COUNCIL

OF EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

ÜÇÜNCÜ DAİRE

ARTUN VE DİĞERLERİ/TÜRKİYE

(Başvuru no. 33239/96)

KARAR

STRAZBURG

2 Şubat 2006

Sözkonusu karar AİHS’nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,şekle ilişkin

değişiklik yapılabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Artun ve Diğerleri/Türkiye davasında,

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (Üçüncü Daire),

Sn. B.M. ZUPANČIČ, Başkan,

Sn. J. HEDIGAN,

Sn. R. TÜRMEN,

Sn. C. BÎRSAN,

Sn. M. TSATSA-NIKOLOVSKA,

Sn. R. JAEGER

Sn. E. MYJER, yargıçlar,

Ve Bölüm Sekreteri Sn. V. BERGER’in katılımı ile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi

Heyeti olarak toplanmış,

12 Ocak 2006 tarihindeki gizli görüşme sonucunda,

Yukarıda anılan tarihte benimsenmiş olan aşağıdaki karara varmıştır:

USULİ İŞLEMLER

1.Davanın nedeni, beş Türk vatandaşı Ali Artun (9 Ağustos 2000 tarihinde vafatı

üzerine yerini, varisleri Selvi Artun, Kemal Artun, Kenan Artun, Ercan Artun ve Nimet Artun

almıştır), Hıdır Sevim (24 Ocak 2005 tarihinde gerçekleşen vafatı üzerine başvurusunu, Ali

Sevim takip etmiştir), Sevim Güloğlu, Sinan Güloğlu, Zeynel Güloğlu ve Mazlum Artun’un

(“başvuranlar”), 5 Eylül 1996 tarihinde, İnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya Dair

Sözleşme’nin (“Sözleşme”) eski 25. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa İnsan

Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”) yaptığı başvurudur (başvuru no. 33239/96).

2. Adli yardım verilen başvuranları, görevini İstanbul’da ifa etmekte olan avukat Ö.

Kılıç temsil etmiştir. Türk Hükümeti (“Hükümet”), AİHM huzurundaki dava için bir Ajan

tayin etmemiştir.

3. Başvuranlar, Devlet güvenlik güçlerinin evleri ve eşyalarını yakıp yıktığını ve

Tunceli İli’ndeki Ovacık İlçesindeki Tepsili Köyü’nde bulunan yaşama alanlarını terketmek

zorunda bıraktıklarını öne sürmüştür. AİHS’nin 3, 5, 6, 8, 13, 14 ve 18. maddelerinin ve 1

No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmiş olduğunu ileri sürmüşlerdir.

4. Başvuru, AİHS’ye ek 11 No.lu Protokol’ün yürürlüğe girdiği 1 Kasım 1998

tarihinde AİHM’ye havale edilmiştir (11 No.lu Protokol’ün 5 § 2. maddesi).

5. Başvuru ile ilgili olarak AİHM’nin Dördüncü Dairesi görevlendirilmiştir (AİHM İç

Tüzüğü’nün 52§1. maddesi). Sözkonusu Daire içinde, davayı değerlendirecek Heyet

(AİHS’nin 27§1. maddesi) İç Tüzüğün 26§1. maddesinde öngörüldüğü üzere oluşturulmuştur.

6. 2 Eylül 2003 tarihli bir kararla AİHM, başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar

vermiştir.

7. Başvuranlar ve Hükümet, esaslar üzerine görüşlerini sunmuşlardır (İç Tüzük, madde

59 § 1).

8. 1 Kasım 2004 tarihinde AİHM, Dairelerinde değişiklik yapmıştır (İç Tüzük, madde

25§1). Dava ile ilgili olarak yeni oluşturulan Üçüncü Daire görevlendirilmiştir (İç Tüzük,

madde 52§1).

2

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

9. Başvuranların tümü Türk vatandaşıdır. Sözkonusu başvuruya yol açtığı iddia edilen

olayların gerçekleştiği tarihte Tepsili Köyü’nde yaşamaktadırlar. 6 Temmuz 2001 tarihli bir

mektupla başvuranların avukatları AİHM’ye, Ali Artun adındaki başvuranın, 9 Ağustos 2000

tarihinde ölmüş olduğunu ve varisleri Selvi Artun, Kemal Artun, Kenan Artun, Ercan Artun

ve Nimet Artun’un başvuruya devam etmek istediklerini bildirmiştir. Hıdır Sevim de 24 Ocak

2005 tarihinde ölmüş ve varisleri, kendi adlarına başvuruya devam etmesi için Ali Sevim’in

adını vermişlerdir. Dava olayları, taraflar arasında ihtilaflıdır ve aşağıda kaydedildiği şekilde

özetlenebilir.

A. Başvuranların olaylar hakkındaki görüşleri

10. 1994 senesi Ekim ayına kadar başvuranların tümü, o zamanlar olağanüstü hal

bölgesi olan Tunceli İli’nde Ovacık İlçesindeki Tepsili Köyü’nde yaşamaktaydılar. 1994

senesinde, bölgede terör eylemleri sözkonusu olmuştur. 1980li yıllardan itibaren bölgede,

güvenlik güçleri ve Kürt özerkliği yanlısı Kürt nüfusunun belirli kesimleri, özellikle PKK

mensupları (Kürt İşçi Partisi) arasında şiddetli bir çatışma devam etmiştir. Başvuranın

köyünde yaşayan köylülerin, “teröristlere yardım ve yataklık” etmelerinden şüphe edilmiştir

ve dolayısıyla, köy civarında bulunan jandarmalar tarafından sıkı şekilde ve sıklıkla kontrol

edilmişlerdir.

11. 3 Ekim 1994 tarihinde güvenlik güçleri, Tepsili’nin etrafını sarmıştır ve köylüleri,

köy meyadanında toplamıştır. Küfürlü kelimeler kullanarak köyün, bir daha dönülmemek

üzere boşaltılacağını belirtmişlerdir. Başvuranlar, yanlarında taşıyabilecekleri eşyalarını

almışlar ve köyü terketmişlerdir. Boşaltmadan hemen sonra askerler, evleri ve ekinleri ateşe

vermiştir.

12. Ali Artun, Mazlum Artun, Zeynel Güloğlu ve Hıdır Sevim geçici olarak, Ovacık

yakınlarında önceden kurulmuş Devlet olağanüstü hal bölgesine, Sinan Güloğlu da Çakmaklı

Köyü’ne taşınmıştır.

