CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ATMACA VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 28299/02, 28300/02 ve 28301/02)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
24 Haziran 2008  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup  
ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 28299/02, 28300/02 ve 28301/02 numaralı baꢀvurunun  
nedeni T.C. vatandaꢀları Bülent Atmaca, Nadir Çamdeviren ve Önder Yazır’ın (baꢀvuranlar)  
26 ꢁubat 2002 tarihinde Temel Đnsan Hakları ve Özgürlüklerini güvence altına alan Avrupa  
Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Tunceli barosu  
avukatlarından H. Aygün ve Ö. U. Kaplan tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢀULLARI  
Baꢀvuranlar sırasıyla 1974, 1977 ve 1979 doğumlu olup Tunceli’de ikamet etmektedirler.  
Baꢀvuranlar hakkında hazırlanan iddianameye göre adı geçenler Tunceli Emniyet Müdürlüğü  
Terörle Mücadele ꢁubesi tarafından yürütülen operasyon kapsamında 1 Kasım 2001 tarihinde  
yakalanarak gözaltına alınmıꢀlardır. Öte yandan, Nadir Çamdeviren ve Önder Yazır  
hakkındaki yakalama tutanaklarında gözaltına alınma tarihi 3 Kasım 2001’dir. Baꢀvuranların  
hepsinin yasadıꢀı terör örgütü PKK’ya yardım ve yataklık etme suçunu iꢀlediklerinden  
ꢀüphelenilmekteydi.  
Baꢀvuranlar 9 Kasım 2001 tarihinde Tunceli Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet  
Savcısına ifade vermiꢀ, aynı gün DGM nöbetçi hakimi önüne çıkarılmıꢀlardır. Hakim adı  
geçenlerin tutuklanmalarına karar vermiꢀtir.  
DGM Cumhuriyet Savcısı 7 Aralık 2001 tarihli bir iddianame ile baꢀvuranları PKK’ya yardım  
ve yataklık etmekle suçlamıꢀ ve TCK’nın 168/2 ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun  
5. maddesi uyarınca ceza davası açmıꢀtır.  
DGM 10 Eylül 2002 tarihinde almıꢀ olduğu kararla baꢀvuranları haklarında yapılan suçlardan  
suçlu bulmuꢀ ve on altı yıl üç ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuranlar yakalanmalarının ardından hemen bir hakim önüne çıkarılmadıklarından ve  
gözaltındayken avukat bulundurma hakkından yararlanamadıklarından ꢀikayetçi olmakta,  
AĐHS’nin 5/3 maddesine atıfta bulunmaktadır.  
A. Kabuledilebilirlik hakkında  
Hükümet iç hukuk yollarının tüketilmediği itirazında bulunmaktadır. CMUK’un 128/4  
maddesine atıfta bulunan Hükümet ilk derece mahkemesi önündeki yargılama ile ilgili gözaltı  
süresinin yasallığına ve/veya savcılığın bu sürenin uzatılması kararına karꢀı itiraz  
edilebileceğini hatırlatır. Bu baꢀvuru yolunun etkililiğine iliꢀkin ise 2001 ve 2006 tarihleri  
2
arasında ilk derece mahkemelerince alınan ve kırk sekiz saati aꢀan gözaltı süresinin  
uzatılmasının iptal edildiği kararları örnek olarak saymaktadır.  
AĐHM daha önce buna benzer bir sorunu incelediğini ve Hükümetin itirazını reddettiğini  
hatırlatır (Bkz. örneğin, Öcalan-Türkiye kararı, no: 46221/99). Hiç kuꢀkusuz Hükümet sözü  
edilen bu baꢀvuru yolunun etkili olduğunu gösterebilmek amacıyla birtakım hukuki karar  
örneklerini sunmuꢀtur. Bununla birlikte, AĐHM bu kararların incelenmesinden ulusal hakimin  
yapılan baꢀvuru hakkında yalnızca dosya üzerinden karar verdiğini ve gözaltında bulunan  
sanığın dinlenmediğini tespit etmektedir (Bkz. Keklik vd.-Türkiye kararı, no: 77388/01, 3  
Ekim 2006). Ayrıca bu baꢀvuru AĐHS’nin 5/3 maddesi anlamındaki yasal denetimi otomatik  
olarak beraberinde getirmemektedir (Bkz. Aquilina-Malta kararı, no: 25642/94; Mckay-  
Birleꢀik Krallık no: 543/03; Samoila ve Cionca-Romanya kararı no: 33065/03, 4 Mart 2008).  
