CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ARAS -TÜRKĐYE DAVASI

(Başvuru no:1895/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

17 Şubat 2009

Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (1895/05) no’lu davanın nedeni (T.C. vatandaşı)

Engin Aras’ın (başvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 16 Aralık 2004 tarihinde Đnsan

Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa Đnsan Hakları

Sözleşmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmış olduğu başvurudur.

Başvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından Ö. Yüksel tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOŞULLARI

Başvuran, 1961 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

29 Temmuz 1997 tarihli kararname ile Bakanlar Kurulu, başka bir pozisyona atanacak olması

nedeniyle başvuranın Hazine Müsteşarlığı Banka ve Kambiyo Genel Müdürlüğü’ndeki

görevine son vermiştir.

25 Eylül 1997 tarihinde, başvuran, sözkonusu karara karşı Danıştay’da iptal davası açmıştır.

Bu süre zarfında herhangi bir yeni göreve atanmaması nedeniyle başvuran, 15 Ekim 1997

tarihinde devlet memurluğu görevinden istifa etmiştir.

3 Şubat 2000 tarihinde, Danıştay 5. Dairesi ihtilaflı kararnameyi iptal etmiş ve idarenin

başvuranın atamasının kamu yararı veya hizmetin gereği açısında gerekli olduğunu gösterecek

hiçbir unsur sunmadığı gerekçesiyle kararname tarihinden itibaren istifa tarihine kadar geçen

dönem için başvurana tazminat ödenmesine karar vermiştir.

Đdare sözkonusu karara itiraz etmiştir.

8 Aralık 2000 tarihinde, Danıştay Đdari Dava Daireleri Genel Kurulu kararın yürütülmesinin

durdurulmasına karar vermiştir.

11 Nisan 2003 tarihli bir kararla, Danıştay Đdari Dava Daireleri Genel Kurulu, Danıştay

kararını bozmuştur.

3 Mart 2004 tarihli bir kararla Danıştay, Danıştay Đdari Dava Daireleri Genel Kurulu kararına

uymuş ve başvuranın itirazını reddetmiştir.

Karar başvuranın evine 7 Haziran 2004 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvuranın on üç buçuk

yaşındaki kızı tebligat zarfını almış ve alındı belgesini imzalamıştır.

Başvuran, tebliğden ancak 27 Haziran 2004 tarihinde haberi olduğunu iddia etmektedir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Başvuran, yargılama süresinin AĐHS’nin 6/1 maddesi ile öngörülen “makul süre” ilkesine

riayet etmediğini ileri sürmektedir.

A. Kabuledilebilirliğe ilişkin

Hükümet, başvuranın başvurusunu AĐHM’ye altı ay süresi içerisinde sunmadığını

savunmaktadır. Hükümet, kararın başvuranın evine 7 Haziran 2004 tarihinde tebliğ edildiğini

ileri sürmektedir. Tebliğ alındı belgesine göre, sözkonusu karar başvuranın kızı tarafından

alınmış, dolayısıyla da başvuran söz konusu tarihte kızı aracılığıyla karardan haberdar

olmuştur.

Başvuran sözkonusu iddiaya karşı çıkmaktadır ve altı ay kuralına riayet ettiğini ifade

etmektedir. Başvuran, tebliğinin iç hukuka uygun olarak yapılmadığını zira Danıştay

kararının, kendisi evde yokken olayların meydana geldiği dönemde on üç buçuk yaşında olan

kızına tebliğ edildiğini belirtmektedir. Başvuran, sözkonusu karardan 27 Haziran 2004

tarihinde haberdar olduğunu ileri sürmektedir.

Mevcut davada AĐHM, tebligatlara ilişkin 7201 sayılı yasanın 22. maddesine aykırı olarak

sözkonusu kararın başvurana değil de on sekiz yaşından küçük kızına yapılmış olmasının

tartışma konusu olmadığını belirtmektedir. Aynı yasanın 32. maddesini göz önüne alarak,

AĐHM, konuya ve AĐHS’nin 35/1 maddesinin amacına uygun olarak altı ay süresinin

başvuranın karardan haberdar olduğu tarih olan 27 Haziran 2004 tarihinden itibaren işlemeye

başlamasının gerektiği kanaatindedir (bkz, aynı anlamda, Töre-Türkiye, başvuru no:

50744/99, 10 Haziran 2007 ve Büyükdağ-Türkiye, başvuru no: 28340/95, 6 Nisan 2000).

AĐHM, başvuranın başvurusunu ileri sürülen tebliği izleyen altı aylık süre içerisinde yaptığını

gözlemlemektedir. Hükümet, sözkonusu sorun hakkında görüş bildirmemiş ve başvuranın

kararın içeriğinden haberdar olduğu veya olmuş olabileceği tarih hakkında hiçbir bilgi

sunmamıştır (sözü edilen Töre).

Dolayısıyla sözkonusu itirazı reddetmek gerekmektedir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde başvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, başka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle başvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esas

AĐHM, dikkate alınacak dönemin 25 Eylül 1997 tarihinde başlayıp 3 Mart 2004 tarihinde

sona erdiğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla, iki dereceli mahkemede üç kere görülen dava

için sözkonusu süre altı yıl beş aydan fazla sürmüştür.

