CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

AVŞAR – TÜRKİYE KARARI

No. 25657/94

I- OLAY

Bu dava esas itibarıyla, silahlı kiꢀiler tarafından kaçırılan

Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın Diyarbakır’ın dıꢀında bir yerde ölü olarak

bulunmasıyla ilgili olarak 22 Nisan – 7 Mayıs 1994 yılındaki

olaylarla ilgilidir. 5 Temmuz 1994 tarihinde beꢀ geçici köy

koruyucusuna ve bir PKK eski üyesine karꢀı yürütülen ceza

soruꢀturması, Diyarbakır 3 numaralı Devlet Güvenlik

Mahkemesinin 21 Mart 2000 tarihli kararı ile son bulmuꢀtur.

Olayların taraflar arasında farklı olarak anlatılması

nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Komisyonu 4 – 6 Ekim 1999

tarihlerinde Ankara’da araꢀtırma yapmak üzere bir Heyet

atamıꢀtır. Bu Heyet, aralarında öldürülen Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın

babasının ve kardeꢀinin de bulunduğu bazı akrabalarının, bazı

geçici köy korucularının, bazı jandarma komutanlarının ve

soruꢀturmayı yürüten savcıların ifadelerine baꢀvurmuꢀtur.

II- SÖZLEꢁMENİN 2. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ

İDDİASI

Baꢀvuran, kardeꢀi Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın güvenlik güçleri

tarafından gözaltında tutulduğu sırada güvenlik güçleri

tarafından keyfi olarak öldürüldüğünü ve bu kiꢀinin hayatının

korunması konusunda yetkililerin ihmalinin bulunduğunu ve bu

ölüm hakkında sonuç doğuran bir soruꢀturma yapılmadığını ve

bu nedenle de Avrupa İnsan Hakları Sözleꢀmesinin yaꢀama

hakkı ile ilgili 2. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

A- TARAFLARIN GÖRÜꢁLERİ

1. BAꢁVURAN

Baꢀvuran, Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın güvenlik güçleri

tarafından gözaltında bulundurulduğu sırada Sözleꢀmenin 2/2.

maddesindeki istisnai haller bulunmamasına karꢀın güvenlik

güçleri tarafından öldürüldüğünü ileri sürmektedir. Devlet

1

_____________________________________________________________________________________________________________

Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve

yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür

Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

tarafından ölümle ilgili olarak ileri sürülen görüꢀlerin inandırıcı

olmadığını belirtmektedir.

2. maddenin, Devletin hükümranlığı altında bulunan

kiꢀilerin yaꢀamlarını güvenlik altına almak için Devlete görev

verdiğine

iꢀaret

etmektedir.

Mehmet

ꢁerif

Avꢀar’ın

kaçırılmasından hemen sonra polise haber verilmesine ve

Avꢀar ailesinin Jandarmaya gitmesine rağmen, buna son

verilmesi için herhangi bir etkili önlem alınmamıꢀtır. Jandarma

Gül’ün en geç 25 Nisan 1994 tarihinde olaya karıꢀan köy

korucularının kimliğini bildiğini iddia etmektedir.

Baꢀvuran ayrıca ölüm ile ilgili soruꢀturmanın Sözleꢀmenin

2. maddesi ile verilen yükümlülüklere uygun olmadığını iddia

etmektedir. Mehmet ꢁerif Avꢀar’ı bulmak için hiçbir çaba

gösterilmemiꢀtir, Toros arabasında hiçbir adli araꢀtırma

yapılmamıꢀtır ve olaya karıꢀan hiçbir görevli hakkında da

soruꢀturma yapılmamıꢀtır. Kardeꢀini sağ olarak bulmak için

hiçbir çaba gösterilmemiꢀtir ve yetkililer en baꢀta sanki

kardeꢀinin ölü olduğunu bilmekteydiler. Susurluk raporunda

açıklandığı gibi, tüm soruꢀturma güvenlik güçlerinin hukuka

aykırı eylemlerini saklamaya yöneltilmiꢀtir.

2- HÜKÜMET

Hükümet, olayın davada devam eden temyiz baꢀvurusu ile

sınırlı olduğunu düꢀünmektedir. Bununla birlikte, davayı gören

Mahkemenin Haziran 1999’da sadece Gültekin Sütçü’yü

dinlediğine ve gerekli usul iꢀlemlerin yapılması için bu kiꢀi

tarafında iꢀlendiği iddia edilen suçun savcıya bildirilmesi için

gerekli adımların atıldığına iꢀaret etmektedir.