13. Olayı müteakiben başvuranlar, Ovacık Cumhuriyet Savcılığı’na köylerinin,

jandarmalarca yakılıp yıkıldığı hususunda şikayette bulundukları şahsi dilekçeler sunmuştur.

Dilekçelerinin cevap verileceği adres için geçici adreslerini belirtmişlerdir.

14. Dava, güvenlik güçlerinin iddia edilen eylemlerine ilişkin yürütülen soruşturma ile

ilgili olduğu için Ovacık Cumhuriyet Savcısı, bir yetkisizlik kararı çıkarmış ve Memurin

Muhakematı Kanunu bağlamında dilekçeleri, Ovacık’ta bulunan Bölge Valiliği’ne havale

etmiştir.

15. Bölge Valisi, Ovacık Jandarma Karakolu’na bir mektup göndermiş ve

başvuranların iddialarına ilişkin bilgi istemiştir.

16. 1 Kasım 1994 tarihli bir mektupta Jandarma Komutanı, Bölge Valisi’ne güvenlik

güçlerinin, bölgedeki operasyon sırasında hiçbir evi yakmadığını bildirmiştir. Dolayısıyla 9

3

Aralık 1994 tarihinde Ovacık İdare Kurulu, jandarmalar aleyhindeki cezai takibatı durdurma

kararı almıştır.

17. 25 Ekim 1995 tarihinde Ovacık Bölge Valisi, başvuranlara bir mektup

göndermiştir. Ovacık Jandarma Komutanı’nın 1 Kasım 1994 tarihli mektubuna dayanarak

iddialarının kendisini tatmin etmediğini açıklamıştır. Danıştay’ın içtihatına göre, suçlanan

memurun kimliği belirlenene kadar hiçbir soruşturma yapılamayacağını açıklamıştır. Bu

nedenle, yetkili makamların iddia edilen olaylara ilişkin bir soruşturma başlatmadıklarını

belirtmiştir.

18. 15 Şubat 1996 tarihinde OHAL Bölge Valisi’nin yukarıda kayıtlı mektubu,

boşaltılan Tepsili Köyü’nün eski muhtarı olan Ali Artun’a tebliğ edilmiştir. Mektupta yetkili

makamların, başvuranların yeni adreslerini bulamadıkları ve bu nedenle Ali Artun’dan, köyün

muhtarı olarak, mektubu diğer dilekçe sahiplerine de göndermesinin istenmiş olduğu

belirtilmektedir. Başvuranlar, OHAL Bölge Valisi’nin mektubundan yakınları ve daha sonraki

aşamada tanıdıkları aracılığı ile haberdar olmuştur.

B. Hükümet’in olaylara ilişkin görüşleri

19. 1994 senesinde PKK mensupları, Ovacık Bölgesi köylerinde bir propaganda

kampanyası başlatmıştır. Sözkonusu köylerden genç erkekleri kaçırmışlar ve onları,

organizasyona katılmaya zorlamışlardır. PKK militanları, köylülere tehditte bulunmuş ve

onları taciz etmiştir. Köylüler, PKK tarafından uygulanan baskılar sonucu evlerini terk

etmiştir.

20. Yetkili makamlarca yürütülen soruşturma, başvuranların evlerinin, güvenlik

güçleri tarafından değil, askeri üniforma giyen teröristler tarafından yakılmış olduğunu

göstermiştir. Yetkili makamlara verdikleri ifadelerinde başvuranlar, işlendiği iddia edilen

suçun faillerinin kimliklerini verememiştir.

C. Taraflarca sunulan dokümanlar

21. Taraflar, iddialarını kanıtlamak amacıyla birçok doküman sunmuştur. Sözkonusu

dokümanlar, ilgili kısımlarıyla, aşağıda kaydedildiği şekliyle özetlenebilir.

1. Başvuranlar tarafından sunulan dokümanlar

(a) 29 Haziran 2001 tarihli zarar beyan tutanağı

22. Başvuranlar, Sinan Güloğlu, Süleyman Ersiz, Mazlum Artun, Zeynel Güloğlu ve

Ercan Artun, Zeynel Güloğlu’nun Tepsili Köyü’ndeki kovanlarının ve 1,000 kilogram balın

imha edilmesinden dolayı mali zarara uğradığı iddia edilen 29 Haziran 2001 tarihli bir

protokol sunmuştur.

(b) İnsan Hakları Vakfı’nın yıllık raporları (“TIHV”)

23. İnsan Hakları Vakfı, genel merkezi Ankara’da olan bir sivil toplum kuruluşudur.

1993 tarihli raporunda, 1990 senesinden 1993 senesine kadar, 913’ten fazla köy ve mezranın

boşaltılmış olduğu rapor edilmiştir. 1993 tarihli Rapor, köy boşaltmanın 1993 senesinde

hızlandırıldığı ve çoğunlukla, köylülerin köy korucusu olarak hizmet vermeyi reddettiği

köylerin hedef alındığı ileri sürülmüştür.

4

24. TIHV’ın 1994 tarihli raporunda, Hükümet politikasının, köy boşaltmaların ve

tahriplerin nedeninin, PKK terörü, yoksulluk ve doğal güçler olduğunu ileri sürmek olduğu

belirtilmektedir. Aynı rapora göre, 50 ila 60 köyden bazıları, acil durum yönetimine tabi olan

herbir ilde yakılıp yıkılmıştır.

25. 1995 tarihli raporda, 1995 senesinde 400’den fazla köyün boşaltılmış olduğu ileri

sürülmüştür. 1996 tarihli rapora göre, Olağanüstü Hal Bölge Valisi, köy boşaltmanın,

güvenlik güçlerince gerçekleştirilmiş olduğunu asla kabul etmese de, toplam 918 köyün ve

1,767 mezranın çeşitli nedenlerle boşaltılmış olduğunu belirtmiştir.

26. 1997 ve 1998 tarihli raporlarda, Hükümet’in sistematik bir “iç güvenlik

operasyonu” olarak köy boşaltma politikasının, 1990lı yıllar boyunca uygulanmış olduğu

belirtilmiştir.

(c) İnsan Hakları Vakfı tarafından yayınlanan “Yakılmış/Boşaltılmış Köyler ve Göç” adlı

kitaptan bölümler

27. Kitabın bölümleri, 1990 Şubat ve 1999 Ocak tarihleri arasında yakılmış ve/veya

boşaltılmış köylerin, kapsamlı bir listesini vermektedir. Listede, Tepsili Köyü’nün,

boşaltılmış veya zarar görmüş köyler arasında bulunduğu görülmemektedir.

