COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ATAꢀ VE SEVEN – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 26893/02)

KARAR

STRAZBURG

16 Aralık 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, T.C. vatandaꢀları Mukadder Ataꢀ ile Süheyla Seven’in

(“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne, 14 Mart 2002 tarihinde, Đnsan Hakları

ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca,

Türkiye aleyhine yaptıkları 26893/02 sayılı baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından F. Karakaꢀ Doğan ve Eren Keskin tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

A. Baꢁvuranların yakalanması ve gözaltına alınması

Baꢀvuranlar, sırasıyla 1977 ve 1978 doğumlu olup Batman’da ikamet etmektedirler.

Baꢀvuranlar, 15 Eylül 1998’de, Diyarbakır kırsal alanında bulunan bir kontrol

noktasında, PKK terör örgütüne üye oldukları ꢀüphesiyle jandarma tarafından

yakalanmıꢀlardır. Yakalanmalarının ardından her iki baꢀvuran da Çınar Merkez Sağlık

Ocağı’na götürülmüꢀ ve tıbbi muayeneden geçmiꢀtir. Doktor raporuna göre, baꢀvuranların

vücudunda herhangi bir kötü muamele izine rastlanmamıꢀtır. Doktor, baꢀvuranların cinsel

iliꢀkiye girdiklerine dair herhangi bir belirti bulunmadığını kaydetmiꢀtir. Baꢀvuranlar, daha

sonra Diyarbakır’daki Çınar Jandarma Karakolu’na götürülerek gözaltına alınmıꢀlardır.

Baꢀvuranlar, jandarma karakolundaki gözaltı sırasında gözlerinin bağlandığını, tehdit

edildiklerini, hakarete uğradıklarını, çırılçıplak soyulduklarını, kendilerine elektrik ꢀoku

verildiğini, dövüldüklerini ve kollarından asıldıklarını iddia etmiꢀlerdir. Jandarmalar, anal ve

vajinal bölgelerine cop sokarak baꢀvuranlara tecavüz etmiꢀlerdir.

18 Eylül 1998’de, baꢀvuranlar jandarma tarafından sorgulanmıꢀtır. Baꢀvuranlar,

PKK’ya katılmak üzere olduklarını belirtmiꢀ ve örgütle olan bağlantılarına iliꢀkin ayrıntılı

bilgi vermiꢀlerdir.

19 Eylül 1998’de, baꢀvuranlar, bir adli tıp uzmanı tarafından yeniden muayene edilmiꢀ

ve vücutlarında herhangi bir kötü muamele izine rastlanmamıꢀtır. Doktor raporunda,

baꢀvuranların cinsel iliꢀkiye girmedikleri kaydedilmiꢀtir.

21 Eylül 1998’de, baꢀvuranlar yeniden Çınar Merkez Sağlık Ocağı’na götürülmüꢀ ve

bir adli tıp uzmanı tarafından muayene edilmiꢀtir. Doktor, birinci baꢀvuran Mukadder Ataꢀ’ın

vücudunda kötü muameleye maruz kaldığı veya cinsel iliꢀkiye girdiğine dair herhangi bir

belirtiye rastlamamıꢀtır. Doktor raporunda, ikinci baꢀvuran Süheyla Seven ile ilgili olarak,

yapılan vajinal ve anal muayene sonrasında, baꢀvuranın vücudunda herhangi bir kötü

muamele izine rastlanmadığı ve söz konusu kiꢀinin cinsel iliꢀkiye girmediği kaydedilmiꢀtir.

21 Eylül 1998’de, baꢀvuranlar sırasıyla Çınar Cumhuriyet Savcısı ile Çınar Sulh

Hukuk Mahkemesi hakimi huzuruna çıkartılmıꢀlardır. Baꢀvuranlar, Cumhuriyet Savcısı

önünde, PKK ile olan bağlantılarıyla ilgili olarak daha önce jandarmaya detaylı bilgi

1

verdiklerini ifade etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, jandarmaya vermiꢀ oldukları ifadelerin doğru

olduğunu ve herhangi bir kötü muamele veya baskıya maruz kalmadıklarını kaydetmiꢀlerdir.

