COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ARAT – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 10309/03)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

10 Kasım 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 10309/03 no’lu davanın nedeni, Aladdin Arat

(“baꢀvuran”) adlı T.C. vatandaꢀının, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 8 Ocak 2003

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin - AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Diyarbakır Barosu avukatlarından M. Bektaꢀ ve M. Bektaꢀ tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN OLAYLARI

1961 doğumlu baꢀvuran Diyarbakır’da ikamet etmekte, burada ağabeyiyle market

iꢀletmektedir.

A. Baꢀvuranın yakalanıp gözaltına alınması

Baꢀvuran ve ağabeyinin imzaladığı, 15 ꢁubat 2001 tarihli, yaklaꢀık 10.45 sularında

düzenlenen yakalama tutanağına göre, polis memurları Bal Sokak’taki market sahiplerinin

yasadıꢀı silahlı PKK (Kürdistan Đꢀçi Partisi) örgütünün lideri Abdullah Öcalan’ın

yakalanmasının ikinci yıldönümüne dikkat çekmek için, protesto amacıyla iꢀyerlerini

açmadıkları yönünde bilgi almıꢀlardır. Polisler sözkonusu markete ulaꢀtıklarında, baꢀvuran ve

ağabeyine marketi açmalarını söylemiꢀlerdir. Baꢀvuran ve ağabeyi polislere küfretmiꢀ, slogan

atmıꢀlardır. Bu esnada, kadın ve çocuklardan oluꢀan bir kalabalık, polis otolarını taꢀlamaya

baꢀlamıꢀlardır. Polis memurları telsiz aracılığıyla karakoldan takviye istemiꢀtir. Baꢀvuranla

ağabeyini yakalamaya çalıꢀırken iki polis memuru yaralanmıꢀlardır. Polis memurları,

baꢀvuranla ağabeyini kontrol altına almak için güç kullanmıꢀlar, peꢀinden görev baꢀındaki

memura mukavemet ettikleri gerekçesiyle gözaltına almıꢀlardır. Ayrıca ꢀüphelilerden birinin

polis memurunun silahına uzandığı ifade edilmiꢀtir. Baꢀvuran ve ağabeyinin gözaltına

alınmasında beꢀ polis memuru görev almıꢀtır.

Baꢀvuran, baꢀvuru formunda, 15 ꢁubat 2001 tarihinde, sahibi olduğu marketi açmak üzere

iꢀyerine gittiği sırada polis ekiplerinin olay yerine geldiğini ve iꢀyerinin kepenk ve camlarını

balyozlarla kırmaya baꢀladıklarını belirtmiꢀtir. Baꢀvuran ve ağabeyi polisleri engellemeye

çalıꢀtıkları sırada kötü muamelede bulunarak gözaltına alınmıꢀlardır.

Aynı gün saat 14.20’de Diyarbakır Adli Tıp Kurumu’nda düzenlenen tıbbi raporda,

baꢀvuranın sol ön kolunda 4 x 1 cm ebadında hafif sıyrık ve travmatik ödem kaydedilmiꢀtir.

Ayrıca sol baldırın dıꢀ yüzünde 15 x 3 cm ebadında bir sıyrık tespit edilmiꢀtir.

Aynı doktor baꢀvuranın ağabeyinde, sağ parietal bölgede 1 x 1 cm, boynunun sağ

tarafında 4 x 1 cm, sırtının sağ tarafının alt kısmıyla sol omzunda 10 x 3 cm ebatlarında

yaralar, sağ bileğinde hafif erezyon ve birkaç yüzeysel sıyrık tespit etmiꢀtir.

Bu esnada, aynı gün, polis memurlarından ikisi önce devlet hastanesinde, ardından

Diyarbakır Adli Tıp Kurumu’nda muayene edilmiꢀtir.

1

Devlet hastanesinde saat 10.50’de düzenlenen tıbbi rapora göre, polis memuru M.A.A.’da,

sol gözde hematom, ekimoz, sağ göğüs altında kızarıklık ve hassasiyet, sol el iç tarafta

yüzeysel sıyrık ve ꢀiꢀlik tespit edilmiꢀtir. M.A.A., saat 13.30’da adli tıp kurumunda muayene

edilmiꢀ ve burada, sol göz alt kapakta ve sol zygomatik bölgede travmatik ödem, sol el

sırtında ve sağ kot kavisinde ağrılı hassasiyet, sağ el sırtında hafif erezyon tespit edilmiꢀtir.