28. Kitabın bölümleri, Ülkede Gündem Gazetesi’nden alınmış, köylerin boşaltılmasına

ve bunun, yerlerinden edilmiş insanlar üzerindeki negatif etkilerine ilişkin birçok makaleyi

kapsamaktadır. Makalelerde, birçok köylünün, köylerinin güvenlik güçlerince yakıldığı

hususunda şikayette bulunarak yetkili Devlet makamlarına dilekçeler sunduğu

vurgulanmaktadır.

29. Makalelerde ayrıca Hükümet’in, yerlerinden edilmiş insanların köylerine

dönmelerine izin verilmesi yönündeki kamu bildirilerinin güvenilir olmadığı üzerinde

durulmaktadır. Köylülerin köylerine girişleri fiziksel olarak engellenmiştir.

(d) Türkiye Büyük Millet Meclisi Soruşturma Komisyonu’nun, güney ve güney-doğu

Anadolu’daki yerleşim birimlerinin boşaltılmasını müteakip yerlerinden edilen insanların

problemlerini dile getirmek üzere aldığı önlemlere ilişkin 14 Ocak 1998 tarihli rapor

30. Sözkonusu rapor, on Meclis mensubundan oluşan bir Soruşturma Komisyonu’nca

hazırlanmıştır. Rapora göre, 1993 ve 1994 senelerinde 905 köy ve 2,923 mezra sakini,

evlerinden çıkarılmış ve ülkenin, diğer bölgelerine gitmeye zorlanmıştır (sayfa 13).

31. Rapor, eski Diyarbakır Valisi Doğan Hatipoğlu’nun ifadesini içermektedir.

Hatipoğlu, görevi süresince, askeri makamlarca gerçekleştirilen köy boşaltmaların dikkatini

çekmiş olduğunu açıklamıştır. Nadiren de olsa köylerin yakıldığına ilişkin şikayetler aldığını

belirtmiştir. Hatipoğlu, tüm köylerin PKK tehdidi nedeniyle boşaltılmış olduğunu söylemenin

doğru olmayacağını belirtmiştir. Ayrıca, Hükümet’in yerlerinden çıkarılan insanların sağlıklı

bir şekilde yeniden yerleştirilmesi için gerekli tedbirleri almadığını ileri sürmüştür (sayfa 13).

32. Raporda ayrıca 1995 senesinde İnsan Hakları Vakfı başkanı Yavuz Önen

tarafından hazırlanan ve Araştırma Komisyonu’na sunulan “İnsan Hakları Raporu –

Türkiye”ye değinilmektedir. Sözkonusu raporda bir bölüm, göçmenlere ve yerlerinden

5

çıkarılmış köylülere adanmıştır. 1995 senesinde köylerin ve mezraların boşaltılması

uygulamasının yaygın olduğundan bahsedilmektedir. Köylerdeki birçok eve zarar verilmiş

veya yaşanmaz hale getirilmiştir. İnsanlar, bölgeden göç etmeye zorlanmış ve köylerini terk

edene kadar köylülere baskı uygulanmıştır. 1995 senesi başlarında, köylülerinin köy korucusu

olmayı kabul ettiği köyler dışında içinde yaşanan köy veya mezra bulunmamıştır (sayfa 19).

33. Soruşturma Komisyonu raporunda ayrıca, 3 Haziran 1997 tarihinde, Şırnak’tan bir

milletvekili olan Salih Yıldırım tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde, köylerinden

çıkarılmış köylüler hususunda yapılan bir konuşmaya değinilmiştir. Yıldırım, köylerin,

kendilerine karşı gelenlerin gözünü korkutmak amacıyla PKK tarafından, köyleri

koruyamamaları, köylülerin köy korucusu olmayı reddetmesi veya PKK’ya yardım

ettiklerinden şüphe edilmesi nedeniyle yetkili makamlarca boşaltılmış olduğunu belirtmiştir

(sayfa 20).

34. Sonuç olarak raporda, yerleşim birimlerinde yaşayanlara, mezralardan ziyade

illerde, ilçelerde veya merkez köylerinde, eskiden yaşamakta oldukları bölgeye yakın

alanlarda yeniden ev verilmesi ve göçmenlere öncelik vermek üzere, bölge sakinlerine iş alanı

sağlamak amacıyla gerekli ekonomik tedbirlerin alınması gerektiği tavsiye edilmiştir.

2. Hükümet tarafından sağlanan dokümanlar

(a) Başvuranların sahip olduğu mallara ilişkin 2004 Nisan tarihli rapor

35. Sözkonusu rapor, insan hakları suistimallerine ilişkin bir araştırmacı olan Şahin

Özyurt tarafından hazırlanmıştır. Herbir başvuranın sahip olduğu malları tespit etmeyi

amaçlamaktadır. Ali Artun’un, ilgili tarihte yıllık 128,000,000 Türk Lirası alabileceği 16,234

metrekare toprağa sahip olduğu görülmektedir. Toprağının toplam değeri 470,000,000 Türk

Lirası’dır. Artun, TEDAŞ’a abone olmadığı belirterek evinde elektrik olmadığını belirtmiştir.

Resmi kayıtlara göre, 1994 senesinden önce hiç vergi ödememiş olması nedeniyle herhangi

bir ticari faaliyeti olmamıştır.

36. Tapu kayıtlarına göre, Mazlum Artun 17,406 metrekare toprağa sahiptir. İlgili

tarihte yıllık 224,000,000 Türk Lirası alabileceği hesaplanmıştır. Mallarının değerinin,

826,000,000 Türk Lirası olduğu hesaplanmıştır. Ayrıca, yoksul insanlara tıbbi bakım için

verilen bir “yeşil kart”a sahiptir ve tedavisi için Ovacık Valiliği’nden 3,000,000 Türk Lirası

almıştır.

37. Tapu kayıtlarına göre, Hıdır Sevim 26,520 metrekare toprağa sahiptir. İlgili tarihte

yıllık 224,000,000 Türk Lirası alabileceği hesaplanmıştır. Mallarının değerinin, 400,000,000

Türk Lirası olduğu hesaplanmıştır. Ayrıca, iddia edildiği gibi “özel orman”ı yoktur ancak

yalnızca, kereste almasına izin verilmiştir. Bu tür bir ayrıcalık yalnızca, yeterli geliri olmayan

yoksul kişilere verilmektedir.