Ancak, aynı gün hakim tarafından yapılan sorgulama sırasında, baꢀvuranlar,

aleyhlerindeki suçlamaları reddetmiꢀ, jandarmaların kendilerine iꢀkence yaptıklarını ve

okumadıkları bazı ifadeleri imzalamaya zorlandıklarını iddia etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar,

Cumhuriyet Savcısı huzurunda vermiꢀ oldukları ifadeler kendilerine okunduğunda, söz

konusu ifadelerin doğruluğunu kabul etmiꢀlerdir. Bunun üzerine, hakim baꢀvuranların

tutuklanmasına karar vermiꢀtir.

B. Sanık jandarmalar aleyhinde yapılan kovuꢁturma

12 ꢁubat 1999’da, baꢀvuranların avukatı Eren Keskin, baꢀvuranların Çınar Jandarma

Karakolu’ndaki gözaltı sırasında çeꢀitli iꢀkencelere maruz bırakıldıklarını iddia ederek,

Diyarbakır Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na sunulmak üzere, Đstanbul Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na

suç duyurusunda bulunmuꢀtur. Eren Keskin, baꢀvuranların dövüldüğünü, elektrik ꢀokuna

maruz bırakıldıklarını, çırılçıplak soyulduklarını, vajinal ve anal bölgelerine cop sokularak

tecavüze uğradıklarını iddia etmiꢀtir. Avukat, adli makamlardan baꢀvuranlar ile baꢀvuranları

sorgulayan memur ve amirlerin ifadelerinin alınmasını talep etmiꢀtir. Avukat, ayrıca,

baꢀvuranların ilk olarak fiziksel muayene için Batman Devlet Hastanesi’ne, daha sonra ise

tecavüz iddiasının kanıtlanmasına yardımcı olması için iꢀkencenin psikolojik etkilerinin

belirlenmesi amacıyla Đstanbul Çapa Tıp Fakültesi’ndeki psikolojik travma merkezine

götürülmelerini talep etmiꢀtir. Avukat, son olarak, baꢀvuranlara iꢀkence yapan kiꢀiler

aleyhinde savcılık tarafından cezai kovuꢀturma baꢀlatılmasını talep etmiꢀtir.

25 Mart 1999’da, Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı, kamu görevlilerinin ve/veya

memurların Memurların Yargılanması Hakkındaki Kanun uyarınca kovuꢀturulduklarını

hatırlatarak yetkisinin bulunmadığını belirtmiꢀ ve baꢀvuranlara iꢀkence yaptığı iddia edilen

jandarmaları kovuꢀturmak için izin talep etmek üzere dava dosyasını Diyarbakır Valiliği Đl

Đdare Kurulu’na göndermiꢀtir.

19 Ağustos 1999’da, vali yardımcısı ile diğer altı memurdan oluꢀan Diyarbakır

Valiliği Đl Đdare Kurulu, jandarmalar aleyhinde cezai kovuꢀturma baꢀlatmak için yeterli delil

bulunmadığına karar vermiꢀ ve sonuç olarak sanıkların “men-i muhakemelerine” karar

vermiꢀtir. Karar, incelenmek üzere Danıꢀtay’a gönderilmiꢀtir.

21 Aralık 2000’de, ꢀartlı salıverilmeye iliꢀkin 4616 sayılı Kanun yürürlüğe girmiꢀtir.

Bu kanun, 23 Nisan 1999 tarihine kadar iꢀlenen ve verilen cezanın azami on yılı aꢀmadığı

suçlardan dolayı ꢀartla salıverilmeye, dava ve cezaların ertelenmesine hükmetmektedir. 4616

sayılı Kanun’un 5 (a) maddesinde, diğer hususlar meyanında, eski Ceza Kanunu’nun 243.

maddesinde yer alan suçlara verilen cezaların ertelenemeyeceği belirtilmiꢀtir.

18 Ekim 2001’de, Danıꢀtay, jandarmalar tarafından iꢀlendiği iddia edilen suçların

Ceza Kanunu’nun 245. maddesi kapsamına girdiği sonucuna varmıꢀtır. Bu nedenle, Danıꢀtay,

4616 sayılı kanunun 1/4 maddesi uyarınca, jandarmalar aleyhindeki cezai kovuꢀturmanın

ertelenmesine ve beꢀ yıllık süre içerisinde sanıklar tarafından aynı veya daha ciddi nitelikte

bir suçun iꢀlenmemesi halinde kovuꢀturmanın sonlandırılmasına karar vermiꢀtir.

