşçi Partisi, yasadışı bir örgüt.

1

tepeleri arasındaki bir nehir yatağından geçen bir başka patikayı izleyebilmektedirler. Bu

patika, PKK’lı teröristler tarafından Kuzey Irak’a gidip gelirken sıklıkla kullanılmaktadır.

Ömerağa, Yaylatepe’nin güneydoğusuna 1,500 metre uzaklıktadır. Yaylatepe’nin

kuzeydoğusuna 2,500 metre uzaklıkta, askerlerin termal kameralar yardımıyla geceleri

bölgeyi izleyebilecekleri Elmalı yer almaktadır.

Đki köy korucusu, sabah olduğunda, köylerine 400 metre gibi kısa bir mesafede

bulunan ve varışlarını 06:00 olarak bildirdikleri jandarma karakoluna giderlerdi. Jandarma

karakolundan, askerlerle birlikte iki kilometre uzakta bulunan Yaylatepe’ye yürürlerdi.

Nöbetleri sona erdiğinde, askerlerle birlikte jandarma karakoluna geri dönerlerdi. Hava

kararmışsa, jandarma karakolundan köylerine askeri araçlarla götürülürler, hava

kararmamışsa yürürlerdi. Güvenlik sebebiyle, hiçbir sivil ve hatta köy korucusunun

sözkonusu bölgede kalmasına, oraya gitmesine veya geç saatlerde asfalt yolu kullanmasına

izin verilmezdi. Acil bir durum olduğunda akşam vakti yolu kullanmak isteyen siviller

önceden yerel jandarma karakoluna haber verirler ve o bölge dışına çıkana kadar gece görüş

dürbünleri ve termal kameralarla izlenirlerdi.

2. Đki köy korucusunun öldürülmesi

24 Ağustos 1999’da, asteğmen Hakan Paç, Şırnak Cumhuriyet Savcısı tarafından

alınan ifadesinde, 18 Ağustos 1999’da Yaylatepe’de konuşlanan askerlerle iki köy

korucusundan sorumlu olduğunu belirtmiştir. Saat 20:00’de bölüğünü toplamış ve tepenin

kumandasını devralmak üzere saat 20:45’te bir bölük askerin gelmesinin ardından, kendi

komutasındaki askerlerle korucular tepeden inmeye başlamışlardır. Hakan Paç, kimsenin

kalmadığından emin olmak için arkada kalmıştır. Đki köy kurucusu, genel uygulamaya uygun

olarak askerlerin önünde yürüyorlardı. Hakan Paç, askerlerin anayola ulaştığını ve karakola

doğru yürümeye devam ettiklerini görebiliyordu. Ancak, iki köy korucusunun anayola

gelmeden önce patikadan saptıklarını düşünmüştü; iki köy korucusunun güvenli bir şekilde

köylerine vardıklarını kontrol etmek onun görevi değildi.

20 Ağustos 1999’da hazırlanan olay sonrası rapordan, 18 Ağustos 1999 tarihinde gece

saat 11’de, Elmalı’da konuşlanan askerlerin Yaylatepe yamaçlarında iki kişi gördükleri

anlaşılmaktadır. O bölgede bulunması için kimseye izin verilmemiş olmasından yola çıkan bir

grup askeri birlik, Yaylatepe yakınlarına yerleşmiştir. 19 Ağustos’ta gece saat 01:15’te, iki

kişi, bazıları Yaylatepe’de konuşlanmış olan askerler tarafından çevrilmiştir.

Đki grup asker, iki kişinin bulunduğu yöne doğru 120 mm.lik havan topu mermileri

fırlatmıştır. Aynı zamanda işaret fişekleri atılmış ve iki kişiye teslim olmaları emredilmiştir.

Ancak, iki kişi Yaylatepe’ye doğru koşmaya başlamıştır; askerler uyarı için havaya ateş

açtıklarında, iki kişiyle Yaylatepe’deki askerler arasındaki mesafe yaklaşık 200 metredir. Đki

kişi durmayınca, askerler doğrudan bu kişilerin üzerine ateş açmıştır. Rapora göre, o sırada

saat 01:30’u göstermektedir.

Gün ağarırken, askerler cesetlere yaklaşmış ve cesetlerin iki köy korucusuna ait

olduğunu görmüşlerdir. Bu raporu yazanlara göre –operasyondan sorumlu subaylar- iki köy

korucusu, Yaylatepe’den inerken, PKK üyelerinin Kuzey Irak’a girmesine veya bölgeye

mayın yerleştirmelerine yardım etmek için askeri gruptan ayrılmıştır.

19 Ağustos 1999’da, askerler tarafından hazırlanan olay yeri raporuna göre, iki köy

korucusu başlarından ve göğüslerinden vurulmuştur. Cesetleri, Yaylatepe yamaçlarında,

2

tepenin üst noktasına elli metre uzaklıkta bulunmuştur. Cesetlerine yaklaşık 50 santimetre

uzaklıkta iki el bombası patlamıştır. Bu el bombalarına ait pimler cesetlere 30 metre uzaklıkta

tepeye yakın yerde bulunmuştur.

Aynı rapora göre, Abdulkerim Sanrı’nın üzerinde hiçbir mühimmat bulunmamış,

ancak Ahmet Anık’ın giydiği asker tipi yelekte Kalaşnikof bir silaha ait üç adet dolu mermi

kovanı ve bir adet el bombası bulunmuştur. Đki köy korucusuna ait tüfekler, cesetlerine iki yüz

metre uzaklıkta, anayolun yanında bir kayanın yanında bulunmuştur. Tüfek namluları, barut

kokmakta olup barut izlerini taşımaktadır; bu da silahların daha önce ateşlendiğinin bir

göstergesidir. Đki tüfeğin yanında, Kalaşnikof bir silaha ait üç adet dolu mermi kovanıyla

ceplerinden birinde bir adet el bombası bulunan Abdulkerim Sanrı’ya ait asker tipi bir yelek

bulunmuştur. Aynı zamanda, cesetlerden 30 metre uzakta G3 ve BKC tipi tüfeklerden

çıkarılmış ve kullanılmış bazı mermi kovanları bulunmuştur. Bölgenin özellikleri hakkında

detaylı bilgi veren ve boşaltılmış mühimmatla birlikte cesetlerin yerini gösteren bir taslak

hazırlanmış ve bu rapora eklenerek Şırnak Cumhuriyet Savcılığı’na gönderilmiştir.

3. Şırnak Cumhuriyet Savcısının iki köy korucusunun öldürülmesine ilişkin yapmış

olduğu soruşturma

19 Ağustos 1999’da, Şırnak Cumhuriyet Savcısı ile bir doktor, cesetleri incelemek

üzere bölgeye gelmiştir. Cumhuriyet Savcısı ve doktor tarafından hazırlanan rapora göre,

cesetlerin başlarında, göğüslerinde ve diğer çeşitli yerlerinde ciddi yaralar mevcuttur.

Raporda, “ölüm sebebinin çok açık olması nedeniyle, klasik otopsi yapmaya gerek olmadığı”

sonucuna varılmıştır.

Cumhuriyet Savcısı, yapmış olduğu soruşturma sırasında birkaç ifade almıştır. Bu

ifadeler, AĐHM’nin davayı incelemesiyle ilgili olduğu için aşağıda özetlenmiştir.

Yüzbaşı Ömer Arslan, olay günü Elmalı’da konuşlanan askerlerin komutanıdır. 24

Ağustos 1999 tarihli ifadesinde, 18 Ağustos 1999 tarihinde saat 23:10’da termal kameralar

yardımıyla bölgede iki kişi gördüğünü ve tabur komutanına haber verdiğini belirtmiştir. Tabur

komutanı, izlemeye devam etmesini ve iki kişiyi termal kamera ile kaydetmesini emretmiştir.

Gördüğü iki kişi şüpheli davranışlarda bulunduğu için, Ömer Arslan ve komutasındaki

askerler bu kişilerin terörist olduğunu düşünmüştür.

Elmalı’daki askeri birlik, daha sonra, bu iki kişiyi pusuya düşürmek için

konuşlanmıştır. Ömer Arslan, havan toplarıyla işaret fişeklerinin atıldığını görebilmektedir.