38. Sinan Güloğlu, Ovacık’a bağlı Çakmaklı Köyü’nde yaşamıştır. Tapu kayıtlarına

göre, 625 metrekare toprağa sahiptir. Tepsili’de yaşamamıştır ancak, orada kovanları vardır.

Ovacık Valiliği’nden yardım olarak bir koyun sürüsü ve 176,000,000 Türk Lirası kabul

etmiştir. 13 Mayıs 1999 tarihinden bu yana yeşil kart sahibidir.

39. Zeynel Güloğlu da Ovacık ilçesine bağlı Çakmaklı köyünde yaşamaktaydı. Tapu

sicili kayıtlarına göre toplam 992 metrekare arsaya sahipti. Musa Arat’ın evinde kiracı olarak

6

yaşıyordu ve Tepsili’de arı kovanları vardı. Ovacık İlçe Kaymakamlığı’ndan 75.000.000 TL

para yardımı almıştır. 15 Ocak 2004 tarihinden itibaren yeşil kart sahibi olmuştur.

b) Seyit Ali Aktaş’ın iki jandarma subayı tarafından alınan 10 Mart 2004 tarihli ifadeleri

40. Tanık, Tepsili köyünde ikamet eder. Tanığın ifadeleri, AİHM’ye başvuruda

bulunmuş olan Ali Artun ve Hıdır Sevim’in durumunu belirlemek amacıyla alınmıştır. Tanık,

köyün, terör faaliyetleri ve bölgede güvenliğin olmaması nedeniyle tahliye edilmiş olduğunu

ifade etmiştir. Köylülerin hepsi diğer köylere veya illere taşınmıştı ve sözkonusu zamanda

Tepsili’de kimse yaşamıyordu. Köydeki evler doğal etkenler sebebiyle harabe haline

dönmüştür. Köyde elektrik, okul veya telefon yoktu. Ali Artun köyü terk edip İstanbul’a

taşınmıştır ve burada 2000 senesinde vefat etmiştir. Hıdır Sevim İzmit iline bağlı Genze

ilçesine taşınmıştır, burada ailesiyle birlikte yaşamaktadır.

c) Hıdır Güloğlu ve Seyit Ali Aktaş’ın iki jandarma subayı tarafından 10 Mart 2004

tarihinde alınan ortak ifadeleri

41. Tanıklar Hıdır Güloğlu ve Seyit Ali Aktaş, sırasıyla, Çakmaklı ve Tepsili

köylerinin sakinleridir. Başvuran Sinan Güloğlu’nun, Tepsili’de ikamet etmediğini ancak

orada arı kovanları olduğunu ifade etmişlerdir. Tepsili’de herhangi bir arsası da yoktur.

Ayrıca, Sinan Güloğlu’nun şu anda, açık yolu, suyu, elektriği ve telefon hizmetleri olan

Çakmaklı köyünde yaşadığını iddia etmişlerdir.

42. Tanıklar, başvuran Zeynel Güloğlu hakkında, onun Tepsili’de Musa Arat’ın evinde

kiracı olarak yaşadığını ancak köyde herhangi bir arsanın sahibi olmadığını kaydetmişlerdir.

Geçimini hayvancılıkla sağlamaktadır. Tanıklar, ayrıca, Zeynel Güloğlu’nun şu anda Ovacık

ilçesinin Kandolar semtinde yaşadığını ifade etmişlerdir.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK

43. İlgili iç hukukun tam açıklaması Yöyler – Türkiye (no. 26973/95, §§ 37-49, 24

Temmuz 2003) ve Matyar – Türkiye (no. 23423/94, §§ 93-106, 21 Şubat 2002) kararlarında

bulunabilir.

HUKUK

I. HÜKÜMET’İN ÖN İTİRAZI

44. Hükümet, 29 Nisan 2005 tarihli ek görüşlerinde, 14 Temmuz 2004 tarihinde kabul

edilen ‘Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zaraların Karşılanması ve Teröre Karşı Alınan

Önlemler Hakkında Kanun’ ışığında iç hukuk yollarının tüketilmemesine ilişkin bir ön

itirazda bulunmuştur. Bu Kanun, yetkililerin terörle mücadelesi sırasında zarar görmüş olan

başvuranların AİHS mağduriyetlerini telafi edebilecek yeterli bir hukuk yolu sağlamıştır.

Hükümet, dolayısıyla, AİHM’den, bu başvurunun incelemesini durdurmasını ve

başvuranlardan iç hukukta yürürlüğe konulan yeni hukuk yolundan yararlanmalarını

istemesini talep etmiştir.

7

45. Başvuranlar, Hükümet’in itirazına karşı çıkmışlar ve AİHM’nin kabuledilebilirlik

kararından sonra kendilerinden yeni bir hukuk yolunu tüketmenin talep edilemeyeceğini ileri

sürmüşlerdir.

46. AİHM, 2 Eylül 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararında, şikayetlerine yönelik etkili

bir soruşturmanın olmaması dolayısıyla başvuranların iç hukukta yeni herhangi bir hukuk

yolunu takip etmelerine gerek olmadığı kararını vermiş olduğunu anımsar. Bu itirazın,

başvuru kabuledilebilir ilan edildikten sonra yapıldığını kaydeder. O nedenle, Hükümet’in, bu

aşamada, esas itibariyle, kabuledilebilirliğe itirazlarda bulunmasının engellenmiş olduğu

değerlendirilebilir (Mahkeme İç Tüzüğü’nün 55. maddesi; bkz. Amrollahi – Danimarka, no.

56811/00, § 22, 11 Temmuz 2002; ve Nikolova – Bulgaristan [BD], no. 31195/96, § 44,

AİHM 1999-II). Dolayısıyla, Hükümet’in itirazı, işlemlerin bu aşamasında dikkate alınamaz.

II. AİHS’NİN 3. VE 8. MADDELERİNİN VE 1 NO.’LU PROTOKOL’ÜN 1.

MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

47. Başvuranlar, Devlet güvenlik güçleri tarafından Tepsili köyünden zorunlu

tahliyelerinin ve evlerinin ve mülkiyetlerinin yıkımının AİHS’nin 3. ve 8. maddelerinin ve 1

No.’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlallerine yol açmış olduğunu iddia etmiştir. Bu

maddelerin ilgili kısımları şöyledir:

Madde 3

“Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz.”

Madde 8

“1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve haberleşmesine saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.

