CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ĐKĐNCĐ DAĐRE  
AYTĐMUR - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 20259/06)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
20 Mayıs 2010  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup  
ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2010. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (20259/06) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı  
Delil Aytimur’un (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 18 Mayıs 2006 tarihinde  
Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan  
Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.  
Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır Barosu  
avukatlarından M. Beꢀtaꢀ tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
Baꢀvuran 1990 doğumludur.  
Baꢀvuran 26 Eylül 2005 tarihinde Nusaybin Asliye Ceza Mahkemesi tarafından düzenlenen  
ihzar müzekkeresi ile yasadıꢀı silahlı bir örgütün mensubu olmakla itham edilmiꢀtir.  
19 Kasım 2005 tarihinde baꢀvuran Đstanbul Terörle Mücadele ꢁubesine gitmiꢀtir. Polisler  
baꢀvuranın babasını telefonla arayarak adı geçenin gözaltına alındığını bildirmiꢀtir. Savcının  
talebi üzerine baꢀvuran yakın civarda oturan amcasının kendisini ziyaret edebilmesi amacıyla  
Eminönü Emniyet Müdürlüğü ꢁubesine nakledilmiꢀtir. Sağlık kontrolünden geçirilen  
baꢀvuranın vücudunda herhangi bir darp ya da ꢀiddet izine rastlanmamıꢀtır.  
21 Kasım 2005 tarihinde baꢀvuran avukatı eꢀliğinde Đstanbul Asliye Ceza Mahkemesi önüne  
çıkmıꢀtır. Hakim CMK’nın 94. maddesinin uygulanmasına istinaden baꢀvuranın hemen adli  
bir mercii karꢀısına çıkarılması amacıyla tutuklanmasına karar vermiꢀtir.  
Baꢀvuran, bir yük arabası ile Đstanbul’dan Diyarbakır’a nakledilmiꢀtir.  
Baꢀvuran 25 Kasım 2005 tarihinde Diyarbakır merkez cezaevine konulmuꢀtur.  
Avukatı eꢀliğinde baꢀvuran 30 Kasım 2005 tarihinde Diyarbakır Cumhuriyet Savcısı  
tarafından dinlenmiꢀ, hakkında yapılan ithamlar karꢀısında kendini savunmuꢀtur.  
Baꢀvuran aynı gün Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi hakimi önüne çıkarılmıꢀ, hakim  
delillerin durumu ve iꢀlenen suça iliꢀkin ciddi karinelerin mevcut olduğu gerekçesiyle adı  
geçenin tutuklanmasına karar vermiꢀtir.  
Baꢀvuran avukatı aracılığıyla bu karara itiraz etmiꢀtir.  
8 Aralık 2005 tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi dava dosyasını dikkate alarak bu  
itirazı reddetmiꢀ ve baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.  
Savcı 6 Aralık 2005 tarihli bir iddianame ile baꢀvuranı yasadıꢀı silahlı bir örgüte yardım ve  
yataklık etmek suçu ile itham etmiꢀtir.  
13 Aralık 2005 tarihinde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi baꢀvuranın reꢀit olmadığı  
gerekçesiyle ratione materiae bakımından yetkisizlik kararı vererek davayı Mardin Ağır Ceza  
Mahkemesine göndermiꢀ, ayrıca iꢀlenen suçun niteliği ve kanıtların durumunu göz önünde  
bulundurarak adı geçenin tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.  
2
Baꢀvuran bu kararı müteakip Diyarbakır merkez cezaevinden Mardin merkez cezaevine  
nakledilmiꢀtir.  
Baꢀvuran 27 Aralık 2005 tarihinde tutukluluk kararına itiraz etmiꢀtir.  
5 Ocak 2006 tarihinde Mardin Ağır Ceza Mahkemesi de aynı ꢀekilde Diyarbakır Ağır Ceza  
Mahkemesi lehine yetkisizlik kararı vermiꢀ, delillerin durumu ve iꢀlenen suça iliꢀkin ciddi  
karinelerin mevcut olduğu gibi hususları göz önünde bulundurarak baꢀvuranın tutukluluk  
halinin devamına karar vermiꢀtir.  
20 Ocak 2006 tarihinde Mardin Ağır Ceza Mahkemesi dava dosyasının incelenmesinden  
baꢀvuranın itirazını reddetmiꢀ ve cumhuriyet savcısının görüꢀüne uygun olarak tutukluluğun  
devamına karar vermiꢀtir. Mahkeme bu kararın gerekçesinde suça iliꢀkin ciddi karinelerin  
mevcut olduğunu ve baꢀvuranın firar riskinin bulunduğunu ifade etmiꢀtir.  
23 Ocak 2006 tarihinde baꢀvuran avukatı aracılığı ile 5 Ocak 2006 tarihli karara itiraz  
etmiꢀtir. Ağır ceza mahkemesi 20 Ocak 2006 tarihli karardaki aynı gerekçelerle baꢀvuranın  
itirazını reddetmiꢀtir.  
10 Nisan 2006 tarihinde Yargıtay iki mahkeme arasındaki yetki sorununu gidererek  
Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesini baꢀvuranın davasına bakmaya yetkili mahkeme ilan  
etmiꢀtir.  