Ömer Arslan, Teğmen Alpaslan Güldal’ın iki kişiye teslim olmalarını ve asfalt yola

yatmalarını istediğini de duymuştur. O sırada, yolun yanında duran iki kişi kaçmaya teşebbüs

etmiş, askeri birlikteki askerler de onlara doğru ateş açmıştır. Arslan, iki kişiden birinin

vurulduğunu düşünmüştür. Ona göre, yakındaki kayanın üzerinde kan izleri bulunmaktadır.

Daha sonra iki kişi tepeye doğru kaçmış ve “orada imha edilmiştir”.

Teğmen Güldal, 24 Ağustos 1999’da vermiş olduğu ifadede, olayların yaşandığı gün

Ömerağa tepesindeki askerlerden sorumlu olduğunu belirtmiştir. Bölgede şüpheli davranan iki

kişi olduğu yönünde haber aldıktan sonra, tabur komutanından bu iki kişiyi yakalama emri

almıştır. Bunun üzerine, komutasındaki askerleri Yaylatepe’ye almıştır. Karanlık olduğu için,

iki kişiyi görememiş, ancak bölgeyi termal kamera ile izlemekte olan Yüzbaşı Arslan, bu

kişilerin yeri ve askeri birliğe olan uzaklıkları hakkında kendisini telsizle bilgilendirmiştir. Đki

kişi, ilk olarak doğu yönüne kaçmaya çalışmış, ancak kendilerine doğru bir havan topu

3

atılınca ortada dolanmaya başlamışlardır. Batı yönüne doğru da bir havan topu atılınca iki kişi

Yaylatepe yamacının altındaki nehir yatağına doğru koşmaya başlamışlardır.

Đki kişiye durmalarını ve asfalt yola yatmalarını emretmiştir; eğer emirlerine uymuş

olsalardı, canlı olarak yakalanabilirlerdi. Ancak, o sırada 500 metre uzakta bulundukları için

kendisini duymamış olma ihtimalleri bulunmaktadır. Đki kişi, daha sonra, kendisinin ve

askerlerinin bulunduğu Yaylatepe’ye doğru koşmaya başlamışlardır. Yaklaşık 100 metre

uzaklıktayken havaya ateş açmıştır. Gece görüş dürbünü ile bu iki kişinin silahlı olmadığını

görmüştür. Ancak, birisi içinde mühimmat olabilecek bir yelek, diğeri ise kalın giysiler

giymekteydi. Vücutlarını bombayla sarmış olma ihtimalleri vardı. Đki kişi askerlere

yaklaşmaya devam etmiş ve 50 metrelik mesafe kaldığında ateş açmak için telsizle tabur

komutanından izin istemiştir. Komutanından izin aldıktan sonra, iki kişiye hem Türkçe hem

Kürtçe olarak teslim olmalarını emretmiştir. Đki kişiye ateş açtıktan sonra, vücutlarına sarılı

olabilecek patlayıcıları yok etmek amacıyla üzerlerine dört el bombası atmıştır. Đki kişinin

aslında iki köy korucusu olduğunu ancak ertesi sabah anlayabilmişlerdir.

Operasyonda yer alan uzman çavuş Nuri Ünlü, 25 Ağustos 1999’da vermiş olduğu

ifadede, iki kişiyle askerler arasındaki uzaklık 50 metre iken, kendisiyle bazı askerlerin iki

kişiye durma emri verdiklerini belirtmiştir. Đki kişiyi görememekte, ancak seslerini

duyabilimektedir. Daha sonra, kendisi ve yanındaki askerler uyarı ateşi açmış ve sonrasında

ise iki kişiye doğrudan ateş etmişlerdir. Đkisinin de hala yaşıyor olduğunu fark edince, “onları

etkisiz hale getirmek” için el bombaları atmışlardır.

Olayda yer alan bir diğer uzman çavuş Hüseyin Sarıca, 25 Ağustos 1999’da Nuri

Ünlü’nünkine benzer bir ifade vermiş ve gece görüş dürbünüyle iki kişinin silahlı olmadığını

ancak kalın giyindiklerini görebildiğini eklemiştir. Askerlerden sorumlu olan Teğmen Güldal,

iki kişiye ateş açmak için tabur komutanından izin almıştır. Đki kişi, kendilerine ateş açılacağı

konusunda uyarılmıştır. Ateş etme sona erdiğinde, yere düştüklerinde üzerlerine dört el

bombası atılmıştır. Đki kişinin askerlere ateş edip etmediğini duymamış veya görmemiştir.

Olayların olduğu gün, Asım Altay, Teğmen Güldal komutasında er olarak hizmet

vermekte ve Yaylatepe’de bulunmaktadır. Er Altay, 25 Ağustos 1999 tarihli ifadesinde, gece

görüş dürbünü kullandığını ve böylelikle iki kişinin silahsız olduğunu görebildiğini

belirtmiştir. Birinin üzerinde asker tipi bir yelek ve kalın giysiler bulunmaktadır. Đki kişiye

hem Türkçe hem Kürtçe olarak durma ve teslim olma emri verildikten sonra, iki kişi bu emre

uymamış ve askerler bunun üzerine ateş açmışlardır. Aynı zamanda, bir el bombasının

patladığını duymuştur; el bombasının ne kadar mesafeden atıldığını veya el bombası

atıldığında iki kişinin hayatta olup olmadıklarını bilmemektedir.

Hasan Tecim de Teğmen Güldal komutasında er olarak görev yapmakta ve sözkonusu

zamanda Yaylatepe’de bulunmaktadır. Er Tecim, 25 Ağustos 1999’da vermiş olduğu ifadede,

iki kişiden birinin üzerinde kalın giysiler olduğunu belirtmiştir. Đki kişinin intihar bombacısı

olabileceğini düşünen askerler, yaklaşmak istememiştir. Đki kişiyle askerler arasındaki mesafe

yaklaşık 50-60 metre iken, askerler ateş açmaya başlamıştır. Đki kişinin üzerine bir de bomba

atılmıştır. Đki kişi, askerlere ateş etmemiştir.

Birinci başvuran Mahmut Anık’la dokuzuncu başvuran Osman Sanrı, 20 Ağustos

1999’da Cumhuriyet Savcısı tarafından sorgulanmıştır. Cumhuriyet Savcısından yakınlarının

ölümünden sorumlu olan kişileri bulup cezai takibata tabi tutmasını istemişlerdir.

4

26 Ağustos 1999’da, Cumhuriyet Savcısı, ölümlerle ilgili soruşturma yapmak için

yetkisinin olmadığına karar vererek bu kararını ve yukarıda değinilen ifadeleri Diyarbakır

Hava Kuvvetleri Komutanlığı’ndaki askeri savcılığa iletmiştir. Cumhuriyet Savcısı, kararında

yukarıda adı geçen askeriye mensuplarının kendisine vermiş oldukları bilgileri özetlemiş ve

iki köy korucusunun teröristlerle karıştırıldığını ve bu nedenle de öldürüldüklerini belirtmiştir.

Cumhuriyet Savcısı’na göre, ölümler askeri görev sırasında gerçekleştiği için, askeri bir savcı

tarafından soruşturulmalıdır.

Bu kararda, tabur komutanı Abdulveli Kayaş, Teğmen Alpaslan Güldal, Asteğmen

Hakan Paç ve uzman çavuşlar Hüseyin Sarıca ile Nuri Ünlü, “ihmal ve dikkatsizlik sonucu

ölüme sebebiyet verme” suçuyla ilgili olarak davalılar olarak adlandırılmıştır. Birinci ve

dokuzuncu başvuran, Mahmut Anık ve Osman Sanrı, kararda davacı olarak nitelendirilmiştir.

4. Askeri savcının ölümlere ilişkin soruşturması

8 Ekim 1999’da, başvuranların avukatı, askeri savcıdan soruşturmayla ilgili bilgi

istemiş ve kendisine ihtiyaç duyulması durumunda iletişime geçme talebinde bulunmuştur.

12 Ekim 1999’da, askeri savcı, Van ili jandarma komutanından, soruşturmada

kendisine yardımcı olmak üzere uzman olarak yüksek rütbeli üç subay atamasını talep

etmiştir. Askeri savcı, bu üç subayın davalıların bağlı bulunduğu askeri birlikten seçilmemesi

gerektiğini belirtmiştir.

