CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYİ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
ATSIZ VE DĐĞERLERĐ – TÜRKĐYE  
(Baꢀvuru no. 7987/07)  
KARAR  
STRAZBURG  
23 Haziran 2009  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli  
düzeltmelere tabi olabilir.  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2009. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
T.C. vatandaꢀları Sedat Atsız, Mehmet Emin Türk, ꢁerefettin Türk, Mahfuz Siğinç ve  
Orhan Sakci (“baꢀvuranlar”) tarafından Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, 26 Ocak 2007  
tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa  
Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapılan 7987/07 numaralı baꢀvuru  
sonucu bu dava görülmektedir.  
Baꢀvuranlar, Diyarbakır Barosu avukatlarından S. Yurtdaꢀ tarafından temsil edilmiꢀtir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢁULLARI  
Baꢀvuranlar sırasıyla 1970, 1970, 1966, 1974 ve 1970 doğumludurlar ve  
Diyarbakır’da ikamet etmektedirler.  
PKK (Kürdistan Đꢀçi Partisi) isimli yasadıꢀı örgüte üyelik ꢀüphesiyle yakalanan  
baꢀvuranlar belirtilen tarihlerde gözaltına alınmıꢀlardır: beꢀinci baꢀvuran 6 Ocak 1994  
tarihinde, ilk üç baꢀvuran 9 Mart 1994 tarihinde ve dördüncü baꢀvuran 19 Mart 1994  
tarihinde.  
20 Ocak 1994 tarihinde Muꢀ Sulh Ceza Mahkemesi hakimi beꢀinci baꢀvuranın  
tutuklanmasına karar vermiꢀtir.  
31 Mart 1994 tarihinde, Muꢀ Sulh Ceza Mahkemesi hakimi diğer baꢀvuranların da  
tutuklanmasına karar vermiꢀtir.  
16 Mart 2004 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, eski Ceza  
Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca, baꢀvuranları, ülke topraklarının belli kısmının  
bölünmesini amaçlayan eylemler yürütmek suçundan mahkum etmiꢀ ve müebbet hapis  
cezasına çarptırmıꢀtır.  
Resmi Gazete’de 30 Haziran 2004 tarihinde yayınlanan 16 Haziran 2004 tarihli 5190  
sayılı Kanun uyarınca, Devlet Güvenlik Mahkemeleri kaldırılmıꢀtır. Baꢀvuranlar hakkındaki  
dava Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’ne geçmiꢀtir.  
6 Haziran 2005 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranlara iliꢀkin 16 Mart 2004 tarihli kararı  
bozmuꢀ ve davayı ilk derece mahkemesine geri göndermiꢀtir.  
16 Kasım 2007 tarihinde, Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranları eski Ceza  
Kanunu’nun 125. maddesi uyarınca mahkum etmiꢀ ve onları yine müebbet hapis cezasına  
çarptırmıꢀtır.  
20 Ocak 2008 tarihinde baꢀvuranlar temyiz baꢀvurusunda bulunmuꢀlardır.  
Dava dosyasındaki bilgilere göre, dava halen Yargıtay’da derdesttir.  
1
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 5/3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar, yargılama zarfındaki tutukluluklarının AĐHS’nin 5/3 maddesinde yer alan  
“makul süre” ꢀartını aꢀtığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır.  
Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀ ve baꢀvuranların tutukluluk süresinin makul  
olduğunu ileri sürmüꢀtür.  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun  
olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da  
kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir  
niteliktedir.  
AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının esasına iliꢀkin olarak, somut davada iki tutukluluk  
süreci olduğunu gözlemlemiꢀtir.  
Đlk süreç baꢀvuranların gözaltına alındıkları tarihte baꢀlamıꢀtır:  
-
-
-
ilk üç baꢀvuran için 9 Mart 1994 tarihinde,  
dördüncü baꢀvuran için 19 Mart 1994 tarihinde,  
beꢀinci baꢀvuran için 6 Ocak 1994 tarihinde.  
Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin haklarında mahkumiyet kararı verdiği 16  
Mart 2004 tarihinde sona ermiꢀtir. Bu tarihten Yargıtay’ın 6 Haziran 2005 tarihli kararına  
kadar, baꢀvuranlar AĐHS’nin 5/1 (a) maddesi uyarınca “yetkili mahkeme tarafından  
mahkumiyet kararı üzerine” hükümlü bulundurulmuꢀlardır. Dolayısıyla, birinci süreç, tüm  
baꢀvuranlar için 10 yıldan uzun olmuꢀtur.  
Đkinci süreç, Yargıtay’ın ilk derece mahkemesinin kararını bozduğu tarih olan 6  
Haziran 2005’de baꢀlamıꢀ ve Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nin baꢀvuranlar hakkında  
ikinci kez mahkumiyet kararı aldığı 16 Kasım 2007 tarihinde sona ermiꢀtir. Dolayısıyla,  
yaklaꢀık iki yıl beꢀ ay sürmüꢀtür.  
Dolayısıyla, baꢀvuranların toplam tutukluluk süreleri yaklaꢀık olarak on iki yıl beꢀ ay  
sürmüꢀtür.  
AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan davalarda sıklıkla  
AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz., örneğin, Tutar – Türkiye, no. 11798/03,  
10 Ekim 2006; Solmaz – Türkiye, no. 27561/02).  
Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, Hükümet tarafından, somut davada  
farklı bir sonuca varmasını sağlayacak bir delil veya ikna edici bir iddianın sunulmadığını  
değerlendirmiꢀtir. Konuya iliꢀkin içtihadını dikkate alan AĐHM, baꢀvuranların yargılama  
zarfındaki tutukluluk süresinin aꢀırı olduğu ve AĐHS’nin 5/3 maddesini ihlal ettiği kararını  
vermiꢀtir.  
Dolayısıyla, bu hüküm ihlal edilmiꢀtir.  
2
II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuranlar, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6/1 maddesinde ortaya konan “makul  
süre” ꢀartına uymadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.  
A. Beꢀinci baꢀvurana (Orhan Sakci) iliꢀkin olarak  
Hükümet, Sakci’nin aynı ꢀikayetle AĐHM’ye 3 Ocak 2002 tarihinde baꢀvuruda  
bulunmuꢀ olduğunu (baꢀvuru no. 8147/02) ve bu baꢀvurunun 16 Ocak 2007 tarihinde  
AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlali tespitiyle sonuçlandığını belirtmiꢀtir. Dolayısıyla, Hükümet,  
AĐHM’den, AĐHS’nin 35/2 (b) maddesine uygun olarak baꢀvuranın yargılama süresine iliꢀkin  
ꢀikayetini kabuledilemez bulmasını talep etmiꢀtir.  
Baꢀvuran, baꢀvurusunun, daha önce 8147/02 numaralı baꢀvuruda AĐHM tarafından  
incelenmemiꢀ olan yeni bilgiler ve ꢀikayetler içerdiğini iddia etmiꢀtir.  
AĐHM somut baꢀvurunun 26 Ocak 2007 tarihinde, yani 8147/02 numaralı baꢀvuruya  
iliꢀkin kararın alındığı tarihten sonra, yapıldığını kaydetmiꢀtir. Bu ꢀartlarda, AĐHS’nin 6/1  
maddesi uyarınca olan ꢀikayetin halihazırda 8147/02 numaralı baꢀvuru bağlamında incelenmiꢀ  
olması nedeniyle AĐHM ꢀikayete iliꢀkin hüküm vermesinin AĐHS’nin 35/2 (b) maddesi  
tarafından engellendiğini değerlendirmiꢀtir. Bununla beraber, AĐHM, ilk kararın alındığı  
tarihten sonra geçen sürece, yani 16 Ocak 2007 tarihinden sonraki sürece, iliꢀkin olarak bu  
ꢀikayeti inceleyebilir. Dolayısıyla, AĐHM, Hükümet’in bu konudaki ön itirazını reddetmiꢀtir.  
