COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

AYHAN IꢀIK – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢁvuru no: 33102/04)

KARAR

STRAZBURG

30 Mart 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 33102/04 no’lu davanın nedeni, Ayhan Iꢀık adlı

Türk vatandaꢀının (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 15 Temmuz

2004 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin

(“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran, AĐHM önünde Đstanbul Barosu avukatlarından H. Çekiç tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran, 1978 doğumludur ve Tekirdağ’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran, 27 Ocak 1999 tarihinde, PKK terör örgütü üyesi olduğu ꢀüphesiyle

Đstanbul’da yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır. Yakalandığı sırada baꢀvuranın üzerinde sahte

nüfus cüzdanı bulunmuꢀtur. Baꢀvuran, avukatı yardımı almaksızın polise verdiği ifadesinde,

aleyhindeki suçlamaları kabul etmiꢀtir.

Baꢀvuran, 3 ꢁubat 1999 tarihinde, önce Cumhuriyet Savcısı daha sonra Đstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi sorgu hakimi huzuruna çıkartılmıꢀtır. Sorgu hakimi, baꢀvuranın

yargılama öncesi tutukluluğuna hükmetmiꢀtir. Baꢀvuran, avukat yardımı almaksızın

Cumhuriyet Savcısı ve hakim önünde verdiği ifadelerinde, yasadıꢀı bir örgütün eylemlerinde

yer aldığını inkar etmiꢀtir.

11 ꢁubat 1999 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

baꢀvuran ile diğer dokuz kiꢀi hakkında iddianame hazırlamıꢀtır. Baꢀvuran, eski Ceza

Kanunu’nun 168/2 maddesi uyarınca yasadıꢀı bir örgüte üye olmakla itham edilmiꢀtir.

18 Haziran 1999 tarihinde Anayasa’da yapılan değiꢀiklikle birlikte, Devlet Güvenlik

Mahkemeleri bünyesindeki askeri yargıçlar sivil yargıçlarla değiꢀtirilmiꢀtir.

21 Aralık 2000 tarihinde, ꢁartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair

4616 No.lu Kanun yürürlüğe girmiꢀtir. 18 Temmuz 2001 tarihinde, Anayasa Mahkemesi söz

konusu kanunun 1/4 maddesini iptal etmiꢀtir.

30 Nisan 1999-14 Mayıs 2003 tarihleri arasında yapılan yirmi duruꢀmadan altısı

baꢀvuranın veya diğer sanıkların talebi üzerine ertelenmiꢀtir. Đki duruꢀma da Cumhuriyet

Savcısı’nın talebi üzerine reddedilmiꢀtir. Yargılama sırasında yedi tanık dinlenmiꢀtir.

Mahkeme, 15 Mayıs 2002-24 Temmuz 2002 tarihleri arasında, 4616 No.lu Kanun’un

iptal edilen 1/4 maddesinin yerine geçecek kanun maddesinin yürürlüğe konmasını

beklemiꢀtir.

14 Mayıs 2003 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, baꢀvuranı itham

edildiği suçtan mahkum etmiꢀ ve on iki yıl on ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

2

Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından Yargıtay’a sunulan yazılı görüꢀ 31 Ekim 2003

tarihinde baꢀvurana tebliğ edilmiꢀtir.

Yargıtay, 9 Aralık 2003 tarihinde, ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.

28 Nisan 2004 tarihinde, cezasının infazına iliꢀkin müddetname baꢀvurana tebliğ

edilmiꢀtir.

30 Haziran 2004 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlanan 16 Haziran 2004 tarihli ve

5190 No.lu Kanun ile devlet güvenlik mahkemeleri kaldırılmıꢀtır. Baꢀvuran ile diğer sanıklar

hakkında açılan dava Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiꢀtir.

Baꢀvuran, 21 Ekim 2004 tarihinde serbest bırakılmıꢀtır.

1 Haziran 2005 tarihinde 5237 No.lu Yeni Türk Ceza Kanunu yürürlüğe girmiꢀtir.

14 Haziran 2005 tarihinde, Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın mahkumiyetini

yeni TCK hükümleri bağlamında yeniden incelemiꢀ ve baꢀvuranın hapis cezasını altı yıl üç

aya düꢀürmüꢀtür.