5 Kasım 1999’da, askeri savcı, köy korucularının öldürüldüğü bölgeyi ziyaret etmiştir.

Uzman olarak atanan iki binbaşı ve bir yarbay, davalılar ve diğer tanıklar, askeri savcının

ziyareti sırasında orada bulunmuşlardır.

Askeri savcı, ateş açma sırasında iki köy korucusu ile askerler arasındaki mesafenin 40

metre olduğunu gözlemlemiştir. Ayrıca, iki köy korucusunun öldürüldüğü yer, teröristler

tarafından kaçış yolu olarak kullanılan nehir yatağına 20-30 metre uzaklıktadır.

Askeri savcı, ziyareti sırasında, Teğmen Alpaslan Güldal’ı, uzman çavuş Nuri Ünlü’yü

ve tabur komutanı Yüzbaşı Abdulveli Kayaş’ı da (beş davalıdan üçünü) sorgulamıştır.

Teğmen Güldal, iki köy korucusunun kaçmak için nehir yatağına ulaşmaya çalıştığını

ifade etmiştir. Ateş açıldığında, iki köy korucusu nehir yatağına yaklaşık 20 metre uzaklıkta

bulunmaktadır; biraz daha ilerlemiş olsalardı, onları tekrar bulmak imkansız olacaktı. O

sırada, iki kişinin aslında köy korucuları olduğunu bilmemektedir. Đki kişinin sık sık yere

çömeldiği kendisine bildirimekteydi; bu da mayın yerleştirdikleri izlenimini vermekteydi.

Teğmen Güldal, tabur komutanından izin alınmasının ardından, iki kişinin askerler tarafından

“imha edildiğini” eklemiştir. Đki köy korucusu silahsız olmasına rağmen, kalın giysiler

giyerek üzerlerinde patlayıcı olduğu izlenimini vermekteydiler. Dolayısıyla, iki kişi yere

düştükten sonra askerlerin ateş etmeye devam etmesinin sebebi, patlayıcıları yok etmektir.

Teğmen Güldal, teröristlerin bölgeyi bir kaçış yolu olarak kullanmalarına engel olmanın ve

onları imha etmenin görevi olduğunu belirtmiştir; olayın olduğu gün bu görevini yerine

getirmiştir.

Uzman çavuş Nuri Ünlü, daha önce vermiş olduğu ifadenin içeriğini tekrarlamış ve

sözkonusu zamanda askerlerin o bölgede bulunma nedeninin teröristlerin bölgeyi taşıma yolu

olarak kullanmalarını engellemek olduğunu eklemiştir. Olayların olduğu gün, iki teröristi

5

imha etmişlerdir. O sırada, iki kişinin köy korucusu olduğunu düşünmemiştir. Öncelikli

olarak yapılması gereken şey, bilgi elde etmek için teröristleri canlı olarak yakalamaktır;

ancak bu özel durumda iki kişi teslim olmayı kabul etmediği için canlı olarak ele

geçirilememişlerdir.

Tabur komutanı Yüzbaşı Abdulveli Kayaş, olay gerçekleşmeden bir süre önce askeri

karargahtan kendisine gönderilen bir faks mesajında, sekiz teröristten oluşan bir grubun daha

önce üç dört gün boyunca bölgeyi kullandığı yönünde kendisine bilgi verildiğini belirtmiştir.

Daha çok teröristin bölgeyi kullanma ihtimaline karşı çok dikkatli olması konusunda

uyarılmıştır. Yüzbaşı Kayaş, yerel halkın bölgeyle ilgili bilgi vererek teröristlere yardım

ettiğini biliyordu. Ayrıca, o civara mayın yerleştiriliyordu. Teğmen Güldal’ın kendisini iki

kişinin hareketleri ve operasyon hakkında bilgilendirdiğini onaylamıştır. Teğmen Güldal’ın

iki kişinin kaçmaya çalıştığını ve buna fırsat verildiği takdirde onları tekrar bulmanın

imkansız olduğunu kendisine bildirdiğini eklemiştir. Teğmen Güldal, ayrıca, iki kişinin

üzerlerinde patlayıcılar olabileceğini ve yakına gelirlerse askerler için tehlikeli olacağını da

söylemiştir. Bu nedenle, ateş açılmasına izin vermiştir. Yüzbaşı Kayaş’a göre, iki köy

korucusu mayın yerleştirmek veya bir grup teröriste yardım etmek için bölgede bulunuyordu.

16 Kasım 1999’da, birinci başvuran Mahmut Anık ve dokuzuncu başvuran Osman

Sanrı, kovuşturmaya müdahil olmak için askeri savcıya başvurmuştur. Aynı gün, askeri savcı

tarafından alınan ifadelerinde, yakınlarının kasıtlı olarak veya ihmalkarlık sonucu

öldürüldüğünü belirtmişlerdir. Askeri savcıdan, ölümlere sebebiyet veren koşulları tespit

etmesini ve sorumlu olan kişilerin cezai takibata tabi tutulmasını talep etmişlerdir.

29 Aralık 1999’da, üç uzman, askeri savcıya fikir beyanında bulunmuştur. Bu

sonuçlara varırken, askeriye mensuplarının yukarıda yer alan ifadelerini dikkate almışlar ve

Yüzbaşı Arslan’ın termal kamerayla kaydettiği operasyon görüntülerini izlemişlerdir.

Uzmanlara göre, askeriye mensupları hariç diğer herkesin akşam saatlerinde sözkonusu alana

girmesi yasaktır; çünkü bu alan teröristlerin Kuzey Irak’a geçmesine olanak sağlayan bir

yoldur. Köy korucuları bunu çok iyi bilmektedir; onların bu alanda bulunması ancak art

niyetli olmalarıyla açıklanabilir. Aslında, iki köy korucusunun öldürülmesinden bir buçuk ay

önce, askeri bir araç mayın nedeniyle zarar görmüştür. Bölgede çok fazla askerin olması

nedeniyle, teröristlerin mayınları kendilerinin döşemesi mümkün olamazdı. Uzmanlara göre,

müteveffa köy korucuları mayınları yerleştirmekten sorumluydu. Ayrıca, vefat etmiş köy

korucularının bölgede yol göstererek teröristlere yardımda bulundukları yönünde istihbaratları

vardı.

Üç uzman, iki köy korucusunun silahsız olmasına rağmen üzerlerindeki ağır

kıyafetlerin patlayıcı olarak düşünülebileceği görüşündedir. Termal kameralar tarafından

kaydedilen görüntüde, bu iki kişi yere düştükten sonra askerlerin onlara ateş etmeye devam

ettiklerini görmek mümkündür. Bu herhangi bir patlayıcının imha edilmesi amacıyla

yapılmıştır. Bu olayda yer alan askeri birimler, söz konusu alana teröristlere pusu kurmak

amacıyla mevzilenmişlerdi. Bu nedenle, “köy korucularının terörist oldukları düşünülerek

imha edilmeleri tamamıyla doğaldır.” Uzmanlar, son olarak, “sanıkların kusurlu olmadığı,

görevlerini etkili ve başarılı bir şekilde yerine getirdikleri” şeklindeki görüşlerini

belirtmişlerdir.

11 Nisan 2000 tarihinde, askeri savcı, Mehmet Zeki Bahşi’nin ifadesini almıştır.

Bahşi, ilgili zamanda söz konusu bölgede askerlik hizmetini yapmış; ancak, sonradan askerlik

hizmetini tamamlamış ve terhis edilmiştir. Teğmen Güldal emrinde gerçekleşen operasyonda

6

yer almıştır. Bahşi, söz konusu gece, gece görüş dürbünü kullandığını ve dolayısıyla bahsi

geçen iki kişiyi gördüğünü ifade etmiştir. Askerler, daha sonra, bu iki kişinin sağına ve soluna

ateş etmeye başlamışlar ve bunun üzerine bu iki kişi nehir yatağına doğru koşmaya

başlamışlardır. Askerler bu yöne doğru ateş etmeye başlayınca bu iki kişi ellerini havaya

kaldırmış ve “ateşi kesin, teslim oluyoruz” demişlerdir. Teğmen Güldal, daha sonra, iki

adamın yere yatmalarını emretmiş; ancak söz konusu iki kişi bu emri reddetmiş, bunun yerine,

Yaylatepe’deki askerlere doğru ilerlemişlerdir. Bu iki kişiden birinin tek eli havada diğer eli

ise bir şeye ulaşmak ister gibi arkasındaydı. Gece görüş dürbünü kullandığı için bunu

görebilen Bahşi’nin yanı sıra bu iki kişiye daha yakın konumda olan bazı askerler de bunu

çıplak gözle görebilmişlerdir. Bu iki kişi askerlere doğru ilerlemeye devam edince Teğmen

Güldal askerlerin ateş açmasını emretmiştir. Bubi tuzağı riskini ortadan kaldırmak amacıyla

ateş etmeye iki kişinin yere düşmesinden sonra da devam edilmiştir.

