COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ATICI – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 19735/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

10 Mayıs 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup, ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, Hüseyin Atıcı adlı Türk vatandaꢀının (“baꢀvuran”), Đnsan Haklarının ve

Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. Maddesi uyarınca,

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 17.05.2002

tarihinde yapmıꢀ olduğu 19735/02 no’lu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Đstanbul Barosuna bağlı avukat G. Tuncer tarafından temsil edilmektedir.

AĐHM, 20.06.2005 tarihinde baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye ve AĐHS’nin 29 § 3.

Maddesi’ni uygulayarak, baꢀvurunun kabuledilebilirliğiyle esaslarını beraber incelemeye

karar vermiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN AYRINTILARI

1970 doğumlu baꢀvuran Đstanbul’da ikamet etmektedir.

1. Tutuklu yargılanma süresi

Baꢀvuran, 16.10.1992 tarihinde, yasadıꢀı Dev-Sol (Devrimci Sol) örgütüne üye olduğu

ꢀüphesiyle polis memurlarınca yakalanıp, gözaltına alınmıꢀtır.

Tetkik hakimi, 26.10.1992 tarihinde, gözaltında bulunan baꢀvuranın tutuklanıp, Gebze

Cezaevi’ne gönderilmesini emretmiꢀtir.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı, 08.01.1993 tarihinde, baꢀvuran

ve diğer 16 sanık hakkında bir iddianame hazırlamıꢀ, bu kiꢀileri yasadıꢀı, silahlı örgüt üyesi

olmakla ve devletin anayasal düzenini yıkıcı eylemlere katılmakla suçlamıꢀtır. Cumhuriyet

Savcısı Türk Ceza Kanunu’nun 146 § 1. Maddesi uyarınca baꢀvuranın idam cezasıyla

cezalandırılmasını istemiꢀtir.

Baꢀvuran 11.12.2002 tarihinde tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıꢀtır.

2004 yılında yapılan anayasal düzenlemenin ardından, Devlet Güvenlik Mahkemeleri

kaldırılmıꢀ, baꢀvuranın davası Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne nakledilmiꢀtir. Đstanbul Ağır

Ceza Mahkemesi 02.05.2005 tarihinde baꢀvuranı suçlu bulmuꢀ, ömür boyu hapis cezasına

çarptırmıꢀtır. Yargıtay bu kararı bozmuꢀtur. Dava Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne havale

edilmiꢀtir ve burada askıda bulunmaktadır.

2. Baꢀvuranın üstünün arandığı ve hücre hapsi verildiği iddiaları

Baꢀvuran Gebze Cezaevi’nde tutulmuꢀtur. Bazı sağlık sorunları olmuꢀ, ameliyatlar

geçirmiꢀtir. Bu yönde tıbbi raporlar sunmuꢀtur.

Baꢀvuran 27.07.2001 tarihinde Kandıra/Kocaeli F Tipi Cezaevi’ne nakledilmiꢀtir.

Cezaevine geldiğinde, güvenlik güçleri ve gardiyanların, baꢀvuranı, tüm giysileri çıkartılarak

anal yoklamayla da dahil olmak üzere aradıkları iddia edilmiꢀtir. Baꢀvuran durumu Kandıra

Cumhuriyet Savcısı’na ꢀikayet etmiꢀtir.

02.08.2001 tarihinde rutin tıbbi kontrolden geçmek üzere hastaneye götürülecekken,

baꢀvuranın, zorla, yine, anal ve oral yoklamadan geçtiği iddia edilmiꢀtir. Baꢀvuran, onur kırıcı

olduğunu düꢀündüğü için aramaya direnmiꢀtir. Bunun ardından güvenlik güçleri baꢀvuranın

aranmaya itiraz ettiğini, bu nedenle hastaneye götürülmediğini belirten bir zabıt

1

düzenlemiꢀlerdir. Baꢀvuran bu muameleyle ilgili olarak Kandıra Cumhuriyet Savcısı’na

ꢀikayette bulunmuꢀtur.