Ancak, AĐHM, bu ꢀikayetin baꢀka nedenlerden ötürü kabuledilemez olduğu kanısındadır.  
AĐHM, bu bağlamda, dikkate alınması gereken sürecin AĐHM’nin16 Ocak 2007  
tarihinde 8147/02 numaralı baꢀvuruda baꢀvuran hakkındaki cezai yargılama süresinin aꢀırı  
olması nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalini tespit etmesiyle baꢀladığını ve davanın  
Yargıtay’da derdest olması nedeniyle halen devam etmekte olduğunu kaydetmiꢀtir.  
Dolayısıyla, inceleme altındaki süreç, on ayı Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi önünde ve  
geri kalanı Yargıtay önünde olmak üzere iki aꢀamalı bir yargıda hali hazırda iki yıl bir aydan  
uzun bir süredir.  
Özellikle baꢀvuran hakkında getirilen suçlamaların ciddiyetini göz önünde bulunduran  
AĐHM davanın belli ölçüde karmaꢀıklığa sahip olduğunu gözlemlemiꢀtir. Ancak,  
incelenmekte olan ve AĐHS kurumlarının içtihadı ıꢀığında ilk bakıꢀta gereksiz uzunlukta  
gözükmeyen müteakip yargılamanın toplam süresini gözden geçiren ve kendisi tarafından  
8147/02 numaralı baꢀvuruya iliꢀkin olarak 16 Ocak 2007 tarihinde alınan ve söz konusu  
aꢀamada yaklaꢀık on dört yıl sürmüꢀ olan yargılamaya iliꢀkin olarak AĐHS’nin 6/1  
maddesinin ihlal edildiği sonucuna varılan kararı dikkate alan AĐHM, davanın geri kalan  
süresinin aꢀırı olmadığını değerlendirmiꢀtir (bkz., Mariniello – Đtalya, no. 36012/97, 28 Eylül  
1999; Koꢀti ve Diğerleri – Türkiye, no. 74321/01, 3 Mayıs 2007).  
AĐHM, beꢀinci baꢀvuran hakkındaki davanın süresine iliꢀkin olarak AĐHS’nin 6/1  
maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35.  
maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği kararını vermiꢀtir.  
B. Geri kalan baꢀvuranlara iliꢀkin olarak  
3
Hükümet, somut dava koꢀullarında, cezai yargılama süresinin aꢀırı uzun olarak  
değerlendirilemeyeceğini ileri sürmüꢀtür.  
Baꢀvuranlar iddialarında ısrar etmiꢀlerdir.  
AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun bu kısmının  
dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvurunun baꢀka açılardan  
bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru  
kabuledilebilir niteliktedir.  
AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının esasına iliꢀkin olarak, dikkate alınması gereken  
sürecin ilk üç baꢀvuran açısından 9 Mart 1994 tarihinde ve dördüncü baꢀvuran açısından 19  
Mart 1994 tarihinde, yani gözaltına alındıkları tarihlerde baꢀladığını ve davanın Yargıtay’da  
derdest olması nedeniyle halen devam etmekte olduğunu gözlemlemiꢀtir. Dolayısıyla,  
inceleme altındaki süreç, iki aꢀamalı bir yargıda hali hazırda on beꢀ yıl iki aydan uzun  
sürmüꢀtür.  
AĐHM, bu davadaki konularla benzer konular ortaya koyan davalarda sıklıkla  
AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz., Akyol – Türkiye, no. 23438/02, 20  
Eylül 2007).  
Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, Hükümet tarafından, somut davada  
farklı bir sonuca varmasını sağlayacak bir delil veya iddianın sunulmadığını değerlendirmiꢀtir.  