Devlet hastanesinde saat 10.50’de düzenlenen tıbbi rapora göre, polis memuru H.A.K.’da,

boyun sağ tarafında ve sağ omuz bölgesinde yaygın kızarıklıklar tespit edilmiꢀtir. H.A.K. saat

13.30’da adli tıp kurumunda muayene edilmiꢀ ve burada, boyun sağ tarafında ve sağ omuz

bölgesinde yaygın kızarıklıklar ile sağ omzunda ağrılı hassasiyet tespit edilmiꢀtir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Savcısı 17 ꢁubat 2001 tarihinde, polise, baꢀvuran

ve benzer eylemlerden tutulan diğer yedi ꢀüphelinin gözaltı süresinin 2 gün daha uzatılması

yetkisi vermiꢀtir.

Baꢀvuran, 18 ꢁubat 2001 tarihinde, gözaltında sorgulanmıꢀtır. Sorgulama esnasında,

baꢀvuranın PKK’nın siyasetini beğendiğini ifade ettiği kayda alınmıꢀtır. Baꢀvuran 13 ꢁubat

2001 tarihinde, marketin dıꢀında, yerde, PKK’nin dağıttığı ve esnafı 15 ꢁubat tarihinde

kepenk kapatmaya çağıran bir bildiri bulmuꢀtur. Bu çağrının ardından, marketinin

kepenklerini saat 13.30’a kadar açmamayı planlamıꢀtır. Geçmiꢀte de bu tür çağrılara

uyduğunu ifade etmiꢀtir.

Baꢀvuran 19 ꢁubat 2001 tarihinde Diyarbakır Devlet Hastanesi’nde görevli doktor

tarafından muayene edilmiꢀ, sağ kol ön yüzünde 5 cm ebadında kızarıklık, sol ayağının

üstünde 10 cm ebadında kızarıklık, sol kalçasında 5 cm ebadında kızarıklık tespit edilmiꢀtir.

Baꢀvuran aynı gün önce Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’nın,

ardından aynı mahkemede görevli hâkimin huzuruna çıkmıꢀ, gözaltında verdiği ifadesini geri

çekmiꢀ, 15 ꢁubat tarihinde kepenklerini açmakta gecikmesinin tek sebebinin evde

misafirlerinin olmasının olduğunu, hiçbir ꢀekilde protestoda bulunmadığını ifade etmiꢀtir.

Savcıya verdiği ifadede, “polis memurlarının kendisine kötü muamelede bulunduklarını fakat

ꢀikâyette bulunmak istemediğini” belirttiği kaydedilmiꢀtir. Baꢀvuran, görevli hâkim

huzurunda, kepenklerini kırmasını önlemeye çalıꢀırken A.K. isimli polis memurunun copla

kendisine vurduğunu, kendisinin ise ne polis memurlarına vurduğunu ne de slogan attığını

iddia etmiꢀtir. Görevli hâkim, baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.

B. Baꢀvuran hakkında cezai yargılama

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısı, 21 ꢁubat 2001 tarihinde, baꢀvuranla

ağabeyini Türk Ceza Kanunu’nun 169. maddesi uyarınca yasadıꢀı örgüte yardım ve yataklık

yapmakla suçlayan bir iddianame hazırlamıꢀtır.

26 ꢁubat 2001 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde (bundan böyle

“DGM” olarak anılacaktır) cezai takibat açılmıꢀtır.

Bu esnada baꢀvuran, 20 ꢁubat 2001 tarihinde, davayı gören mahkemeye bir dilekçe

sunmuꢀ, serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Özellikle, gözaltındayken polisin kendisine ve

ağabeyine copla vurduğunu iddia etmiꢀ ancak herhangi bir polis memuru hakkında ꢀikâyette

bulunmamıꢀtır.

