CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

AYTAN VE ÖMER POLAT -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no:43526/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

16 Haziran 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (43526/02) no’lu davanın nedeni (T.C.

vatandaꢀları) Aytan Polat ve eꢀi Ömer Polat’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 24 Ağustos 2001 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi

uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Diyarbakır Barosu avukatlarından S. Tanrıkulu tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar, Aytan Polat ve Ömer Polat sırasıyla 1965 ve 1963 doğumlu olup Diyarbakır’da

ikamet etmektedirler.

20 Nisan 2001 tarihinde, saat 03.50’ye doğru baꢀvuranlar, polis tarafından PKK’ya karꢀı

yürütülen operasyonlar çerçevesinde evlerinde yakalanmıꢀlardır.

20 Nisan 2001 tarihinde polis tarafından düzenlenen ve baꢀvuranlar tarafından imzalanan

yakalama tutanağına göre, aynı operasyon çerçevesinde 19 Nisan 2001 tarihinde

Diyarbakır’da yakalanan N.I. isimli ꢀüpheli, , sözkonusu örgütün üyesi olduğunu itiraf etmiꢀ

ve bu örgüt bünyesinde baꢀvuranların faaliyetleri hususunda bilgi vermiꢀtir. N.I. ile birlikte

baꢀvuranların evine gelen polis memurları, evlerinde yapılan aramanın ardından baꢀvuranları

kendi rızalarıyla Emniyet Müdürlüğü’ne götürmüꢀlerdir.

Baꢀvuranlar, Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi ekiplerince gözaltına

alınmıꢀtır. Emniyet Müdürlüğü’nün talebi üzerine, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

Savcısı, baꢀvuranların gözaltı süresini 24 Nisan 2001 tarihine kadar uzatmıꢀ bilahare

sözkonusu sürenin 4 gün daha uzatılmasına karar vermiꢀtir.

Gözaltının ilk günlerinde baꢀvuranların avukat yardımı almalarına izin verilmemiꢀtir. Aytan

Polat’ın avukatla yaptığı ilk görüꢀme 24 Nisan, Ömer Polat’ın avukatla yaptığı ilk görüꢀme 27

Nisan tarihlerinde güvenlik güçlerinin nezaretinde gerçekleꢀmiꢀtir.

27 Nisan 2001 tarihinde, polis, baꢀvuranların ifadelerini almıꢀtır. Baꢀvuranlar tarafından

imzalanan tutanaklara göre, baꢀvuranlar, PKK’ya karꢀı düzenlenen operasyonlar çerçevesinde

sorgulanmıꢀlardır. Baꢀvuranlar, sözkonusu örgüt tarafından ileri sürülen fikirleri

paylaꢀtıklarını ifade etmiꢀlerdir.

28 Nisan 2001 tarihinde, baꢀvuranlar, adli tabip tarafından muayene edilmiꢀlerdir. Adli tabip

raporunda hiçbir kötü muamele izine rastlanmadığını belirtmiꢀtir.

28 Nisan 2001 tarihinde, Savcı tarafından baꢀvuranların ifadeleri alınmıꢀtır. Savcı karꢀısında

baꢀvuranlar, gözleri bantlı olarak verdiklerini dile getirdikleri ifadeleri değiꢀtirmiꢀ ve

kendileri hakkında yapılan suçlamaları reddetmiꢀtir. Buna karꢀın, 20 Nisan 2001 tarihli

yakalanma tutanağının doğruluğunu teyit etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, aynı gün serbest

bırakılmıꢀtır.

22 Mayıs 2001 tarihinde, aleyhteki kanıtların yetersizliğinden, Savcı, baꢀvuranlar hakkında

takipsizlik kararı vermiꢀtir.

Ancak, baꢀvuranlar, 27 Nisan 2001 tarihinde, gözaltından sorumlu polisler hakkında ꢀikayette

bulunmuꢀlardır. Buna karꢀın 4 Temmuz 2001 tarihinde Savcı, takipsizlik kararı vermiꢀ ve

sözkonusu karar 27 Temmuz 2001 tarihinde, Siverek Ağır Ceza Mahkemesi Baꢀkanlığınca

onanmıꢀtır.