AĐHM mevcut baꢀvuruda daha önce almıꢀ olduğu bu kararından ayrılmasını gerektirecek bir  
neden görememekte ve Hükümetin ön itirazını reddetmektedir.  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun  
olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru  
bulunmadığını tespit eder. Baꢀvuru kabuledilebilir niteliktedir.  
B. Esasa dair  
AĐHM öncelikle dosyada yer alan belgelerden iki baꢀvuran Nadir Çamdeviren ve Önder  
Yazır’ın yakalanma tarihlerine dair bir tutarsızlığın olduğunu not etmektedir. Buna karꢀılık  
cumhuriyet savcısı tarafından düzenlenen ilk iddianamede üç baꢀvuranın da gözaltına alınma  
tarihi aynı yani 1 Kasım 2001 olarak belirtilmiꢀtir. AĐHM nezdinde bu iddianame  
baꢀvuranların yakalanma tarihi olarak muteber sayılmaktadır.  
Buna göre baꢀvuranların gözaltına alınmaları 1 Kasım 2001 tarihinde baꢀlayıp cumhuriyet  
savcısı karꢀısına çıkarıldıkları 9 Kasım 2001 tarihinde sona ermektedir. Sözü edilen dönem  
yaklaꢀık sekiz gündür. AĐHM daha önceki kararlarda adli denetim olmaksızın dört gün altı  
saat süren gözaltı süresinin AĐHS’nin 5/3 maddesi bağlamındaki zaman kısıtlamalarının  
dıꢀına çıktığı sonucuna vardığını hatırlatmaktadır (Bkz. sözü edilen Brogan vd. kararı ve Sar  
vd.-Türkiye kararı, no: 74347/01, 5 Aralık 2006).  
Mevcut baꢀvuruda baꢀvuranlar «hemen» bir hakim veya yasayla yetkilendirilmiꢀ adli bir  
makam önüne çıkarılmamıꢀlardır.  
Bu nedenle AĐHS’nin 5/3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 8. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuranlar avukatlarının cezaevine giriꢀinde üzerinin aranması nedeniyle AĐHS’nin 8.  
maddesinin ihlal edildiğinden ꢀikayetçi olmaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranların AĐHS ile güvence altına alınan haklarının ne ꢀekilde ihlal edilmiꢀ  
olabileceği konusuna bir açıklık getirmediklerini tespit etmektedir. Sözkonusu ꢀikayetin  
gerekçelendirilmemiꢀ olması karꢀısında, AĐHM, sözkonusu hükmün görünür bir ihlalini tespit  
edememekte ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı gereğince ꢀikayeti dayanaktan yoksun  
bulmaktadır. Bu ꢀikayet AĐHS’nin 35/4 maddesi uyarınca reddedilmelidir.  
3
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASINA ĐLĐꢀKĐN  
AĐHS’nin 41. maddesine göre “Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve Protokollerinin ihlal edildiğine  
karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi  
edebiliyorsa, AĐHM, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun surette, zarar gören tarafın adil  
tatminine hükmeder.”  
AĐHM, Đç tüzüğün 60. maddesine uygun olarak adil tatmine yönelik görüꢀlerini sunmaları için  
19 Haziran 2007 tarihli mektubu ile baꢀvuranları bilgilendirmesine karꢀın, baꢀvuranlar  
herhangi bir tazminat talebinde bulunmamıꢀlardır. AĐHM bu nedenle bu doğrultuda bir  
tazminat ödenmesini gerekli görmemektedir (Bkz. Willekens-Belçika kararı, no: 50859/99, 24  
Nisan 2003 ve Roobaert-Belçika kararı no: 52231/99, 29 Temmuz 2004).  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvuruların birleꢀtirilmesine;  
2. AĐHS’nin 5/3 maddesi hakkındaki ꢀikayetin kabuledilebilir, diğer ꢀikayetin kabuledilemez  
olduğuna;  
3. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 24 Haziran 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
4