C. Baꢁvuranlar aleyhindeki cezai kovuꢁturma

2

6 Ekim 1998’de, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, Ceza

Kanunu’nun 168/2 maddesi uyarınca PKK’ya üye oldukları gerekçesiyle baꢀvuranlar

aleyhinde dava açmıꢀtır.

20 Mayıs 1999 tarihli duruꢀmada, her iki baꢀvuran da aleyhlerindeki suçlamaları

reddetmiꢀ ve jandarma gözetiminde bulundukları sırada iꢀkenceye maruz bırakıldıklarını iddia

etmiꢀlerdir. Đkinci baꢀvuran, ayrıca, jandarmalar tarafından tecavüze uğradığını iddia etmiꢀtir.

Jandarma karakolunda ve Cumhuriyet Savcısı huzurunda vermiꢀ oldukları ifadeler kendilerine

sorulduğunda, baꢀvuranlar, jandarmaların iꢀkencesinden kaçmak için aleyhlerindeki bütün

suçlamaları kabul ettiklerini, jandarma karakolunda vermiꢀ oldukları ifadeleri reddederlerse

iꢀkence göreceklerine dair jandarmaların kendilerini tehdit ettiklerini, bu yüzden de

Cumhuriyet Savcısı’nın huzurunda özgürce konuꢀamadıklarını ifade etmiꢀlerdir. Mahkeme,

baꢀvuranların serbest bırakılmasına karar vermiꢀtir.

9 Eylül 1999’da, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranların PKK’ya

katılmadan önce yakalandıklarını ve örgütün eylemlerine karıꢀtıklarına dair herhangi bir kanıt

bulunmadığını tespit etmiꢀ ve beraatlarına karar vermiꢀtir. Herhangi bir itirazda

bulunulmadığı için, bu karar 22 Aralık 1999’da kesinleꢀmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, jandarma gözetiminde bulundukları sırada tecavüz dahil çeꢀitli

iꢀkencelere maruz bırakıldıkları ve suçluların cezalarını çekmeleri için yerel makamlar

tarafından etkili bir soruꢀturma yapılmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlar ve bu ꢀikayetlerini

AĐHS’nin 3. ve 13. maddelerine dayandırmıꢀlardır.

AĐHM, bu ꢀikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 3. maddesi bakımından incelenmesi

gerektiği kanaatindedir.

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca, baꢀvuranların mevcut iç hukuk yollarını

tüketmediklerini iddia etmiꢀtir. Hükümet, bu bağlamda, baꢀvuranların iddia ettikleri zararı

telafi edebilecek medeni ve idari hukuk yollarından yararlanmadıklarını ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, daha önceki benzer davalarda Hükümet’in ön itirazlarını inceleyip reddettiğini

hatırlatır (Karayiğit / Türkiye, no. 63181/00). AĐHM, söz konusu davada, yukarıda bahsedilen

davadaki tespitlerinden ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı

kanaatindedir. Bu nedenle, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder.

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

A. Esas

1. Tarafların ifadeleri

3

Baꢀvuranlar, PKK ile olan bağlantılarını itiraf etmeleri için Çınar Jandarma Karakolu’nda

görevli jandarmalar tarafından tecavüz dahil çeꢀitli iꢀkencelere maruz bırakıldıklarını iddia

etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, jandarmalar tarafından okumalarına izin verilmeyen itiraf

cümlelerini imzalamaya zorlanmıꢀlardır. Ayrıca, üç kere tıbbi muayeneden geçmelerine

rağmen, bütün raporlarda, cinsel iliꢀkiye girmedikleri ve vücutlarında herhangi bir kötü

muamele izine rastlanmadığı belirtilmiꢀtir. Bu raporlar, jandarma açısından cezai mesuliyeti

engellemek amacıyla uygun bir biçimde yazılmıꢀ ve tuhaf olarak raporların hiçbiri muayeneyi

yapan doktorun adını belirtmemiꢀtir. Son olarak, ulusal makamlar, etkili bir soruꢀturma

yürütmeyerek iꢀkence iddialarını görmezden gelmiꢀler ve jandarmanın adaletten kaçmasına

göz yummuꢀlardır.