Baꢀvuranın avukatı, 16.08.2001 tarihinde, 02.08.2001 tarihli olaya iliꢀkin olarak Ceza ve

Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü’ne ꢀikayette bulunmuꢀtur. Avukat müvekkilinin onur kırıcı

bir aramaya maruz tutulduğunu, tıbbi muayene için hastaneye götürülmediğini belirtmiꢀtir.

Gördüğü muameleden ve nakil ve aramayla ilgili sorunlardan uzaklaꢀmak için, baꢀvuranın

Đstanbul Bayrampaꢀa Cezaevi’ne nakledilmesini talep etmiꢀtir.

Genel Müdürlük, 04.10.2001 tarihli yazısında, bu ꢀikayetin içeriğine itiraz etmiꢀtir.

Baꢀvuranın hem Kandıra/Kocaeli F Tipi Cezaevi’nin revirinde tıbbi muayeneden geçtiğini

hem de 06.08.2001 tarihinde Kocaeli Devlet Hastanesi’ne götürüldüğünü belirtmiꢀtir. Cezaevi

yetkililerinin baꢀvuranın bir sonraki tıbbi muayenesini ayarlamak için bir hastaneyle

yazıꢀmalar yaptığını eklemiꢀtir. Son olarak, baꢀvuranın gerekli olduğu takdirde Đstanbul’daki

hastaneye getirilip götürülebileceği için cezaevi değiꢀikliğinin gereksiz olduğunu öne

sürmüꢀtür.

Baꢀvuranın avukatı 13.02.2002 tarihinde, Kocaeli Ceza Mahkemesi’ne bir ꢀikayet

dilekçesi sunmuꢀtur. Müvekkilinin 07.02.2002 tarihinde yapılan arama sırasında onur kırıcı

muameleye maruz kaldığını, buna direndiği için de hücre hapsinde tutulduğunu ifade etmiꢀtir.

Ayrıca müvekkilinin, iki kiꢀiyle paylaꢀtığı odasına geri götürülmesini veya avluda diğerleriyle

karıꢀabileceği baꢀka bir odaya nakledilmesini talep etmiꢀtir.

Kocaeli Ceza Mahkemesi, 27.02.2002 tarihinde bu talebi reddetmiꢀtir. Oda Seçici

Kurulu’nun, baꢀvuranı, cezaevi avlusunun bir kısmını iki kiꢀiyle paylaꢀabileceği bir odaya

yerleꢀtirdiğine karar vermiꢀtir. Cezaevi yetkililerinin yaptıkları muameleye iliꢀkin ꢀikayet

Cumhuriyet Savcısı’nın değerlendirmesine bırakılmıꢀtır.

Cumhuriyet Savcısı, 26.04.2002 tarihinde, 27.07.2001 tarihli olaylara iliꢀkin olarak,

Kandıra/Kocaeli F Tipi Cezaevi’nin gardiyanları aleyhinde takibat açılmaması gerektiğine

karar vermiꢀtir. Takibat açılmaması kararında, Cumhuriyet Savcısı, Gebze Cezaevi’nden F

Tipi Cezaevi’ne nakledilmeye direndikleri için, (baꢀvuran da dahil) mahkumları zapt etmek

amacıyla güvenlik güçlerinin zor kullanmaya mecbur kaldıklarını belirtmiꢀtir. F Tipi

Cezaevi’ne vardıktan sonra, mahkumlar, doktor tarafından muayene edilmiꢀ, doktor tıbbi

rapor düzenlemiꢀtir. Dolayısıyla Cumhuriyet Savcısı askerler ya da gardiyanlar hakkında

takibat baꢀlatılması için somut bir delil bulunmadığı kanısındadır.

Baꢀvuranın avukatı 20.05.2002 tarihinde, Cumhuriyet Savcısı’nın 26.04.2002 tarihli

kararına Kocaeli Ağır Ceza Mahkemesi’nde itiraz etmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı’nın yeterli bir

ön soruꢀturma yapmadan, takibat açmamaya karar verdiğini belirtmiꢀtir. Ulusal hukuka göre,

güvenlik güçlerinin ya da cezaevi görevlilerinin kötü muamele iddialarından sorumlu

olabileceklerini gösteren yeterli delilin bulunduğu durumlarda, Cumhuriyet Savcılarının, cezai

takibat baꢀlatmalarının zorunlu olduğunu savunmuꢀtur.