10 Mayıs 2000 tarihinde, askeri savcı, Bahşi gibi o dönemde askerlik hizmetlerini

yapmakta olan ve Teğmen Güldal emrinde gerçekleşen operasyonda yer almış olan Sedat

Dilmen ve Asım Altay’ı sorgulamıştır. Dilmen, askeri timin nişancısı olduğunu ifade etmiştir.

Dilmen ve Altay, söz konusu iki kişiye teslim olmaları yönünde yeterli fırsatın tanındığını;

ancak teslim olmadıklarını belirtmişlerdir. Đki kişi ve askerler arasındaki mesafe 50 metreye

düşünce askerler ateş açmışladır. Askerler, iki kişinin üzerinde silah görmemişler; ancak, çok

kalın olan giysileri patlayıcı yüklü olduklarını düşündürmüştür.

2 Haziran 2000 tarihinde, askeri savcı, sanıklar hakkında, “ihmalkarlıktan ve

dikkatsizlikten ölüme sebebiyet vermek” suçuna ilişkin olarak takipsizlik kararı vermiştir.

Askeri savcı, kararında, askerlerin “söz konusu iki kişiyi canlı yakalamak konusunda

gereğinden fazla hassasiyet gösterdikleri; ancak, bu iki kişinin teslim olmayı reddetmesi

nedeniyle bunu yapamadıkları” sonucuna varmıştır. Askeri savcıya göre, “söz konusu iki

kişinin teslim olmayı reddetmesinin üzerine, onları öldürmek askerlerin görevi haline

gelmiştir” ve askerler bu görevi yerine getirmişlerdir.

Takipsizlik kararı, başvuranların avukatına 15 Haziran 2000 tarihinde bildirilmiştir.

Avukat, aynı tarihte, askeri savcı ile irtibata geçmiş ve soruşturma dosyasındaki belgelerin

kendisine sunulmasını talep etmiştir. Askeri savcı, sadece başvuranlardan alınan ifadelerin

sunulmasına izin vermiştir.

23 Haziran 2000 tarihinde, başvuranlar, takipsizlik kararı hakkında itirazda

bulunmuşlardır. Diyarbakır Askeri Mahkemesi’ne verdikleri dilekçede, başvuranlar,

soruşturmanın gizli yapısı nedeniyle soruşturma dosyasında yer alan belgelere erişimlerine

izin verilmediğini ileri sürmüşlerdir. Ayrıca, işlemlere müdahale etmek için sundukları

dilekçelere rağmen soruşturmaya katılamamışlardır. Başvuranlar, özellikle, vefat etmiş iki

akrabalarının silahsız olduklarını ve dolayısıyla, onları canlı yakalamanın mümkün olması

gerektiğini iddia etmişlerdir. Herkesin yaşama hakkına sahip olduğunu; iki akrabalarının

öldürülmesinin ve askeri savcının davadan vazgeçme kararının, akrabalarının Anayasa ve

uluslararası sözleşmeler tarafından korunan yaşama hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüşlerdir.

Başvuranların itirazı Diyarbakır Askeri Mahkemesi tarafından 30 Haziran 2000

tarihinde reddedilmiştir. Mahkeme, takipsizlik kararının yürürlükte olan mevzuat ve

uygulanan usul ile uyumlu olduğu ve soruşturmanın kapsamını genişletmeye gerek olmadığı

kararına varmıştır. Đtirazın reddine ilişkin bu karar başvuranların avukatına 19 Temmuz 2000

tarihinde bildirilmiştir.

7

HUKUK

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK

Hükümet, başvuranların iç hukuk yollarını tüketmediklerini, zira Đdari Yargılama

Usulü Kanunu’nun (2577 sayılı Kanun) 13. maddesi uyarınca idareden tazminat talebinde

bulunmadıklarını ileri sürmüştür. Söz konusu madde, idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş

olanların eylem tarihinden itibaren bir yıl içinde yetkililerden tazminat talebinde

bulunabileceklerini öngörmektedir.

AĐHM, Hükümet’in kabuledilebilirliğe ilişkin itirazının ortaya koyduğu konularla,

başvuranların iki akrabalarının öldürülmesine yönelik olarak yürütülen soruşturmanın

etkililiğine ilişkin şikayetlerinin ortaya koyduğu konuların yakından bağlı olduğunu

gözlemlemiştir. AĐHM, dolayısıyla, bu konuya, başvuranların AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca

olan şikayetlerinin esaslarının incelenmesinde değinmeyi uygun bulmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

AĐHS’nin 2. maddesi şöyledir:

1. Herkesin yaşam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı

bir suçtan dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dışında hiç

kimse kasten öldürülemez.

2. Öldürme, aşağıdaki durumlardan birinde kuvvete başvurmanın kesin zorunluluk haline

gelmesi sonucunda meydana gelmişse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmış sayılmaz:

a) Bir kimsenin yasadışı şiddete karşı korunması için;

b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir

kişinin kaçmasını önlemek için;

c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.

A. Başvuranların akrabalarının öldürülmesi

Başvuranlar, iki akrabalarına karşı askerler tarafından kullanılan kuvvetin kesin

zorunluluk arz etmediğini ve aşırı kuvvet kullanımının, askerlerin onları öldürmeyi

amaçladığını gösterdiğini iddia etmişlerdir. Askeri savcı tarafından görevlendirilen üç uzman

tarafından varılan “askerlerin görevlerini iyi bir şekilde yerine getirdikleri” şeklindeki sonuç,

AĐHS’nin 2. maddesine aykırı olarak akrabalarını öldürme kastının var olduğunun başka bir

göstergesidir.

Hükümet, başvuranların iki akrabasının ölümünün, zorunlu olandan fazla olmayan ve

onları yakalama amaçlı olan kuvvet kullanımının bir sonucu olduğunu sürmüştür. Güvenlik

güçleri, söz konusu iki kişiyi canlı yakalamak için gerekli olan her şeyi yapmış, onlara hem

Türkçe hem de Kürtçe teslim olmalarını emretmiş ve ayrıca uyarı ateşi açmıştır. Bu iki kişiye

el bombası fırlatmanın tek nedeni bubi tuzağı riskini ortadan kaldırmak olmuştur.

8

AĐHM, yaşam hakkını koruyan ve yaşam hakkından mahrum bırakmanın haklı

olabileceği şartları ortaya koyan 2. maddenin, hakkında derogasyona izin verilmeyen,

AĐHS’nin en temel hükümlerinden birisi olarak yer aldığını yinelemiştir. Ayrıca, 3. madde ile

birlikte, Avrupa Konseyi’ni oluşturan demokratik toplumların temel değerlerinden birini

muhafaza eder. Yaşam hakkından mahrum bırakmanın haklı olabileceği şartlar, dolayısıyla

dar bir kapsamda yorumlanmalıdır. Đnsanların korunması için bir araç olarak AĐHS’nin hedef

ve amacı, ayrıca, 2. maddenin, teminatlarını etkili ve uygulanabilir kılacak şekilde,

yorumlanmasını ve uygulanmasını gerektirir (bkz. McCann ve Diğerleri – Đngiltere, 27 Eylül

1995 tarihli karar).

