COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

ASLANGĐRAY VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 48262/99)

KARAR

STRAZBURG

31 Mayıs 2005

NĐHAĐ

12.10.2005

Bu karar, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Üzerinde ꢀekle iliꢀkin

değiꢀiklik yapılabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Aslangiray ve Diğerleri – Türkiye Davası’nda,

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (Dördüncü Daire),

Baꢀkan Nicolas BRATZA

Yargıçlar, R.TÜRMEN,

K. TRAJA,

S. PAVLOVSKI,

L. GARLICKI,

L. MIJOVIC,

J. SIKUTA ve

Bölüm Sekreteri M. O’BOYLE’un katılımı ile 10 Mayıs 2005 tarihinde kapalı

oturumda toplanmıꢀ ve anılan tarihte izleyen kararı vermiꢀtir:

USUL

1.Dava, Ali Aslangiray, Fatma Özbilge ve Gülsüm Özbilge isimli üç Türk vatandaꢀı

(“baꢀvuranlar”) tarafından 4 Mayıs 1999 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler

Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34. maddesine dayanarak Türkiye aleyhine AĐHM’ye yapılan

baꢀvurudan (no. 48262/99) kaynaklanmaktadır.

2. Baꢀvuranlar, Ankara Barosu’na bağlı R.T. Bektaꢀ isili avukat tarafından temsil

edilmiꢀlerdir. Türk Hükümeti, (“Hükümet”), AĐHM’deki yargılamalar için bir Ajan tayin

etmemiꢀtir.

3.8 Temmuz 2004 tarihinde, AĐHM, baꢀvuruyu kısmen kabuledilmez bulmuꢀ ve

artırma bedeline iliꢀkin yetersiz faize, yetkililerin artırma bedeli ödenmesindeki gecikmesine,

iꢀlemlerin uzunluğuna, Devlet’e olan Devletçe ödenecek borçların faiz oranları arasındaki

farklar ve Devlet borçlarının icra iꢀlemlerine tabi olmaması gerçeğine iliꢀkin ꢀikayeti

Hükümet’e bildirmeye karar vermiꢀtir. AĐHS’nin 29 § 3. maddesinin hükümlerince

baꢀvurunun esaslarını, kabuledilebilirliği ile aynı anda incelemeye karar vermiꢀtir.

OLAYLAR

I.DAVA ꢁARTLARI

4.19 Temmuz 1993 tarihinde, baꢀvuranlar, Baskil Asliye Hukuk Mahkemesi’nde

Karayolları Genel Müdürlüğü aleyhinde ayrı ayrı davalar açmıꢀtır. Baraj inꢀaatı için herhangi

bir ödeme yapılmaksızın arsalarına kanunsuz olarak el konulduğunu iddia etmiꢀ ve bunun

tazmin edilmesini talep etmiꢀlerdir.

5.2 Aralık 1993 tarihinde, Baskil Asliye Hukuk Mahkemesi, bir bilirkiꢀi heyetinin

baꢀvuranların arsasının değerlendirmesini yaptığından ve Tapu’da arsanın maliki olarak adı

geçenlere yetkililer tarafından ilgili meblağ ödendiğinden, davaların baꢀvuranların arsalarına

kanunsuz olarak el konulmasından kaynaklanan tazmin taleplerinden ziyade,

kamulaꢀtırmadan kaynaklanan tazminat talepleri olarak nitelendirilmesi gerektiğine karar

vermiꢀtir. Mahkeme, idarenin, arsaların baraj suları altında kaldığı tarih olan 1986’dan

itibaren geçerli olmak üzere, baꢀvuranlara, artırma bedeli ile yasal faiz oranının ödenmesine

kara vermiꢀtir.

2

6.6 Ekim 1994 tarihinde, Yargıtay, birinci derece mahkemesinin kararlarını bozmuꢀ ve

davaların kamulaꢀtırmadan kaynaklanan tazmin talebi olarak nitelendirilemeyeceğine

hükmetmiꢀtir. Baꢀvuranlar, Yargıtay kararlarının düzeltilmesini talep etmiꢀtir.