Baꢀvuran, 04.12.2002 tarihinde, Gebze Özel Tip Cezaevi’ne nakledilmiꢀtir. Bu

cezaevinden 11.12.2002 tarihinde salıverilmiꢀtir.

Kandıra/Kocaeli F Tipi Cezaevi Müdürü, 02.09.2005 tarihli yazıda, Kocaeli Cumhuriyet

Savcısı’na, baꢀvuranın 07.02.2002 ile 15.05.2002 tarihleri arasında tek odada tutulduğunu,

ancak bunun disiplin cezası amaçlı olmadığını bildirmiꢀtir. Baꢀvuranın avluyu diğer

tutuklularla paylaꢀtığını belirtmiꢀtir. Cezaevi müdürü, baꢀvuranın örgütten arkadaꢀlarıyla ters

düꢀtüğü ve bu yüzden odayı paylaꢀacak kimse kalmadığı için baꢀka bir cezaevine

gönderilmesini tavsiye eden psiko-sosyal hizmet birimlerinin hazırladığı rapora dayanmıꢀtır.

Baꢀvuran yazıda bahsi geçen “tek oda”nın, avluyu baꢀkalarıyla paylaꢀamadığı bir hücre

olduğunu öne sürmüꢀtür.

2

HUKUKA ĐLĐꢁKĐN

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 3. Maddesi uyarınca, cezaevleri arasında ve cezaevinden hastaneye

nakli sırasında, tüm giysileri çıkarttırılarak arandığından, anal yoldan yoklandığından ve

bunun insanlık dıꢀı ve onur kırıcı muameleye eꢀdeğer olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca

bu tedbirleri reddettiği için hücre hapsiyle cezalandırıldığını ve bunun hem fiziksel hem de

ruhsal durumunun bozulmasına yol açtığını iddia etmiꢀtir. AĐHS’nin 3. Maddesi aꢀağıdaki

gibidir:

“Hiç kimse iꢀkenceye, insanlık dıꢀı ya da onur kırıcı ceza veya iꢀlemlere tabi tutulamaz.”

A. Kabuledilebilirliğine iliꢀkin

Hükümet, baꢀvuranın, AĐHS’nin 35 § 1. Maddesi’nin gerektirdiği gibi iç hukuk yollarını

tüketmediğini belirtmiꢀtir. Bu bağlamda, baꢀvuranın ꢀikayette bulunabileceği, cezaevi

müdürü, cezaevi cumhuriyet savcısı, ceza infaz hakimi, bağımsız izleme kurulu, Türkiye

Büyük Millet Meclisi Đnsan Haklarını Đzleme Komisyonu ve Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkif

Evleri Genel Müdürlüğü gibi pek çok yetkili makam bulunduğunu ifade etmiꢀtir. Ancak

baꢀvuran bu yola baꢀvurmamıꢀtır.

Baꢀvuran, kendisine kötü muamelede bulunulduğunu ulusal makamlara defalarca ꢀikayet

ettiğini iddia etmiꢀtir. Ancak bu makamlar kendisine etkili bir çözüm sağlamamıꢀlardır.

Hükümet, baꢀvuranın ꢀikayetinin, altı aylık süre aꢀımı kuralıyla da örtüꢀmemesi nedeniyle

reddedilmesi gerektiğini öne sürmüꢀtür. Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü’nün

04.10.2001 tarihli yazısının, baꢀvuranın kötü muamele iddiasına kesin bir yanıt olarak

addedilmesi gerektiğini, altı aylık süre aꢀımının da bu tarihten itibaren hesaplanması

gerektiğini savunmuꢀtur.

Baꢀvuran, Genel Müdürlüğe yazdığı mektupta, esas olarak, baꢀka bir cezaevine

nakledilmek istediğini, böylece daha uygun bir tıbbi muayeneden geçebileceğini belirtmiꢀtir.