Konuya iliꢀkin içtihadını dikkate alan AĐHM, birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü baꢀvuranlar  
hakkındaki dava süresinin aꢀırı olduğu ve “makul süre” ꢀartına uymadığı kararını vermiꢀtir.  
Dolayısıyla, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI  
Baꢀvuranlar 250.000 Euro maddi tazminat ve 250.000 Euro manevi tazminat talebinde  
bulunmuꢀlardır.  
Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.  
AĐHM, talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı  
görmemiꢀ ve bu nedenle bu talebi reddetmiꢀtir. Ancak, ilk dört baꢀvuranın her birine 17.250  
Euro ve beꢀinci baꢀvurana 10.500 Euro manevi tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.  
Ayrıca, taraflarca sunulan bilgilere göre, baꢀvuranlar hakkındaki ceza davası halen  
derdesttir. Bu ꢀartlarda, AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlaline son vermek için uygun  
yolun söz konusu ceza davasını mümkün olan en çabuk sürede sonlandırmak ve adaletin  
düzgün ꢀekilde uygulanmasının gereklerini göz önünde bulundurmak olduğunu tespit etmiꢀtir  
(bkz., üzerinde gerekli değiꢀiklikler yapıldıktan sonra, Yakıꢀan – Türkiye, no. 11339/03, 6  
Mart 2007).  
Baꢀvuranlar ayrıca, çeviri ve posta ücreti gibi AĐHM önünde yapılan masraflar ve  
yargılama giderleri için 10.000 Euro talep etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar bu çerçevede çeviri  
4
masrafları için biri 166 TL (yaklaꢀık 75 Euro), diğeri 210 TL’lik (yaklaꢀık 95 Euro) iki banka  
dekontu sunmuꢀlardır.  
Hükümet bu iddiaya karꢀı çıkmıꢀtır.  
Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme  
masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı  
durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Somut davada, baꢀvuranlar talep  
edilen masrafların çoğunluğunun gerçekten yapıldığını kanıtlamamıꢀlardır. AĐHM,  
dolayısıyla, baꢀvuranlara, belgelenmiꢀ yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık ortaklaꢀa  
olarak 170 Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.  
C. Gecikme faizi  
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı  
orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE  
1. Tüm baꢀvuranlar açısından yargılama zarfındaki tutukluluğa iliꢀkin ꢀikayetin ve beꢀinci  
baꢀvuran (Orhan Sakci) dıꢀındaki tüm baꢀvuranlara iliꢀkin olarak yargılama süresinin aꢀırı  
olduğuna iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir olduğuna;  
2. Baꢀvurunun kalanının kabuledilemez olduğuna;  
3. Tüm baꢀvuranlar açısından AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;  
4. Sedat Atsız, Mehmet Emin Türk, ꢁerefettin Türk ve Mahfuz Siğinç açısından AĐHS’nin 6/1  
maddesinin ihlal edildiğine;  
5. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç  
ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere  
Savunmacı Hükümet tarafından aꢀağıdaki miktarların ödenmesine;  
(i) Đlk dört baꢀvuranın her birine - Sedat Atsız, Mehmet Emin Türk, ꢁerefettin Türk  
ve Mahfuz Siğinç - manevi tazminat olarak 17.250 Euro (on yedi bin iki yüz elli  
Euro) ile birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;  
(ii) Orhan Sakci’ye manevi tazminat olarak 10.500 Euro (on bin beꢀ yüz Euro) ile  
birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;  
(iii) Baꢀvuranlara yargılama masraf ve giderlerine karꢀılık ortaklaꢀa olarak 170  
Euro (yüz yetmiꢀ Euro) ile birlikte bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi;  
b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa  
Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç  
puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
6. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine  
5
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve  
3. paragrafları gereğince 23 Haziran 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
FrançoiseElens-Passos  
Katip Yardımcısı  
Françoise Tulkens  
Baꢀkan  
6