HUKUK

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN

A. AĐHS’nin 3. maddesi

AĐHS’nin 3. maddesine atıfta bulunarak, baꢀvuranlar, gözaltı sırasında kendilerine uygulanan

kötü muameleden ve kötü ꢀartlardan ꢀikayetçi olmaktadırlar. Baꢀvuranlar, 27 Nisan 2001

tarihinde suç duyurusunda bulunduklarını iddia etmektedirler. Buna karꢀın, 4 Temmuz 2001

tarihinde Savcı, takipsizlik kararı vermiꢀ ve sözkonusu karar Siverek Ağır Ceza Mahkemesi

Baꢀkanlığı’nca 27 Temmuz 2001 tarihinde onanmıꢀtır.

Hükümet, baꢀvuranların AĐHS’nin 3. maddesi kapsamında yaptıkları ꢀikayetleri ulusal

mahkemeler önünde dile getirmediklerini belirterek iç hukuk yollarının tüketilmediğini

savunmaktadır.

AĐHM, izleyen nedenlerden ötürü baꢀvurunun bu kısmımın her halükarda kabuledilemez

nitelikte olması nedeniyle baꢀvuranların iç hukuk yollarını tüketip tüketmedikleri hususunda

karar vermeye gerek olmadığı kanaatindedir.

Mevcut davada, baꢀvuranlar, gözaltında kötü muameleye maruz kaldıklarına iliꢀkin

ꢀikayetlerini destekleyebilmek hiçbir belge sunmamıꢀlardır. Üstelik gözaltı bitiminde

düzenlenen sağlık raporlarında baꢀvuranların hiçbir darp ve cebir izine maruz kalmadıkları

belirtilmektedir. Baꢀvuranların avukatlarının, 28 Nisan 2001 tarihinde düzenlenen sağlık

raporlarının kesinlik ve doğruluğuna itiraz etmesine rağmen baꢀvuranların baꢀka bir doktor

tarafından görülmesine izin verilmediğini ileri sürmemiꢀtir. Ayrıca, dosya unsurlarından

gözaltının herhangi bir safhasında veya baꢀvuranların tahliyesinden sonra baꢀka bir doktor

tarafından muayene edilme giriꢀiminde bulundukları sonucuna ulaꢀılamamaktadır.

Ayrıca AĐHM, gözaltının sonunda ifadelerini alan Savcı ve Devlet Güvenlik Mahkemesi

nöbetçi hakimi karꢀısında baꢀvuranların, polise verdikleri ifadeleri, kötü muameleden söz

etmeden sadece “gözleri bantlı” olarak imzaladıklarını belirterek inkar etmekle yetindiklerini

tespit etmektedir (Karadeniz-Türkiye, baꢀvuru no: 53048/99, 21 Mart 2006).

Sonuç olarak, AĐHM, baꢀvuranların ꢀikayetine konu olan polis tarafından kötü muamele

uygulandığı hususunda makul ꢀüphe uyandırabilecek ve/veya mevcut davada adli mercilerin

tutumlarını tartıꢀma konusu yapma imkanı tanıyan hiçbir unsura sahip değildir. Sonuç olarak,

baꢀvuranlar iç hukuk yollarını tüketmemiꢀ olsalar dahi, AĐHM, baꢀvurunun bu kısmının

açıkça mesnetten yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. maddeleri uyarınca

reddedilmesi gerektiği kanaatindedir.

B. AĐHS’nin 6/3 c) maddesi

Baꢀvuranlar, gözaltı sırasında avukat yardımından yararlanamamaktan ꢀikayetçidirler.

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6/3 c) maddesine atıfta bulunmaktadırlar.

AĐHM, baꢀvuranların takipsizlik kararından faydalandıklarını, dolayısıyla

yargılandıklarını ne mahkum edildiklerini gözlemlemektedir. Dolayısıyla AĐHM, muhtemel

bir dava baꢀlatabilecek hataların takipsizlik kararı ile telafi edilmiꢀ olarak düꢀünülebileceği

kanaatindedir (mutatis, mutandis, Dieter Franz Kayser – Đtalya, baꢀvuru no: 58879/00, 22

Mayıs 2003). Baꢀvuranların, AĐHS’nin 6. maddesinin ihlalinden mağdur olduklarını ileri

süremeyecekleri sonucuna ulaꢀılmaktadır. Baꢀvurunun bu kısmı açıkça mesnetten yoksundur

ve AĐHS’nin 35. maddesinin 1. ve 4. paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.