Davada ꢀimdiye kadar elde edilen kanıtlar Mehmet ꢁerif

Avꢀar’ın ölümü ile Hükümet arasında hiçbir bir illiyet bağı

bulunmadığını göstermektedir. Eğer, yetkililerin talimatları ya da

teꢀvikleri ile cinayeti geçici köy korucularının ya da jandarmanın

iꢀlediği ispat edilebilseydi, Hükümet sorumlu tutulabilirdi.

Hükümetin görüꢀüne göre, yetkililerin pasif durumda

kaldıkları ya da cinayeti iꢀleyenleri takip etmede baꢀarısız

oldukları söylenemez. Avꢀar ailesinin elinde bulunan kanıtların

doğru olarak alındığını ve olayın nasıl geliꢀtiğini belirleme

konusuna Avꢀar ailesinin serbestçe katıldığını iddia

2

etmektedirler. Bundan baꢀka, soruꢀturma aꢀamasında Avꢀar

ailesi tatmin olmadıysa, davayı gören yerel mahkemede ve

temyizde görüꢀlerini ve kanıtları sunma konusunda fırsatları

bulunmaktaydı.

Hükümet, yetkili makamların pasif kalındığının ya da

suçluları

izleme

konusunda

baꢀarısız

olunduğunu

söylenemeyeceğini iddia etmiꢀtir. Avꢀar ailesinin ifadeleri

dikkatli bir biçimde alınmıꢀtır.

B- MAHKEMENİN DEĞERLENDİRMESİ

1- GENEL DEĞERLENDİRMELER

Sözleꢀmenin ikinci maddesi yaꢀam hakkı ile ilgilidir. Bu

maddede yaꢀam hakkının istisnaları sayılmıꢀ olup, bu konuda

çekince konulamaz. Bu madde Sözleꢀenin 3. maddesi ile

birlikte Avrupa Konseyini oluꢀturan demokratik toplumların

temel değerlerini ifade etmektedir. Bu nedenle yaꢀam hakkının

istisnaları sıkı bir biçimde belirlenmelidir. Kiꢀisel olarak

insanların korunması için bir araç olarak sözleꢀmenin hedefi, 2.

maddeyi uygulanabilir ve etkili kılacak biçimde yorumlanmasını

ve uygulanmasını gerektirmektedir.

2. madde ile sağlanan korumanın önemi nedeniyle,

Mahkeme sadece Devlet organlarının eylemlerini değil, aynı

zamanda bunu çevreleyen tüm koꢀulları da dikkate almalıdır.

Gözaltında bulunan kiꢀiler zayıf durumdadırlar ve yetkili

merciler onları korumakla yükümlüdürler. Bu durumda Devlet,

sağlıklı olarak polisin gözaltına aldığı ve serbest bırakıldığında

sağlıkları bozulmuꢀ olan kiꢀilerin sağlıklarındaki bu bozulmanın

ne ꢀekilde gerçekleꢀtiğini açıklamakla yükümlüdür. Özellikle

kiꢀinin gözaltında iken ölmesi durumunda, bu kiꢀiye nasıl

davranıldığının açıklanması daha da önemlidir.

Gözaltında iken yetkililerin kontrolünde olan olayların

tamamen ya da büyük oranda bu yetkililerin bilgisi dahilinde

olması durumunda, gözaltında iken yaralanmalar ve ölümlerle

ilgili olarak kuvvetli varsayımlar ortaya çıkacaktır. Gerçekten de,

tatmin ve ikna edici bir açıklama yapma bakımından ispat yükü

yetkililerin üzerindedir.

3

Sözleꢀmenin

2.

maddesindeki

yaꢀamı

koruma

yükümlülüğü Sözleꢀmenin 1. maddesindeki Devletin genel

yükümlülüğü ile birlikte göz önüne alındığında; kiꢀilerin kuvvet

kullanılması sonucunda öldürülmesi sonuç veren bir soruꢀturma

yapılmasını gerektirmektedir. Bu tür bir soruꢀturmanın esas

amacı; Devlet yetkililerinin sorumluluğu altında vuku bulan

ölümlerde hesap vermelerini sağlamak amacıyla, yaꢀam

hakkını koruyan iç hukuk kurallarının etkili bir biçimde

uygulanmasını sağlamaktır. Bu amaçlara ulaꢀmak için ne tür bir

soruꢀturmanın gerekeceği koꢀullara bağlı olarak değiꢀebilir.

Bununla birlikte, hangi yol izlenirse izlensin, yetkililer olayın

kendilerinin bilgisi dahiline girdiğinde resen hareket etmelidirler.

