CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ASLAN VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 75202/01, 9820/02 ve 27942/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

11 Aralık 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (75202/01, 9820/02 ve 27942/02) no’lu üç

davanın nedeni ekte bilgileri sunulan bu ülke vatandaꢀlarının (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan

Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması

Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurulardır.

Baꢀvuranların avukatlarının isimleri ekte yer almaktadır.

OLAYLAR

A. 75202/01 No’lu Aslan baꢀvurusu

1998 yılı Eylül ayında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı baꢀvurana ait arazileri istimlak

etmiꢀtir.

Ödenen tutar konusunda idare ile anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuran kamulaꢀtırma bedelinin

artırımı talebiyle 346 ve 347 sayılı parsellere iliꢀkin olarak Nizip Asliye Hukuk Mahkemesine

iki ayrı baꢀvuruda bulunmuꢀtur.

346 sayılı parsele iliꢀkin yargılama Yargıtay’ın 7 ꢁubat 2000 tarihli kararıyla son bulmuꢀtur.

Đdare, gecikme faiziyle birlikte ek kamulaꢀtırma tazminatını 2 Ağustos 2001 tarihinde

ödemiꢀtir.

347 sayılı parsele iliꢀkin yargılama süreci ise Yargıtay’ın 29 Mayıs 2000 tarihli kararı ile sona

ermiꢀtir.

Đdare, gecikme faiziyle birlikte ek kamulaꢀtırma tazminatını 4 Kasım 2002 tarihinde

ödemiꢀtir.

B. 9820/02 No’lu Acar ve diğerleri baꢀvurusu

Karayolları Genel Müdürlüğü belirtilmeyen bir tarihte baꢀvuranlara ait arazileri

kamulaꢀtırarak komisyonca belirlenen kamulaꢀtırma bedelini ödemiꢀtir.

Ödenen tutar konusunda idare ile anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuranlar, kamulaꢀtırma bedelinin

artırımı talebiyle 12 Mart 1993 tarihinde Ankara Asliye Hukuk Mahkemesine baꢀvuruda

bulunmuꢀlardır.

Mahkeme 12 Nisan 2000 tarihinde aldığı bir kararla, gecikme faizi 19 ve 22 Mart 1993

tarihlerinden itibaren iꢀletilmek suretiyle baꢀvuranlara 220.894.929 TL kamulaꢀtırma

tazminatı ödenmesine hükmetmiꢀtir.

25 Eylül 2000 tarihinde Yargıtay, davayı ilk derece mahkemesine geri göndermeye gerek

görmeksizin kamulaꢀtırma tazminatı tutarını 259.463.753 TL olarak düzeltmiꢀtir.

Đdare, 21 Ağustos 2001 tarihinde baꢀvuranlara 1.179.079.146 TL tutarında ek kamulaꢀtırma

tazminatı ödemiꢀtir.

C. 27942/02 No’lu Gümüꢀ ve Yılmaz baꢀvurusu

Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, belirtilmeyen bir tarihte, bir baraj inꢀası çerçevesinde

baꢀvuranlara ait ꢁanlıurfa’da bulunan arazileri istimlak etmiꢀtir.

Ödenen tutar konusunda idare ile anlaꢀmazlığa düꢀen baꢀvuranlar kamulaꢀtırma bedelinin

artırımı talebiyle 5 Nisan 1999 tarihinde Birecik Asliye Hukuk Mahkemesine

baꢀvurmuꢀlardır.

Mahkeme 30 Haziran 1999 tarihinde aldığı kararla, baꢀvuranlara, yasal gecikme faizi 29

Nisan 1999 tarihinden itibaren iꢀletilmek üzere 22.488.399.000 TL ek tazminat ödenmesine

hükmetmiꢀtir.

13 Aralık 1999 tarihinde Yargıtay, ilk derece mahkemesi tarafından verilen kararı onamıꢀtır.

Bakanlık, 15 Kasım 2001 tarihinde kamulaꢀtırma tazminatlarını 29 Nisan 1999 ile 15 Kasım

2001 tarihleri arasında %50 ve %60 üzerinden hesaplanan gecikme faiziyle birlikte

baꢀvuranlara ödemiꢀtir.

HUKUK

I. DAVALARIN BĐRLEꢁTĐRĐLMESĐ

Olaylar ve esasa iliꢀkin gündeme getirdikleri meseleler bakımından davalar arasındaki

benzerliğe istinaden AĐHM, içtüzüğünün 42/1 maddesi uyarınca bu davaların birleꢀtirilmesini

uygun bulmuꢀtur.

II. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN

Baꢀvuranlar ek kamulaꢀtırma tazminatlarının devlet tarafından geç ödenmesinden ve devlet

borçlarına uygulanan gecikme faizi oranının yetersizliğinden ꢀikayetçi olmaktadırlar. AĐHM,

baꢀvuruları yalnızca 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi açısından inceleyecektir.