Ayrıca Genel Müdürlüğün hukuki bir merci olarak addedilemeyeceğini öne sürmüꢀtür. Bu

bağlamda, Kocaeli Cumhuriyet Savcısı’na 17.08.2001 tarihinde yapmıꢀ olduğu, kötü

muameleden bahsettiği ve sorumluların cezalandırılmasını talep ettiği ꢀikayete göndermede

bulunmuꢀtur. Bu ꢀikayetine hiçbir yanıt alamadığını iddia etmiꢀtir. Kötü muameleye iliꢀkin

ikinci ꢀikayeti 13.02.2002 tarihinde Kocaeli Ceza Mahkemesi’ne yapmıꢀ, ꢀikayetin içindeki

talepler bu mahkeme tarafından 27.02.2002 tarihli kararla reddedilmiꢀtir.

AĐHM, baꢀvuranın, aslında, hukuki mercilere, maruz kaldığını iddia ettiği aramaları

ꢀikayet ettiğini kaydeder. Ancak bu merciler bu ꢀikayetlerin bazılarına yanıt vermemiꢀ, yanıt

verdikleri ꢀikayetlerin de soruꢀturmalarını tamamlamamıꢀlardır. Ayrıca baꢀvuranın,

sorumluların cezalandırılması ve koꢀullarının iyileꢀtirilmesi talebi, yerel makamların

kararlarıyla reddedilmiꢀ, son ret kararı Kocaeli Ceza Mahkemesi tarafından 27.02.2002

tarihinde verilmiꢀtir. Baꢀvuran AĐHM’ye baꢀvurusunu 17.05.2002 tarihinde, baꢀka bir deyiꢀle

ulusal mahkemenin nihai kararının ardından altı ay içinde yapmıꢀtır.

Bu koꢀullarda, AĐHM, Hükümet’in ön itirazlarını reddeder. AĐHM ayrıca bu ꢀikayetlerin

AĐHS’nin 35 § 3. Maddesi kapsamında dayanaktan yoksun olmadıklarını kaydeder. Ayrıca

ꢀikayetlerin baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilmez olarak değerlendirilemeyeceğine iꢀaret

eder. Bu nedenle kabuledilebilir olarak ilan edilmek durumundadır.

3

B. Esaslara iliꢀkin

1. Tarafların savları

Hükümet öncelikle ꢀikayetlerin kabuledilebilirliği ile ilgili sundukları savlara

baꢀvurmuꢀtur. Baꢀvurana gerekli tıbbi muayenenin sağlandığını eklemiꢀtir. Ayrıca, cezaevleri

arasında ve cezaevinden hastaneye nakli sırasında kötü muameleye maruz kaldığı iddia edilen

baꢀvuranın, iddialarını destekleyici tıbbi raporlar sunması veya bir doktora durumu hakkında

ꢀikayette bulunması gerektiğini ileri sürmüꢀtür. Ancak böyle bir delil ortaya konmamıꢀtır.

Baꢀvuran iddialarını sürdürmüꢀtür.

2. AĐHM’nin değerlendirmesi

a) Baꢀvuranın üstünün arandığı ve hücre hapsi verildiği iddiaları

AĐHM, kötü muamelenin AĐHS’nin 3. Maddesi kapsamına girmesi için, asgari düzeyde

ꢀiddet içermesi gerektiğini yineler. Asgari düzeyde ꢀiddet kavramının değerlendirilmesi

görecelidir; muamelenin süresi, fiziksel ve zihinsel etkileri, bazı durumlarda ise mağdurun

cinsiyeti, yaꢀı ve sağlık durumu gibi davanın tüm ayrıntılarına bağlı olarak değiꢀir. AĐHM,

belirli bir muamelenin 3. Madde çerçevesinde “onur kırıcı” olup olmadığına karar verirken,

amacın sözkonusu kiꢀiyi aꢀağılamak ve küçük düꢀürmek mi olduğu ve yol açtığı sonuçlar ile

ilgili olarak muamelenin baꢀvuranın kiꢀiliğini 3. Madde ile uyuꢀmayan, kötü bir biçimde

etkileyip etkilemediğini göz önünde bulundurur. Öte yandan, böyle bir amacın

bulunmamasının, ihlal tespitini kesin olarak ortadan kaldırmadığı da not edilmelidir (Peers –

Yunanistan, 28524/95). Ayrıca, ıstırap ve aꢀağılanma, her durumda, bir kimseyi hürriyetinden

yoksun bırakacak bir tedbir gibi belirli bir meꢀru muamele ya da cezanın kaçınılmaz olarak

ötesine geçmek durumundadır (bkz. Kudla – Polonya [BD], 30210/96, Valašinas – Litvanya,

44558/98), Jalloh – Almanya [BD], 54810/00).