ꢁikayette bulunmayı veya soruꢀturmaya baꢀlamayı gözaltında

iken ölen kiꢀinin yakınlarına bırakamazlar. Devlet ajanları

tarafından haksız olarak öldürüldüğü ileri sürülen bir olayda

soruꢀturmanın etkili olabilmesi için, soruꢀturmayı yapan ve bu

soruꢀturmadan sorumlu olan kiꢀilerin o olaya karıꢀan kiꢀilerden

bağımsız olmaları gerekmektedir. Soruꢀturma ayrıca, bu tür

olaylarda zor kullanmanın, koꢀullara bağlı olarak haklı olup

olmadığının

tespiti

ve sorumluların

belirlenmesi

ve

cezalandırılması sonucunu verebilmesi anlamında da etkili

olmalıdır. Yetkililer; tanık ifadeleri, adli tıp incelemesi,

gerektiğinde yaralanmanın tam ve kesin sebebini belirleyen

otopsi ve ölüm nedenini de içeren klinik bulguların objektif

analizini de içine alacak biçimde, olayla ilgili kanıtları güvence

altına almak amacıyla gerekli adımları atmıꢀ olmalıdırlar. Ölüm

nedeninin veya sorumlu kiꢀilerin belirlenememesi sonucunu

doğuran soruꢀturmadaki herhangi bir eksiklik, bu standardın

yakalanmasını risk altına sokacaktır.

Bu bağlamda acele hareket etme ve makul olarak gerekli

usullerin izlenmesi bir zorunluluktur. Belli bir olaydaki

soruꢀturmanın geliꢀimini zorlaꢀtıran engellerin ya da zorlukların

bulunabileceğini kabul etmek gerekir. Bununla birlikte, öldürücü

güç kullanılmıꢀ bir olayın soruꢀturmasında yetkililerin hemen

harekete geçmesi, hukuk düzeninin korunmasında ve hukuka

aykırı eylemlerin önlenmesinde kamu güveninin devamı için

zorunluluk olarak kabul edilebilir.

4

2-

ÖLÜM

İLE

İLGİLİ

OLARAK

YETERLİ

SORUꢁTURMANIN YAPILMADIĞI İDDİASI

Kendilerinin güvenlik kuvvetleri olduğunu iddia eden geçici

köy korucuları ve diğer kiꢀiler tarafından Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın

kaçırıldığının bildirilmesi ve daha sonra da ölü olarak bulunması

gerçeği, tek baꢀına yetkililerin bu olay ile ilgili olarak sonuç

veren bir soruꢀturma yapmalarını gerektirmektedir.

Mahkeme; Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın dükkanından Jandarma

karakoluna alındığından ve olayla ilgili kiꢀilerin kimliğinden

jandarmanın hemen haberdar olmasına karꢀın, olaya karıꢀan

geçici köy korucularının ve Mehmet Mehmetoğlu’nun 12 gün

sonrasında göz altına alındığını hatırlatmaktadır.

Olayların içinde olduğu ima edilen jandarma Gül’e ve İl

Jandarma İl Alay Komutanlığına olayı araꢀtırması için

güvenilmesinde inandırıcı bir neden bulunmamaktadır.

Soruꢀturmanın bu aꢀamasında, o anda Jandarmada

bulunan yedinci bir kiꢀinin kimliğini ve yerini belirleme

konusunda herhangi bir adım atılmamıꢀtır.

16

Mayıs

1994

tarihinde

düzenlenen

savlılık

iddianamesinde sanıkların ifadelerinin alınmasının dıꢀında

baꢀka bir soruꢀturma yapılmamıꢀtır. Yedinci kiꢀi ile ilgili aile

üyelerinin anlattıklarını dikkate almayan iddianame, daha çok

sanıkların ifadelerine dayanmaktadır. Meclis Araꢀtırma

Komisyonundan gelen bir raporu takiben savcı 22 Kasım 1994

tarihinde yedinci kiꢀinin kimliğinin tespiti ile ilgili olarak İl

Jandarma Alay Komutanlığına bir yazı yazmıꢀtır. Jandarma

bunu 24 Kasım 1994’de yanıtlamıꢀ, böyle bir kiꢀinin

bulunmadığını ve soruꢀturmanın sürdüğünü bildirmiꢀtir. Bu

yedinci kiꢀi ile ilgili olarak gerek savcının, gerekse jandarmanın

soruꢀturmaya devam ettiği ile ilgili olarak herhangi bir belge

sunulmamıꢀtır.

Diyarbakır Ceza Mahkemesindeki dava 16 Mayıs

1994’den 21 Mart 2000 tarihine kadar yaklaꢀık altı yıl

sürmüꢀtür. Bunun temyizi hala devam etmektedir. Dört geçici

köy korucusu ile Mehmet Mehmetoğlu adam kaçırma suçundan

mahkum olmuꢀlar ve Ömer Güngör adlı kiꢀi de cinayet

suçundan sorumlu tutulmuꢀtur.