C. AĐHS’nin 5. maddesi

1. AĐHS’nin 5. maddesinin 1. paragrafının c) bendi ve 2. paragrafı

Baꢀvuranlar, bir suç iꢀledikleri ꢀüphesini uyandıran makul nedenlerin bulunmamasından ve

haklarındaki suçlamalar hususunda bilgilendirilmemelerinden ꢀikayetçi olmaktadırlar.

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 5. maddesinin 1. paragrafının c) bendine ve 2. paragrafına atıfta

bulunmaktadır.

Hükümet, sözkonusu iddiaya karꢀı çıkmaktadır.

Mevcut davada, AĐHM, 20 Nisan 2001 tarihinde, baꢀvuranların, PKK’ya karꢀı düzenlenen

operasyon çerçevesinde polis tarafından yakalandıklarını belirlemektedir. Baꢀvuranlar

tarafından imzalanan yakalama tutanağı, baꢀvuranların, sözkonusu örgütün üyesi olduğu ileri

sürülen bir kiꢀi tarafından verilen bilgilerin ardından yakalandıklarını ortaya koymaktadır. 27

Nisan 2001 tarihinde, polis baꢀvuranların ifadesini almıꢀtır. Sonuç olarak baꢀvuranların

imzaladıkları tutanağa göre, baꢀvuranlar, sözkonusu örgüt adına olan faaliyetleri hususunda

sorgulanmıꢀlardır.

Yukarıda söylenenler ve dosya unsurları göz önüne alındığında, ꢀüphelerin gereken seviyede

olduğu sonucuna ulaꢀılmaktadır. Özgürlükten yoksun bırakma, ilgililere yüklenen ꢀüphelerin

doğrulanması veya giderilmesi amacını taꢀımıꢀtır. Ayrıca, baꢀvuranlar tarafından imzalanan

yakalama tutanağı, yakalama gerekçelerini belirtmiꢀtir. Dolayısıyla, sözkonusu belge,

baꢀvuranların yakalanma nedenleri hakkında bilgilendirildiklerini yeterince kanıtlamaktadır

(Veske-Türkiye, baꢀvuru no: 11838/02, 20 ꢁubat 2007).

Baꢀvurunun bu kısmı da açıkça dayanaktan yoksundur ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragrafları uyarınca reddedilmesi gerekmektedir.

2. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragrafları

a) Đç hukuk yollarının tüketilmesi

Hükümet, iki baꢀlık altında iç hukuk yollarının tüketilmediğini belirtmektedir. Đlk olarak,

Hükümet, gözaltının yasaya uygunluğunun denetimini yaptırmak veya savcılığın gözaltı

süresinin uzatılması talimatına itiraz etmek için mahkeme hakimliğine baꢀvuruda bulunma

imkanını öngören Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun 128/4 maddesine atıfta

bulunmaktadır. Đkinci olarak ise, Hükümet, kanuna aykırı olarak yakalanan veya haksız yere

tutulan kiꢀilere tazminat ödenmesini öngören 466 sayılı yasaya göndermede bulunmaktadır.

Baꢀvuranlar, Hükümet tarafından gösterilen hukuki yolların dava koꢀullarına uygun

olmadığını iddia etmektedirler.

AĐHM, Hükümet’in itirazının, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragrafları uyarınca

düzenlenen ꢀikayetin esasına sıkı sıkıya bağlı olduğu kanaatindedir. Dolayısıyla, iç hukuk

yollarının tüketilip tüketilmediği hususu esasa iliꢀkin olarak yapılan inceleme sırasında

değerlendirilmelidir.

b) Kabuledilebilirliğe iliꢀkin diğer kriterler

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5.

paragrafları kapsamında yapılan ꢀikayetlerin dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM,

ayrıca, baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder.

Bu nedenle sözkonusu ꢀikayetler kabuledilebilir niteliktedir.

II. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 3. , 4. ve 5. PARAGRAFLARININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ

ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuranlar, 20 Nisan 2001 tarihinden 28 Nisan 2001 tarihine kadar özgürlüklerinden yoksun

bırakılmalarının AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragraflarını ihlal ettiğini iddia

etmektedirler.

Mevcut davada, AĐHM, baꢀvuranların gözaltı sürelerinin 20 Nisan 2001 tarihinde baꢀladığını

ve 28 Nisan 2001 tarihinde sona erdiğini, dolayısıyla sözkonusu sürenin 8 gün sürdüğünü

gözlemlemektedir. AĐHM yerleꢀik içtihadının da ortaya koyduğu ꢀekli ile böyle bir sürenin

ivedilik ifadesi ile bağdaꢀmadığına ꢀüphe yoktur (Brogan ve diğerleri – Birleꢀik Krallık, 29

Kasım 1988).