AĐHM, baꢀvuranın elbiselerinin çıkartılıp mahremiyeti aꢀan bir biçimde vücudunun

yoklanarak aranması bağlamında bu ilkeleri uygulama olanağı bulmuꢀtur. AĐHM, elbiselerin

çıkartılarak arama yapılmasının, cezaevi güvenliğini sağlama ve kargaꢀa ortamını ya da suçu

önleme gibi durumlarda gerekli olsa da, uygun bir biçimde yerine getirilmesi gerektiği

kanısındadır. Yalnız uygun bir biçimde insanlık onuruna gerekli saygı gösterilerek ve meꢀru

bir amaçla yerine getirilen aramalar 3. Madde ile uyumlu olabilir (bkz. Wainwright –

Đngiltere, 12350/04).

Öte yandan, aramanın yapılıꢀ biçimi, böyle bir iꢀlemin kaçınılmaz olarak yol açtığı

küçültmeyi önemli ölçüde ağırlaꢀtıran alçaltıcı unsurlar taꢀıyorsa, 3. Madde’nin korunması

gündeme gelir: örneğin, mahkumla alay eden ve onu sözle taciz eden dört gardiyanın önünde

arama gerçekleꢀtirilmiꢀtir (Iwańczuk – Polonya, 25196/94). Benzer biçimde, aramanın,

cezaevi güvenliğinin korunması ve suç ve karmaꢀanın önlenmesiyle ilgili sağlam bir iliꢀkisi

bulunmadığından, bu durum sorun teꢀkil edebilir (bkz. örneğin, Iwańczuk davasında, yeniden

mahkemeye çıkmak üzere tutuklu bulunan örnek baꢀvuran, oy kullanma hakkını kullanmak

istediğinde aranmıꢀtı; Van der Ven – Hollanda (50901/99) davasında elbiseleri çıkartılarak

gerçekleꢀtirilen arama, sistematik bir biçimde ve uzun vadede ikna edici güvenlik ihtiyacının

bulunmadığı durumlarda gerçekleꢀtirilmiꢀti). Son olarak, bir tutuklu için gelen ziyaretçilerin

elbiselerinin çıkarılarak aranmalarının meꢀru bir amacı olduğu fakat bazı kuralları ihlal ettiği

bir davada, AĐHM, bu muamelenin, 3. Madde’nin men ettiği asgari düzeyde ꢀiddete

ulaꢀmadığı fakat AĐHS’nin 8 § 2. Maddesi’nin koꢀullarını ihlal ettiği sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM, yukarıda bahsedilen davalarda, baꢀvuranların onur kırıcı aramalarla ilgili

iddialarını incelerken, elinde, baꢀvuran ya da her iki tarafın da sunduğu, arama sırasında

4

yapılan kayıtlar ve görgü ꢀahitlerinin tanık ifadeleri gibi olayların ispatını sağlayan deliler

bulunduğunu kaydeder. Ancak bu davada bu amaca yönelik hiçbir bilgi ve belge

sunulmamıꢀtır.

Sonuç olarak, sunulan delil baꢀvuranın kötü muameleye maruz kaldığını makul

ꢀüphelerden uzak bir biçimde saptamayı sağlamıyorsa, AĐHM, bu nedenden ötürü, AĐHS’nin

3. Maddesi’nin ihlalinin bulunduğunun kanıtlandığı sonucuna varamaz.

Hücre hapsi cezasıyla ilgili ꢀikayete geldiğimizde, AĐHM, Kandıra/Kocaeli F Tipi

Cezaevi yetkililerinin, baꢀvuranın örgütünün üyeleriyle anlaꢀmazlık yaꢀadığı için bir süre tek

odada yalnız tutulduğunu bildiren belgeler sunduklarını kaydeder. Sonunda, 2002 yılının

Aralık ayında, baꢀvuran Gebze Özel Tip Cezaevi’ne nakledilmiꢀtir. Ayrıca yetkililer

baꢀvuranın sözkonusu süre içerisinde diğer tutuklularla avluyu paylaꢀabildiğini de

belirtmiꢀlerdir.