5

Mahkeme, normal olarak bağımsız ve tarafsız bir

mahkemedeki davada, karꢀı tarafla birlikte gerçekleꢀtirilen bir

ceza yargılamasının; gerçeklerin bulunması ve ceza

sorumluluğunun tayini için sonuç doğuran bir yargılamada en

kuvvetli garanti olduğunu hatırlatmaktadır.

Mahkeme, 2. maddenin usule iliꢀkin yönü ile ilgili

yükümlülüğün sonuç değil, bir araç olduğunu tekrarlamaktadır.

Baꢀvuran, adam kaçırma ve öldürme ile ilgili olayın, yedinci bir

adamın talimatlarına göre köy korucuları ve Mehmet

Mehmetoğlu tarafından iꢀlendiğini ve bunun Devlet yetkililerinin

bilgisi dahilinde güvenlik güçlerinin koruması altında hukuka

aykırı olarak vuku bulan ölümlerin bir parçası olduğunu ileri

sürmektedir. Bu durum devletin hukuka uygun davranması ve

özellikle de hayat hakkı ile ilgili olarak ciddi düꢀünceleri ortaya

çıkarmaktadır. Bu koꢀullar altında 2. maddedeki usulü

iꢀlemlerin daha geniꢀ olarak incelenmesi gerekmektedir. Ailenin

ve beꢀ köy korucusunun mahkemenin dikkatini, güvenlik

kuvvetlerinin bir üyesi olan yedinci bir kiꢀinin de olaya

karıꢀtığını bildirmelerine rağmen, mahkemedeki iꢀlemler bu

kiꢀinin kimliğini ve olaydaki rolünü belirlemede baꢀarılı

olamamıꢀtır. Mahkeme aꢀağıdaki noktalara dikkati çekmektedir:

a- Köy korucuları 5 Temmuz 1994 tarihinde Mahkemede

jandarmaya verdikleri ifadelerden vazgeçmiꢀler ve yedinci

kiꢀiyi ima etmiꢀlerdir. Bundan kısa bir süre sonra 27

Temmuz 1994 tarihinde Feyzi Gökçen bu kiꢀinin jandarma

baꢀçavuꢀu olduğunu belirtmiꢀ ve Ömer Güngör de suçu

bu kiꢀinin iꢀlediğini iddia etmiꢀtir. Yaklaꢀık olarak bir yıl

sonra, mahkeme bu yedinci kiꢀi hakkında jandarmada

soruꢀturma yapılmasına karar vermiꢀtir.

b- Jandarma komutanının 31 Ekim ve 17 Kasım 1995

tarihlerinde “müdür”ün varlığını yalanlamasından sonra,

mahkeme o zaman Diyarbakır’da görev yapan diğer

güvenlik güçleri nezdinde daha fazla soruꢀturma

yapmadan iꢀin bu yönüne son vermiꢀtir.

c- 16 Eylül 1996 tarihinde Ömer Güngör, yedinci kiꢀinin

Devegeçidi’nden Gültekin Seçkin adlı çavuꢀ olduğunu

bildirmiꢀtir. Bu durum, Mahkemenin Ordu nezdinde

soruꢀturma yapmasına yol açmıꢀtır. Ordunun olay

6

hakkında herhangi bir bilgileri olduğunu yalanlamasının

ardından, mahkeme bu yedinci kiꢀinin Genel Kurmay

Baꢀkanlığından sorulmasına karar vermiꢀ, ancak daha

sonra soruꢀturmanın bu yönünün terk edilmesine karar

vermiꢀtir.

d- Ömer

Güngör’ün,

Adalet

Bakanlığının

Susurluk

Raporunda adı geçen baꢀçavuꢀ Gültekin Sütçü’den

bahsederek, mahkemeye 16 ꢁubat 1998 tarihinde bilgi

vermesine kadar baꢀka bir adım atılmamıꢀtır. Mahkeme,

Susurluk Raporunun bir kopyasını istemiꢀtir. Ancak 13

Ocak 1999 tarihine kadar bu rapor verilmemiꢀ ve gecikme

için de herhangi bir açıklama yapılmamıꢀtır. Hatta bundan

sonra bile 18 Haziran 1999 tarihine kadar bir ꢀey

yapılmamıꢀ, bu tarihte ailenin avukatının mahkemeye

baꢀvurusu üzerine, mahkeme savcıdan Gültekin Sütçü

hakkında soruꢀturma yapılmasını istemiꢀtir. Bu kiꢀinin

ifadesinin alınması için adresi tespit edilmiꢀ, ancak açıkça

anlaꢀıldığına göre Bulgaristan’a kaçmıꢀtır.