2. madde, bütün olarak okunduğunda, bu maddenin sadece kasti öldürmeleri

kapsamadığı; ancak, kasıtlı olmayarak yaşama hakkından mahrum bırakmayla

sonuçlanabilecek “kuvvet kullanımına” müsaade edilen durumları da kapsadığı

gözükmektedir. Ölümcül güce kasti olarak başvurma, bunun zorunluluğunu değerlendirirken

göz önünde bulundurulacak sadece bir faktördür. Ancak, (a), (b) ve (c) fıkralarında ortaya

konan amaçlardan birine veya birden fazlasına ulaşmak için, “kesin zorunluluk” haline

gelmesi dışında kuvvete başvurmamak gerekmektedir. Bu koşul, AĐHS’nin 8 ila 11.

maddelerinin 2. paragrafları uyarınca Devlet’in müdahalesinin “demokratik toplumda

zorunlu” olup olmadığının belirlenmesinde normal olarak uygulanana göre daha katı ve

zorlayıcı bir zorunluluk testi uygulanması gerektiğini göstermektedir. Dolayısıyla, kuvvete

başvurma, izin verilmiş amaçlara ulaşmak ile kesin orantılı olmalıdır.

Başvurulan kuvvetin 2. madde ile uyumlu olup olmadığına karar verirken, öldürücü

kuvvete başvurma veya beklenmeyen can kaybı olasılığını mümkün olduğunca en aza

indirgemek amacıyla operasyonun planlı ve kontrollü olup olmadığı ilgili bir faktör olabilir

(bkz. yukarıda anılan Ergi). Son olarak, polis veya jandarma gibi yasa uygulayıcı görevliler,

ister hazırlıklı bir operasyon olsun ister tehlikeli olduğu anlaşılan bir kişinin ani takibi olsun,

görevlerini yerine getirirken boşlukta bırakılmamalıdırlar. Yasal ve idari bir çerçeve, yasa

uygulayıcı görevlilerin kuvvet ve ateşli silah kullanımına başvurabileceği sınırlı durumları, bu

bağlamda geliştirilmiş uluslar arası standartlar ışığında, belirlemelidir (bkz., üzerinde gerekli

değişiklikler yapıldıktan sonra, Makaratzis – Yunanistan [BD], no. 50385/99).

AĐHM, başvuranların iki akrabasının, sorumlu Devlet’in güvenlik güçleri mensupları

tarafından açılan ateş ve atılan en az iki el bombası sonucu öldüklerinin bu davadaki taraflar

arasında tartışma konusu olmadığını gözlemlemiştir. Hükümet, askerlerin söz konusu iki

kişiye ateş etmelerinin altında yatan sebebin onları yakalamak olduğu ve ateş açmanın ve

sonrasında el bombası fırlatmanın kesin zorunluluk arz ettiği görüşündedir.

Bu koşullar altında, askerlerce başvurulan kuvvetin kesin zorunluluk arz edenden fazla

olup olmadığı belirlenmelidir.

AĐHM, başlangıçta, askerleri şüpheli durumuna sokan suçun savcılar tarafından

“ihmalkarlıktan ve dikkatsizlikten ölüme sebebiyet vermek” olarak tanımlandığını

kaydetmiştir. Tüm askerlerin, iki köy korucusuna en az iki el bombası fırlatmadan önce onlara

doğrudan ateş açtıklarını belirttiklerini kaydeden AĐHM, askerlerin hareketlerinin “ihmalkar”

veya “dikkatsiz” olarak nitelendirilebilmesini anlaşılmaz bulmaktadır. Bir kişiye kırk metre

mesafeden makineli tüfek ile ateş etmenin ve daha sonra birkaç el bombası fırlatmanın

öldürücü olacağı bırakın eğitimli askerleri, herhangi bir kişi için bile tahmin edilebilir

olmalıdır.

9

Suçun bu özelliğine rağmen, ne askeri savcı tarafından görevlendirilen askeri

uzmanlar ne de askeri savcının kendisi, askerlerin tam olarak nasıl ve neden “ihmalkar” veya

“dikkatsiz” olduklarını incelemiştir. Uzmanlar, “köy korucularının terörist sanılarak imha

edildikleri” açıklamasıyla yetinmişlerdir. Askeri savcıya göre ise, iki köy korucusunun teslim

olmayı reddetmesi onların öldürülmesini haklı çıkarmaya yeterlidir.

Takipsizlik kararından anlaşılan şu ki, askeri savcı ve onun tarafından görevlendirilen

askeri uzmanlar, öldürücü kuvvete başvurmanın, geçerli yasa ve yönetmelik tarafından

müsaade görüp görmediği ve geçerli yasa ve yönetmelik ile uyumlu olup olmadığını tespit

etmekten ziyade daha çok iki köy korucusunun söz konusu bölgede bulunma nedenlerini

tespit etmekle ilgilenmiştir. Ne sunduğu görüşlerde Hükümet tarafından ne de yürüttükleri

soruşturmada yerel makamlar tarafından, operasyonda görevli askerlerin, ateşli silah

kullanımını düzenleyen bir talimatnameye uyup uymadıklarını tespit etmek yönünde bir

girişimde bulunulmuştur.

Yerel makamların, askerler tarafından başvurulan kuvvetin kesin zorunluluk arz

edenden fazla olmadığını inceleyip incelemediğine ilişkin konu hususunda, AĐHM,

başvuranların akrabalarının teslim olmayı reddettikleri iddiasının, askeri savcı için “askerlerin

onları öldürmesi görev haline gelmiştir ve askerler bu görevi yerine getirmiştir” sonucuna

varmakta yeterli olduğunu gözlemlemiştir. AĐHM, Diyarbakır Askeri Mahkemesi tarafından

onaylanan bu kararın, AĐHS’nin “kesin zorunluluk” şartı ile hiçbir şekilde uyumlu

olamayacağını vurgulamıştır.

AĐHM, ayrıca, askeri savcının, ordu mensuplarının bazılarının verdikleri ifadelerde

yer alan çelişkili bilgileri ortadan kaldırmak için herhangi bir girişimde bulunmadığını

gözlemlemiştir. Bu bağlamda, AĐHM, bilhassa, Mehmet Zeki Bahşi’nin ifadesini

vurgulamıştır. Bahşi, iki köy korucusunun ellerini havaya kaldırdıklarını ve “Ateşi kesin,

teslim oluyoruz” dediklerini ifade etmiştir. Ayrıca, Yüzbaşı Ömer Arslan, ifadesinde, iki

kişinin kaçmaya çalıştıklarını düşündüğünü ve iki kişiden bir tanesinin tepeye doğru

ilerlemeye devam etmeden önce vurulduğunu ve daha sonra tepede “imha edildiğini”

belirtmiştir. Son olarak, iki köy korucusuna fırlatılan el bombası sayısına ilişkin tutarsızlığı

ortadan kaldırmak yönünde bir girişimde bulunulmamıştır. Bu bağlamda, AĐHM,

operasyondan sonra ordu mensupları tarafından düzenlenen rapora göre iki el bombasının

kullanılmış olduğunu gözlemlemiştir. Teğmen Güldal ve Uzman Çavuş Sarıca’nın tanık

ifadelerine göre ise, askerler dört el bombası fırlatmıştır.

AĐHM, yukarıda belirtilen hususların yerel makamların önemli eksiklikleri olduğu ve

bu durumun, ilk olarak askerlerin ateşli silah kullanımının yasalara uygun olup olmadığı ve

ikinci olarak öldürücü kuvvet kullanımının kesin zorunluluk arz edip etmediği konularını

tespit etmekte soruşturmayı yetersiz ve eksik kıldığı sonucuna varmıştır. Soruşturmanın

yetersizliğini ve eksikliğini göz önünde tutarak, AĐHM, olaylara ilişkin kendi incelemesini ve

değerlendirmesini yürütmelidir. Bu amaçla, AĐHM, askerler tarafından kullanılan kuvvetin

kesin zorunluluk arz edip etmediğini incelemek için elindeki belgelerin yeterli somut temel

sağladığı görüşündedir.