2

26 Nisan 2001 tarihinde, DGM’de ilk duruꢀma yapılmıꢀ, sanık, polis memurları ve sanık

lehine tanıklık eden ꢀahitler dinlenmiꢀtir. Baꢀvuran, diğer hususlar meyanında, polis

memurlarının, kepenk ve camlarını balyozlarla kırdıklarını, onları engellemeye çalıꢀtığı sırada

ise kendisini gözaltına aldıklarını iddia etmiꢀtir. Ayrıca okumadan imzaladığı gerekçesiyle

polise verdiği ifadeyi de geri çekmiꢀtir. Mahkemenin dinlediği dört ꢀahit baꢀvuranın

bağırdığını, mukavemet ettiğini, küfür ettiğini ya da kalabalığın polise taꢀ attığını

görmediklerini ifade etmiꢀlerdir. Dört ꢀahitten ikisi, baꢀvuranın, gözaltına alınması sırasında

kötü muameleye uğradığını ifade etmiꢀtir.

Baꢀvuranı gözaltına alan polis memurları, baꢀvuran ve ağabeyinin dükkânın kepenklerini

açmayı reddettiklerini, Vali’nin emriyle kepenkleri kırmaya çalıꢀtıkları sırada ise küfür edip

saldırdıklarını yinelemiꢀlerdir. Kalabalığın bağırıp küfür ederek kendilerine saldırdıklarını,

takviye kuvvet ulaꢀtığında ise hepsinin dağıldığını; yalnızca baꢀvuranla ağabeyinin gözaltına

alındıklarını ifade etmiꢀlerdir.

7 ve 28 Haziran 2001 tarihlerinde yapılan duruꢀmalarda, hem savcı hem de baꢀvuranın

temsilcisi ek soruꢀturma istemediklerini ifade etmiꢀlerdir. 28 Haziran 2001 tarihinde, davayı

gören mahkeme baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasına kara vermiꢀtir.

Ayrıca somut çeliꢀkileri yok etmek için ꢀahitleri bir kez daha dinlemeye karar vermiꢀtir. Đki

ꢀahit yeniden dinlenmiꢀ, bunlardan biri ifadesini değiꢀtirmiꢀtir. Davayı gören mahkeme, 21

Kasım 2001 tarihinde, bazı tutarsızlıkların devam etmesine karꢀın, olayların yeterince açıklığa

kavuꢀtuğu kanısına varmıꢀtır.

Davayı gören mahkeme 28 ꢁubat 2002 tarihinde baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ, üç yıl dokuz ay

hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Baꢀvuranın ağabeyi beraat etmiꢀtir.

Baꢀvuran karara itiraz etmiꢀ, Yargıtay’dan duruꢀma yapmasını istemiꢀtir. Baꢀvuran itiraz

dilekçesinde, özellikle, polise verdiği ifadenin baskı altında alındığını yinelemiꢀtir. Gözaltına

alınırken, görgü tanıklarının da teyit ettiği üzere, ağabeyiyle beraber polis memurlarının kötü

muamelesine uğradıklarını, öte yandan, ağabeyiyle kendisinin polis memurlarının maruz

kaldığı yaralanmadan sorumlu olduklarına iliꢀkin delil bulunmadığını yinelemiꢀtir.

Savcı, Yargıtay’a sunduğu tebliğnamesinde, baꢀvuranın suçluluğu makul ꢀüphenin

ötesinde kanıtlanmadığı için, mahkûmiyetin bozulmasını istemiꢀtir.

Yargıtay, 11 Kasım 2002 tarihinde, baꢀvuranın avukatının hazır bulunmadığını

gözlemlemiꢀ, duruꢀmayı iptal etmiꢀ ve baꢀvuranın mahkûmiyetini onamıꢀtır.

Baꢀvuran 26 Ağustos 2003 tarihinde cezaevinden salıverilmiꢀtir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, 16 Ekim 2003 tarihinde, baꢀvuranın 4959 Sayılı

Kanun’dan yararlanma talebi üzerine, önceki kararını yeniden gözden geçirmiꢀ, baꢀvuranın

mahkûmiyeti ve cezasının bu kanunun koꢀullarıyla örtüꢀtüğüne karar vermiꢀtir. Buna göre,

baꢀvuranın mahkûmiyetini ve cezasını “iptal etmiꢀtir”. Karar, itiraz edilmediğinden, 24 Ekim

2003 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir.