Bu nedenle Mahkeme, altı kiꢀinin mahkumiyetine karꢀın,

esas olarak kritik bir biçimde olayda rol oynayan güvenlik

güçlerinin bir üyesi olan kiꢀi hakkında yeterli araꢀtırma

yapılmadığı sonucuna ulaꢀmaktadır. Olayın önceden

tasarlanmıꢀ

ve

iddia

edildiği

gibi

Türkiye’nin

Güneydoğusunda yetkililer tarafından hukuka aykırı

eylemlerin gerçekleꢀtirilip gerçekleꢀtirilmediğini belirleme

açısından uygun ve sonuç doğuran bir soruꢀturma

gerekmektedir.

Hükümet, davanın Yargıtay’da temyiz incelemesinde

olduğunu bildirmektedir. Bununla birlikte Mahkeme,

olaydan altı yıl geçtikten sonra Yargıtay’daki incelemenin,

yargılamadaki eksiklikleri giderebileceği konusunda ikna

olmamıꢀtır. Bu nedenle Mahkeme Hükümetin ön itirazını

reddetmektedir.

3- MEHMET ꢁERİF AVꢁAR’IN ÖLDÜRÜLMESİ

Bu kiꢀinin Sözleꢀmenin 2. Maddesinde sayılan

istisnai durumların dıꢀında hukuka aykırı olarak

7

öldürülmüꢀ olduğu tartıꢀmasızdır. Buradaki sorun bu

olaydan Hükümetin sorumlu tutulup tutulamayacağı ile

ilgilidir.

Mahkeme; Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın iꢀyerinden beꢀ

korucu, itirafçı Mehmet Mehmetoğlu ve bir de güvenlik

güçleri üyesi olan yedinci kiꢀi tarafından alındığını,

jandarmaya götürüldüğünü, oradan Mehmet Mehmetoğlu,

Feyzi Gökçen, Ömer Güngör ve yedinci kiꢀi tarafından

alınarak bir süre sonra öldürüldüğünü tespit etmiꢀtir.

Mahkeme, Avꢀar ailesinin olaydan kısa bir süre sonra

olayı polise ve jandarmaya bildirdiğini, jandarmanın bu

kiꢀinin jandarma karakolunda olduğunu ve kaçıran kiꢀileri

bildiğini hatırlatmaktadır. Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın gözaltına

alındığına iliꢀkin herhangi bir kayıt bulunmamaktadır.

Herhangi bir jandarmanın onun öldürülmesinden haberdar

olduğu tespit edilememekle birlikte, dükkanından alınıꢀ

biçimi ve kayıtlara girilmeyiꢀi, bu kiꢀinin keyfi ve hukuka

aykırı olarak risk altında olduğunu göstermektedir.

Jandarmaların bu yedi kiꢀinin hukuka aykırı eylemlerine ve

ailenin ꢀikayetlerine karꢀı hareketsiz kalması, bu eylemleri

en azından benimsediğini göstermektedir.

Mahkeme, Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın Devlet ajanları

tarafından gözaltına alındıktan sonra öldüğünün kabul

edilebileceği konusunda tatmin olmuꢀtur. Hükümetin

söylediği gibi, bu olayın yetkililerin bilgisi haricinde kiꢀisel

olarak hareket edenler tarafından iꢀlendiğini kabul

etmemektedir.

Korucular resmi olarak görev yapmaktadırlar ve

Diyarbakır’a sanıkları ele geçirmeye gitmiꢀlerdir. Bu yedi

kiꢀi Mehmet ꢁerif Avꢀar’ı ele geçirirken kamu gücünü

kullanmıꢀlardır.

Bu bağlamda, korucuların kendi köyleri dıꢀında

kullanılmadıkları konusundaki resmi inkarlara karꢀın, bu

olayda korucuların sanıkların ele geçirilmesi de dahil

olmak üzere düzenli olarak, bir kısım resmi

operasyonlarda kullanıldığı tespit edilmiꢀtir. Hükümetin

belirttiği kurallara göre korucular hiyerarꢀik olarak İlçe

Jandarma Komutanlığına bağlıdırlar.

8

Korucuların

ve

Mehmet

Mehmetoğlu’nun

mahkumiyetine rağmen, yedinci kiꢀi olaydan hemen sonra

soruꢀturulmamıꢀ ve böylece bu konudaki resmi bilginin

derinliğini belirleme bakımından sonuç veren bir

soruꢀturma yapılmamıꢀtır.

Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın ölümünü haklı çıkaracak

herhangi bir bilginin sağlanmaması nedeniyle, ölümünden

Hükümetin sorumlu olduğu sonucuna varılmaktadır. Bu

nedenlerle davada 2. maddenin ihlali bulunmaktadır.