14 Ağustos 2005 tarihinde karar kesinleꢀmiꢀ ve herhangi bir temyiz baꢀvurusunda

bulunulmamıꢀtır.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

A. Yargılamanın uzun sürdüğü yönündeki ꢁikayete iliꢁkin olarak

Baꢀvuran, yargılama süresinin “makul süre” ꢀartına uymadığı ve AĐHS bağlamında

yapmıꢀ olduğu ꢀikayetlere iliꢀkin etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığı konusunda ꢀikayetçi

olmuꢀ ve bu ꢀikayetlerini AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddelerine dayandırmıꢀtır.

Hükümet, baꢀvuranın ꢀikayetlerinin esasını yerel mahkemeler önünde dile getirmemesi

nedeniyle iç hukuk yollarını tüketmediğini iddia etmiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddeleri uyarınca yapılan ꢀikayetlerin aꢀağıda belirtilen

nedenlerle açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle baꢀvuranın AĐHS’nin 35.

maddesinde öngörülen ꢀartları yerine getirip getirmediğinin incelenmesine gerek olmadığı

kanaatindedir.

AĐHM, göz önünde bulundurulması gereken sürenin, baꢀvuranın yakalandığı 27 Ocak

1999 tarihinde baꢀlayıp Yargıtay’ın Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin kararını onadığı

9 Aralık 2003 tarihinde sona erdiğini gözlemlemektedir. Dolayısıyla, göz önünde

bulundurulması gereken süre, iki aꢀamalı yargıda yaklaꢀık dört yıl on aydır.

AĐHM, davanın, yasadıꢀı bir örgüt adına yaptıkları eylemlerden dolayı itham edilen on

kiꢀiyi kapsaması nedeniyle karmaꢀık olduğu kanaatindedir. AĐHM, baꢀvuranın tutumunun

yargılamanın uzamasına neden olmadığını gözlemlemektedir. Adli makamların tutumu ile

ilgili olarak, AĐHM, davanın iki aꢀamalı yargı sürecinden geçtiğini kaydeder. Yargılama

3

boyunca yirmi duruꢀma yapılmıꢀ ve yedi tanık dinlenmiꢀtir. AĐHM, 15 Mayıs-24 Temmuz

2002 tarihleri arasında, mahkemenin 4616 No.lu Kanun’un iptal edilen 1/4 maddesinin yerine

geçecek olan kanun maddesinin yürürlüğe girmesini beklediğini kaydeder. AĐHM, yargılama

sırasında bu tür gecikmelerin en aza indirgenmesi gerektiği kanaatindedir. Bununla birlikte,

AĐHM, yargılamanın tamamının çok uzun sürmemesi durumunda, bu tür gecikmelerin

müsamaha edilebileceğini hatırlatır (Çaplık / Türkiye, no. 57019/00; Özsoy / Türkiye, no.

58397/00; Aydoğan ve Diğerleri / Türkiye, no. 41967/02; Karabulut / Türkiye, no. 56015/00;

Fehmi Koç / Türkiye, no. 71354/01).

AĐHM, yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, toplamda dört yıl on ay süren yargılamanın

AĐHS’nin 6/1 maddesinde öngörülen makul süre ꢀartına aykırı olmadığı sonucuna varmıꢀtır.

Bu nedenle, AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca baꢀvurunun bu

kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğine karar verir.

Yukarıda kaydedilen sonucu göz önüne alan AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin 6/1 maddesi

kapsamındaki hakkının ihlal edilmediği gerekçesiyle, AĐHS'nin 13. maddesi bağlamında etkili

bir iç hukuk yolunun bulunmadığı iddiasının dayanaktan yoksun olduğu kanaatindedir. Sonuç

olarak, AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca dayanaktan yoksun

olduğu gerekçesiyle baꢀvurunun bu kısmının reddedilmesi gerektiğine karar verir.

B. Avukat yardımı sağlanmadığı yönündeki ꢁikayete iliꢁkin olarak

Baꢀvuran, gözaltında tutulduğu sırada ve daha sonra kendisini sorgulayan Cumhuriyet

Savcısı ve hakim önünde avukat yardımından faydalandırılmadığı konusunda ꢀikayetçi

olmuꢀtur.

AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını kaydeder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

Baꢀvuranın yargılamanın sonraki aꢀamalarında avukat yardımından faydalandığını göz

önüne alan Hükümet, ceza kovuꢀturmasının ilk aꢀamalarında avukat yardımı

sağlanmamasının baꢀvuranın savunma hakkını etkilemediğini iddia etmiꢀtir.

AĐHM, aynı ꢀikayeti Salduz / Türkiye davasında incelediğini ve AĐHS’nin 6/1 maddesi

ile bağlantılı olarak 6/3 (c) maddesinin ihlalini tespit ettiğini gözlemlemektedir. AĐHM, adı

geçen kararda, avukata eriꢀim hakkına getirilen kısıtlamanın sistematik olduğunu ve yaꢀı kaç

olursa olsun söz konusu zamanda Devlet Güvenlik Mahkemelerinin yetki alanına giren bir

suçla ilgili olarak gözaltına alınan herkese uygulandığını belirtmiꢀtir.

AĐHM, söz konusu davayı incelemiꢀ ve bu davada adı geçen Salduz kararında yapmıꢀ

olduğu tespitlerden ayrılmasını gerektirecek herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı sonucuna

varmıꢀtır.

Dolayısıyla, söz konusu davada, AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3(c)

maddesi ihlal edilmiꢀtir.

C. Yargıtay Cumhuriyet Baꢁsavcısı’nın yazılı görüꢁünün baꢁvurana tebliğ edilmediği

yönündeki ꢁikayete iliꢁkin olarak

4

Baꢀvuran, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀünün kendisine tebliğ

edilmediğini, bu nedenle de karꢀıt sav ortaya koyma imkanından mahrum bırakıldığı

konusunda ꢀikayetçi olmuꢀ ve bu ꢀikayetini AĐHS’nin 6/1 maddesi ile 6/3(b) maddesine

dayandırmıꢀtır.

Hükümet, Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀünün 31 Ekim 2003

tarihinde baꢀvurana tebliğ edilmiꢀ olması nedeniyle, baꢀvuranın bu tür bir ihlalin mağduru

olduğunun düꢀünülemeyeceğini ileri sürmüꢀtür. Hükümet, bu iddiasını desteklemek üzere

baꢀvurana gönderilen tebliğ belgesini sunmuꢀtur.

Yargıtay Cumhuriyet Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀünün 31 Ekim 2003 tarihinde

baꢀvurana tebliğ edildiğini gösteren belgeyi göz önünde bulunduran AĐHM, baꢀvuranın karꢀıt

sav ortaya koyma imkanından mahrum bırakıldığı iddiasını desteklemediği sonucuna varır.

Bu nedenle, AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca bu ꢀikayetin

açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğine karar verir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun

bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran, maddi tazminat olarak 10,000 Euro, manevi tazminat olarak 10,000 Euro

talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

Tespit edilen ihlalle talep edilen maddi tazminat arasında herhangi bir illiyet bağı

bulunmadığını kaydeden AĐHM, söz konusu talebin reddedilmesine karar verir. Bununla

birlikte, AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, baꢀvurana 1,800 Euro manevi tazminat

ödenmesine karar verir.

AĐHM, ayrıca, en uygun telafi yolunun, talep etmesi halinde baꢀvuranın AĐHS’nin 6/1

maddesinin gereklerine uygun olarak yeniden yargılanması olacağı kanaatindedir (Salduz).

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, AĐHM önündeki yargılama masraf ve giderleri için 500 Euro, avukatlık

ücreti için 6,000 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümeti bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, söz konusu davada, baꢀvuranın taleplerini

desteklemek üzere herhangi bir belge sunmadığını gözlemlemektedir. Dolayısıyla, AĐHM, bu

baꢀlık altında herhangi bir ödeme yapılmamasına karar verir (Karataꢀ ve Yıldız ve Diğerleri /

Türkiye, no. 4889/05).

5

C. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Ceza yargılamasının ilk aꢀamasında avukat yardımı sağlanmadığı yönündeki ꢀikayetin

kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesi ile bağlantılı olarak 6/3(c) maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a)AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak Savunmacı Hükümet

tarafından, baꢀvurana, manevi tazminat olarak 1,800 Euro (bin sekiz yüz Euro)

ödenmesine;

(b)Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 30 Mart 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

6