3

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, polis memurlarının kendisini gözaltına alırken orantısız güç kullandıklarından

ve bedenen zarar görmesine sebep olduklarından ꢀikâyetçi olmuꢀtur. Ayrıca gözaltında

tutulurken polisin fiziksel ꢀiddet uygulandığını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran AĐHS’nin 3.

maddesine dayanmıꢀtır.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca, baꢀvurunun bu kısmının, iç hukuk yollarının

tüketilmediği, ve hatta altı aylık süre kuralına uyulmadığı gerekçesiyle reddedilmesi

gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Bu bakımdan, öncelikle, baꢀvuranın, AĐHM’ye götürdüğü

iddialarıyla ilgili olarak ulusal mahkemelerde hiç bir sava dayanmadığını ve argüman ortaya

sürmediğini savunmuꢀtur. Đkinci olarak, Yargıtay’ın kararı çıkmadan önce, makamların

baꢀvuranın kötü muamele iddialarına iliꢀkin olarak dava açmayacaklarını, baꢀvuranın gittikçe

anlaması gerektiğini ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran bu noktaya iliꢀkin özel bir yorumda bulunmamıꢀtır.

AĐHM, baꢀvuranın, gözaltına alınıꢀı sırasında kendisine uygulandığını iddia ettiği aꢀırı

güç kullanımına iliꢀkin ꢀikâyetiyle ilgili olarak, Hükümet’in yukarıda belirtilen itirazının,

baꢀvuranın ꢀikâyetinin özüyle çok yakından ilintili olduğu, ayrı tutulamayacağı kanısındadır.

Bu nedenle bu sorular, sözkonusu ꢀikâyetin esasları hakkında peꢀin hüküm vermemek için,

beraber incelenmelidir. Baꢀvuranın ꢀikâyetinde baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığından, kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM, baꢀvuranın polisin kendisine gözaltında da fiziksel ꢀiddet uygulamaya devam

ettiğini iddia etmesiyle ilgili olarak gözaltı süresinin bitiminde düzenlenen tıbbi raporda,

baꢀvuranın gözaltına alınmasından sonra düzenlenen raporda kaydedilmeyen, sağ kolu ile sol

ayağında kızarıklık kaydedildiğini gözlemler. Öte yandan AĐHM, raporlarda kaydedilen

yaralanmaların niteliğine, gözaltına alınırken baꢀvurana güç kullanıldığı yönündeki kabul

görmüꢀ gerçeğe ve daha da kesin biçimde, ne baꢀvuru formunda ne de AĐHM’ye veyahut

ulusal mahkemelere verdiği bilgilerde, baꢀvuranın meydana geldiği iddia edilen kötü

muameleye iliꢀkin herhangi bir ayrıntı vermemesine iliꢀkin olarak, baꢀvuranın gözaltında kötü

muameleye maruz kaldığı biçiminde savunulabilir bir iddianın dayanağını ortaya koymadığı

kanısına varır. Bu nedenlerle, AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. fıkraları çerçevesinde

açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle bu ꢀikâyetin kabuledilemez olduğu kanısına

varır.

B. Esas

Hükümet baꢀvuranın kötü muamele iddialarına itiraz etmiꢀ, mevcut davanın koꢀullarında,

baꢀvurana uygulanan gücün, özellikle baꢀvuranın, ağabeyinin ve kalabalığın tutumu göz

önünde bulundurulduğunda, orantılı ve kesin surette gerekli olduğunu iddia etmiꢀtir.

AĐHM, 3. maddenin, gözaltına alma eylemi gibi sınırları iyi belirlenmiꢀ belirli koꢀullarda

güç kullanımını yasaklamadığını yineler. Öte yandan, böyle bir güç, yalnızca zaruri

4

olduğunda kullanılmalı ve aꢀırı olmamalıdır (diğerlerinin yanı sıra bkz. Kurnaz ve Diğerleri -

Türkiye, 36672/97).

Mevcut davada AĐHM, baꢀvuranın yaralarına, dava dosyasındaki tıbbi raporların da

gösterdiği üzere, baꢀvuranın gözaltına alındığı gün polis memurlarının güç kullanmasının

sebep olduğunu gözlemler. Öte yandan taraflar, baꢀvuranın yaralanmasına gerçekten neyin

yol açtığı konusunda farklı anlatımlar öne sürmüꢀlerdir.

