CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ARDIÇOĞLU- TÜRKĐYE

(Baꢀvuru n^o23249/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

2 Aralık 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

T.C. vatandaꢀı Pervin Ardıçoğlu, Ahmet Ardıçoğlu ve Mehmet Artuk Ardıçoğlu (baꢀvuranlar)

tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 28 Haziran 2004 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel

Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS)

34. maddesi uyarınca yapılan 23249/04 numaralı baꢀvuru sonucu bu dava görülmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1938, 1963 ve 1966 doğumlu olup Ankara ve Đstanbul’da ikamet

etmektedir.

27 Eylül 1952’de, Burhaniye Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından alınan karar ile

Balıkesir ilinin Burhaniye ilçesinde yer alan ve toplam yüzölçümü 460 m²olan bir arazi,

Süreyya Caner adına, 4 numaralı parsel olarak tapuya kaydedilmiꢀtir.

Burhaniye Sulh Mahkemesi, 28 Kasım 1964 tarihinde alınan karar ile arazinin

yüzölçümünü 500 m²olarak belirlemiꢀtir.

Bu arazi üzerine bir ev inꢀa edilmiꢀtir. 14 Haziran 1976’da, Sabahattin Ardıçoğlu (S.A.)

ilgili araziyi satın almıꢀ ve kendi adına tapuya kayıt ettirmiꢀtir.

2 Mart 1978’de yapılan kadastro çalıꢀması sonucu sözkonusu taꢀınmaz tapuya 488 m²özel

arazi üzerine inꢀa edilmiꢀ olan 2 ayrı ev olarak kaydedilmiꢀtir.

28 Kasım 1978 tarihinde, herhangi bir itirazın dile getirilmemiꢀ olmasından dolayı, tapu

kayıtlarında yapılan değiꢀiklik kesinleꢀmiꢀtir.

S.A.’nın vefat etmesinin ardından, ilgilinin gayrimenkulleri baꢀvuranlara miras olarak

kalmıꢀtır.

27 Mayıs 2000 tarihinde, Devlet Hazinesi, Burhaniye Asliye Hukuk Mahkemesi’nde

(« Mahkeme») tapu kaydının iptali ve evlerin yıkılması için bir dava açmıꢀtır.

Üç jeoloji mühendisi tarafından düzenlenen, 28 Ocak 2002 tarihli bilirkiꢀi raporunda,

4nolu parselin kıyı ꢀeridine dahil olduğu ve özel mülkiyetin konusunu teꢀkil edemeyeceğini

belirtilmiꢀtir.

Tapu kadastro teknisyeni ve bir mimar tarafından düzenlenen, 4 Mart 2002 tarihli diğer bir

bilirkiꢀi raporunda, daha ayrıntılı olarak, 4nolu parselin 422,27 m²’sinin deniz kıyı ꢀeridinin

alanına dahil olduğu belirtilmiꢀtir. Ayrıca, raporda arazinin ve iki evin değerinin

10 380 000 000 Türk Lirası (TL) ve 12 000 000 000 TL, yani raporun düzenlendiği tarihte,

aꢀağı yukarı 8 680 Euro ve 10 034 Euro’ya tekabül ettiği belirtilmiꢀtir.

Mahkeme, 6 Haziran 2002 tarihinde, kıyı ꢀeridine dahil olan arazinin özel hukuk kiꢀisi

tarafından iktisap edilemeyeceği gerekçesiyle, sözkonusu 422,27 m²’nin 4nolu parselden

çıkarılmasına ve tapu kayıtlarının buna uygun olarak düzeltilmesine karar vermiꢀtir.

12 Eylül 2002 tarihinde, baꢀvuranlar temyize gitmiꢀlerdir.

Yargıtay, 10 Aralık 2003 tarihinde, kararı tüm düzenlemeleri ile onamıꢀtır.

Baꢀvuranlar, 11 ꢁubat 2004 tarihinde, karar düzeltme baꢀvurusunda bulunmuꢀlardır.

Yargıtay, 10 Mayıs 2004’te karar düzeltme baꢀvurusunu reddetmiꢀtir. Karar bu ꢀekilde, 6

Haziran 2002 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir.