2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu otoritesinin müdahalesi, ancak ulusal güvenlik, kamu

emniyeti, ülkenin ekonomik refahı, dirlik ve düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın

veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için, demokratik bir toplumda,

zorunlu olan ölçüde ve yasayla öngörülmüş olmak koşuluyla söz konusu olabilir.”

1 No.’lu Protokol’ün 1. maddesi

“Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı

vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası

hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını

düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için

gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”

48. Başvuranlar, Devlet güvenlik güçleri tarafından evlerinden zorla tahliye

edilmelerinin ve mülkiyetlerinin kasti yıkımının, mal ve mülk dokunulmazlığına saygı

gösterilmesini isteme haklarının ve aile hayatına saygı gösterilmesi haklarının ihlalini

8

oluşturduğunu ileri sürmüşlerdir. Ayrıca, mülkiyetlerinin yıkımı ve köylerinden zorla tahliye

edilmeleri sırasında mevcut şartların insanlık dışı ve onur kırıcı muameleye vardığını iddia

etmişlerdir.

49. Hükümet, başvuranların şikayetlerinin somut temelini reddetmiş ve onların asılsız

olduklarını ileri sürmüştür. Bu bağlamda, başvuranların köyünün, güvenlik güçleri tarafından

hiçbir zaman tahliye edilmemiş veya yakılmamış olduğunu iddia etmişlerdir. Başvuranlar,

köylerini, bölgede PKK tarafından sürdürülen yoğun terör faaliyetleri nedeniyle terk

etmişlerdir. Yetkililer tarafından yürütülen soruşturma, başvuranların evlerinin, asker

üniforması giyen teröristler tarafından yakılmış olabileceğini açığa çıkarmıştır.

50. AİHM, sözkonusu başvuruya yol açan olayların asıl nedenine ilişkin bir

uyuşmazlıkla karşı karşıya kalmıştır. Dolayısıyla öncelikle, iddia edilen olaylar sırasında

bölgede hüküm süren genel durumu gözönüne almalıdır. Bu bağlamda, AİHM, ilgili tarihte,

Türkiye’nin olağanüstü hal bölgesinde güvenlik güçleri ve PKK üyeleri arasında şiddetli

çatışmaların yer almış olduğunu gözlemler. Çatışma halinde olan iki tarafın faaliyetlerinden

kaynaklanan bu iki misli şiddet, birçok insanı evlerini terk etmek zorunda bırakmıştır. Ayrıca,

ulusal makamlar, bölgedeki nüfusun güvenliğini sağlamak için bir grup yerleşim bölgesini

tahliye etmiştir (bkz., Doğan ve Diğerleri – Türkiye, no. 8803-8811/02, 8813/02 ve 8815-

8819/02, § 142, AİHM 2004- ... (alıntılar)). Ancak, AİHM birçok benzer davada da, güvenlik

güçlerinin, bazı başvuranların evlerini ve mallarını kasıtlı olarak tahrip ettiğini, onları

geçimlerinden mahrum bıraktığını ve Türkiye’nin olağanüstü hal bölgesinde yer alan

köylerini terk etmek zorunda bıraktığını tespit etmiştir (bkz., diğer birçok kararın yanı sıra,

Akdivar ve Diğerleri - Türkiye, 16 Eylül 1996 tarihli karar, Reports of Judgments and

Decisions 1996-IV; Selçuk ve Asker - Türkiye, 24 Nisan 1998 tarihli karar, Reports 1998-II,

Menteş ve Diğerleri - Türkiye, 28 Kasım 1997 tarihli karar, Reports 1997-VIII, Bilgin -

Türkiye, no. 23819/94, 16 Kasım 2000, ve Dulaş - Türkiye, no. 25801/94, 30 Ocak 2001).

51. Durum böyle olunca, hem Avrupa İnsan Hakları Komisyonu’nun hem de

AİHM’nin daha önce, Devlet güvenlik güçlerinin mülkiyetin haksız tahribinin failleri

oldukları iddia edildiği Türkiye’deki benzer davalarda delil tespiti görevlerine giriştikleri

belirtilmelidir (bkz., diğer birçok kararın yanı sıra, yukarıda anılan Akdivar ve Diğerleri ve

Yöyler; İpek – Türkiye, no. 25760/94, AİHM 2004-…). O davalarda, AİHS kurumlarını böyle

bir uygulamaya başvurmaya iten temel sebep, etkili bir yerel soruşturmanın yokluğunda

delilleri tespit edememiş olmalarıdır.

52. Tanıklar çağırarak kendi delil tespiti uygulamasına girişme yoluyla bu davanın

delillerini tespit etme girişiminde bulunamamak AİHM için bir üzüntü konusudur. Ancak,

AİHM, böyle bir uygulamanın davanın gerçek olaylarını ortaya koyabilecek yeterli delil

sağlamayacağını değerlendirir, zira uzun bir sürenin geçmesi, ki sözkonusu davada bu süre

neredeyse on bir yıldır, ifade vermeleri için tanıkları bulmayı daha güç kılar ve bir tanığın

olayları detaylı ve doğru olarak hatırlama kapasitesini düşürür (bkz., yukarıda anılan, İpek §

116). Dolayısıyla, AİHM, taraflarca sunulan mevcut delillere dayanarak karara varmalıdır

(bkz. Pardo – Fransa, 20 Eylül 1993 tarihli karar, Seri A no. 261-B, s. 31, § 28, Çaçan –

Türkiye kararında anılan, no. 33646/96, § 61, 26 Ekim 2004). Ancak, taraflarca sağlanan

yazılı belgelerin, özellikle yazılı ifadelerin, sorgulamada ve çapraz sorgulamada test

edilmediği ve dolayısıyla bu davada ulaşılacak herhangi bir sonuç için olası bir yanıltıcı temel

oluşturabileceği gerçeğine dikkat etmelidir.

9

53. Daha önce kaydedildiği gibi ve ilgili zamanda Türkiye’nin güneydoğu

bölgesindeki köylerin yıkımı ve tahliyesine ilişkin bağımsız raporları göz önünde tutarak

(bkz. yukarıda 23-34. paragraflar), başvuranların, köylerinden zorla tahliye edilmiş

olduklarına ve evlerinin ve mülkiyetlerinin Devlet güvenlik güçleri tarafından yakılmış

olduğuna dair iddiaları prima facie savunulmaz olarak gözden çıkarılamaz. Ancak, AİHM

için, AİHS’nin amaçlarına uygun, delillerle ilgili gerekli ispat ölçütü “suçun kesin olarak veya

her türlü makul şüpheden uzak olarak kanıtlanmış olması” ölçütüdür ve böyle bir ispat yeterli

derecede kuvvetli, açık ve uygun sonuçların veya benzer çürütülmemiş fiili karinelerin bir

arada var olmasına bağlı olabilir (bkz. İrlanda – İngiltere, 18 Ocak 1978 tarihli karar, Seri A

no. 25, s. 65, § 161).