7.7 Mart 1995 tarihinde, Yargıtay, kararlarını düzeltmiꢀ ve davaların kamulaꢀtırmadan

kaynaklanan tazminat talepleri olarak nitelendirilebileceğine hükmetmiꢀtir. Birinci derece

mahkemesinin kararlarını, yalnızca yasal faiz oranının iꢀlemeye baꢀladığı tarih bağlamında

onamıꢀtır.

8.9 Ekim 1997 tarihinde, birinci derece mahkemesi, Yargıtay’ın kararına uymuꢀtur.

Buna göre, taꢀınmazın mülkiyetinin Karayolları Genel Müdürlüğü’ne geçtiği 19 Ağustos 1993

tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, idarenin, Ali Aslangiray, Fatma Özbilge ve Gülsüm

Özbilge’ye sırasıyla 303,510,000 TL (yaklaꢀık 1,540 Euro), 216,503,800 TL (yaklaꢀık 1,100

Euro) ve 424,914,000 TL (yaklaꢀık 2,155 Euro) ve yasal faiz oranını ödemesine karar

vermiꢀtir. Karayolları Genel Müdürlüğü temyize gitmiꢀtir.

9.17 Mart 1998 tarihinde, Yargıtay, Baskil Asliye Mahkemesi’nin kararlarını

onamıꢀtır.

10.2 Nisan 1998 tarihinde, Yargıtay, kararları baꢀvuranlara bildirilmiꢀtir.

11.11 Kasım 1998 tarihinde, idare, ödenmesi gereken miktarları faiziyle birlikte

baꢀvuranlara ödemiꢀtir.

II.ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMASI

12.Đlgili iç hukuk ve uygulaması, Akkuꢀ – Türkiye davasında izah edilmiꢀtir (9

Temmuz 1997 kararı, Reports of Judgments and Decisions, 1997-IV, §§ 13-16).

HUKUK

I.1 NO’LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

13.Baꢀvuranlar, yaklaꢀık sekiz yıl sürmüꢀ olan mahkeme iꢀlemlerinden sonra,

kamulaꢀtırma için yetkililerden alabildikleri artırma bedelinin değerinin düꢀtüğünü, zira

ödenebilen gecikme faizinin Türkiye’deki yüksek enflasyon oranına paralel olmadığını ileri

sürerek ꢀikayetçi olmuꢀlardır. 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesine atıfta bulunmuꢀlardır. Bu

maddeye göre:

“Her gerçek ve tüzel kiꢀinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı

vardır. Herhangi bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koꢀullara ve

uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını

düzenlemek veya vergilerin ya da baꢀka katkıların veya para cezalarının ödenmesini

sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel

getirmez.”

A. Kabuledilebilirlik

3

14. Hükümet, AĐHM’den öncelikle, AĐHS’nin 35. maddesi uyarınca altı aylık zaman

limiti kuralına uyulmaması nedeniyle baꢀvurunun kabuledilemez olduğuna karar verip

reddetmesini istemiꢀtir. Sözkonusu madde uyarınca, sözkonusu zaman, 17 Mart 1998

tarihinden itibaren iꢀlemeye baꢀlamalıdır. Ancak baꢀvuranlar, 4 Mayıs 1999 tarihine kadar,

nihai yerel karardan yaklaꢀık on dört ay sonra, baꢀvurularını AĐHM’ye sunmuꢀlardır.

15. AĐHM, huzurunda sunulan ꢀikayetin, yalnızca yetkili makamların, ek tazminatı

ödeme hususundaki gecikmelerine ve bunun sonucunda baꢀvuranların maruz bırakılmıꢀ

oldukları zarara iliꢀkin olduğunu belirtmiꢀtir.