15 Aralık 2005 tarihinde, Devlet Hazinesi, kararı uygulamıꢀ ve evler yıkılmıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHM’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar komisyonlar tarafından yapılan incelemelerin ve ulusal mahkeme tarafından

benimsenen çözümün mülkiyetlerine iliꢀkin davanın hakkaniyetine halel getirdiğinden

ꢀikayetçi olmakta ve AĐHS’nin 6. maddesini ileri sürmektedirler.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM, bir ulusal mahkemenin bir kararı değil de diğerini almasına neden olan unsurları

denetleme yetkisi bulunmadığını, aksi takdirde kendini 3. veya 4. derece mahkemesi yerine

koymuꢀ olacağını hatırlatır. Aynı ꢀekilde, AĐHM’nin görevi ulusal mahkeme tarafından kabul

edilen bilirkiꢀi raporlarının delil olarak kabul edilmesinin uygun olup olmadığı konusunda bir

karar vermek değil, davanın, bilirkiꢀilerin atanma ꢀekli dahil olmak üzere bir bütün olarak adil

olup olmadığını değerlendirmektir (mutatis mutandis, Sadak ve diğerleri, Türkiye, n^os

29900/96, 29901/96, 29902/96 ve 29903/96, § 63, AĐHM 2001-VIII bakınız). Dosyada yer

alan unsurların incelenmesinden, baꢀvuranların bu baꢀvuruda, ulusal mahkemeler önünde

daha önce tartıꢀılmıꢀ bir konuyu sürdürdükleri görülmüꢀtür.

Baꢀvurunun bu kısmının dayanaktan yoksun olduğuna ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve

4. fıkraları uyarınca reddedilmesine karar verilmiꢀtir.

II. AĐHS’YE EK 1 NOLU PROTOKOLÜNÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLÂL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, AĐHS’ye ek 1 No’lu Protokol’ün 1.maddesinin öngördüğü ꢀekilde tazmin

edilmeden mülkiyetlerinden Hazine lehine mahrum bırakıldıklarını iddia etmiꢀlerdir.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranların tapularının iptal edilmesi nedeniyle uğradıkları zararın tazmini

için dava açabileceklerini ileri sürmüꢀtür. Bu çerçevede Yargıtay tarafından 2007 senesinin

Ekim ve Kasım ayında verilen ve Devlet Hazinesinin kıyı ꢀeridinde yer alan tapu senetlerinin

iptaline yönelik talebinin reddedildiği kararlara atıfta bulunmuꢀtur. Hükümet ayrıca, mülklerin

eski sahibi olan S.A.’nın, o dönemde tapu kadastro tarafından yapılan incelemenin sonucuna

itiraz etmemesinden dolayı, Sözleꢀmenin 35/1 maddesi tarafından zorunlu kılınan iç temyiz

yollarını tüketme zorunluluğuna riayet edilmediğini belirtmiꢀtir.

Baꢀvuranlar bu iddialara itiraz etmiꢀlerdir. Hükümet tarafından ileri sürülen kararlara

iliꢀkin olarak, Yargıtay’ın, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesinin, 1 nolu Protokol’ün 1.

maddesinin ihlal edildiğine hükmettiği bazı kararları takiben çok yakın bir geçmiꢀte içtihad

değiꢀikliğine gittiğini belirtmiꢀlerdir. Kesinleꢀmiꢀ bir karara itiraz etmek ve ulusal

makamlardan tazminat almak için tüketilmesi gereken hiçbir iç hukuk yolu olmadığını

savunmuꢀlardır.

AĐHM, Hükümetin itirazının, baꢀvuranların, tapu senetlerinin iptal edilmesinden dolayı

uğradıkları zarara istinaden dava açabilme veya tazminat talep edebilme olanağına dair birinci

kısmı ile ilgili olarak, Doğrusöz ve Aslan Türkiye (n^o1262/02, §§ 22-23, 30 Mayıs 2006)

davasında benzer bir itirazı, bu tür bir iç hukuk yolunun ancak bir tapu kaydının gayrimeꢀru

ꢀekilde iptal edilmesi durumunda geçerli olduğunu belirterek reddettiğini hatırlatır. Hâlbuki

bu baꢀvuruda, Burhaniye Asliye Hukuk Mahkemesi baꢀvuranların tapu senedini, özel kiꢀilerin

kıyı ꢀeridinde mülk sahibi olamayacaklarına iliꢀkin mevzuat uyarınca iptal etmiꢀtir

(Mehmet Ali Miçooğulları Türkiye, n^o75606/01, § 17, 10 Mayıs 2007 bakınız). Ayrıca,

Yargıtay’ın AĐHM’nin içtihadına uygun olarak kendi içtihadında yaptığı yeniliğin

baꢀvuranların ꢀikayetçi oldukları duruma geriye dönük etkisi bulunmamaktadır.

