CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

AꢀICI -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no:26625/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

16 Mart 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (26625/04) no’lu davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı

Atilla Aꢀıcı’nın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 05 Nisan 2004 tarihinde

Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan

Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosu avukatlarından O. Ersoy tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1976 doğumludur ve Đstanbul’da ikamet etmektedir.

13 Mart 2001 tarihinde, Đstanbul Teknik Üniversitesi yemekhanesinde yemeklere yapılan

zammı protesto etmek amacıyla, baꢀvuran ve on kadar öğrenci çantalarında yemeklerle

üniversiteye girmeye çalıꢀmıꢀlar ancak baꢀvuran ve on kadar öğrencinin yemekleri

öğrencilere dağıtmalarına engel olunmuꢀtur. Özel güvenlik görevlileri, Rektörlüğün dıꢀarıdan

yemek getirilmesini yasakladığı gerekçesi ile baꢀvuran ve on kadar öğrencinin üniversitenin

içersine girmelerine engel olmuꢀtur. Öğrencilerin direnmeleri üzerine, üniversite idaresinin

talebiyle polis müdahalede bulunmuꢀtur. Aynı gün düzenlenen tutanakta polisle öğrenciler

arasında arbede yaꢀanmıꢀtır. Öğrenciler çevik kuvvet tarafından etkisiz hale getirilmiꢀ ve

karakola götürülmüꢀledir.

Baꢀvuran, adli bir tabip tarafından muayene edilmiꢀtir. Adli tabip baꢀvuranın vücudunda

birkaç ekimoz ve burnunda kırık tespit etmiꢀtir. Aynı gün, Sarıyer Cumhuriyet Baꢀsavcılığı

tarafından baꢀvuranın ifadesi alınmıꢀ ve baꢀvuran serbest bırakılmıꢀtır.

15 Mart 2001 tarihinde, baꢀvuran, kötü muamele ile suçladığı Sarıyer Emniyet Müdürlüğü’ne

bağlı polis memurları hakkında ꢀikayette bulunmuꢀtur. 15 Mart 2001 tarihli sağlık raporu, 13

Mart tarihinde baꢀvuranın vücudunda tespit edilen yararları teyit etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıntılı

muayene için otorinolaringoloji bölümüne baꢀvurmuꢀtur. Savcılık, önceden düzenlenen sağlık

raporları ile ilgili olarak Beyoğlu Adli Tıp Kurumu’nun görüꢀlerini talep etmiꢀtir.

Önceki raporları bir araya getiren Beyoğlu Adli Tıp Kurum tarafından düzenlenen 1 Ekim

2002 tarihli sağlık raporu baꢀvuranın burnunun kırıldığını ve alnının sol bölümünde yüzeysel

sıyrıkların bulunduğunu teyit etmiꢀtir. Baꢀvurana on beꢀ günlük iꢀgöremez raporu verilmiꢀtir.

8 Haziran 2001 ve 8 Ekim 2002 tarihinde, Sarıyer Savcılığı, baꢀvuranın kötü muamele

uyguladıklarını ileri sürdüğü polis memurlarının kimliklerini ileten Sarıyer Emniyet

Müdürlüğü’nden aramaya devam edilmesini talep ettiği görüꢀünü sunmuꢀtur. Ayrıca Savcılık,

soruꢀturmanın seyri ile ilgili olarak her üç ayda bir bilgilendirilme talebinde bulunmuꢀ ve

cevap verilmemesi durumunda, Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı sorumlular hakkında cezai

kovuꢀturma yapılacağını hatırlatmıꢀtır. Dosyada, Sarıyer Emniyet Müdürlüğü’ne ait hiçbir

cevap yer almamaktadır.

28 Aralık 2006 tarihinde, zamanaꢀımı nedeniyle Savcılık takipsizlik kararı vermiꢀtir.

2

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran, polis memurları tarafından uygulanan kötü muameleden ve haklarında açılan ceza

davalarının yetersizliğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran, AĐHS’nin 3. maddesine atıfta

bulunmaktadır.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.