Baꢀvuranın bu unsurları kabul etmemesine rağmen, AĐHM, yine de iddialarının yeterli

belgelenmediği sonucuna varmıꢀtır.

Dolayısıyla AĐHM bu davayla ilgili AĐHS’nin 3. Maddesi’nin esastan ihlal edilmediği

sonucuna varır.

b) Etkili soruꢀturma yapılmaması

Öte yandan AĐHM, bir kimsenin Devlet tarafından 3. Madde’nin ihlal edildiği bir

muameleye maruz kaldığı yönünde güvenilir bir iddiada bulunması halinde, bu hükmün,

AĐHS’nin 1. Maddesi uyarınca Devletin genel “… kendi yetki alanları içinde bulunan herkese

bu Sözleꢀme’de … açıklanan hak ve özgürlükleri tanıma” görevi ile bağlantılı olarak

okunduğunda, ima yoluyla, etkili bir resmi soruꢀturma gerektirdiği kanısındadır.

Özellikle, AĐHM yetkili makamların ilgili tarihte bu ꢀikayetleri etkili bir biçimde

yanıtlamamaları nedeniyle AĐHS’nin 3. Maddesi tarafından men edilen bir muamelenin

gerçekten gerçekleꢀip gerçekleꢀmediği konusunda bir sonuca ulaꢀamıyorsa, 3. Madde’nin

usulüne iliꢀkin sorular ortaya çıkmaktadır (bkz. Khashiyev ve Akayeva – Rusya, 57942/00 ve

57945/00).

AĐHM, baꢀvuranın Kandıran Cumhuriyet Savcısı’na 27.07.2001 ile 02.08.2001

tarihlerinde meydana gelen olaylar ile ilgili yaptığı baꢀvuru ile 13.02.2002 tarihinde Kocaeli

Ceza Mahkemesi’ne yaptığı ꢀikayetin, beraber göz önünde bulundurulduğunda, baꢀvuranın 3.

Madde’ye aykırı bir muameleye maruz kaldığı gibi makul bir ꢀüpheye yol açtığını gözlemler

(Labita – Đtalya [BD], 26772/95, Kazım Gündoğan – Türkiye, 29/02).

AĐHM, baꢀvuranın aslında ulusal makamlara birçok kereler, elbiselerinin çıkartılarak,

makat bölgesinin yoklanması da dahil onur kırıcı biçimde arandığı iddiasıyla ilgili ꢀikayette

bulunduğunu kaydeder. Đlk baꢀvuru, iki cezaevi arasında 27.07.2001 tarihinde nakledilmesi

sırasında meydana gelen olayla ilgili Kandıra Cumhuriyet Savcısı’na yapılmıꢀtır. Cumhuriyet

Savcısı, 26.04.2002 tarihinde sözkonusu cezaevi görevlileri hakkında dava açılmamasına

karar vermiꢀtir. Baꢀvuran Kocaeli Ağır Ceza Mahkemesi’nde bu karara itiraz etmiꢀtir. Dava

dosyası bu itirazın sonucuna iliꢀkin hiçbir bilgi içermemektedir. Baꢀvuran, 02.08.2001

tarihinde cezaevinden hastaneye nakli sırasında gerçekleꢀtirilen aramaya iliꢀkin bir ꢀikayette

daha bulunmuꢀtur. Dava dosyasında Kandıra Cumhuriyet Savcısı’nın bu ꢀikayete iliꢀkin

soruꢀturma baꢀlattığını gösteren bir emare bulunmamaktadır. Baꢀvuran ayrıca Ceza ve Tevkif

Evleri Genel Müdürlüğü’ne 16.08.2001 tarihinde kötü muamele iddialarıyla ilgili bir ꢀikayet

dilekçesi vermiꢀtir. Buna iliꢀkin de bir ꢀey yapılmadığı gözlemlenmektedir. Aynı konuyla

ilgili son baꢀvuru 13.02.2002 tarihinde Kocaeli Ceza Mahkemesi’ne yapılmıꢀtır. Dava dosyası

baꢀvuranın iddialarına iliꢀkin herhangi bir soruꢀturma hakkında bilgi içermemektedir.