Đtirazın ikinci kısmıyla ilgili olarak AĐHM’ye göre baꢀvuranların murisinin kadastro

tespitine itiraz etmesine gerek bulunmamaktaydı çünkü ihtilaflı taꢀınmazlar adına

kaydedilmiꢀti. Murisin sözkonusu araziyi 14 Haziran 1976 tarihinde satın aldığı, tapu

senedinin kendi adına düzenlendiği, bu arazinin baꢀvuranlara miras kaldığı ve ulusal

mahkemelerin ulusal mevzuata uygun olarak tapu kayıtlarını iptal ettiği hususlarında taraflar

arasında bir anlaꢀmazlık bulunmamaktadır.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

B. Esasa iliꢀkin olarak

Baꢀvuranlar iddialarını yinelemiꢀtir.

Hükümet, yürürlükteki ulusal mevzuat uyarınca kıyı ꢀeridinde özel kiꢀiler adına tapu kaydı

yapılmasının mümkün olmadığını belirtmiꢀtir. Bu baꢀvuruyla ilgili olarak, sözkonusu

taꢀınmazlar Anayasa ve yürürlükteki kanunlar hilafına zamanında baꢀvuranların atası adına

tapuya kaydedilmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuranları tapu kaydı Burhaniye Asliye Hukuk

Mahkemesi tarafından iptal edilmiꢀtir. Bu çerçevede, kendilerine tazminat ödenmesi mümkün

değildir.

AĐHM’ye göre, bu olayda, baꢀvuranların mülkiyet hakkına yapılan müdahale AĐHS’ye ek

1 nolu Protokol’ün 1. maddesinin ikinci cümlesi anlamında “yoksun bırakma” olarak

değerlendirilmektedir.

AĐHM baꢀvuranlarınkine benzer bir ꢀikâyeti daha önceden incelediğini ve AĐHS’ye Ek 1

nolu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine hükmettiğini hatırlatır (N.A. ve diğerleri,

üstte belirtilen § 41). AĐHM bu vesileyle taꢀınmazın değeri ile orantılı, makul bir meblağ

ödemeksizin mülkiyetten yoksun bırakmanın genel itibarıyla aꢀırı olarak nitelendirilebilecek

bir müdahaleyi oluꢀturduğunu ve hiç tazminat ödenmemesinin ancak istisnai koꢀulların

varlığında Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi alanında meꢀru sayılabileceğini dile getirmiꢀti

(Nastou Yunanistan (n^o2), n^o16163/02, § 33, 15 Temmuz 2005, Jahn ve diğerleri, Almanya

[GC], n^os46720/99, 72203/01 ve 72552/01, CEDH 2005-VI, ve Les saints monastères

Yunanistan, 9 Aralık 1994, § 71, seri A n^o301-A bakınız ). Bu baꢀvuruda baꢀvuranlar

mülklerinin Devlet Hazinesine devrinden dolayı hiçbir tazminat almamıꢀtır. AĐHM

Hükümetin hiç tazminat ödenmemesini meꢀru kılacak istisnai herhangi bir durumu ortaya

koymadığını not etmektedir (N.A. ve diğerleri, üstte belirtilen § 41).

Dolayısıyla, AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuranlar 500.000 Euro maddi tazminat ve 200.000 Euro manevi tazminat talep

etmektedir.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

Evlerin ve arazilerin değerlerine iliꢀkin herhangi bir bilginin yokluğunda AĐHM

hakkaniyete uygun baꢀvuranlara maddi zarar olarak 18.714 Euro ödenmesini uygun

görmektedir.

Olayların mevcut koꢀullarını göz önünde bulunduran AĐHM, ihlal tespitinin kendisinin

baꢀvuranların maruz kaldıkları manevi zararı gidermesi bakımından yeterli bir adil tatmini

oluꢀturacağı kanısındadır.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin herhangi bir adil tatmin talebinde

bulunmamıꢀlardır. AĐHM bu nedenle bu baꢀlık altında bir ödeme yapılmasını gerekli

görmemektedir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı orana

üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi hakkındaki ꢀikayetin kabuledilebilir, bunun

dıꢀında kalan ꢀikayetlerin kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’ye Ek 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. Đhlal tespitinin kendisinin baꢀvuranların uğradığı manevi zararı gidermesi bakımından

baꢀlı baꢀına bir adil tatmini oluꢀturduğuna;

4. AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden ulusal para birimine çevrilerek, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvuranlara

ortaklaꢀa 18.714 (on sekiz bin yedi yüz on dört) Euro maddi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 2 Aralık 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.