AĐHM, dava dosyasını ve içindeki çeliꢀkili delilleri incelemiꢀ, tarafların sunduğu belgeli

delillerin, makul ꢀüphelerin ötesinde, polisin, görevini ifa sırasında karꢀı karꢀıya geldikleri

sırada baꢀvuranın fiili mukavemetiyle karꢀılaꢀınca aꢀırı güç kullandığı sonucuna varmasına

müsaade etmediği kanısına varmıꢀtır. Bu sonuca ulaꢀırken AĐHM, baꢀvuranın, beklenmedik

geliꢀmelere yol açan rastgele bir operasyon sırasında yaralandığını; gözaltına alındığı gün

meydana gelen yaraların uzun süreli sonuçlar doğurmayan yüzeysel yaralar olduğunu; böyle

bulguların, iki polis memurunun, mevkileri göz önünde bulundurulduğunda önemli biçimde

yaralandıkları dikkate alınırken, baꢀvuranın dövüldüğü iddiasını desteklemek veya bunu

tasdik etmek için yetersiz olduğunu; bu bulguların AĐHM’ye göre tutarlı olduğunu, baꢀvuran,

ağabeyi ve polis memurları arasında fiziksel çatıꢀma meydana geldiğini ve nedenlerine

bakılmaksızın, baꢀvuranın polis memurlarının hareketlerini engellemeye veya durdurmaya

çalıꢀtığını kabul ettiğini göz önünde bulundurmuꢀtur.

AĐHM, esası yönünden AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varır.

Öte yandan, AĐHM, 3. maddenin, “savunulabilir olduğunda” ve “makul ꢀüphe

uyandırdığında”, makamların kötü muamele iddialarını soruꢀturmalarını da gerektirdiğini

yineler (bkz. özellikle Assenov ve Diğerleri - Bulgaristan).

Mevcut davada, AĐHM, delil yetersizliği nedeniyle, polisin görevini ifa ederken

baꢀvuranın fiili mukavemetiyle karꢀılaꢀtığında aꢀırı güç kullandığının kanıtlandığı kanısında

değildir. Ne var ki geçmiꢀteki davalarda hükmettiği gibi, bu durum, ꢀikâyetin, soruꢀturma

yapma pozitif yükümlülüğü gereği, 3. madde bağlamında “savunulabilir” bir iddia olmasına

engel değildir (bkz. Böke ve Kandemir – Türkiye, 71912/01, 26968/02 ve 36397/03). AĐHM,

tıbbi kanıtlar ile baꢀvuranın yetkili ulusal makamlara sunduğu ꢀikâyetin, en azından

yaralanmasının aꢀırı güç kullanımından doğmuꢀ olabileceği yönünde makul bir ꢀüphe

yarattığı kanısındadır. Benzer biçimde, baꢀvuranın ꢀikâyetleri Türk makamlarının etkili bir

soruꢀturma yürütme yükümlülükleri bulunmasıyla ilgili savunulabilir bir iddia teꢀkil etmiꢀtir.

AĐHM, Yargıtay’daki de dahil olmak üzere, yargılama sürecinde, baꢀvuranın

gözaltındayken polis tarafından bir çok kez dövüldüğünü ileri sürdüğünü kaydeder.

Baꢀvuranın 15 ve 19 ꢁubat 2001 tarihinde geçtiği tıbbi muayenelerin, vücudunun çeꢀitli

yerlerinden yaralandığını ortaya koymasına karꢀın, baꢀvuranın iddialarını soruꢀturmak için

giriꢀimde bulunulmamıꢀtır. AĐHM, herhangi bir ꢀekilde, bir suç iꢀlendiği ꢀüphesine yol açan

bir durumla ilgili bilgilendirilen bir cumhuriyet savcısının, Ceza Muhakemeleri Usulü

Kanunu’nun 153. maddesi uyarınca, gerekli incelemeleri yaparak olayları soruꢀturmakla

yükümlü olduğunu gözlemler. Bu bağlamda, AĐHM, polisin aꢀırı güç kullandığına iliꢀkin

ciddi bir iddia dikkatlerine getirildiğinde, ulusal makamların, gerekli soruꢀturma tedbirlerini

almamalarını açıklamak için, baꢀvuranın polis memurları hakkında resmi ꢀikâyette

bulunmaması örneğinde olduğu gibi, mağdur olduğu iddia edilen ꢀahsın tutumuna

dayanamayacakları kanısına varır. Bu nedenle AĐHM, baꢀvuranın gözaltındayken kötü

5

muameleye uğradığı iddialarının, ulusal makamlar tarafından, AĐHS’nin 3. maddesinin

gerektirdiği gibi etkili bir biçimde soruꢀturulmadığı sonucuna varmıꢀtır.