16. Ödeme, nihayet, 11 Kasım 1998 tarihinde yetkili makamlarca yapılmıꢀtır.

Baꢀvuranlar, baꢀvurularını 4 Mayıs 1999 tarihinde AĐHM’ye sunarak AĐHS’nin 35.

maddesine uymuꢀlardır. Sözkonusu ilk itiraz, bu nedenle reddedilmelidir.

17. Ayrıca Hükümet, Borçlar Kanunu’nun 105. maddesi bağlamında mevcut iç hukuk

yolunu uygun ꢀekilde kullanmamıꢀ olmaları nedeniyle baꢀvuranların, AĐHS’nin 35.

maddesince öngörülen iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olduklarını ileri sürmüꢀtür. Sözkonusu

madde uyarınca, kayıpların, gecikme faizi miktarından fazla olduğu tespit edilmiꢀ olsaydı, ek

tazminatın ödenmesindeki gecikme sonucu uğradıklarını iddia ettikleri kayıplar için tazminat

almaları uygun olurdu.

18. AĐHM, Aka/Türkiye davasında benzer bir ilk itirazı reddetmiꢀ olduğunu gözlemler

(23 Eylül 1998 tarihli karar, Raporlar 1997-VI, sayfa 2678-79, §§ 34-37). Sözkonusu davada

aksini yapmak için bir gerekçe görmemektedir ve bu nedenle, Hükümet’in itirazını reddeder.

19. Đçtihadında oluꢀturduğu ilkeler (bkz., diğer içtihatlar yanında, Akkuꢀ) ve huzurunda

sunulan deliller ıꢀığında, sözkonusu ꢀikayetin esasları hususunda incelenmesi gerektiğine ve

kabuledilemez olduğu sonucuna varmak için gerekçe olmadığına karar vermiꢀtir.

B. Esaslar

20. AĐHM, sözkonusu davada ortaya çıkan esaslara benzer esasların değerlendirildiği

birçok davada 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edilmiꢀ olduğunu tespit etmiꢀtir (bkz.

Akkuꢀ, sayfa 1317, § 31 ve Aka, sayfa 2682, §§ 50-51).

21. Hükümet tarafından sunulan delilleri ve iddiaları inceleyen AĐHM, önceki

davalarda varmıꢀ olduğu sonuçlardan farklı bir sonuca varması için gerekçe olmadığı

kanısındadır. Yerel mahkemelerce ödenmesine karar verilen ek tazminatın ödenmesindeki

gecikmenin, kamulaꢀtırmadan sorumlu makama atfedilebileceğini ve baꢀvuranın,

kamulaꢀtırılan toprağına ek bir kayba uğramasına neden olduğunu tespit etmiꢀtir. Sözkonusu

gecikme ve bir bütün olarak dava iꢀlemlerinin uzunluğu sonucunda AĐHM, baꢀvuranların,

umumi menfaatler ve mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı

arasında kurulması gereken adil dengeyi sarsan kiꢀisel ve haddinden fazla bir yük taꢀımak

durumunda kaldıkları sonucuna varmıꢀtır.

22. Sonuç olarak, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLMĐꢁ OLDUĞU ĐDDĐASI

4

23. Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6 § 1. maddesine dayanarak dava iꢀlemlerinin, makul

olmayan mertebede uzun olması hususunda ꢀikayette bulunmuꢀlardır.

A. Kabuledilebilirlik

24. AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelden

yoksun olduğunu belirtmiꢀtir. Ayrıca, baꢀka bir gerekçeye dayalı olarak kabuledilemez

olmadığı sonucuna varmıꢀtır.

B. Esaslar

25. 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi uyarınca tespit ettikleri ıꢀığında AĐHM, davanın 6

§ 1. madde uyarınca incelenmesinin gerekli olmadığı kanısına varmıꢀtır.