25 Mayıs 2006 tarihinde baꢀvuranın avukatı bir kez daha müvekkilinin serbest bırakılmasını  
talep etmiꢀ, bu talep de aynı ꢀekilde Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi tarafından  
reddedilmiꢀtir.  
22 Ağustos 2006 tarihli duruꢀmada delillerin durumu ve geçen tutukluluk süresi göz önünde  
bulundurularak baꢀvuran serbest bırakılmıꢀtır.  
Diyarbakır Ağır Ceza mahkemesi 17 Mayıs 2007 tarihli bir karar ile baꢀvuranı hakkında  
yapılan ithamlardan suçlu bulmuꢀ ve beꢀ yıl hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
Yargıtay 8 Temmuz 2008 tarihinde baꢀvuranın suçluluğunu ortaya koyacak somut delillerin  
bulunmadığı gerekçesiyle ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur.  
Ağır Ceza Mahkemesi 30 Ekim 2008 tarihinde baꢀvuranın beraatına karar vermiꢀtir. Temyize  
gidilmediğinden bu karar 7 Kasım 2008 tarihinde kesinleꢀmiꢀtir.  
HUKUK  
I. AĐHS’NĐN 5/4 VE 5 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiğinden ve tutukluluk halinin yasallığına karꢀı  
iç hukukta itiraz edilebilecek etkili bir baꢀvurunun bulunmadığından yakınmaktadır. Baꢀvuran  
ayrıca yasal hükümlerin AĐHS’nin 5/5 maddesi uyarınca etkili bir tazminat elde etmeye  
olanak tanımadığını ileri sürmektedir.  
Hükümet AĐHS’nin 5/4 maddesi uyarınca yapılan ꢀikayetin kabuledilebilirliği konusunda  
görüꢀ bildirmemiꢀtir. Hükümet baꢀvuranın yeni Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 141.  
3
ve izleyen maddeleri uyarınca iç hukuktaki mahkemeler önünde bir tazminat davası  
açabileceğini savunarak AĐHS’nin 5/5 maddesi ile ilgili olarak iç hukuk yollarının  
tüketilmediğini belirtmektedir.  
AĐHM, Hükümetin CMK’nın 141. ve takip eden maddelerine dayalı olarak tazminat davası  
açılabileceği yönündeki itirazının baꢀvuranın AĐHS’nin 5/5 maddesi uyarınca yaptığı ꢀikayet  
ile ilintili olduğuna ve esasa birleꢀtirilerek incelenmesi gerektiğine karar vermektedir. AĐHM  
ayrıca sözkonusu bu ꢀikayetlerin dayanaktan yoksun olmadığını kaydetmektedir, dolayısıyla  
ꢀikayetler kabuledilebilir niteliktedir.  
Hükümet esasa iliꢀkin olarak baꢀvuranın tutukluluk iꢀleminin ulusal mevzuata olduğu kadar  
AĐHS’nin 5/4 maddesindeki hükümlere de uygun gerçekleꢀtirildiğini ifade etmektedir.  
Baꢀvuran Hükümetin savına karꢀı çıkmakta ve iddialarını yinelemektedir.  
AĐHM yakalanan ya da tutulu bulundurulan kimselerin yargı usulünün gereklerini  
karꢀılayacak yargılanma ve AĐHS uyarınca hürriyetten yoksun bırakma iꢀleminin esasının  
«yasal» olmasını isteme haklarının olduğunu hatırlatır. Tutukluluk haline karꢀı yapılan itirazı  
değerlendiren adli bir merciinin bilhassa çekiꢀmeli yargı sürecinde taraflar arasındaki  
«silahların eꢀitliği» ilkesini de gözeten bir duruꢀmanın gerçekleꢀmesini sağlayacak hukuki  
güvenceleri sağlaması gerekmektedir (Bkz. Sanchez-Reisse-Đsviçre, 21 Ekim 1986, Toth-  
Avusturya 12 Aralık 1991, Kampanis-Yunanistan 13 Temmuz 1995, Schöps-Almanya no:  
25116/94).  
AĐHM, daha önce de benzer baꢀvurularda incelediği üzere sözü edilen baꢀvuru yolunun bir  
yanda etkisiz ve uygulamada baꢀarı ile sonuçlanabilecek bir baꢀvuru ꢀansını garanti etmemesi  
(Bkz. diğerleri arasında, Koꢀti vd.-Türkiye no: 74321/01, 3 Mayıs 2007), öte yanda adli bir  
merci nezdinde sağlamıꢀ olduğu güvenceler arasında özellikle vicahilik ve silahların eꢀitliği  
ilkelerine riayet edilmemesi nedeniyle etkili bir baꢀvuru olarak addedilemeyeceğini ifade  
etmektedir (Bkz. aynı anlamda, Bağrıyanık-Türkiye kararı, no: 43256/04, 5 Haziran 2007 ve  
Cahit Demirel-Türkiye no: 18623/03, 7 Temmuz 2009).  