IV- SÖZLEꢁMENİN 3. MADDESİNİN İHLAL

EDİLDİĞİ İDDİASI

Mahkeme, baꢀvuran etnik ayırım temelinde

kardeꢀinin ciddi bir insan hakkı ihlaline maruz kaldığını

iddiasını temelsiz bularak Sözleꢀmenin 3. maddesini ihlal

edilmediğine karar vermiꢀtir.

V- SÖZLEꢁMENİN 6. VE 13. MADDELERİN İHLAL

EDİLDİĞİ İDDİASI

Mahkeme, Avrupa İnsan Hakları Komisyonunun

davayı kabul edilebilir bulması ile ilgili kararının

Sözleꢀmenin 6. ve 13. maddesine herhangi bir gönderme

yapmadığını not etmektedir. Bununla birlikte Mahkeme,

baꢀvuranın bu konudaki ꢀikayetlerinin de bulunduğunu

belirtmektedir.

Baꢀvuranın 6. madde yönünden ꢀikayeti, esas olarak

yargılama süresinin uzunluğu ile ilgilidir. Mahkeme

baꢀvuranın davada taraf olmadığını görmektedir. Bu

nedenle Mahkeme, soruꢀturma ve yargılama ile ilgili olarak

baꢀvuran tarafından dile getirilen bu ꢀikayetleri daha geniꢀ

bir biçimde içeren 13. madde altında incelemeyi

düꢀünmektedir.

Mahkeme; ulusal düzende ne ꢀekilde olursa olsun,

Sözleꢀmenin 13. maddesinin, Sözleꢀme ile garanti altına

alınan hak ve özgürlüklerin esasının ulusal düzeyde

sağlanmasını garanti ettiğini hatırlatmaktadır. 13. madde

altındaki yükümlülük, Sözleꢀmeye göre baꢀvuranın

ꢀikayetinin niteliğine bağlı olarak değiꢀmektedir. Bununla

9

birlikte, 13. maddenin gerektirdiği müracaat yolları yasal

bakımdan olduğu gibi, uygulamada da “etkili” olmalıdır. 13.

madde; tazminat ödenmesine ek olarak, soruꢀturma

prosedürüne ꢀikayetçinin etkili biçimde ulaꢀabilmesini de

kapsayacak biçimde, yaꢀam hakkından mahrum

bırakılmadan sorumlu olanların belirlenmesini ve

cezalandırılmasını sağlayacak tam ve etkili bir

soruꢀturmayı

gerektirmektedir.

Mahkeme,baꢀvuranın

kardeꢀinin ölümünden Sözleꢀmenin 2. maddesine göre

Hükümetin sorumlu olduğunu tespit etmiꢀti. Bu nedenle

baꢀvuranın iddiaları 13. maddenin amaçları bakımından

tartıꢀılabilir.

Yetkililer baꢀvuranın kardeꢀinin ölümü konusunda

etkili ve sonuç eren soruꢀturma yapmakla yükümlüdürler.

Yukarıda yer alan nedenlerle 13. madde gereklerine uygun

olarak, sonuç veren bir soruꢀturma yapılmamıꢀ

olduğundan Sözleꢀmenin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

VI- SÖZLEꢁMENİN 14. MADDESİNİN İHLAL

EDİLDİĞİ İDDİASI

Baꢀvuran, kardeꢀinin ve ailesinin Sözleꢀmenin 14.

maddesine aykırı olarak ayrımcılık yasağından mağdur

olduğunu iddia etmektedir.

Baꢀvuran, bölgede iꢀlerini kaybetmelerine yol açacak

biçimde ailesinin yıldırılması ile Diyarbakır ve Bismil’den

çıkartıldıklarına iꢀaret etmektedir. Bu durumun Kürt olarak

etnik

kökenlerinden

ve

siyasi

görüꢀlerinden

kaynaklandığını ve Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın ölümü ile

sonuçlandığını iddia etmektedir. Hükümet baꢀvuranın bu

iddialarını yalanlamıꢀtır.

Mahkeme, baꢀvuranın ve ailesinin etnik kökeninden

ve siyasi düꢀüncelerinden dolayı bir ayırıma tabi

tutulduklarını gösterecek yeterli kanıt bulunduğunu

düꢀünmemektedir. Bu nedenle olayda Sözleꢀmenin 14.

maddesinin ihlali bulunmamaktadır.

VII-

SÖZLEꢁMENİN

41.