54. Bu bağlamda, AİHM, başvuranların, güvenlik güçleri tarafından evlerinin ve

mülkiyetlerinin yakılmasıyla ilgili herhangi bir görgü tanığı ifadesi sunmadıklarını kaydeder.

Ayrıca, iddia edilen olaylarda yer alan askerlerin kimliğine dair herhangi bir ayrıntı

vermemişlerdir. Bunun yanında, başvuranların, Ovacık Cumhuriyet Savcılığı tarafından

başlatılan işlemlere müdahale ettikleri veya yargı makamlarına şikayette bulunmalarını

müteakip davalarını takip ettikleri gözükmemektedir. Başvuranlar, yetkililer tarafından

yürütülen soruşturmayı takip etmemelerine ilişkin bir açıklama sunmamışlardır. Ayrıca,

AİHM, dosyada, Hükümet’in görüşlerini ve başvuranların hemşerilerinin tanık ifadelerini

çürütecek bir delil bulmamıştır.

55. Yukarıda belirtilenlerin ışığında ve başvuranların iddialarını doğrulamadıklarını

gözönünde tutarak, AİHM, Devlet güvenlik güçleri tarafından başvuranların köylerinden zorla

tahliye edildiklerinin veya evlerinin yakıldığının, gerekli ispat ölçütüne göre kanıtlanmadığına

karar verir.

56. Bu durum karşısında, AİHM, AİHS’nin 3. ve 8. maddelerinin veya 1 No.’lu

Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmediği kararına varır.

III. AİHS’NİN 5 § 1. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

57. Başvuranlar, evlerinin yıkımı ve Tepsili köyünden zorla tahliye edilmeleri

sırasında mevcut şartların, aynı zamanda, AİHS’nin 5 § 1. maddesinde yer alan kişi özgürlüğü

ve güvenliği haklarının ihlaline varmış olduğunu iddia etmiştir. Bu madde şöyledir:

“1. Herkesin kişi özgürlüğüne ve güvenliğine hakkı vardır. Aşağıda belirtilen haller ve yasada

belirlenen yollar dışında hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz.”

58. Hükümet, davanın bu yönü hakkında görüş belirtmemiştir.

59. AİHM, 5 § 1. maddenin esas amacının, Devlet tarafından keyfi olarak özgürlükten

mahrum edilmeye karşı koruma olduğunu anımsar.

60. Bu davada, başvuranlar, hiçbir zaman yakalanmamış, tutuklanmamış veya başka

bir şekilde özgürlükten mahrum edilmemişlerdir. Başvuranların, evlerinin ve mülkiyetlerinin

iddia edilen kaybından kaynaklanan güvensiz durumları, 5 § 1. maddede yer alan kişi

güvenliği kavramının kapsamına girmemektedir (bkz., yukarıda anılan, Çaçan § 70; ve Kıbrıs

– Türkiye [BD], no. 25781/94, § 228, AİHM 2001-IV).

10

61. Yukarıda belirtilenlerin ışığında, AİHM, AİHS’nin 5 § 1. maddesinin ihlal

edilmediği kararına varır.

IV. AİHS’NİN 6. VE 13. MADDELERİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

62. Başvuranlar, güvenlik güçleri tarafından zorunlu tahliyelerine ve evlerinin

yıkımına itiraz etmelerini sağlayacak, medeni haklarını savunmak için bir mahkemeye erişim

de dahil olmak üzere, etkili bir hukuk yolundan yoksun bırakılmış olduklarından şikayetçi

olmuşlardır. AİHS’nin 6 § 1. ve 13. maddelerine istinat etmişlerdir. 6 § 1. maddenin ilgili

kısmı şöyledir:

“Herkes, … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar … konusunda karar verecek olan,

… [bir] mahkeme tarafından davasının … hakkaniyete uygun … olarak görülmesini istemek

hakkına sahiptir.”

ve AİHS’nin 13. maddesi şöyledir:

“Bu Sözleşme’de tanınmış olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev

yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmış da olsa, ulusal bir makama etkili

bir başvuru yapabilme hakkına sahiptir.”

A. AİHS’nin 6 § 1. maddesi

63. Başvuranlar, yetkililerin onların iddialarına yönelik etkili bir soruşturma

yürütmemesi nedeniyle, medeni haklarını savunmak için bir mahkemeye erişim haklarının

olanaksız kılınmış olduğunu ileri sürmüşlerdir. Görüşlerine göre, böyle bir soruşturma

olmadan, hukuk mahkemeleri usulünde tazminat alma şansları olmazdı.

64. Hükümet, başvuranların, iç hukukta mevcut olan hukuk yollarını takip etmemiş

olduklarını iddia etmiştir. Başvuranlar hukuk davası açmış olsalardı mahkemeye etkili

erişimden yararlanırlardı.

65. AİHM, başvuranların, 2 Eylül 2003 tarihli kabuledilebilirlik kararında belirtilen

gerekçeler nedeniyle hukuk mahkemelerinde dava açmadıklarını kaydeder. Dolayısıyla,

işlemleri başlatmış oldukları takdirde ulusal mahkemelerin başvuranların iddiaları hakkında

karar vermiş olup olamayacağını belirlemek mümkün değildir. AİHM’nin görüşüne göre,

başvuranların şikayetleri, esas olarak, güvenlik güçleri tarafından köylerinden zorunlu

tahliyelerine ve evlerinin ve mülkiyetlerinin kasti yıkımına yönelik etkili bir soruşturmanın

olmadığı iddiasına ilişkindir. Dolayısıyla, AİHM, bu şikayeti, AİHS’nin ihlal edildiği

iddialarına yönelik etkili bir hukuk yolu sağlamak için Devlet’lere daha genel bir yükümlülük

yükleyen, 13. madde açısından inceleyecektir (bkz., yukarıda anılan, Selçuk ve Asker § 92).

66. AİHM, dolayısıyla, AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilip edilmediğini tespit

etmenin gerekli olmadığına karar verir.

