CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ATAOĞLU - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:77111/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Ekim 2005

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44§2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

bazı ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (77111/01) baꢀvuru no’lu davanın

nedeni, bu ülke vatandaꢀı Maruf Akdoğdu’nun (baꢀvuran) 11 Haziran 2001 tarihinde Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne (AĐHM) yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından H. Kaplan tarafından temsil

edilmektedir.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1964 doğumlu olup Đstanbul’da ikamet etmektedir.

Đçiꢀleri Bakanlığı kontrolörü tarafından düzenlenen bir raporda, Đstanbul Esenyurt

Belediyesi’nin muhasebesinde ve yönetiminde bir takım usulsüzlüklere yer verilmiꢀtir.

10 Nisan 2001 tarihinde Đstanbul DGM, aynı mahkemenin Cumhuriyet Savcılığı’nın

baꢀvurusu üzerine, jandarmadan aralarında baꢀvuranın da bulunduğu yirmi yedi kiꢀinin ev ve

iꢀyerlerinin aranması ve gerçeği ortaya çıkaracak belgelere el konulmasını istemiꢀtir.

Baꢀvuran 11 Nisan 2001 tarihinde, yürütülen hazırlık soruꢀturması çerçevesinde

yakalanmıꢀ 12 Nisan 2001 tarihinde ise jandarma tarafından sorguya çekilmiꢀtir.

18 Nisan 2001 tarihinde hakim karꢀısına çıkan baꢀvuran hakkında, isnat edilen suçun

niteliği ve delillerin durumu dikkate alınarak tutuklu yargılama kararı verilmiꢀtir.

20 Nisan 2001’de baꢀvuranın avukatı tarafından tutuklu yargılama kararına karꢀı

yapılan itiraz reddedilmiꢀtir.

2 Temmuz 2001 tarihinde Cumhuriyet Savcılığı tarafından aralarında baꢀvuranın da

bulunduğu kırk iki kiꢀi, çıkar amaçlı suç örgütü oluꢀturmak, bu örgüte üye olmak ve yardım

etmek, kamu ihalelerinde adam kayırmak, komisyon almak ve yazılı belgelerde sahtekarlık

yapmakla suçlanmıꢀtır.

20 Temmuz 2001 tarihinde Đstanbul DGM, hakkındaki suçlamalar ile delillerin

durumunu dikkate alarak baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.

17 Ağustos ve 25 Ekim 2001 tarihlerinde baꢀvuranın avukatı müvekkilinin serbest

bırakılmasını talep etmiꢀtir.

Dava halen ulusal mahkemelerce görülmektedir.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 5§3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran AĐHS’nin 5§3. maddesini hatırlatarak, hemen bir hakim ya da yasayla

yetkili kılınmıꢀ diğer bir görevli önüne çıkarılmadığından ve makul bir süre içerisinde

yargılanmadığından ꢀikayetçi olmaktadır.

A. Gözaltı süresi

1. Kabuledilebilirlik hakkında

Hükümet AĐHM’den gözaltı süresine iliꢀkin ꢀikayeti, iç hukuk yollarının tüketilmediği

gerekçesiyle reddetmesini talep etmektedir. Hükümet’e göre baꢀvuran CMUK’un 128§4.

maddesine dayanarak serbest bırakılması için baꢀvuruda bulunmalıydı.

AĐHM daha önceden benzer bir itirazı Öcalan-Türkiye kararında ([GC], no: 46221/99,

12 Mayıs 2005) reddetmiꢀ olduğunu hatırlatır. AĐMH bu kararında, CMUK’un 128§4.

maddesi gereğince ulusal yargıç tarafından gözaltının yasallığı konusunda yapılan

incelemenin, AĐHS’nin 5§4. maddesinin gerektirdiklerine uygun olmadığına hükmetmiꢀtir.

AĐHM bu kararından ayrılmasını gerektirecek hiçbir neden bulamamıꢀtır.

Ayrıca baꢀvuran hakkında yapılan suçlamalar belli ölçüde ağır suçlamalar niteliği

taꢀımaktadır ve gözaltı süresi de ulusal yasalara uygundur. Bu koꢀullarda AĐHM, bu hususta

hakim önünde yapılacak bir itirazın, serbest bırakılmayla sonuçlanmaktan uzak olduğu

kanaatine varmıꢀtır (bkz., Öcalan kararı, § 70).

Dolayısıyla AĐHM Hükümet’in itirazını reddetmiꢀtir. Mahkeme bu ꢀikayetin

AĐHS’nin 35§3. maddesine göre açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve baꢀka hiçbir

kabuledilemezlik gerekçesiyle karꢀılaꢀılmadığını saptamıꢀtır. Sonuç olarak ꢀikayet

kabuledilebilir bulunmuꢀtur.