Yukarıdakiler ıꢀığında, AĐHM, Hükümet’in itirazını, iç hukuk yollarının tüketilmediği

gerekçesiyle reddeder. AĐHM ayrıca, AĐHS’nin 35/1 maddesinin öngördüğü altı aylık süre

kuralının, baꢀvuranların, ꢀikâyetlerini, iç hukuk yollarını tüketme sürecinde nihai karar

tarihinden itibaren altı ay içinde sunmalarını gerektirdiğini yineleyerek, 8 Ocak 2003

tarihinde, baꢀvuranın gözaltında polisin kötü muamelesine uğradığı yönündeki ꢀikâyetlerini

sunduğu Yargıtay’ın karar tarihinden itibaren altı aylık süre içinde sunulan baꢀvurunun,

AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı aylık süre kuralıyla uyumlu olarak yapıldığı

kanısına varır. Bu nedenle Hükümet’in bu bağlamdaki itirazını reddeder ve AĐHS’nin 3.

maddesinin usul yönünden ihlal edildiği kanısına varır.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesinin kendisine bildirilmemesinin

AĐHS’nin 6. maddesi çerçevesinde adil yargılanma hakkını ihlal ettiğinden ꢀikâyetçi

olmuꢀtur.

A. Kabuledilebilirlik

Baꢀvuranın mahkûmiyeti ve cezasının iptal edildiği göz önünde bulundurulduğunda,

AĐHM öncelikle, baꢀvuranın 6. maddenin ihlal edildiğinin iddia edildiği bir olayın mağduru

olup olmadığını tespit etmelidir. Bu bağlamda AĐHM, “bir cezanın mağdur lehine

hafifletilmesi ya da baꢀvuran lehine bir tedbirin kararlaꢀtırılmasının mağduriyeti

kaldırabileceğini, ancak bunun için, mağduriyetin açıkça tanınması veya esastan kabul

edilmesi ve mağduriyetin etkili bir ꢀekilde giderilmesi gerektiğini” yineler (bkz. Dalban -

Romanya [BD], 28114/95). Ancak, sözkonusu ꢀartlar gerçekleꢀtiğinde, AĐHS’nin koruyucu

mekanizmasının ikincil niteliği nedeniyle baꢀvurunun incelenmesinden imtina edilir. (bkz.

Jensen ve Rasmussen - Danimarka, 52620/99).

AĐHM, baꢀvuranın 28 ꢁubat 2002 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

tarafından mahkûm edildiğini kaydeder. Baꢀvuran üç yıl dokuz ay hapis cezasına

çarptırılmıꢀtır. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin, 16 Ekim 2003 tarihinde

baꢀvuranın 4959 Sayılı Kanun’dan yaralanma talebi üzerine önceki kararını gözden geçirdiği

ve baꢀvuranın mahkûmiyetini ve cezasını iptal ettiği doğrudur. Öte yandan, AĐHM, bu esnada,

baꢀvuranın hapis cezasının önemli bir kısmını çektiğini kaydeder. Hükümet’in iç hukukta bu

tür hapis cezaları için tazminat talep etme yönünde olası yollara iliꢀkin hiçbir savunma

sunmadığını göz önünde bulundurulduğunda, AĐHM, olayların bu haliyle, baꢀvuranın

yargılanması esnasında haklarının ihlal edildiği iddiaları için baꢀvurana tazminat

ödenmediğini gözlemler. Bu nedenle AĐHM, baꢀvuranın mağdur olarak nitelendirilebileceği

kanısına varır.

Üstelik, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde bu ꢀikâyetin dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

6

B. Esas

AĐHM, geçmiꢀte aynı mağduriyeti incelediğini, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğini

tespit ettiğini kaydeder (özellikle bkz. Abdullah Aydın - Türkiye (no. 2), 63739/00, Sağır -

Türkiye, 37562/02 ve Ayçoban ve Diğerleri - Türkiye, 42208/02, 43491/02 ve 43495/02).

AĐHM mevcut davayı incelemiꢀ, içtihadın dıꢀına çıkılmasını gerektirecek özel koꢀullar

tespit etmemiꢀtir.

Buna göre AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmemiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER MADDELERĐ

Baꢀvuran baꢀvuru formunda, devlet güvenlik mahkemelerinde görülen davalara uygulanan

kurallarla ilgili birkaç noktaya eleꢀtiri getirmiꢀ ve mahkeme salonunu terk ettikten sonra,

savcının ilk derece mahkemesinin müzakeresinde bulunmasının yargılamanın adilliğine halel

getirdiğini iddia etmiꢀtir.