Gözaltının yasaya uygunluğuna itiraz edebilmek ve tazminat talebinde bulunabilmek için

baꢀvuru yolunun bulunmadığı kapsamında yapılan ꢀikayet ile ilgili olarak AĐHM, geçmiꢀte,

Hükümet tarafından belirtilen baꢀvuru yollarını incelediğini ve sözkonusu baꢀvuru yollarının,

AĐHS’nin 5. maddesinin 4. ve 5. paragraflarının gerekliliklerini karꢀılamadığı sonucuna

ulaꢀtığını hatırlatmaktadır. Nitekim özgürlüğünden yoksun bırakma iꢀlemlerine uygulanan

temel güvencelerden yararlanmadığı takdirde, sözkonusu maddenin 4. satırı uyarınca,

baꢀvuran, bizzat veya vekil aracılığıyla dinlenme imkanına sahip olmalıdır (bkz, diğerleri

arasından, Keklik ve diğerleri – Türkiye, baꢀvuru no: 77388/01 ve Nikolova-Bulgaristan,

baꢀvuru no: 31195/96). Oysa, AĐHM, dosyayı incelediğinde, gözaltı sırasında baꢀvuranların

hiçbir zaman hakim karꢀına çıkmadıklarını, hakimin denetimini yalnızca dosya üzerinden

yaptığını belirler. 466 sayılı yasa ile ilgili olarak, AĐHM, sözkonusu hükmün maddeleri

uyarınca, savcılık tarafından yürütülen soruꢀturmanın takipsizlik kararı ile sonuçlanmasından

dolayı baꢀvuranların tazminat talep etme imkanlarının bulunduğunu belirler. Mevcut davada,

ulusal mahkemeler tazminat ödenmesi için yalnızca takipsizlik kararını temel almaktadırlar.

Oysa tazminat ödenmesi, takipsizlik kararının otomatik bir sonucudur ve hiçbir ꢀekilde

özgürlükten yoksun bırakmanın yasaya uygun olmadığının tespiti anlamını taꢀımamaktadır.

Sonuç olarak, AĐHM, Türk hukukunun, baꢀvuranlara ileri sürülen ihlaller için tazmin hakkı

tanıdığı hususunda ikna olamamıꢀtır (Sinan Tanrıkulu ve diğerleri – Türkiye, baꢀvuru no:

5008699, 3 Mayıs 2007).

Mevcut davada sözkonusu sonuçtan farklı bir sonuca ulaꢀmak için hiçbir neden göremeyen

AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddetmektedir. Dolayısıyla AĐHM, AĐHS’nin 5. maddesinin

3. , 4. ve 5. paragraflarının ihlal edildiği sonucuna ulaꢀmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Baꢀvuranların her biri maruz kaldıkları manevi zarar için 15.000 Euro talep etmektedirler.

Ayrıca baꢀvuranlar, avukatlık ücreti ve giderlere iliꢀkin bir makbuz ile Diyarbakır Barosu

avukatlık ücret tarifesini belge olarak sunarak AĐHM önünde yapmıꢀ oldukları yargılama

masraf ve giderleri için 3.762 Euro talep etmektedirler.

Hükümet, sözkonusu iddialara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, baꢀvuranların her birine 2.000 Euro manevi tazminat

ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir. Yargılama masraf ve giderler ile ilgili olarak

AĐHM, sahip olduğu unsurları göz önüne alarak, baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak, 1.000 Euro

ödenmesinin uygun olacağı kanaatindedir.

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesine hükmetmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvurunun AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragrafları kapsamında yapılan

ꢀikayete iliꢀkin kısmının kabuledilebilir geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. , 4. ve 5. paragraflarının ihlal edildiğine,

3. a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı

Devlet tarafından aꢀağıdaki miktarların ödenmesine:

(i)

baꢀvuranların her birine, her türlü vergiden muaf tutularak 2.000 Euro (iki

bin Euro) manevi tazminat;

(ii)

baꢀvuranlara ortaklaꢀa olarak, her türlü vergiden muaf tutularak yargılama

masraf ve giderleri için 1.000 Euro (bin Euro);

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer tüm taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 16 Haziran 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.