AĐHM, yargılama sürecinin makul yapısının dava koşullarını takiben ve mahkeme yerleşik

içtihatları, özellikle davanın karmaşıklığı, başvuranın ve yetkili mercilerin tutumu ve ilgililer

bakımından davanın önemi dikkate alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (Bkz.

diğerleri arasından Frydlender-Fransa, başvuru no: 30979/96).

AĐHM, mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan pek çok dava incelemiş ve

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır (sözü edilen Frydlender)

Takdirine sunulan unsurları incelemesinin ardından AĐHM, Hükümet’in mevcut davada farklı

bir sonuca ulaşmak için ikna edici hiçbir tespit ve delil sunmadığı kanaatindedir. Đçtihadından

çıkan kriterleri dikkate alarak AĐHM, mevcut davada ihtilaflı yargılama süresinin çok uzun

olduğu ve “makul süre” gerekliliğini karşılamadığı kanaatindedir.

Bu durumda, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiştir.

II. AĐHS’NĐN 6/2 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDASI HAKKINDA

Başvuran, Danıştay kararında, devlet memurluğu görevinden istifa etmesinin ardından gelişen

olaylar nedeniyle hakkında başlatılan cezai kovuşturmalara, atıfta bulunulmasının AĐHS’nin

6/2 maddesi uyarınca masumiyet karinesi ilkesine yönelik bir ihlal oluşturduğu kanaatindedir.

AĐHM, Danıştay’ın kararın gerekçesinde, memurluk görevinden istifa etmesinin ardından

başvuranın bir bankada yönetici olarak yaptığı görevlere ilişkin olaylarla ilgili olarak Şişli

Cumhuriyet Savcılığı’na başvuran hakkındaki suç duyurusuna atıfta bulunduğunu tespit

etmektedir. Bununla birlikte AĐHM, sözkonusu davanın bir ceza davası olmadığını,

başvuranın AĐHS’nin 6/2 hükmü uyarınca “sanık” durumunda olmadığını da not etmektedir.

Nitekim sözkonusu mahkemeler, başvuranın cezai bir suçun faili olup olmadığını ortaya

koymaya çalışmamışlardır. Đdarenin şüphelerinin meşruluğu ve başvuranın mesleki ehliyeti

hakkında bir sonuca ulaşmak ve dolayısıyla ihtilaflı kararnamenin meşruluğunu

değerlendirmek için idari mahkemeler üç unsuru tespit etmekle yetinmişlerdir: başvuranın

yöneticileri arasında bulunduğu bankanın hileli iflası hakkındaki suç duyurusu, yine hileli

iflasa ilişkin olarak açılan iki dava, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu tarafından

başvuranın imza yetkisinin alınması.

Ulusal makamların, kararlarını, masumiyet ilkesinin yerinin olmadığı idari alanda verdikleri

sonucuna ulaşılmaktadır. Dolayısıyla, bu bağlamda AĐHS’nin 6/2 maddesinin uygulanmasına

mahal yoktur ve şikayetin bu bölümünün ratione materiae bakımından reddedilmesi

gerekmektedir (Moullet-Fransa, başvuru no: 27521/04, 13 Eylül 2007). Dolayısıyla,

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca sözkonusu şikayet kabuledilemez

niteliktedir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Başvuran, maddi tazminat ve AĐHM önünde yapmış olduğu yargılama masraf ve giderleri için

8.670 Euro talep etmektedir. Başvuran, avukatlık ücreti makbuzunu belge olarak sunmuştur.

Başvuran, maruz kaldığı manevi zarar için de 100.000 Euro talep etmektedir.

Hükümet, sözkonusu taleplere itiraz etmektedir.

AĐHM, tespit edilen ihlalle iddia edilen maddi tazminat arasında illiyet bağı bulunmadığını

tespit etmekte ve sözkonusu talebi reddetmektedir. Buna karşın AĐHM, başvuranın belli bir

manevi zarara maruz kaldığına ve başvurana 5.000 Euro manevi tazminat ödenmesi

gerektiğine kanaat getirmektedir.

Yargılama masraf ve giderleri ile ilgili olarak, bir başvuran, yargılama masraf ve giderlerinin

geri ödemesini gerçekliği, gerekliliği ve oranlarının makul olduğu ortaya konduğu sürece elde

edebilir. Mevcut davada sahip olduğu unsurları ve yukarıda sözü edilen kriterleri göz önüne

alarak AĐHM, başvuranın AĐHM önünde yapmış olduğu yargılama masraf ve giderleri için

başvurana 1.000 Euro ödenmesinin makul olduğu kanaatindedir.

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı

orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Başvurunun yargılama süresinin uzunluğu kapsamında yapılan şikayete ilişkin

kısmının kabuledilebilir geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edilmesine;

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden ulusal para birimine çevrilmek üzere,

Savunmacı Devlet tarafından başvurana:

i. her türlü vergiden muaf tutularak 5.000 Euro (beş bin Euro) manevi tazminat

ödenmesine;

ii. her türlü vergiden muaf tutularak yargılama masraf ve giderleri için 1.000 Euro (bin

Euro) ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eşit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine ilişkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐŞTĐR.

Đşbu karar Fransızca olarak hazırlanmış ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 17 Şubat 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.