Esas iliꢀkin 1 Temmuz 2008 tarihli görüꢀünde, baꢀvuran, devlet güvenlik mahkemelerinde

görülen davalara uygulanan kurallarla ilgili birkaç noktaya eleꢀtiri getirmiꢀ ve suçsuz

varsayılması hakkının, gözaltına alındığı, tutulu bulundurulduğu ve yetersiz ve tutarsız

delillere dayanılarak mahkûm edildiği için ihlal edildiğini iddia etmiꢀtir.

AĐHM, elindeki tüm bilgi ve belgeler ıꢀığında, bu baꢀlık altında öne sürülen ꢀikâyetlerin

bir kısmının daha erken aꢀamada kabuledilmez ilan edilmediği varsayılarak, baꢀvuranın

yukarıdaki ꢀikâyetlerinin AĐHS veya Protokollerinde öngörülen hak ve özgürlüklerin ihlalini

teꢀkil etmediği kanısındadır. Buna göre baꢀvuranın ꢀikâyetleri açıkça dayanaktan yoksun

olduğu gerekçesiyle AĐHS’nin 35/1, 3 ve 4 maddesi kapsamında kabuledilmez niteliktedir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran 14.000 Türk Lirası (TL) (yaklaꢀık 7263 EURO) maddi tazminat talep etmiꢀtir.

Bu meblağ, hem baꢀvuranın iddiasına göre kanunsuz biçimde tutulması ve peꢀinden hapis

cezasına çarptırılması sonucu oluꢀan hem de gözaltına alındığı sırada mülküne gelen zararı

kapsamaktadır. Ayrıca 30.000 TL (yaklaꢀık 15.560 EURO) manevi tazminat talep etmiꢀtir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi zarar arasında illiyet bağı

görememektedir, bu nedenle bu talebi reddeder. Öte yandan, tarafsızlık esasıyla, baꢀvurana

5000 EURO manevi tazminat ödenmesine hükmeder.

7

B. Yargılama gideri

Baꢀvuran ayrıca AĐHM önünde meydana gelen mahkeme masrafları için 16.850 TL

(yaklaꢀık 8742 EURO) talep etmiꢀtir. Taleplerini desteklemek için, Diyarbakır Barosu’nun

ücret çizelgesi ile avukatının düzenlediği mesai cetvelini sunmuꢀtur.

Hükümet bu meblağlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı

ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, elindeki

belgeler ve yukarıdaki ölçütlere dayanarak, baꢀvurana 1000 EURO ödenmesinin makul

olacağı kanısındadır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar vermiꢀtir.

AĐHM YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Hükümet’in baꢀvuranın iç hukuk yollarını tüketmemesi ve gözaltına alınması esnasında

aꢀırı güç kullanıldığına iliꢀkin ꢀikâyetleriyle ilgili olarak altı ay kuralına uymamasına

iliꢀkin itirazını esasıyla birleꢀtirmeye ve reddetmeye;

2. Baꢀvuranın gözaltına alınması sırasında aꢀırı güç kullanıldığına iliꢀkin ꢀikâyetlerinin ve

Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın tebliğnamesi kendisine bildirilmediği için adil

yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasının kabuledilebilir olduğuna;

3. Baꢀvurunun geri kalanının kabuledilmez olduğuna;

4. AĐHS’nin 3. maddesinin esası yönünden ihlal edilmediğine;

5. AĐHS’nin 3. maddesinin usul yönünden ihlal edilmediğine;

6. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

7. (a) Savunmacı Devlet’in, baꢀvurana, AĐHS’nin 44/2 maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği

tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Türk Lirası’na

çevirerek izleyen meblağları ödemesine:

(i) uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber 5000 (beꢀ bin) EURO manevi tazminat;

(ii) uygulanabilecek her türlü vergiyle beraber yargılama masrafları için 1000 (bin)

EURO;

(b) Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek

suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

8. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine,

8

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce hazırlanmıꢀ, AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3. fıkraları

uyarınca 10 Kasım 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Françoise Elens-Passos

Zabıt Katibi Yardımcısı

Françoise Tulkens

Baꢀkan

9