MADDESİNİN

UYGULANMASI

10

A- MADDİ ZARAR

Baꢀvuran, Mehmet ꢁerif Avꢀar’a eꢀi ve çocukları

olarak bağımlı bulunan kardeꢀinin eꢀi ve iki çocuğu adına

maddi zararın ödenmesini talep etmektedir. Baꢀvuran

kardeꢀinin “Baran Gübrecilik”in yüzde 33 payla ortağı

olduğunu

bildirmektedir.

Söz

konusu

olayların

baꢀlangıcına kadar bu iꢀin ekonomik olarak baꢀarılı

olduğunu, ancak bölgede ailenin maruz kaldığı baskı

sonucunda, 1994 yılı sonunda bu iꢀyerinin kapatılmak

zorunda kalındığını ileri sürmektedir. 1994 yılında iꢀyerinin

yıllık gelirinin 30 milyar lira olduğunu, Mehmet ꢁerif

Avꢀar’ın bundan yalnız baꢀına 10 milyon lira kazanmıꢀ

olacağını

belirtmektedir.

Ayrıca,

Bismil’de

Pirelli

lastiklerinin ve Mutlu Akülerinin satıꢀ temsilcisi olduğunu

ve bunun yanında diğer ekonomik yatırımlarının da

bulunduğunu, ancak, bu iꢀlere iliꢀkin olan belgelere el

konulmuꢀ olması nedeniyle belgelendiremediğini ifade

etmektedir. “Baran Gübrecilik” iꢀinden dolayı kaybedilen

gelirin Sterline çevrilmesi sonucunda, 4.399.999,9

Sterlinlik kayıplarının olduğunu ileri sürerek bu miktarın

ödenmesini talep etmektedir.

Hükümet çok fazla ꢀiꢀirilmiꢀ olan bu rakamların

temelinin bulunmadığını iddia etmiꢀtir. Bu miktardaki bir

ödeme haksız zenginleꢀmeye yol açacaktır. Hükümet,

belgelere el konulduğunu yalanlamakta, öyle olmuꢀ olsa

bile, vergi dairelerinden kopyalarının alınabileceğini ileri

sürmektedir.

Bir baꢀvuran tarafından maruz kalınan maddi zararla

ilgili olarak gerçek bir tazmin yapabilmek için gerekli

meblağın tam olarak hesaplanması, ihlalden kaynaklanan

hasarın

belirsizliği

nedeniyle

tam

olarak

gerçekleꢀtirilemeyebilir. Bu tür davalarda karar verilmesi

gereken sorun, geçmiꢀ veya gelecekte maruz kalınan

kazanç kaybı nedeniyle adil tatmin düzeyidir. Bu düzey,

neyin adil olduğu konusunda Mahkemenin takdir yetkisi ile

baꢀvurana verilmesi gereken miktardır.

Bu davada Mahkeme, baꢀvuranın “Baran Gübrecilik”

ꢀirketinin diğer ortağı olan Mehmet Ali Avꢀar ve bu kiꢀinin

11

muhasebecisinin 1993 ve 1994 yıllarında ꢀirketin karı ile

ilgili beyanlarını sunduğunu belirtmektedir. Ancak bunun

detayları bir ceza soruꢀturması sırasında belgelere el

konulmuꢀ olduğu iddiasıyla sunulmamıꢀtır. Mahkeme,

Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın ꢀirketteki hissesi olarak iddia edilen

10 milyar Türk Lirasının çok yüksek oluğunu görmektedir.

Bu miktarı destekleyecek belgelerin bulunmaması

nedeniyle Mahkeme bu rakamı tazminat hesabı için kabul

edemez. Her halükarda Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın eꢀi

kendisine düꢀen hisseyi miras olarak almıꢀ ve varsayımsal

olarak bundan faydalanmıꢀtır. ꢁirket 1994 yılından sonra

faaliyetine son vermiꢀtir ve bu durum oldukça spekülatif

biçimde gelecekteki gelir nedeniyle herhangi bir iddiayı

geçersiz kılmaktadır. Baꢀvurunun, söz konusu ꢀirketin

Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın ölümünden sonra ailenin baskıya

maruz kaldığı ile ilgili olmaması ve bu konuda bulgu

bulunmaması nedeniyle iꢀin kapanmasından yetkililer

sorumlu tutulamaz.

Bununla birlikte Mahkeme, Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın

ölümü zamanında ekonomik biçimde iꢀleyen ve eꢀi ile

çocuklarını destekleyen bir iꢀi yürüttüğünü görmektedir. 29

yaꢀında sağlıklı bir insan olarak gelecekteki yıllarda da, bu

desteği sağlamaya devam edeceği beklenebilir. Bundan

dolayı bu mali desteğin kaybı nedeniyle ona bağımlı

olanlara bir tazminat sağlamak uygun olacaktır. Diğer

davalarda verilenlere bakarak ve adil düꢀüncelere

dayanarak Mahkeme, Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın dul kalan eꢀi

ve çocukları için baꢀvurana 40,000 İngiliz Sterlini

verilemesine karar vermiꢀtir.