Hükümet, sözkonusu yaraların güvenlik güçleri tarafından meydana geldiğine itiraz

etmemektedir. Ancak Hükümet, sözkonusu yaraların meꢀru bir müdahalenin ve göstericilerin

agresif tutumları ile haklı kılınan orantılı bir gücün ardından meydana geldiğini

belirtmektedir. Hükümet’e göre, sözkonusu yaralar, polis memurları tarafından baꢀvuranın

yakalanması sırasında kullanılan güçten kaynaklanmıꢀ olarak düꢀünülebilir.

AĐHM, bir kiꢀi özgürlüğünden yoksun bırakıldığında veya daha genel olarak güvenlik güçleri

ile karꢀı karꢀıya kaldığında, davranıꢀı gerektirmediği halde kendisine karꢀı fiziksel güç

kullanılmasının insanlık onuruna yönelik bir müdahale olduğunu ve ilke olarak, AĐHS’nin 3.

maddesi ile güvence altına alınan hakka yönelik bir ihlal oluꢀturduğunu hatırlatmaktadır

(Labita-Đtalya, baꢀvuru no: 26772/95, Kartal ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru no: 29768/03, 16

Aralık 2008 ve Kop-Türkiye, baꢀvuru no: 12728/05, 20 Ekim 2009). Dolayısıyla mevcut

davada kullanılan gücün gerekli olup olmadığının araꢀtırılması gerekmektedir. Bu bağlamda

AĐHM, meydana gelen yaralara ve sözkonusu yaraların meydana geliꢀ koꢀullarına özel bir

önem atfetmektedir.

Mevcut davada AĐHM, yakalanmasının ardından baꢀvuranın sağlık muayenelerinden

geçirildiğini ve muayenelerde baꢀvuranın vücudunda yara izlerine ve burnunda kırığa

rastlandığı belirtilmiꢀtir. Olayın ertesi günü, baꢀvuran yeni bir sağlık muayenesinden

geçirilmiꢀ ve sözkonusu muayenede baꢀvuranın vücudunda ilk muayenede tespit edilen

yaralar teyit edilmiꢀ ve baꢀvurana on beꢀ günlük iꢀgöremez raporu verilmesi sonucuna

ulaꢀılmıꢀtır.

Ayrıca AĐHM, tutanaklarda, baꢀvuranın yakalanmasına etkili bir biçimde direnmesine

rağmen, dosyada bulunan hiçbir unsurun, baꢀvuranın davranıꢀının kullanılan gücü kesinlikle

gerekli kıldığını açıkça ortaya koyma imkanı sunmadığını gözlemlemektedir (a contrario,

Kartal ve diğerleri). Nitekim AĐHM, Savcılığın polis memurlarının ifadelerini almadığını ve

sözkonusu yaraların meydana geliꢀ koꢀullarını incelemediğini tespit etmektedir.

Sözkonusu koꢀullarda ve aksine kanıt bulunmadığından, AĐHM, baꢀvurana karꢀı yapılan

ihlallerin keyfi bir nitelik taꢀıdığı ve ağrı ve acılara yol açtığına dair görüꢀü göz ardı

edememektedir; bu itibarla, sözkonusu ihlaller, AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca küçük

düꢀürücü muameleler olarak nitelendirilmektedir. Takdirine sunulan unsurları göz önüne alan

AĐHM, Savunmacı Devlet’in baꢀvuranın vücudunda tespit edilen yararlardan sorumlu olduğu

kanaatindedir.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 3. maddesi esas bakımından ihlal edilmiꢀtir.

3

Soruꢀturmanın etkililiği ile ilgili olarak, AĐHM, Savcılık tarafından yürütülen soruꢀturma

çerçevesinde, Emniyet Müdürlüğü’nün, Savcılığın istediği bilgileri iletmeyi ihmal ettiğini

belirtmektedir. Ayrıca, esas bakımından bir inceleme yapılmadan zamanaꢀımı nedeniyle

soruꢀturma kapanmıꢀtır. Oysa adli makamların, cezai bir soruꢀturmanın tecellisinde belirleyici

rol üstlenen diğer birimlerce desteklenmesini sağlamak Devlet’e düꢀmektedir.