AĐHM, başlangıç olarak, söz konusu operasyonun önceden planlanmadığını;

teröristlerin sıkça görüldüğü bir bölgede şüpheli iki kişinin görünmesi üzerine yürütüldüğünü

kaydetmiştir. Askerler, iki köy korucusunu, termal kameralar ve gece görüş dürbünleri

aracılığıyla iki buçuk saat süreyle gözetleyebilmişlerdir. Bu süre zarfında, iki köy

korucusunun çevresini sarmışlar ve tüm çıkış yollarını kapatmışlardır. Dolayısıyla, iki kişiyi

10

öldürücü olmayan yöntemlerle canlı yakalamaya ilişkin muhtemel yolları düşünmek için

askerlerin yeterli zamanı ve kaynağı olmuştur.

Yukarıda belirtilenler ışığında, ateş açma kararının alınmasının veya bu kararın

askerler tarafından uygulanmasının olay anının sıcaklığıyla gerçekleştiği söylenemez (bkz., a

contrario, Bubbins – Đngiltere, no. 50196/99; Andronicou ve Constantinou – Kıbrıs, 9 Ekim

1997 tarihli karar). AĐHM, yaşama hakkının korunması için askerler tarafından daha yüksek

standartta dikkat gösterilmiş olması gerektiğini belirtmiştir.

Đki köy korucusunun patlayıcılarla yüklü oldukları ve daha yakına gelmelerine

müsaade edildiği halde bu patlayıcıları infilak ettirebilecekleri ve böylece askerleri

öldürebilecekleri düşünülerek ateş açıldığı iddiası hususunda, AĐHM, iki köy korucusunun bu

kadar yakına gelmesine izin verilmesinin askerlerin kendileri tarafından alınan bir karar

olduğunu; askerlerin, köy korucuları yüzlerce metre uzaktayken onları durdurmalarının

mümkün olacağını gözlemlemiştir. Bu bağlamda, askerlerin aşina oldukları bu bölgeye

tamamıyla hakim oldukları vurgulanmalıdır. Çevrelerini sardıkları şüphelilerden sayıca çok

fazlaydılar ve ellerinde teferruatlı gece görüş ekipmanı bulunmaktaydı. Ayrıca, aralarında iki

köy korucusunun hayatlarını tehlikeye atmadan onları vurabilecek en az bir nişancı

bulunmaktaydı.

Bu bağlamda, AĐHM, sorumlu olduğu askerleriyle birlikte başvuranların iki akrabasını

öldüren Teğmen Güldal tarafından verilen iki ifade arasındaki tutarsızlığı vurgulamayı önemli

görmüştür. Teğmen Güldal’ın Şırnak Cumhuriyet Savcısı’na verdiği ifadeye göre, söz konusu

iki kişiyi öldürmelerinin nedeni muhtemel bir intihar bombası saldırısına karşı kendi

hayatlarını korumaktır. Askeri savcıya verdiği ifadeye göre ise, iki kişiyi öldürmelerinin

nedeni nehir yatağından kaçmalarına olanak vermemektir. AĐHM, üzülerek, soruşturma

yetkililerinin bu tutarsızlığı ortadan kaldırmak için bir girişimde bulunmadığını

gözlemlemiştir.

AĐHM, yukarıda belirtilenleri göz önünde tutarak, başvuranların iki akrabasının

öldürülmesi olayında, AĐHS’nin 2 § 2 (b) maddesi anlamı dahilinde usulüne uygun olarak

yakalama amacına ulaşmak maksadıyla kesin zorunluluk arz edenden fazla kuvvet

kullanılmadığı konusunda ikna olmamıştır (bkz., üzerinde gerekli değişiklikler yapıldıktan

sonra, yukarıda anılan, McCann ve Diğerleri).

Dolayısıyla, başvuranların iki akrabası olan Ahmet Anık ve Abdulkerim Sanrı’nın

askerler tarafından öldürülmesi nedeniyle AĐHS’nin 2. maddesi ihlal edilmiştir.

B. Soruşturmanın yetersizliği iddiası

Başvuranlar, akrabalarının öldürülmesine yönelik soruşturmanın, AĐHS’nin 2.

maddesinin gerekleri doğrultusunda tarafsız veya yeterli olmadığını iddia etmişlerdir. Bu

bağlamda, başvuranlar, bilhassa, yapılan otopside hangi yaraya hangi silahların yol açtığının

tespit edilmediğini belirtmişlerdir. Ayrıca, ne soruşturmayı yürüten askeri savcı ne de askeri

savcının takipsizlik kararını onayan Diyarbakır Askeri Mahkemesi, bağımsız ve tarafsız

olarak değerlendirilebilir. Askeri savcı, aslında, hiyerarşik olarak kendinden yüksek rütbeli

kimselerin muhtemelen işlediği suçları soruşturmuştur.

Başvuranlar ayrıca yetkili makamlara yardımcı olmayı istemelerine rağmen,

soruşturma hakkında kendilerine bilgi verilmediğini savunmuşlardır. Askeri savcının,

11

başvuranların yakınlarının öldürüldüğü bölgeye yaptığı keşfe katılmaları için de davet

edilmemişlerdir. Ek olarak, soruşturma sürecinde düzenlenen belgelere de ulaşamamışlardır.

Hükümet, ulusal makamların, AĐHS’nin 2. Maddesi’nde mevcut usule ilişkin

yükümlülüğü yerine getirmek için tüm çabayı gösterdiklerini belirtmiştir. Bu bölgedeki askeri

operasyonlarda tecrübeli ve yüksek rütbeli üç subay, soruşturmayı desteklemek için uzman

olarak görevlendirilmişlerdir. O zamandan bu yana vatani görevlerini tamamlayıp, terhis

edilen birkaç er ifade vermek üzere çağırılmıştır.

AĐHM, Devlet’in AĐHS’nin 1. Maddesi kapsamındaki “[kendi] yetki alanı içinde

bulunan herkese Sözleşme’de açıklanan hak ve özgürlükleri tanıma” genel görevi ile

bağlantılı olarak yorumlanan AĐHS’nin 2. Maddesi çerçevesindeki yaşama hakkını koruma

yükümlülüğünün, ima yoluyla, kişilerin kuvvete başvurulması sonucu öldürülmeleri halinde

etkili bir soruşturma biçiminin var olmasını gerektirdiğini yineler (bkz., gerekli değişiklikler

yapıldıktan sonra, McCann ve Diğerleri ve Kaya - Türkiye). Böyle bir soruşturmanın asıl

amacı, yaşama hakkını koruyan ulusal yasaların etkili biçimde uygulanmasını güvence altına

almak, Devlet yetkililerinin ya da kurumların karıştığı böyle davalarda ise kendi

yükümlülüklerinde meydana gelen ölümler için sorumluluk taşıyabilmelerini sağlamaktır

(bkz. Anguelova – Bulgaristan, 38361/97).

Soruşturma, öncelikle olayın hangi şartlar altında meydana geldiğini belirleyebilmeli,

daha sonra da sorumluların tespit edilip cezalandırılmalarını sağlayabilmelidir. Soruşturma

yapma yükümlülüğü, sonuç alma yükümlülüğü değil, sonuca ulaşmaya çalışma

yükümlülüğüdür (bkz. Kelly ve Diğerleri – Đngiltere, 30054/96 ve yukarıda belirtilen

Anguelova davası). Soruşturma ayrıca, böyle davalarda kuvvet kullanımının koşullara bağlı

olarak mazur görülüp görülmeyeceğinin belirlenmesini sağlayabilmesi bağlamında etkili

olmalıdır. Devlet görevlilerinin kanuna aykırı olarak bir kimseyi öldürdükleri iddiasına ilişkin

bir soruşturmanın etkili olabilmesi için, soruşturmadan sorumlu ve soruşturmayı yürüten

kişilerin genel olarak olaylara karışanlardan bağımsız olmaları gerektiği addedilebilir (bkz.

Güleç – Türkiye ve Oğur – Türkiye [BD], 21954/93).

Sorumluluk alınmasının teoride olduğu gibi uygulamada da sağlanabilmesi için,

soruşturmanın ve soruşturma sonuçlarının kamunun denetimine açık olması gerekir. Ne

ölçüde kamu kontrolü gerekeceği, davadan davaya değişebilmektedir. Ancak her durumda,

mağdurun en yakın akrabası soruşturmaya, meşru hakkını koruma altına almak için gerekli

olduğu derecede katılmalıdır (bkz. Güleç).