B- MANEVİ ZARAR

Baꢀvuran, Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın dul eꢀi ve çocukları

için 40,000 Sterlin, kardeꢀ olarak kendisi için de 10,000

Sterlin manevi zarar talep etmektedir. Hükümet bu

taleplerin çok fazla olduğunu ve kabul edilemez

bulunduğunu iddia etmektedir. Baꢀvuranın iddialarını

destekleyecek kanıtın bulunmaması nedeniyle, manevi

zarar ile ilgili olarak sadece sembolik bir miktarın

12

verilmesinin makul olduğunu belirmiꢀlerdir. Bundan baꢀka

baꢀvurana ayrı bir tazminata da hükmedilmemelidir.

Mahkeme, Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın ölümünden

yetkililerin sorumlu olduğu sonucuna ulaꢀmıꢀtı. Bu

davadaki koꢀullara ve buna benzer davalarda verilen

tazminat miktarlarına bakarak, Mahkeme adil bir biçimde

Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın dul kalan eꢀi ve çocukları için

manevi zarar olarak 20,000 İngiliz Sterlininin baꢀvurana

verilmesine karar vermiꢀtir. Almanya’da yaꢀayan

baꢀvurana, olaylarla doğrudan ilgili olmaması nedeniyle

2,500 İngiliz Sterlini verilmesi kararlaꢀtırılmıꢀtır.

C- MAHKEME MASRAFLARI

Baꢀvuran mahkeme masrafları olarak 20.270,40

Sterlin olarak talep etmektedir. Bu miktar, Ankara’daki

duruꢀmada ve yargılamanın ilk safhasında baꢀvuranı

temsil eden Sayın Kevin Boyle’nin ücretini de içermektedir.

Hükümet sadece gerçek anlamda harcanmıꢀ olan

masrafların talep edilmesi gerektiğini ileri sürmüꢀtür.

Mahkeme bu davanın karmaꢀık olduğunu ve detaylı

inceleme gerektirdiğini, bu koꢀullara göre baꢀvuranın

temsilcileri için istenen miktarın makul olduğunu ve bunun

dıꢀındaki masraflardan sadece bir kısmının ödenmesi

gerektiğini düꢀünmüꢀtür. Sonuçta 17,320 İngiliz Sterlininin

mahkeme masrafları olarak ödenmesi gerektiğine karar

vermiꢀtir.

D- GECİKME FAİZİ

Mahkemenin

elinde

bulunan

bilgilere

göre

İngiltere’deki yasal faiz oranı bu kararın verildiği tarihte

yıllık yüzde 7,5’dir.

BU NEDENLERLE MAHKEME;

1- Oybirliği ile Hükümetin ilk itirazını reddetmiꢀ,

2- Altı oya karꢀılık bir oyla Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın

ölümü sonucunda yeterli ve sonuç veren bir soruꢀturma

yapılmaması nedeniyle Sözleꢀenin 2. maddesinin ihlal

edildiğine karar vermiꢀ,

13

3- Altı oya karꢀılık bir oyla Mehmet ꢁerif Avꢀar’ın

ölümü nedeniyle Sözleꢀenin 2. maddesinin ihlal

edildiğine karar vermiꢀ,

4- Oybirliği ile Sözleꢀmenin 3. maddesinin ihlal

edilmediğine karar vermiꢀ,

5- Altıya karꢀılık bir ola Sözleꢀmenin 13. maddesinin

ihlal edildiğine karar vermiꢀ,

6- Altı oya karꢀılık bir oyla;

a- Sözleꢀmenin

44/2.

maddesine

göre

Hükümetin baꢀvurana üç ay içerisinde;

i- Maddi zarar için 40,000 Sterlin,

ii- Manevi zarar için 20,000 Sterlin ödemesine,

b- Bu miktarlara yukarıdaki üç aylık süreden

sonra yıllık yüzde 7,5 oranında basit faiz

uygulanması gerektiğine,

7- Altıya karꢀılık bir oyla;

a- Mahkeme masrafları olarak 17,320 Sterlin

ödenmesine,

b- Bu miktara yukarıdaki üç aylık süreden sonra

yıllık yüzde 7,5 oranında basit faiz uygulanması

gerektiğine karar vermiꢀ,

8- Baꢀvuranın bunlar dıꢀındaki tazminatla ilgili

taleplerini 10 Temmuz 2001 tarihinde reddetmiꢀtir.

Hakim Feyyaz Gölcüklü ise azlık oyu kullanmıꢀtır.

14