Hükümet, baꢀvuranların iddialarının asılsız olduğunu belirtmiꢀtir. Baꢀvuranların üç

sağlık muayenesinden geçtiğini ve raporlarda kötü muamele veya cinsel birleꢀme belirtisi

olmadığının kaydedildiğini ifade etmiꢀtir. Buna göre, baꢀvuranların iddialarını destekler

nitelikte delillerin olmaması nedeniyle soruꢀturma makamlarının jandarma hakkındaki

takibata son vermesi anlaꢀılabilirdir. Hükümet, ayrıca, baꢀvuranların, güvenlik güçleri

tarafından iꢀkenceye maruz kaldıklarını kanıtlar nitelikte somut deliller gösteremediklerini

ileri sürmüꢀtür.

2. Genel Đlkeler

AĐHM, 3. maddenin, AĐHS’nin istisnaya izin verilmeyen en temel hükümlerinden biri

olduğunu yinelemiꢀtir. Ayrıca, bu madde, Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan demokratik

toplumların temel değerlerinden birini muhafaza etmektedir. Bireylerin korunması için bir

araç olarak AĐHS’nin amaç ve hedefi, 2. maddenin, sağladığı güvenceleri, uygulanabilir ve

etkili kılmak amacıyla yorumlanmasını ve uygulanmasını da gerektirir (bkz., Avꢀar – Türkiye,

no. 25657/94).

Mahkeme, sağlık durumu iyi bir ꢀekilde gözaltına alınan bir bireyin serbest

bırakıldığında çeꢀitli darp ve cebir izleri taꢀıması durumunda, Devletin bu izlerin nedenine

iliꢀkin makul bir açıklama getirmek ve mağdurların iddialarını -hele bir de bu iddialar tıbbi

raporlarla desteklenmiꢀse- çürüten kanıtlar ileri sürmek yükümlülüğü taꢀıdığını tekrarlar

(bkz., Çolak ve Filizer – Türkiye, no. 32578/96 ve no. 32579/96, 8 Ocak 2004; Selmouni-

Fransa [BD], no.25803/94; 18 Aralık 1996 tarihli Aksoy-Türkiye kararı; 4 Aralık 1995 tarihli

Ribitsch-Avusturya kararı).

Mahkeme, görevinin ikincil niteliklerine karꢀı duyarlıdır ve belli bir davanın

koꢀullarında kaçınılmaz olmadığı durumlarda olayın birinci derece mercii rolünü üstlenmede

dikkatli olması gerektiğini kabul eder (bkz., diğer kararların yanı sıra, McKerr – Đngiltere, no.

28883/95, 4 Nisan 2000). AĐHS’nin 3. Maddesi kapsamında öne sürülen iddialar için,

AĐHM’nin özellikle etraflı bir inceleme yapması gereklidir (bkz. Ülkü Ekinci – Türkiye, no.

27602/95) ve AĐHM bunu tarafların sunduğu tüm bilgi ve belgeleri temel alarak

gerçekleꢀtirecektir.

AĐHM, delilleri değerlendirmek maksadıyla ‘her türlü makul ꢀüpheden uzak’ delil

ölçütüne baꢀvurmaktadır (bkz., Orhan – Türkiye, no. 25656/94, 18 Haziran 2002; yukarıda

anılan Avꢀar). Bununla birlikte, böyle bir delil, yeterli derecede kuvvetli, belirli ve tutarlı bir

göstergeler demetinden yahut çürütülemeyen karineler demetinden de doğabilmektedir (bkz.,

yukarıda anılan Ülkü Ekinci).

4

Ayrıca, gözaltında bulunan kiꢀilerin durumunda olduğu gibi, söz konusu olayların,

tamamen veya büyük ölçüde yetkililerin bilgisi dahilinde olması halinde, tutukluluk sırasında

oluꢀan yaralanmalara iliꢀkin olarak kuvvetli fiili karineler ortaya çıkacaktır. Tatmin ve ikna

edici bir açıklama getirme yönündeki ispat yükümlülüğü Hükümete aittir (bkz., Salman –

Türkiye [BD], no. 21986/93).