Bu davanın ayrıntılarına döndüğümüzde, AĐHM, soruşturmayı incelemiş, başvuranın

iki yakınının öldürülmesi olayı ile kuvvet kullanımının kesinlikle gerekli olup olmadığını

çevreleyen koşulları tam anlamıyla tespit edemediği sonucuna varmıştır.

Soruşturmanın geri kalan özelliklerine ilişkin olarak, AĐHM, ölenlerin babaları olmak

üzere başvuranlardan ikisinin askeri savcıya başvurduğu ve soruşturmaya katılmak için izin

istediğini gözlemler. Ayrıca, bu başvuranları temsil eden avukat, askeri savcıdan soruşturma

hakkında bilgi istemiş, soruşturmaya katılması gerekiyorsa bunun kendisine bildirilmesini

istemiştir. Bilgi alma çabalarına ve yetkili makamlara soruşturmada yardımcı olmak

istemelerine karşın, kendilerine hiçbir bilgi ya da belge sağlanmamıştır.

Dava açılmaması kararı alınmasının ardından bile, askeri savcı başvuranlara,

başvuranların kendi verdikleri ifadeler dışında soruşturma dosyasından hiçbir belge

12

vermemiştir. Bu sıfatla, başvuranlar, dava açılmaması kararına itirazlarını sunarken,

dosyadaki belgelerin farkına varmamışlardır. Bu amaca yönelik olarak, AĐHM, başvuranlar

itirazlarını sundukları sırada soruşturma dosyasındaki belgelere sahip olsalardı, Diyarbakır

Askeri Mahkemesi’nin dikkatini sanıklardan bazılarının askeri savcıya verdiği ve yukarıda

bahsedilen tutarsız bilgilerle beraber soruşturmadaki diğer eksikliklere çekebileceği ve

yaptıkları itirazın başarı ihtimalini artırabileceği görüşündedir (bkz., gerekli değişiklikler

yapıldıktan sonra, Epözdemir – Türkiye, 57039/00). Bu durumda, yukarıda sözü edilen

AĐHS’nin 2. Maddesi’nin ihlali önlenmiş olurdu. Öte yandan, başvuranlar belgelerin farkına,

yalnız, dava bildirildikten sonra Hükümet’in sunmasının ardından, AĐHM belgeleri

kendilerine gönderdiği zaman varabilmişlerdir.

AĐHM’ye göre, yetkili makamların başvuranları soruşturmaya dahil etmemeleri veya

soruşturma hakkında bilgi vermemeleri – bu konuda Hükümet’in sunduğu bir açıklama

bulunmamaktadır -, başvuranları meşru haklarını koruma altına alma fırsatından yoksun

bırakmıştır. Yetkili makamların bu tutumu, soruşturmanın kamu denetimine tabi olmasını da

engellemiştir.

Bu sonuç, AĐHM’nin, AĐHS’nin 2. Maddesi uyarınca, yetkili makamların

başvuranların yakınlarının ölümlerine ilişkin etkili bir soruşturma yürütmedikleri kararına

varması için yeterlidir. Soruşturmaya ilişkin geri kalan başarısızlıkları incelemek

gerekmemektedir.

Bu koşullarda, yukarıda vurgulandığı üzere, AĐHM, Đdari Yargılama Usulü

Kanunu’nun 13. Maddesi uyarıca başvuranlardan dava açmalarının istenmediği sonucuna

varmıştır. Kabuledilebilirliğine ilişkin başka bir engel bulunmadığını kaydederek, AĐHM,

başvurunun kabuledilebilir olduğu ve AĐHS’nin 2. Maddesi’nin usul yönünden ihlal edildiği

sonucuna varmıştır.

III. AĐHS’NĐN 3., 8. VE 13. MADDELERĐ ĐLE AĐHS’YE EK 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1.

MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuranlar, yakınlarının yüksek atış hızlı makineli tüfek ve el bombalarıyla

öldürüldükleri gerekçesiyle AĐHS’nin 3. Maddesi’nin ihlalinin mağdurları olduklarını

belirtmişlerdir. Başvuranlar ayrıca aynı Madde uyarınca, yakınlarının cesetlerinin ertesi

sabaha dek açık arazide bırakıldıklarından şikayetçi olmuşlardır.

Başvuranlar, AĐHS’nin 8. Maddesi ile AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi’ne

atıfta bulunarak, aile yaşam haklarına yasa dışı müdahalede bulunulduğunu ve iki yakınlarının

kazançlarından yoksun kaldıklarını belirtmişlerdir.

Son olarak başvuranlar, 13. Madde uyarınca, AĐHS uyarınca sahip oldukları haklarının

ihlaline ilişkin etkili başvuru yolu bulunmadığını savunmuşlardır.

Hükümet, güvenlik güçlerinin güneş doğana dek bekleme kararlarının, AĐHS’nin 3

Maddesi çerçevesinde kötü muamele olarak değerlendirilemeyeceği düşüncesindedir.

AĐHS’nin 8. Maddesi ile AĐHS’ye Ek 1 No’lu Protokol’ün 1. Maddesi kapsamındaki

şikayetlerle ilgili olarak, Hükümet, başvuranların yakınlarının ölümü ile başvuranların bu

hükümler kapsamındaki hakları arasında nedensellik ilişkisi bulunmadığı görüşündedir.

13

Son olarak, başvuranların AĐHS’nin 13. Maddesi uyarınca yaptıkları şikayetlere ilişkin

olarak, Hükümet, ulusal soruşturmanın, AĐHS’nin 13. Maddesi’nin koşullarını yerine

getirmek için yeterince uygun olduğunu ileri sürmüştür.

AĐHM, başvuranların bu Maddeler kapsamında yaptıkları şikayetlerin AĐHS’nin 2.

Maddesi çerçevesinde incelendiğini gözlemler. 2. Madde’nin ihlal edildiğinin tespit edildiği

göz önünde bulundurulduğunda, AĐHM, şikayetlerin kabuledilebilir olduğu fakat geri kalan

bu şikayetlerin esaslarına ilişki ayrı bir inceleme yapılmasının gerekmediği kanısındadır (bkz.,

gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra, Makaratzis).

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. Maddesi’ne göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleşmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Maddi tazminat

1. Ölen Ahmet Anık’ın yakınlarının talepleri

Ölen köy korucusu Ahmet Anık’ın eşi ve (1987 ve 1998 yılları arasında doğmuş) altı

çocuğu, Ahmet Arık’ın ölümü nedeniyle kaybettiklerini iddia etikleri maddi destek için

toplam 201.934 Euro (EUR) talep etmişlerdir. Başvuranlar taleplerini desteklemek için,

Türkiye’de tazminat davalarında gelir kaybının hesaplanması konusunda uzman bir bilirkişi

tarafından hazırlanmış bir rapor sunmuşlardır. Rapor özellikle Ahmet Arık’ın öldüğündeki

yaşı ve aylık geliri, kanuni emeklilik yaşı ve maddi olarak sorumlu olduğu kişi sayısı gibi bir

takım parametreleri göz önünde bulundurmuştur.

Hükümet, AĐHM’nin yerleşik içtihadına göndermede bulunarak, başvuranların

meydana geldiğini iddia ettikleri zarar ile AĐHS’nin ihlali arasında nedensellik ilişkisi

bulunması gerektiğini ve bunun, uygun davalarda, gelir kaybıyla ilgili olarak tazminat da

içerebileceğini belirtmiştir. Öte yandan, Hükümet’e göre, bu davada açık bir nedensellik

bağlantısı bulunmamaktadır. Ayrıca başvuranlar, spekülatif cetvellerden başka, meydana

geldiği iddia edilen maddi zararı kanıtlamak için, fatura ve benzeri hiçbir kanıt

sunmamışlardır. Hükümet, AĐHM’yi, spekülatif hesaplamaları göz önünde bulundurmamaya,

dolayısıyla 41. Madde usulünün hiçbir delil içermeyen abartılı taleplerle istismar edilmesine

izin vermemeye davet etmiştir.

AĐHM, Hükümet ile aynı görüşte değildir. Ahmet Anık’ın Devlet görevlilerince

öldürülmesi ile ailesinin Ahmet Arık’ın kendilerine sağladığı maddi desteği kaybetmesi

arasında açık bir bağlantı bulunduğunu kaydeder. Bu bağlamda, AĐHM, Hükümet’in, ölen

kişinin yaşarken ailesine maddi destek sağladığını tartışmadığını kaydeder.