III. 1 NO.LU PROTOKOL’ÜN 1. MADDESĐ ĐLE BĐRLĐKTE AĐHS’NĐN 14.

MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

26. Baꢀvuranlar, 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi ile birlikte AĐHS’nin 14. maddesi’ne

dayanarak, Devlet’e olan borçların faiz oranı ile sözkonusu tarihteki vadesi geçmiꢀ Devlet

borçlarının faizi arasındaki fark sonucu Devlet’in lehine ortaya çıkan istisnai durum ve Devlet

borçlarının, teminatsız borçlar gibi icra usulüne tabi olmaması hususunda ꢀikayette

bulunmuꢀtur.

A. Kabuledilebilirlik

27. AĐHM, sözkonusu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelden

yoksun olmadığını belirtmiꢀtir. Ayrıca, baꢀka bir gerekçeye dayalı olarak kabuledilemez

olmadığı sonucuna varmıꢀtır.

B. Esaslar

28. 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamında tespit ettikleri ıꢀığında AĐHM,

davanın 1 No.lu Protokol’ün 1. maddesi ile birlikte AĐHS’nin 14. maddesi uyarınca ayrıca

incelenmesinin gerekli olmadığı kanısındadır.

IV.

AVRUPA

ĐNSAN

HAKLARI SÖZLEꢁMESĐ’NĐN

41.

MADDESĐNĐN

UYGULANMASI

29. AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Maddi ve manevi tazminat

5

30. Baꢀvuranlar, maddi zarar karꢀılığında genel toplamda 313.298 ABD Doları

(yaklaꢀık 244.380 Euro) tazminat talep etmiꢀlerdir. Ayrıca, 1.500.000 ABD Doları (yaklaꢀık

1.170.050 Euro) manevi zarar tazminatı talep etmiꢀlerdir.

31. Hükümet onların taleplerine itiraz etmiꢀtir.

32. AĐHM, Akkuꢀ kararında (yukarıda anılan, ss. 2683-84, §§ 55-56) olduğu gibi aynı

hesaplama yöntemini kullanarak ve ilgili ekonomik verileri göz önünde tutarak, Ali

Aslangiray, Fatma Özbilge ve Gülsüm Özbilge’ye, sırasıyla, 340 Euro, 235 Euro ve 480 Euro

maddi tazminat ödenmesine karar verir.

33. AĐHM, baꢀvuranların uğradığı herhangi bir manevi zarara karꢀı, ihlal tespitinin

baꢀlı baꢀına yeterli tazmin oluꢀturduğunu değerlendirir.

B. Mahkeme masrafları

34. Baꢀvuran, AĐHM huzurundaki iꢀlemlere iliꢀkin herhangi bir mahkeme masrafının

ödenmesini talep etmemiꢀtir.

C. Gecikme faizi

35. AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 1 No.’lu Protokol’ünün 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6 § 1.maddesi uyarınca olan ꢀikayeti incelemenin gereksiz olduğuna;

4. AĐHS’nin 14.maddesi uyarınca olan ꢀikayeti incelemenin gereksiz olduğuna;

5. Đhlal tespitinin manevi zarara karꢀı yeterli bir tazmin oluꢀturduğuna;

6. a) Sorumlu Devlet’in, aꢀağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın

kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme gününde tabi olabilecek, damga vergisi

6

veya gümrük vergileri her türlü vergiyle birlikte, ödeme günündeki kur üzerinden Yeni

Türk Lirası’na dönüꢀtürmek üzere ödemesine:

(i) Ali Aslangiray’a 340 Euro (üç yüz kırk Euro) maddi tazminat;

(ii) Fatma Özbilge’ye 235 Euro (iki yüz otuz beꢀ Euro) maddi tazminat;

(iii) Gülsüm Özbilge’ye 480 Euro (dört yüz seksen Euro) maddi tazminat;

b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı marjinal faiz oranına üç

puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

7. Baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 31 Mayıs 2005 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Michael O’BOYLE

Sekreter

Nicolas BRATZA

Baꢀkan

7