Bu bağlamda, AĐHM, bir kiꢀinin 3. maddeye aykırı olarak polis veya benzer devlet

görevlileri tarafından ciddi bir kötü muameleye tâbi tutulduğu yönünde savunulabilir bir iddia

ortaya attığı durumlarda, söz konusu hükmün, AĐHS’nin 1. maddesinde yer alan devletin

“kendi yetki alanı içinde bulunan herkese AĐHS’de yer alan hak ve özgürlükleri tanıması”

genel yükümlülüğüyle birlikte okunduğunda, etkili bir resmi soruꢀturma yapılması

gerekliliğini içerdiğini hatırlatır. Soruꢀturma, sorumluların belirlenmesi ve cezalandırılmasını

sağlar nitelikte olmalıdır. Aksi durumda, temel önemine rağmen, iꢀkence ve insanlık dıꢀı ve

onur kırıcı muamele ve cezaya iliꢀkin genel kanuni yasak, uygulamada etkisiz olur ve bazı

durumlarda Devlet görevlilerinin fiili masuniyet yoluyla kontrolü altındaki kiꢀilerin haklarını

istismar etmeleri mümkün olurdu (bkz., Assenov ve Diğerleri – Bulgaristan, 28 Ekim 1998

tarihli karar).

3. Yukarıda belirtilen ilkelerin somut dava olaylarına uygulanması

a) Baꢁvuranların maruz kaldığı iddia edilen kötü muamele

Somut davada, AĐHM, baꢀvuranların, ikisi gözaltından sonra olmak üzere, 15 Eylül

1998, 19 Eylül 1998 ve 21 Eylül 1998 tarihlerinde üç sağlık muayenesinden geçtiklerini

kaydetmiꢀtir. Sağlık raporlarında, baꢀvuranların bedenlerinde kötü muamele belirtisi olmadığı

ve cinsel iliꢀki yaꢀadıklarına dair bir gösterge olmadığı ifade edilmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, bu raporların güvenlik güçleri tarafından düzenlendiğini ve dolayısıyla

gerçeği yansıtmadığını iddia etmelerine rağmen raporda yer alan bulgulara itiraz etmek için

herhangi bir giriꢀimde bulunmamıꢀlardır. Baꢀvuranların yasal temsilcisi Eren Keskin’in, iddia

konusu iꢀkencenin ve bilhassa cinsel tecavüzün fiziksel ve psikolojik etkilerinin belirlenmesi

amacıyla yetkililerden baꢀvuranları ek sağlık muayenesi için hastaneye göndermeleri

talebinde bulunmuꢀ olduğu doğrudur. Ancak, yetkililer tarafından sergilenen atalet karꢀısında,

baꢀvuranların avukatı, baꢀvuranların serbest kalmasını müteakip onların bir sağlık kliniği veya

bir hastaneden baꢀka bir sağlık raporu temin etmelerine yardımcı olabilirdi (bkz., örnek

olarak, yukarıda anılan Aksoy). Cinsel tecavüzün mağdur üzerinde diğer fiziksel ve ruhsal

ꢀiddet türlerinde olduğu kadar çabuk sürede iyileꢀmeyen derin psikolojik yaralar bırakması

göz önüne alındığında, bahse konu rapor AĐHM önünde görülen yargılama zarfında dahi

temin edilip mahkemeye sunulabilirdi (bkz., Aydın – Türkiye, 25 Eylül 1997). Ek olarak,

baꢀvuranlar veya temsilcileri, iddialarını desteklemek amacıyla bağımsız tanık ifadesi

sunmamıꢀlardır.

