CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ASLAN VE DEMĐR – TÜRKĐYE  
(Başvuru no. 38940/02 ve 5197/03)  
KARAR  
STRAZBURG  
17 Şubat 2009  
Đşbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koşullar çerçevesinde kesinleşecektir. Şekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
T.C. vatandaşları Mahmut Aslan ve Hüseyin Demir (“başvuranlar”) tarafından Türkiye  
Cumhuriyeti aleyhine, sırasıyla 13 Temmuz 2000 ve 12 Kasım 2002 tarihlerinde, Đnsan  
Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına ilişkin Sözleşme’nin (Avrupa Đnsan Hakları  
Sözleşmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 38940/02 ve 5197/03 numaralı başvurular  
sonucu bu dava görülmektedir.  
Başvuranlar, Diyarbakır ve Elazığ Barosu avukatlarından E. Talay ve M. Taş  
tarafından temsil edilmişlerdir.  
OLAYLAR  
Başvuranlar sırasıyla 1974 ve 1960 doğumludurlar ve Türkiye’de yaşamaktadırlar. Bu  
davalar açısından ortak olan husus başvuranların farklı zamanlarda ve yerlerde yakalanmış ve  
gözaltına alınmış olmalarıdır. Gözaltı sürelerince, yanlarında avukat bulunmaksızın sırasıyla  
polis, cumhuriyet savcısı ve tetkik hakimi tarafından sorgulanmışlardır. Söz konusu ifadeler,  
müteakiben, ilk derece mahkemesi tarafından mahkumiyetleri yönünde kullanılmıştır.  
Başvurulara ilişkin detaylar aşağıdaki tabloda sunulmuştur:  
Cumhuriyet  
Polis  
tarafından  
yapılan  
sorgulama  
tarihleri  
Savcısı ve  
tetkik hakimi  
tarafından  
yapılan  
sorgulama  
tarihleri  
Başvuru  
numarası ve adı  
Gözaltı  
tarihleri  
Yargıtay’ın nihai karar tarihi  
38940/02  
Mahmut Aslan  
19/06/1999  
- 25/06/1999  
25/06/1999  
02/02/2000  
25/06/1999  
19/12/2000  
02/07/2002  
5197/03  
28/01/2000  
03/02/2000  
Hüseyin Demir – - 03/02/2000  
Türkiye  
HUKUK  
AĐHM, başvuruların benzerlikleri karşısında birleştirilmelerini uygun bulmuştur.  
Başvuranlar, AĐHS’nin 6. maddesinin 1 ve 3 (c) paragraflarına dayanarak, gözaltı  
sürelerinde avukat yardımından yararlanma haklarının reddedildiği konusunda şikayetçi  
olmuşlardır.  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde bu şikayetin dayanaktan yoksun  
olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, şikayetin başka açılardan bakıldığında da  
kabuledilemezlik unsuru taşımadığını tespit etmiştir. Bu nedenle şikayet kabuledilebilir  
niteliktedir.  
1
Esas hususunda, AĐHM, aynı şikayeti Salduz – Türkiye başvurusunda incelemiş ve  
AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlalini tespit etmiş olduğunu  
gözlemlemiştir ([BD], no. 36391/02, 27 Kasım 2008). AĐHM, bahsi geçen kararda, avukat  
yardımından yararlanma hakkına getirilen kısıtlamanın sistematik olduğu ve ilgili dönemde  
devlet güvenlik mahkemeleri yetki alanına giren suçlarla bağlantılı olarak gözaltında tutulan  
her kişiye yaşa bakmaksızın uygulandığı tespitinde bulunmuştur.  
AĐHM somut davayı incelemiş ve yukarıda belirtilen Salduz kararından sapmasını  
gerektirecek özel bir durum görmemiştir.  
Dolayısıyla, somut davada AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesi  
ihlal edilmiştir.  
AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca adil tatmin hususunda, birinci başvuran Mahmut  
Aslan 30.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Đkinci başvuran Hüseyin Demir  
10.800 Euro maddi tazminat talebinde bulunmuştur. Ayrıca, başvuru belgesine dayanarak,  
1.000.000 Euro manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Birinci başvuranın avukatı,  
Diyarbakır Barosu ücretler tarifesine dayanarak ve AĐHM önünde davanın hazırlanması ve  
sunulmasında harcanan zamanı ve diğer yargılama masraf ve giderlerini kapsamak üzere  
toplam 2.119 Euro talep etmiştir. Đkinci başvuran bu başlık altında herhangi bir talepte  
bulunmamıştır. Hükümet bu taleplere karşı çıkmıştır.  
AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı  
görmemiş ve bu nedenle bu talebi reddetmiştir. Hakkaniyet temelinde karar vererek,  
başvuranların her birine 1.500 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir.  
AĐHM, ayrıca, en uygun telafi şeklinin, talep etmeleri halinde, başvuranların AĐHS’nin  
6/1 maddesi gereklerine uygun olarak yeniden yargılanmaları olduğunu belirtir (bkz., üzerine  
gerekli değişiklikler yapıldıktan sonra, Gençel – Türkiye, no. 53431/99, 23 Ekim 2003;  
yukarıda anılan Salduz).  
AĐHM, konuyla ilgili içtihadına göre, ayrıca, birinci başvurana yargılama masraf ve  
giderlerine karşılık olarak, Avrupa Konseyi’nden adli yardım olarak alınan 850 Euro  
şülmek üzere, 1.000 Euro ödenmesini uygun olarak değerlendirmiştir.  
AĐHM’ye göre, gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi  
kolaylıklarına uyguladığı orana üç puanlık bir artış eklenerek belirlenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE  
1. Başvuruların birleştirilmesine;  
2. Başvuruların kabuledilebilir olduğuna;  
3. Gözaltı süresinde başvuranların avukat yardımından yararlanamadıkları gerekçesiyle  
AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlal edildiğine;  
2
4. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleştiği tarihten itibaren üç  
ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere  
Savunmacı Hükümet tarafından aşağıdaki miktarların ödenmesine;  
(i) Başvuranların her birine manevi tazminat olarak 1.500 Euro (bin beş yüz Euro)  
ile birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;  
(ii) Birinci başvuran Mahmut Aslan’a yargılama masraf ve giderleri olarak, Avrupa  
Konseyi’nden adli yardım olarak alınan 850 Euro düşülmek üzere, 1.000 Euro (bin  
Euro) ile birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;  
b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa  
Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç  
puan fazlasına eşit oranda faiz uygulanmasına;  
5. Adil tatmine ilişkin diğer taleplerin reddine  
KARAR VERMĐŞTĐR.  
Đşbu karar Đngilizce olarak hazırlanmış ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve  
3. paragrafları gereğince 17 Şubat 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiştir.  
Sally Dollé  
Zabıt Katibi  
Françoise Tulkens  
Başkan  
3