11

B.AİHS’nin 13. maddesi

67.Başvuranlar, AİHS’nin 13. maddesi kapsamında maruz kaldıkları AİHS ihlalleri

bağlamında hiçbir etkili hukuk yolunun bulunmadığını ileri sürerek şikayetçi olmuşlardır.

68.Hükümet, soruşturmada hiçbir noksanlık olmadığını ve yetkililerin başvuranların

başvurularına ilişkin olarak etkili soruşturma yürüttüğünü belirtmiştir.

69.AİHM, AİHS’nin 13. maddesinin, ulusal hukuk sisteminde her ne şekilde güvence

altına alınmış olursa olsun, AİHS hak ve özgürlüklerinin özünün uygulanması için, ulusal

düzeyde etkili bir hukuk yolunun bulunmasını teminat altına aldığını tekrarlar. Buna göre,

Sözleşmeci Devletlere bu madde bağlamında AİHS yükümlülüklerini yerine getirmede bir

takdir yetkisi tanınmış olmasına rağmen, 13. maddenin maksadı, AİHS kapsamında

“savunulabilir bir iddia”nın konusuna eğilmek ve uygun bir tazmin sağlamak için yerel bir iç

hukuk yolunun sağlanmasını şart koşmaktır. 13. madde kapsamındaki yükümlülüğün

kapsamı, başvuranın AİHS kapsamında yaptığı şikayetin niteliğine göre değişir. Ancak yine

de, 13. maddenin şart koştuğu hukuk yolu, hem uygulamada hem de hukukta “etkili” olmalı

ve bilhassa uygulanması, sorumlu Devlet yetkililerinin davranışları veya ihmalleriyle

kanunsuz olarak engellenmemelidir (bkz. yukarıda anılan Dulaş ve Söyler, sırasıyla §§ 65 ve

87).

70. AİHM, bu davada elde edilen kanıtlar temelinde, başvuranlarının evlerinin tahrip

edildiğinin veya iddia edildiği gibi Devlet güvenlik güçleri tarafından zorla evlerinden

çıkarıldıklarının gerekli olan kanıt standardı seviyesinde ispatlanmadığını hatırlatır (bkz. 55.

paragraf). Ancak, bu, 13. maddenin maksadı bağlamında, başvuranların şikayetlerinin, 13.

maddenin koruduğu unsurlar kapsamının dışında olduğu anlamına gelmemektedir (bkz. D.P.

ve J.C. – İngiltere, no. 38719/97, 10 Ekim 2002, § 136). Bu şikayetlerin, temelsiz olduğu ilan

edilmemiştir, dolayısıyla esaslarının incelenmesi gereklidir. Ayrıca, 2 Eylül 2003 tarihli

kabuledilebilirlik kararlarında AİHM, yetkililerin başvuranların şikayetlerine yönelik

yürüttükleri soruşturmanın etkili olmadığı dikkate alındığında, başvuranların iç hukukta başka

bir hukuk yolu aramaktan muaf oldukları sonucuna varmıştı.

71. Bunun üzerine, AİHM, 13. maddenin şartlarının literal olarak yorumlanmasına

karşın, başka bir madde ihlalinin bulunmasının bu maddenin uygulanması için bir ön şart

olmadığını tekrarlar (Boyle ve Rice – İngiltere, 27 Nisan 1988 kararı, Seri A no. 131, § 52).

Buna göre, kabuledilebilirlik kararındaki tespitleri ve başvuranın iddialarının prima facie

temelsiz olarak nitelendirilip göz ardı edilmemesi gerektiği şeklindeki kanısını dikkate alarak,

AİHM (bkz. 60. paragraf), başvuranların şikayetlerinin, AİHS’nin 13. maddesinın maksadı

bağlamında, savunulabilir AİHS ihlalleri iddiaları ortaya koyduğu kanısındadır (bkz. mutatis

mutandis, AİHS’nin 6. maddesinin uygulanmasının risk altında olmasıyla ile olarak, Mennitto

– İtalya, [BD], no. 33804/96, § 27, AİHM 2000-X).

72.Davanın kendine özgü şartlarına dönüldüğünde, AİHM, Ovacık Cumhuriyet

Savcısı’nın yetkisizlik kararını takiben, Ovacık İlçe İdare Kurulu idari yetkilileri, başvuranın

iddialarına yönelik soruşturma başlattığını not eder.

73. Her halükarda, AİHM, hiyerarşik olarak bir valiye bağlı memurlardan oluşmaları

ışığında, Türkiye’nin güneydoğusundaki idare kurullarının bağımsız bir soruşturma

yapabilmelerine ilişkin ciddi kuşkularını daha önce ifade etmiştir (bkz. diğerlerinin yanı sıra,

Güleç – Türkiye, no.21593/93, § 80, Reports 1998-IV; yukarıda anılan Yöyler ve İpek,

12

sırasıyla §§ 93 ve 207). Soruşturmada belirlenen ciddi eksiklikler, AİHM’nin bu davada farklı

bir sonuca varmasına izin vermemektedir.

74. Bu şartlarda, yetkililerin, başvuranların Tepsili’deki mülklerin tahrip edilmesine

ilişkin iddialarına yönelik kapsamlı ve etkili bir soruşturma yaptığı söylenemez.

75.Buna göre, AİHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiştir.

V. V.AİHS’NİN 6., 8. VE 13. MADDELERİ İLE 1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1.

MADDESİ BAĞLAMINDA AİHS’NİN 14. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

76.Başvuranlar, Kürt kökenleri sebebiyle, ayrımcılığa maruz kaldıklarını ve bunun

AİHS’nin 6., 8. ve 13. maddeleri ile 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamında AİHS’nin 14.

maddesini ihlal ettiğini ileri sürmüştür. 14. maddeye göre:

“Bu Sözleşmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din,

siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk, servet,

doğum veya herhangi başka bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan sağlanır.”

77.Başvuranlar, evlerinin ve mallarının tahrip edilmesinin resmi bir politikanın sonucu

olduğunu, ve bunun Kürt kökenleri sebebiyle ayrımcılık teşkil ettiğini ifade etmişlerdir.

78.Hükümet başvuranların iddialarına itiraz etmiştir.

79.AİHM, başvuranların iddialarını kendisine sunulan kanıt temelinde incelemiştir

ancak temelden yoksun olduğu kanısına varmıştır. Dolayısıyla, AİHS’nin 14. maddesi ihlal

edilmemiştir.