Tarafların söz konusu olaylara iliꢀkin çeliꢀkili ifadeleri ıꢀığında ve bilhassa

baꢀvuranların gördüğü iddia edilen kötü muameleye iliꢀkin olarak herhangi bir belirti

olmaması dikkate alınarak, AĐHM, baꢀvuranların, kötü muamele iddialarını kanıtlamak için

yeterli delil göstermediklerini değerlendirmiꢀtir. AĐHM, dolayısıyla, baꢀvuranların gördükleri

iddia edilen muamele sonucu AĐHS’nin 3. maddesinin esas yönünden ihlal edildiği kararını

gerekli ispat ölçütü uyarınca vermesi için dava dosyasındaki delillerin yeterli olmadığı

kararını vermiꢀtir.

b) Etkili bir soruꢁturma yürütülmediği iddiası

5

AĐHM, baꢀvuranların güvenlik güçleri tarafından iꢀkence ve cinsel tecavüze maruz

kaldıkları yönündeki ꢀikayetlerini müteakip, Diyarbakır Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nın

yetkisizlik kararı verdiğini ve baꢀvuranlara iꢀkence yaptığı iddia edilen jandarmaları

yargılama izni almak için dava dosyasını Diyarbakır Đl Đdare Kurulu’na gönderdiğini

kaydetmiꢀtir. Diyarbakır Đl Đdare Kurulu, jandarmalar hakkında cezai kovuꢀturma baꢀlatmak

için yeterli delilin olmadığını tespit etmiꢀ ve sonuç olarak “takipsizlik” kararı vermiꢀtir.

Bu bağlamda, AĐHM, güvenlik güçlerine yöneltilen benzer iddialara iliꢀkin

soruꢀturmalardan sorumlu Đl Đdare Kurulu gibi kuruluꢀların, hiyerarꢀik olarak, soruꢀturma

altında olan güvenlik güçleriyle iliꢀkili idareci konumundaki valiye bağlı devlet

memurlarından oluꢀması nedeniyle bağımsız olarak kabul edilemeyeceği ꢀeklindeki Türkiye

aleyhindeki geçmiꢀ davardaki görüꢀünü yinelemiꢀtir (bkz., diğer kararların yanı sıra, Đpek –

Türkiye, no. 25764/94, 17 ꢁubat 2004). AĐHM, somut dava koꢀullarında, söz konusu

kurumun, Çınar Jandarma Karakolu’nda baꢀvuranları sorguya çekmiꢀ olan jandarmaları

sorgulamayarak güvenlik güçlerine iliꢀkin kabul edilemez derecede bir ihmal sergilemesinin

ve jandarmalar tarafından iꢀlenen korkunç bir suç iddiasına rağmen anlamlı bir soruꢀturma

yürütmeden bir sonuca varmasının, geçmiꢀ kararlarını doğruladığını değerlendirmiꢀtir.

Ayrıca, görüꢀ için davanın doğrudan Danıꢀtay’a iletilmesini müteakip, söz konusu

kurum 4616 sayılı Kanun’a dayanarak jandarmalar hakkındaki cezai kovuꢀturmayı

durdurmuꢀtur. Söz konusu kanuna uygun olarak, kovuꢀturmaya, beꢀ yıllık süre içerisinde

sanıklar tarafından aynı veya daha ciddi nitelikte bir suçun iꢀlenmemesi halinde son

verilecektir.

AĐHM, AĐHS’de ortaya konan hakların teorik ve aldatıcı değil; uygulanabilir ve etkili

olduğunu yineler. Dolayısıyla, bu davadakine benzer soruꢀturmalar, bir cinayetin iꢀlendiği

durumlarda, olayların tespitini ve sorumluların teꢀhisi ve cezalandırılmalarını sağlamalıdır.

Ancak, somut davada, söz konusu yargılama, jandarmalar tarafından iꢀlendiği iddia edilen

suçun Ceza Kanunu’nun 245. maddesi kapsamı dahilinde kötü muamele olarak

sınıflandırılması ve 4616 sayılı Kanun uyarınca haklarındaki cezai kovuꢀturmanın ertelenmesi

nedeniyle somut bir sonuç vermemiꢀtir. Dolayısıyla, söz konusu kanunun somut davaya

uygulanması, ꢀiddet eylemlerinin sözde failleri açısından, aleyhlerindeki delillere

bakılmaksızın, fiili masuniyet yaratmıꢀtır (üzerinde gerekli değiꢀiklikler yapıldıktan sonra,

Batı ve Diğerleri – Türkiye, no. 33097/96 ve 57834/00; yukarıda anılan Abdülsamet Yaman).