Gümüꢀ ve Yılmaz davasında baꢀvuranlar ayrıca yargı kararının uygulanmasına kadar geçen

uzun yargılama süresinden de ꢀikayetçi olmaktadırlar. Acar ve diğerleri davasında ise

baꢀvuranlar mahkemeler tarafından iꢀlendiği iddia edilen birtakım hesap hataları nedeniyle

mahkeme kararının geç uygulanmasından ꢀikayetçi olmaktadırlar. Bu hususta baꢀvuranlar,

mahkemenin kendilerini haklı bulmasına rağmen yargılama masraflarını ödemek zorunda

bırakıldıklarını ve bu durumun alacaklarının ödenmesini daha da geciktirdiğini iddia

etmektedirler. Baꢀvuranlar ayrıca, mahkemelerce gecikme faizinin baꢀlangıcı olarak belirtilen

tarihe ve gecikme faizi tutarına da itiraz etmektedirler.

Hükümet, baꢀvuranların Borçlar Kanunun 105. maddesinde kendilerine tanınan baꢀvuru

hakkını gerektiği gibi kullanmadıkları gerekçesiyle AĐHS’nin 35. maddesinin 1. fıkrasında

istenildiği üzere iç hukuk yollarını tüketmediklerini savunmaktadır.

Buna benzer bir ꢀikayeti daha evvel Aka (adıgeçen, prg. 34-37) davasında reddettiğini

anımsatan AĐHM, daha önce vardığı bu sonuçtan ayrılmak için herhangi bir gerekçe

görmemektedir.

Đçtihadından doğan ölçütleri ve elinde bulunan unsurları (bkz., özellikle, adıgeçen, Akkuꢀ ve

Aka kararları) göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvuruların esastan incelenmesi gerektiği

kanaatine varmıꢀtır. Netice olarak AĐHM baꢀvuruların herhangi bir kabuledilemezlik

gerekçesinin bulunmadığını tespit etmektedir.

III. ESASA ĐLĐꢁKĐN

Daha önce müteaddit defalar mevcut davadakine benzer meseleleri gündeme getiren davaları

incelemiꢀ olan AĐHM, 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiği tespitinde

bulunmuꢀtu (bkz. adıgeçen Akkuꢀ, prg. 30-31, ve Aka, prg. 50-51, kararları).

AĐHM, mevcut davada farklı bir neticeye varabilmesi için Hükümet tarafından ikna edici

herhangi bir olay ya da argüman sunulmadığını kaydetmektedir. AĐHM, ulusal mahkemeler

tarafından hükmedilen ek kamulaꢀtırma tazminatının geç ödenmesinden yalnızca

kamulaꢀtırmayı yapan idarenin sorumlu olduğunu ve bu gecikmenin mülk sahiplerini

mülklerinin kamulaꢀtırılmasına ilaveten ayrı bir zarara daha soktuğunu tespit etmektedir.

AĐHM, baꢀvuranların, genel yararın gerektirdikleri ile mülkiyet hakkına saygının korunması

arasında olması gereken adil dengeyi bozan alıꢀılmıꢀın dıꢀında ve ölçüsüz bir yüke katlanmak

zorunda kaldıkları kanaatine varmaktadır.

Bu itibarla 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

B. AĐHS’nin 6. maddesinin ihlal edildiği iddiası hakkında

1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesi yönünden vardığı sonucu göz önünde bulunduran AĐHM,

mevcut baꢀvurularda gündeme getirilen esas hukuki sorunları incelediği kanaatine

varmaktadır. Dava olayların tamamını ve tarafların argümanlarını dikkate alan AĐHM,

AĐHS’nin 6., 13. ve 14. maddeleri yönünden yapılan ꢀikayetleri ayrıca incelemeye gerek

olmadığı kanaatine varmaktadır.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat, yargılama masraf ve giderleri

Aslan davasında (no: 75202/01) baꢀvuranlar, 27 Eylül 2006 tarihli mektupta AĐHM

tüzüğünün 60. maddesinin 1. ve 2. fıkralarında yer alan hükümlere dikkatleri çekilmiꢀ

olmasına rağmen, kendilerine tanınan süre içerisinde adil tatmine iliꢀkin herhangi bir talepte

bulunmamıꢀlardır. Dolayısıyla AĐHM, bu yönde bir meblağa hükmedilmesine yer olmadığı

kanaatine varmaktadır (Willekens – Belçika, no: 50859/99, prg. 27, 24 Nisan 2003, ve

Roobaert – Belçika, no: 52231/99, prg. 24, 29 Temmuz 2004).

Acar ve diğerleri davasında baꢀvuranlar 300.000 Euro maddi ve 15.000 Euro manevi tazminat

talebinde bulunmaktadırlar.