AĐHM ayrıca, Hükümet’in, yetkili makamların baꢀvuranın iddialarına iliꢀkin bir giriꢀimde

bulunduklarını gösteren bir bilgi sağlamadığını kaydeder. AĐHM, hukuki mercilerin, olayların

5

herhangi birisiyle ilgili olarak, baꢀvurandan kötü muamele iddialarına iliꢀkin ifade

almamasının özellikle dikkat çekici olduğu sonucuna varmıꢀtır. Hukuki merciler, baꢀvuranın

ꢀikayetçi olduğu muameleye karıꢀmakla suçladığı cezaevi görevlilerinin de ifadesini

almamıꢀlardır.

Bu koꢀullarda, AĐHM, bu davada, yetkili makamların, 3. Madde’nin gerektirdiği üzere

baꢀvuranın kötü muamele iddialarına iliꢀkin etkili bir soruꢀturma yapma yükümlülüklerini

yerine getirmedikleri kanısındadır.

Buna göre, bu hüküm usul yönünden ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 5 § 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, tutuklu olarak yargılanma süresinin, AĐHS’nin 5 § 3. Maddesinin gerektirdiği

“makul süre”yi aꢀtığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Bu Madde’nin ilgili kısmı aꢀağıdaki gibidir:

“Bu maddenin 1.c fıkrasında öngörülen koꢀullara uyarınca yakalanan veya tutulu durumda bulunan

herkes … kendisinin makul bir süre içinde yargılanmaya veya adli kovuꢀturma sırasında serbest bırakılmaya

hakkı vardır. Salıverilme, ilgilinin duruꢀmada hazır bulunmasını sağlayacak bir teminata bağlanabilir.”

Hükümet bu argümana itiraz etmiꢀtir.

A. Kabuledilebilirliğine iliꢀkin

AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. Maddesi kapsamında dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeder. Ayrıca ꢀikayetin baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilmez olarak

değerlendirilemeyeceğine iꢀaret eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir olarak ilan edilmek

durumundadır.

B. Esaslara iliꢀkin

AĐHM, bu davada göz önünde bulundurulacak sürenin 16.10.1992 tarihinde baꢀlayıp,

11.12.2002 tarihinde sona erdiğini gözlemler. Dolayısıyla süreç on yıldan fazla bir süreyi

kapsar.

AĐHM, bu baꢀvurudaki soruna benzer meseleleri konu alan davalarda sıklıkla AĐHS’nin 5

§ 3. Maddesi’nin ihlal edildiğine kara vermiꢀtir (bkz. örneğin Dereci – Türkiye, 77845/01 ve

Taciroğlu – Türkiye, 25324/02).

AĐHM, sunulan tüm bilgi ve belgeleri incelemiꢀ, Hükümet’in bu davada farklı bir karar

vermesini sağlayacak bir delil ya da argüman ileri sürmediği kanısına varmıꢀtır. Konunun

içtihadını göz önünde tutarak, AĐHM, bu davada yargılanma öncesi tutukluluk süresinin

haddinden fazla olduğu ve AĐHS’nin 5 § 3. Maddesi’ne karꢀı gelindiği kararına varmıꢀtır.

Dolayısıyla bu Madde ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, ayrıca AĐHS’nin 13. Maddesi çerçevesinde mağduriyetiyle ilgili etkili baꢀvuru

yollarından yoksun bırakıldığını iddia etmiꢀtir. Bu Madde’ye göre:

“Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev yapan

kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama etkili bir baꢀvuru

yapabilme hakkına sahiptir.”

6

AĐHM, bu ꢀikayetin yukarıda incelenen hususlarla bağlantılı olduğunu, bu nedenle

kabuledilebilir olarak ilan edilmesi gerektiğini kaydeder. Öte yandan AĐHS’nin 3. ve 5 § 3.