VI.AİHS’NİN 18. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

80.Başvuranlar, şikayet konusu müdahale ve kısıtlamaların, AİHS’ye uygun olmayan

maksatlar için uygulandığını iddia etmiştir. AİHS’nin 18. maddesine atıfta bulunmuşlardır. Bu

maddeye göre:

“Bu Sözleşmenin hükümleri gereğince, sözü edilen hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalar

ancak öngörülen amaçlar için uygulanabilir.”

81.AİHM, bu iddiayı elindeki kanıtlar temelinde halihazırda incelediğine ve iddianın

temelden yoksun olduğunu tespit ettiğine işaret eder. Dolayısıyla, bir 18. madde ihlali

belirlenmemiştir.

VII.AİHS’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

82.AİHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

13

A.Tazminat

83.Başvuranlar, evlerinin tahrip edilmesi ve Ekim 1994’ten bu yana ekonomik

faaliyetlerine dönememeleri sonucunda maruz kaldıkları maddi zarar için toplam

916.560.000.000 TL¹maddi tazminat talep etmiştir.

84.Hükümet, AİHS ihlali bulunmadığı için başvuranlara hiçbir adil tazminat

ödenmemesi gerektiğini belirtmiştir. Alternatif olarak, şayet AİHM herhangi bir AİHS ihlali

tespit ederse, başvuranların talep ettiği miktarların spekülatif olduğunu ve bölgenin ekonomik

gerçeklerini yansıtmadığını ifade etmiştir.

85.AİHM, başvuranların iddia ettiği zararla AİHS ihlali arasında bir sebep sonuç bağı

olması ve bunun uygun hallerde kazanç kaybına yönelik bir tazminatı kapsaması gerektiğini

tekrarlar (bkz. diğerlerinin yanı sıra, 13 Haziran 1994 tarihli Barbéra, Messegué ve Jabardo –

İspanya kararı, Seri A no. 285-C, ss.57-58, §§ 16-20). Ancak, bu davada, başvuranların

evlerinin yakıldığının ya da onların Devlet güvenlik güçleri tarafından zorla köylerinden

çıkarıldıklarının, gerekli olan kanıt standardı seviyesinde belirlenmediğini hatırlatır (bkz. 55.

paragraf). Buna göre, AİHS ihlali teşkil edecek konu – etkili bir soruşturmanın yokluğu – ile

başvuranlarca iddia edilen maddi zarar arasında sebep sonuç bağı yoktur. Dolayısıyla,

başvuranların bu başlık altındaki taleplerini reddeder.

B.Manevi tazminat

86.Başvuranların her biri, 20.000 Euro manevi tazminat talep etmiştir. Bu bağlamda,

köylerinden çıkarılmalarından ve Tepsili’deki evleri ve mallarının tahrip edilmesinden sonra

maruz kaldıkları acı ve yoksulluğa atıfta bulunmuşlardır.

87.Hükümet, bu meblağın aşırı ve haksız olduğunu ileri sürmüştür.

88.Yerel makamların başvuranların şikayetlerine yönelik kapsamlı ve etkili bir

soruşturma yapmadığını ve bunun AİHS’nin 13. maddesini ihlal ettiğini tespit etmiştir (bkz.

104-109 paragraflar). Dolayısıyla, bir manevi tazminat ödenmesi gerekmektedir. İddiaların

ciddiyetini dikkate alarak eşitlik temelinde bir değerlendirme yaparak AİHM, başvuranların

her birine ödeme gününde geçerli kur üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere 4.000 Euro

(toplam 20.000 Euro) ödenmesine karar vermiştir.

C.Mahkeme masrafları

89. Başvuranlar, davalarının AİHS kurumlarında hazırlanması ve sunulmasındaki

masraf ve ücretler için toplam 31.850 Euro talep etmiştir. Bu meblağa avukatlarının ücretleri

dahildir (her bir başvuran için 60 saat 20 dakika çalışma saati ve telefon görüşmeleri, posta,

çeviri ve kırtasiye masrafları).

90.Hükümet, bu talebin aşırı ve temelden yoksun olduğunu ileri sürmüştür.

Başvuranların iddialarını ispatlamak için hiçbir makbuz veya başka herhangi bir belge ortaya

koyamadıklarını öne sürmüştür.

¹Yaklaşık 560.000 Euro.

14

91.AİHM, başvuranların AİHS kapsamındaki şikayetlerini ancak kısmen ortaya

koyabildiklerine işaret eder. Ancak, bu dava, detaylı inceleme gerektiren karmaşık olgusal

konular içermekteydi. Bu bakımdan, AİHM, yalnızca gerektiği için ve gerçekten yapılmış adli

masrafların AİHS’nin 41. maddesi bağlamında ödenebileceğini hatırlatır. Başvuranlar

tarafından sunulan taleplerin detaylarını dikkate alarak AİHM, uygulanabilecek her türlü vergi

hariç ve Avrupa Konseyi’nden yasal yardım olarak alınmış 3.800 Fransız Frankı (yaklaşık

580 Euro) çıkarılmak üzere başvuranlara toplam 3.150 Euro ödenmesine karar vermiştir.

D.Gecikme faizi

92. AİHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiştir

YUKARIDAKİ GEREKÇELERE DAYANARAK AİHM

1.Hükümet’in ön itirazının reddine,

2.AİHS’nin 3. ve 8. maddeleri ile 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmediğine,

3.AİHS’nin 5 § 1. maddesinin ihlal edilmediğine,

4. AİHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin incelenmesinin gerekli olmadığına,

5.AİHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine,

6.AİHS’nin 3., 6., 8. ve 13.maddeleri ve 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi ile birlikte ele

alındığında AİHS’nin 14. maddesinin ihlal edilmediğine,

7.AİHS’nin 18. maddesinin ihlal edilmediğine,

8. (a)Sorumlu Devlet’in, AİHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleştiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme gününde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek ve başvuranların Türkiye’deki banka hesabına yatırılmak üzere

(i)her bir başvurana 4.000 Euro (dört bin Euro) manevi tazminat;

(ii)mahkeme masrafları için, başvuranlara, 580 Euro (beş yüz seksen Euro) çıkarılmak

üzere toplam 3.150 Euro (üç bin yüz elli Euro);

(iii) bu meblağlara uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;

(b)Yukarıda anılan üç aylık sürenin aşılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek

suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

9.Başvuranların adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

KARAR VERMİŞTİR.

15

İngilizce hazırlanmış ve Mahkeme İç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddelerin uyarınca

2 Şubat 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Vincent BERGER

Yazı İşleri Müdürü

Bostjan ZUPANCIC

Başkan

16