Ölen Ahmet Anık’ın aile durumu ve yaşı göz önünde bulundurulduğunda, benzer

davalarda tazminat ödenmesine karar verilmiştir (bkz., diğer hususlar meyanında, Akkum ve

Diğerleri – Türkiye, 21894/93, Çelikbilek – Türkiye, 27693/95 ve Koku – Türkiye, 27305/95).

AĐHM, tarafsızlık esasıyla hareket ederek, Ahmet Anık’ın dul eşi ile altı çocuğuna ortaklaşa

60.000 Euro ödenmesine karar vermiştir.

14

2. Abdulkerim Sanrı’nın yakınlarının talepleri

Ölen Abdulkerim Sanrı’nın anne ve babası, oğullarının öldürülmesi nedeniyle,

kendilerine sağladığı ve yukarıda sözü edilen bilirkişinin hesaplamalarına göre 69.353 EUR

tutarındaki maddi destekten yoksun kaldıklarını iddia etmişlerdir. Bu bağlamda AĐHM,

Abdulkerim Sanrı’nın babası, başvuran Osman Sanrı’nın vefat ettiğini kaydeder.

Hükümet, yukarıda belirtilenlere itirazına ek olarak, Abdulkerim Sanrı’nın öldüğünde

18 yaşında olduğunu ve ulusal mevzuata göre ailesine maddi destekte bulunma

yükümlülüğünün bulunmadığını belirtmiştir.

AĐHM, ölümünden önce Abdulkerim Sanrı’nın Devlet kurumunda çalıştığını ve

ailesiyle yaşadığını gözlemler. AĐHM, başvuranlar Ömer Sanrı ve Ramazan Sanrı olmak

üzere iki kardeşinin bulunmasına rağmen, Abdulkerim Sanrı’nın da ailesine bir ölçüde maddi

destek sağladığını görmezden gelemez. Abdulkerim Sanrı’nın öldürülmesi ile ailesinin

destekten mahrum kalması arasında bulunan doğrudan nedensellik ilişkisini göz önünde

tuttuğunda ve tarafsızlık esasıyla hareket ederek, AĐHM, Abdulkerim Sanrı’nın annesi

başvuran Fatım Sanrı’ya 16.500 EUR maddi tazminat ödenmesine karar vermiştir (bkz.

Kişmir – Türkiye, 27306/95 ve Akdeniz – Türkiye, 25164/94).

B. Manevi tazminat

Ölen Abdulkerim Sanrı’nın kardeşleri başvuranlar Ömer Sanrı ve Ramazan Sanrı

dışında tüm başvuranlar, yakınlarının öldürülmesi nedeniyle çektikleri acı ve ızdırap için

20.000’er EUR talep etmişlerdir. Acı ve ızdıraplarının, hem yetkili makamların soruşturma

esnasında sergiledikleri tutum hem de ölümlerin sorumlularının cezalandırılmamaları

nedeniyle katlandığını belirtmişlerdir.

Hükümet, başvuranların talep ettikleri toplam 200.000 EUR’nun haddinden fazla

olduğunu belirtmiştir. Hükümet’e göre, başvuranlar kayıplarını belgelemek için gerekli

kanıtlar sunmadıklarından, manevi tazminat ödenmemesi gerekmektedir; gerekiyorsa, ihlalin

tespit edilmesi, başvuranların uğradıklarını iddia ettikleri manevi zarar için yeterli tazmin

teşkil edecektir.

AĐHM, başvuranların iki yakın akrabasının askerlerce öldürülerek, AĐHS’nin 2.

Maddesi’nin ihlal edildiği sonucuna varmıştır. Ek olarak, yetkili makamların, AĐHS’nin 2.

Maddesi çerçevesindeki usule ilişkin yükümlülüklerin aksine, ölümlere ilişkin etkili bir

soruşturma yapmadığı kanısındadır. Başvuranların ciddi manevi zarara uğradıklarının ortada

olduğu, buna ilişkin ayrıntılı bir belgelemenin gerekli olmadığı sonucuna varmıştır.

Bu koşullarda, karşılaştırılabilir davaları göz önünde tutarak (bkz., diğer hususlar

meyanında, Erdoğan ve Diğerleri ve Tanış ve Diğerleri – Türkiye, 65899/01), AĐHM,

tarafsızlık esasıyla hareket ederek, ölen Ahmet Anık’ın kardeşi Mahmut Anık’a 5.500 EUR,

Ahmet Anık’ın karısı ve altı çocuğu olan başvuranlar Medina Anık, Meryem Anık, Susin

Anık, Ebubekir Anık, Ömer Anık, Cemal Anık ve Halim Anık’a ortaklaşa 40.000 EUR

manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir. Ayrıca Abdulkerim Sanrı’nın annesi Fatım

Sanrı’ya 20.000 EUR manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir.

B. Yargılama giderleri

15

Başvuranlar, avukatlarının ulusal soruşturma yetkililerine ve Strazburg’daki dava

esnasında sunduğu savunma masraflarıyla ilgili olarak 5.800 EUR talep etmişlerdir.

Başvuranlar ayrıca, AĐHM’nin adli yardım tarifesinde öngörülen, fotokopi, posta, telefon ve

faks giderleri olarak yapılan ancak faturalanamayan masrafları talep etmişlerdir. Yukarıda

belirtilen meblağlara ilişkin olarak, başvuranlar, avukatın davaya harcadığı toplam saati – 50

saat - gösteren bir belge sunmuşlardır.

Hükümet, ancak gerçekten meydana gelmiş masrafların geri ödenebileceğini ve bu

masrafların belgelenmiş olmaları gerektiğini belirtmiştir. Bu davada başvuranların avukatı,

meydana geldiği iddia edilen masraflara ilişkin fiş, fatura ve benzeri bir belge sunmamıştır.

AĐHM, elindeki belgeler ışığında, başvuranlara tüm başlıklar altındaki giderleri

kapsayarak toplam 5.000 EUR ödenmesine karar vermiştir.

D. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar vermiştir.

BU NEDENLERDEN ÖTÜRÜ AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Başvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. Ahmet Anık ve Abdulkerim Sanrı’nın askerlerce öldürülmeleri nedeniyle, AĐHS’nin 2.

Maddesi’nin esastan ihlal edildiğine;

3. Sorumlu Devlet’in yetkili makamlarının, Ahmet Anık ve Abdulkerim Sanrı’nın

öldürülmelerinin ayrıntılarına ilişkin etkili bir soruşturma yapmamaları nedeniyle,

AĐHS’nin 2. Maddesi’nin usul yönünden ihlal edildiğine;

4. Başvuranların diğer şikayetlerinin ayrı olarak incelenmelerine gerek olmadığına;

5. (a) Sorumlu Devlet’in, aşağıdaki meblağları, AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai

kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden

Yeni Türk Lirası’na çevirerek, ödemesine:

(i)

Ahmet Anık’ın kardeşi başvuran Mahmut Anık’a 5.500 EUR (beş bin beş yüz

Euro) manevi tazminat;

(ii)

Ahmet Anık’ın eşi ve altı çocuğu olan başvuranlar Medina Anık, Meryem

Anık, Susin Anık, Ebubekir Anık, Ömer Anık, Cemal Anık, Halim Anık’a,

ortaklaşa, 60.000 EUR (altmış bin Euro) maddi tazminat, 40.000 EUR (kırk bin

Euro) manevi tazminat;

(iii) Abdulkerim Sanrı’nın annesi başvuran Fatım Sanrı’ya 16.500 EUR (on altı bin

beş yüz Euro) maddi tazminat, 20.000 EUR (yirmi bin Euro) manevi tazminat

ödenmesine;

(iv)

(v)

yargılama giderleri için başvuranlara ortaklaşa 5.000 EUR (beş bin Euro);

yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek tüm vergiler;

16

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre

için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiştir.

6. Başvuranların adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiştir.

Đşbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 05.06.2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

S. DOLLÉ

F. TULKENS

Zabıt Katibi

Başkan

17