Maddeleri kapsamında tespit edilen ihlallerle ilgili olarak, AĐHM, baꢀvuranın bu baꢀlık

altındaki iddialarının ayrı olarak incelenmesinin gerekli olmadığı kanısındadır.

IV. AĐHS’NĐN 14. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Son olarak, baꢀvuran, AĐHS’nin 14. Maddesi uyarınca kötü muameleye maruz

bırakıldığını ve siyasi görüꢀleri nedeniyle haddinden uzun tutuklu kaldığını ileri sürmüꢀtür.

AĐHS’nin 14. Maddesi’ne göre:

“Bu Sözleꢀmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğer

kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk, servet, doğum veya herhangi baꢀka bir durum

bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan sağlanır.”

Hükümet bu argümana itiraz etmiꢀtir.

Öte yandan, AĐHM’ye sunulan bilgi ve belgeler incelendiğinde, bu Madde’nin ihlal

edildiğine iliꢀkin bir emare ortaya çıkmamaktadır. Dolayısıyla baꢀvurunun bu kısmı açıkça

dayanaktan yoksundur ve AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. Maddesi’ne göre reddedilmelidir.

AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

AĐHS’nin 41. Maddesi’ne göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, tutuklu yargılanma süresinin haddinden uzun olmasının sonucu olarak maddi

zarar gördüğünü iddia etmiꢀ, tazminatın miktarını AĐHS’nin takdirine bırakmıꢀtır. Ayrıca

manevi tazminat olarak 25.000 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuranın meydana geldiği iddia edilen maddi

zararı belgeleyemediğini, manevi tazminat talebinin de haddinden fazla ve kabul edilemez

olduğunu belirtmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi zarar arasında nedensellik iliꢀkisi

görmemekte, dolayısıyla bu baꢀlık altındaki talebi reddetmektedir. Ancak, meseleyi tarafsızlık

esasıyla değerlendirdiğinde, baꢀvurana 10.000 Euro manevi tazminat ödenmesine karar

vermiꢀtir.

B. Mahkeme masrafları

Baꢀvuran ayrıca, AĐHM önünde meydana gelen mahkeme masrafları için 6.500 Yeni Türk

Lirası (4.060 Euro karꢀılığı) talep etmiꢀtir. Bu meblağın hem avukat ücreti, hem de çeviri,

kırtasiye ve posta masraflarını içerdiğini belirtmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın bu harcamayı kanıtlayamadığını savunarak, bu talebe itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı

ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, sahip olduğu

bilgiler ve yukarıda belirtilen ölçütler ıꢀığında, AĐHM’de açılan takibatlar için 1.500 Euro

tazminat ödenmesinin makul olduğu sonucuna varmıꢀtır.

7

C. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı

marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir.

BU NEDENLERLE AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. AĐHS’nin 3., 5 § 3. ve 13. Maddeleri uyarınca yapılan ꢀikayetlerin kabuledilebilir,

baꢀvurunun geri kalanının kabuledilmez olduğuna;

2. Arama iddiaları ve tutukluluk koꢀullarıyla ilgili olarak AĐHS’nin 3. Maddesi’nin esastan

ihlal edilmediğine;

3. Yetkili makamların, baꢀvuranın kötü muamele iddialarına iliꢀkin olarak etkili bir

soruꢀturma yapmamaları nedeniyle AĐHS’nin 3. Maddesi’nin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 13. Maddesi’yle ilgili ꢀikayetleri ayrı olarak incelemenin gerekli olmadığına;

5. (a) Sorumlu Devlet’in, aꢀağıdaki meblağları, AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’ne göre nihai

kararın verildiği tarihten itibaren üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden

Yeni Türk Lirası’na çevirerek, baꢀvurana ödemesine:

(i)

10.000 Euro (on bin Euro) manevi tazminat;

(ii)

mahkeme masrafları için 1.500 Euro (bin beꢀ yüz Euro);

(iii) yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek tüm vergiler;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden, ödeme gününe kadar geçen süre

için, yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına karar vermiꢀtir.

6. Baꢀvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiꢀtir.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 10.05 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

S. DOLLÉ

A.B. BAKA

Zabıt Katibi

Baꢀkan

8