Sonuç olarak, AĐHM, baꢀvuranların davasında uygulandığı gibi, ceza hukuk

sisteminin, katı olmaktan çok uzak olduğunun ve baꢀvuranların ꢀikayet konusuna benzer

yasadıꢀı eylemlerin etkili biçimde önlenmesini güvence altına alabilecek caydırıcı etkisi

olmadığının ortaya konduğunu değerlendirmiꢀtir (bkz., üzerinde gerekli değiꢀiklikler

yapıldıktan sonra, Okkalı – Türkiye, no. 52067/99).

Yukarıda belirtilen hususların ıꢀığında ve yetkililerin jandarmalar hakkında onların

sorumluluğunun tespitini ve mahkumiyet halinde muhtemelen cezalandırılmalarını sağlayacak

cezai kovuꢀturmayı takip etmemeleri karꢀısında, AĐHM, yukarıda sözü geçen yargılamanın,

AĐHS’nin 3. maddesinin usule iliꢀkin gereklerini karꢀılayacak ölçüde kapsamlı ve etkili olarak

tanımlanamayacağı görüꢀündedir.

II. ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS ĐHLALLERĐ

6

Son olarak, baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6. ve 14. maddelerinin ihlal edildiği konusunda

ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Bu bağlamda, ꢀikayetlerine yönelik soruꢀturma yürüten yetkililerin

bağımsız ve tarafsız olmadıklarını ve etnik kökenlerine dayalı olarak ayrımcılık yaptıklarını

iddia etmiꢀlerdir.

Hükümet bu iddialara karꢀı çıkmıꢀtır.

AĐHM tarafından kendisine sunulan delillere iliꢀkin yürütülen inceleme söz konusu

hükümlerin ihlalini ortaya koymamaktadır. AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragrafları uyarınca baꢀvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve

kabuledilemez ilan edilmesi gerektiği kararını vermiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranlar 5.000 Euro maddi tazminat ve 20.000 Euro manevi tazminat talebinde

bulunmuꢀlardır.

Hükümet, talep edilen miktarların aꢀırı olduğunu ve bu baꢀlık altında hükmedilecek

tazminatın haksız iktisaba yol açacağını ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı

görmemiꢀ ve bu nedenle bu talebi reddetmiꢀtir. Ancak, ihlal tespitini göz önünde

bulundurarak ve hakkaniyet temelinde karar vererek baꢀvuranların her birine 5.000 Euro

manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar, ayrıca, AĐHM’de yapılan yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık

(avukatlık ücreti karꢀılığı 3.800 Euro ve çeviri, posta ve kırtasiye masrafları karꢀılığı 2.000

Euro olmak üzere) 5.800 Euro talep etmiꢀlerdir. Bu bağlamda, yasal temsilcileriyle

imzalanmıꢀ ve baꢀvurularının AĐHM önünde sunulması karꢀılığı 6.100 Yeni Türk Lirası

(yaklaꢀık 3.800 Euro) öngören bir sözleꢀme ve posta makbuzlarının fotokopilerini

sunmuꢀlardır.

AĐHM, talep edilen miktarın gerekçeli olmadığını veya zorunlu olarak ve gerçekten

yapılmadığını ileri sürmüꢀtür.

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme

masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı

durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu

bilgileri ve yukarıda belirtilen kriterleri göz önünde tutan Mahkeme, AĐHM’de yapılan

yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık 3.000 Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

7

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca olan ꢀikayetin kabuledilebilir; baꢀvurunun kalanının

kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin esas yönünden ihlal edilmediğine;

3. AĐHS’nin 3. maddesinin usul yönünden ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere

Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranlara aꢀağıdaki tazminat miktarlarının

ödenmesine;

(i) manevi tazminat olarak baꢀvuranların her birine 5.000 Euro (beꢀ bin Euro) ile

birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;

(ii) yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık baꢀvuranlara 3.000 Euro (üç bin Euro)

ile birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;

b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. paragrafları gereğince 16 Aralık 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Sally Dollé

Zabıt Katibi

Françoise Tulkens

Baꢀkan

8