Sözkonusu koꢀullar, AĐHM’yi, AĐHS’nin 3. maddesinin usul bakımından ihlal edildiği

sonucuna ulaꢀtırmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 5/1 c) ve 11. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

AĐHS’nin 5/1 c) maddesine atıfta bulunarak, baꢀvuran, gözaltının yasaya aykırı olmasından

ꢀikayetçidir. Baꢀvuran, ayrıca AĐHS’nin 11. maddesi ile güvence altına alınan barıꢀçıl gösteri

özgürlüğü hakkının ihlalinden de ꢀikayetçi olmaktadır.

AĐHM, baꢀvuranın göz altının 13 Mart 2001 tarihinde serbest bırakılması ile sona erdiğini

ancak baꢀvuranın baꢀvurusunu 6 Nisan 2004 tarihinde sunduğunu gözlemlemektedir. Ayrıca,

davanın incelenmesi, AĐHS’nin 35. maddesinin 1. paragrafı ile belirlenen altı ay süresinin

durdurulmasını veya ertelenmesini sağlayacak hiçbir istisnai koꢀul sunmamaktadır.

Dolayısıyla AĐHS’nin 5. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayet gecikmeli olarak yapılmıꢀtır ve

AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.

AĐHS’nin 11. maddesi kapsamında toplantı özgürlüğüne iliꢀkin ꢀikayet ile ilgili olarak,

AĐHM, baꢀvuranın, bir gösteriye katılmaya hazırlandığı sırada 13 Mart 2001 tarihinde

yakalandığını gözlemlemektedir. Bilahare AĐHM, bu olay nedeniyle baꢀvuran hakkında açılan

bir ceza davası hususunda dosyanın hiçbir bilgi içermediğini kaydetmektedir. AĐHM,

baꢀvuranın gösteri hakkı konusunda bir ceza davası bulunmaması nedeniyle, altı ay süresinin

ihtilaf konusu olaydan itibaren iꢀlemeye baꢀladığını kaydetmektedir (Ersoy-Türkiye, baꢀvuru

no: 43279/04, 28 Temmuz 2009). Bu itibarla, 6 Nisan 2004 tarihinde sunulan ꢀikayet

gecikmeli olarak yapılmıꢀtır. Sonuç olarak, belirlenen altı ay süresinin durdurulmasını veya

ertelenmesini sağlayacak hiçbir istisnai koꢀul bulunmadığından, AĐHM, baꢀvurunun

sözkonusu kısmının AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi

gerektiği sonucuna ulaꢀmıꢀtır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A.Maddi ve manevi tazminat

Baꢀvuran, belge sunmaksızın maruz kaldığı maddi ve manevi zararın 20.000 Euro olduğunu

ileri sürmektedir.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, ileri sürülen maddi zararın mesnetten yoksun olduğunu belirtmektedir. Dolayısıyla

maddi tazminat ödemeye gerek yoktur. Buna karꢀın AĐHM, hakkaniyete uygun olarak,

baꢀvurana 12.000 Euro manevi tazminat ödenmesine hükmetmektedir.

4

B. Yargılama masraf ve gideri

Baꢀvuran, avukatlık ücreti olarak 3.000 Euro ve yargılama masraf ve gideri için 50 Euro talep

etmektedir. Baꢀvuran, talebini destekleyecek hiçbir belge sunmamaktadır.

Hükümet sözkonusu iddialara itiraz etmektedir.

AĐHM, içtihadına göre bir baꢀvuran yargılama masraf ve giderlerinin geri ödemesini ancak

gerçekliği, gerekliliği ve oranlarının makul yapısı ortaya konduğu sürece elde edebilir (bkz,

örneğin, Bottazzi-Đtalya, baꢀvuru no: 34884/97 ve Sawicka-Polonya, baꢀvuru no: 37645/97,

1 Ekim 2002). Mevcut davada belge sunulmamasını göz önüne alan AĐHM, yargılama masraf

ve giderlerine iliꢀkin talep reddetmektedir.

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesinin uygun olacağına hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 3. maddesi kapsamında yapılan ꢀikayetin kabuledilebilir geri kalan kısmın

kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin esas bakımından ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 3. maddesinin usul bakımından ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere, Savunmacı Devlet tarafından baꢀvurana 12.000

Euro (on iki bin Euro) manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 16 Mart 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

5

6