2. Esas hakkında

Hükümet baꢀvuranın gözaltı süresinin olayların meydana geldiği dönemde yürürlükte

olan ulusal yasarla uygun olduğunu belirtmektedir. Hükümet ayrıca 17 Ekim 2001 tarihinde

yapılan Anayasa değiꢀikliğinden bu yana gözaltı süresinin hiçbir durumda dört günü

aꢀmadığını eklemektedir.

AĐHM baꢀvuranın gözaltı süresinin 11 Nisan 2001 tarihinde yakalanmasıyla baꢀlayıp,

18 Nisan 2001 tarihinde hakim karꢀısına çıkarılıp hakkında tutuklu yargılama karar

vermesiyle sona erdiğini, dolayısıyla yedi güne sürdüğünü kaydeder.

AĐHM (Brogan ve diğerleri-Birleꢀik Krallık, s. 33, §62) davasında, hakim karꢀısına

çıkarılmadan geçen dört gün altı saatlik gözaltı süresinin, toplumun bütününü terörizmden

korumayı amaç edinse bile, AĐHS’nin 5§3. maddesinde belirlenen zaman sınırlarını aꢀtığı

yönünde hüküm getirdiğini hatırlatır.

Dolayısıyla AĐHM baꢀvuranın hakim önüne çıkarılmadan önce yedi gün boyunca

gözaltında tutulmasının gerekli olduğunun kabul edilemeyeceğine kanaat getirmiꢀtir.

Sonuç olarak AĐHS’nin 5§3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

B. Tutuklu yargılama süresi

AĐHM baꢀvuranın 18 Nisan 2001 tarihinde tutuklandığını kaydeder. Đstanbul DGM 20

Temmuz 2001 tarihli duruꢀmada baꢀvuranın tutuklu yargılanmasına karar vermiꢀ, baꢀvuranın

avukatı ise 17 Ağustos ve 25 Ekim 2001 tarihinde müvekkilinin serbest bırakılmasını talep

etmiꢀtir. Fakat dosyada yer alan unsurlardan, baꢀvurana bu tedbirin mi uygulandığı yoksa

serbest mi bırakıldığı, serbest bırakıldıysa da bunun hangi tarihte gerçekleꢀtiği

anlaꢀılmamaktadır. Bu itibarla AĐHM baꢀvuranın avukatından ilk kez 22 Ocak 2004 tarihinde

bu konuya açıklık getirmesi istemiꢀ fakat sözkonusu kiꢀi bu talebi yerine getirmemiꢀtir.

Baꢀvuranın avukatı, baꢀvurusunun kabuledilebilirliği ve esası hakkında 7 Temmuz 2004

tarihli görüꢀü ile 13 Mayıs 2005 tarihli ek görüꢀünde de bu konuda açıklama yapmamıꢀtır.

Baꢀvuranın açıklama yapmaması ve ꢀikayetini destekleyecek delil unsurları sunmamıꢀ

olması nedeniyle baꢀvuranın bu kısmının AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. fıkraları uyarınca

açıkça dayanaktan yoksun bulunup reddedilmesi gerektiğine karar vermiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

A. Tazminat

Baꢀvuran maruz kaldığı maddi ve manevi zarar için 50.000 (elli bin) Euro talep

etmektedir.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasında nedensellik bağı

bulamadığından bu talebi reddetmiꢀtir. Diğer yandan AĐHM baꢀvurana manevi tazminat

olarak 2.000 (iki bin) Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Masraf ve Harcamalar

Baꢀvuran, AĐHM ve yerel mahkemeler nezdinde yaptığı masraf ve harcamalar için

10.000 (on bin) Euro tazminat talebinde bulunmaktadır. Baꢀvuran bu harcama miktarını

kanıtlayıcı hiçbir belge sunmamıꢀtır.

Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM’nin bu konudaki içtihadına göre, baꢀvuranlar ancak yaptıkları masraf ve

harcamaların gerçekliğini, zorunluluğunu ve miktarının makul olduğunu ortaya koyduklarında

sözkonusu masraf ve harcamalar geri ödenebilir. Bu durumda AĐHM, elindeki unsurları ve

yukarıda belirtilen kriterleri gözönüne alarak, tüm masraflarla birlikte baꢀvurana 500 (beꢀ

yüz) Euro ödenmesinin makul olduğuna kanaat getirmiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz

oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun gözaltı süresine iliꢀkin olarak kabuledilebilir olduğuna, geri kalanının ise

kabuledilemez bulunduğuna;

2. AĐHS’nin 5§3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44§2. maddesi uyarınca, kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay

içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve

miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak, Savunmacı Devlet

tarafından baꢀvurana, manevi tazminat olarak 2.000 (iki bin) Euro, masraf ve

harcamalar için ise 500 (beꢀ yüz) Euro ödenmesine;

(b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

6. Adil tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. fıkralarına uygun olarak 20 Ekim 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.