Gümüꢀ ve Yılmaz davasında ise baꢀvuranlar maddi tazminat olarak 15.635 ABD Doları

(yaklaꢀık 12.220 Euro – baꢀvuranların taleplerini sunduğu 7 Ağustos 2006 tarihindeki kur

üzerinden) Baꢀvuranlar ayrıca 4.000 ABD Doları (yaklaꢀık 3.127 Euro) manevi tazminat talep

etmektedirler.

Baꢀvuranlar avukatlık masrafları için Acar ve diğerleri davasında 25.000 Euro, Gümüꢀ ve

Yılmaz davasında ise 2.000 ABD Doları (yaklaꢀık 1.563 Euro) talep etmektedirler.

Đçtihadının ıꢀığında kendi hesap yöntemine baꢀvuran AĐHM, maddi tazminat olarak aꢀağıdaki

meblağların baꢀvuranlara ya da baꢀvuranların hak sahiplerine ortaklaꢀa ödenmesinin makul

olacağına hükmetmektedir.

-

Gümüꢀ ve diğerleri davasında 7.420 Euro

Acar ve diğerleri davasında 750 Euro

Manevi tazminata iliꢀkin olarak ise AĐHM, ihlal tespitinin manevi zarar için baꢀlı baꢀına

yeterli bir adil tatmin teꢀkil ettiği kanaatindedir.

AĐHM’nin yerleꢀik içtihadı uyarınca, 41. madde bağlamında yargılama masraf ve giderlerinin

ödenmesi, ancak bu masraf ve giderlerin gerçekliğinin, gerekliliğinin ve de makul miktarda

olduğunun ortaya konulması halinde mümkündür (Iatridis – Yunanistan (adil tatmin), no:

31107/96, prg. 54).

AĐHM, baꢀvuranların yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin taleplerinin gerekli belgelerle

desteklenmediğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla bu talepleri reddetmek yerinde olacaktır.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına üç

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine ;

2. Baꢀvuruların kabuledilebilir ilan edilmesine ;

3. 1 No’lu Ek Protokol’ün 1. maddesinin ihlal edildiğine ;

4. Baꢀvuranların diğer ꢀikayetlerini ayrıca incelemeye gerek olmadığına ;

5. Đhlal tespitinin baꢀvuranların uğradığı manevi zarar için yeterli bir adil tatmin teꢀkil

ettiğine ;

6. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından

baꢀvuranlara (ya da hak sahiplerine) ortaklaꢀa :

i. maddi tazminat olarak Gümüꢀ ve Yılmaz davasında 7.420 Euro (yedi bin dört yüz

yirmi Euro) ;

ii. maddi tazminat olarak Acar ve diğerleri davasında 750 Euro (yedi yüz elli Euro)

ödenmesine;

iii.bu miktarların yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

7. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

Karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 11 Aralık 2007 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

EK

1. 75202/01 No’lu Aslan baꢀvurusu

Baꢀvuru tarihi : 16 Temmuz 2001

Tebliğ tarihi : 27 Haziran 2006

Baꢀvuranın adı ve soyadı : Hayriye Aslan

Avukat : Gaziantep Barosu avukatlarından S. Sinan Yılmaz

2. 9820/02 No’lu Acar ve diğerleri baꢀvurusu

Baꢀvuru tarihi : 26 Aralık 2001

Tebliğ tarihi : 1 Eylül 2006

Baꢀvuranların ad ve soyadları :

Zehra Acar, Đzzet Acar ( varisleri : Sefer Acar, Zülfiye (Acar) Gülebakan, Semiha (Acar)

Binici ve Hafize (Acar) Biber), Mehmet Acar ( varisleri : Leyla Acar, Halime (Acar) Yaman,

Abdulkadir Acar, Mehmet Acar ve Ayꢀe (Acar) Doğar), Mustafa Acar, Cafer Acar, Refika

Acar, Harun Acar, Zeki Acar, Kasım Acar, Satia Acar, Kadriye Çıplak (Karaağaç) ( varisleri :

Mustafa Karaağaç, Halil Đbrahim Karaağaç et Mehmet Karaağaç), Mustafa Karaağaç, Halil

Đbrahim Karaağaç ve Mehmet Karaağaç.

Avukat : Ankara Barosu avukatlarından G.Ç. Ekꢀioğlu.

3. 27942/02 No’lu Gümüꢀ ve Yılmaz baꢀvurusu

Baꢀvuru tarihi : 13 Mayıs 2002

Tebliğ tarihi : 9 Haziran 2006

Baꢀvuranların ad ve soyadları : Emine Gümüꢀ ve Bekir Yılmaz

Avukat : ꢁanlıurfa Barosu avukatlarından Yusuf Karataꢀ