AĐHM bunun yanı sıra yeni CMK’nın 271. maddesinin teoride bir hükümlünün temsilcisine  
veya sanık avukatına itiraz hakkının incelendiği sırada adli bir mercii tarafından dinlenme  
olanağını tanıdığını not etmektedir. Bununla birlikte, olası muhtemel bir duruꢀma talebi ise  
sanıklar ve/veya temsilcileri tarafından dile getirilse dahi hukuki yetkilinin inisiyatifine  
bırakılmaktadır. Mevcut baꢀvuruda, baꢀvuranın serbest bırakılma talebinin dosya üzerinden  
incelendiğini hatırlatan AĐHM, görevinin bu davaya özgü koꢀulları incelemekle sınırlı  
olduğunu ve daha önceki baꢀvurularda varmıꢀ olduğu sonuçların dıꢀına çıkılmasını  
gerektirecek herhangi bir gerekçenin yer almadığını ifade ederek baꢀvuranın tutukluluk  
halinin yasallığına iliꢀkin yaptığı itiraz sürecinde AĐHS’nin 5/4 maddesi gereğince  
hakkaniyete uygun yargılamanın gereğinin yerine getirilmediği sonucuna varmaktadır.  
AĐHS’nin 5. maddesinin 5. paragrafına dair AĐHM, 5. maddenin 1., 2., 3. veya 4.  
paragraflarına aykırı koꢀullarda gerçekleꢀen özgürlüğünden yoksun bırakma iꢀlemlerine karꢀı  
bir telafinin sağlanması gerektiğini hatırlatır (Bkz. Wassink-Hollanda, 27 Eylül 1990). AĐHM  
ayrıca mezkur 5. paragrafta söz edilen tazminat hakkının ulusal mercii tarafından ya da AĐHS  
kurumlarından biri tarafından diğer paragrafların ihlalini de kapsadığını belirtir (Bkz. N.C.-  
Đtalya no: 24952/94).  
4
Bu baꢀvuruda, baꢀvuranın tutukluluk halinin yasallığına karꢀı etkili bir baꢀvuru hakkının  
tanınmaması nedeniyle AĐHS’nin 5/4 maddesinin ihlal edildiği sonucuna varan AĐHM, adı  
geçenin uğradığı bu zararının karꢀılanmasını sağlayacak tazminat yollarının mevcut olup  
olmadığını irdeleyecektir. AĐHM bu bağlamda, yeni CMK’nın 141. maddesinin tutukluluk  
halinin yasallığına karꢀı itirazda bulunan bir kimseye tazminat imkânını sağlayacak etkili bir  
baꢀvuru yolunu sunmadığını gözlemlemektedir. Sonuç itibarıyla, AĐHM Hükümetin itirazını  
reddetmekte ve aynı gerekçelere dayalı olarak AĐHS’nin 5/5 maddesinin ihlal edildiği  
sonucuna varmaktadır.  
II. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
AĐHS’nin 5/3 maddesini öne süren baꢀvuran gözaltı ve tutukluluk süresinin uzunluğundan  
ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran ayrıca AĐHS’nin 3. maddesine atıfla cezaevine nakledilmesi  
sırasındaki koꢀullardan ve Diyarbakır merkez cezaevindeki mahkumiyet ꢀartlarından  
yakınmaktadır.  
AĐHM gözaltı süresi ile ilgili adı geçenin 19 Kasım 2005 tarihinde yakalandığını, avukat  
yardımından yakalanarak 21 Kasım 2005 tarihinde Đstanbul Asliye ceza mahkemesi yetkili  
hakimi önüne çıkarıldığını gözlemlemektedir. AĐHM bu tutukluluk süresinin iç hukuka uygun  
gerçekleꢀtiğine ve AĐHS’nin 5/3 maddesinde öngörülen tutukluluk süresi sınırlarını  
aꢀmadığına itibar etmektedir (Bkz. Brogan vd.-Birleꢀik Krallık, 29 Kasım 1988). Bilhassa  
Nusaybin Asliye Ceza Mahkemesi tarafından yasadıꢀı silahlı bir örgütün mensubu olmakla  
itham edilen baꢀvuran hakkında ihzar müzekkeresi çıkarıldığını göz önünde bulunduran  
AĐHM yapılan bu iꢀlemin «gerekli» olup olmadığı hususuna olumlu karꢀılık vermektedir  
(Daꢀ-Türkiye no: 74411/01, 8 Kasım 2005) AĐHM, (Bkz. Caner Canöz-Türkiye no: 28480/02,  
5 Aralık 2006).  
AĐHM baꢀvuranın tutukluluk süresinin uzunluğunun yaklaꢀık dokuz ay olduğunu  
gözlemlemektedir. Bu süre boyunca iç hukuktaki mahkemeler baꢀvuranın tutukluluk halini  
incelemiꢀ ve özellikle iꢀlenen suçun niteliğini ve kanıtların durumunu göz önünde  
bulundurarak tutukluluğun devamına karar vermiꢀtir. Mevcut koꢀullarda AĐHM, sözkonusu  
tutukluluk süresinin uzunluğunun AĐHS’nin 5/3 maddesi hükümlerine karꢀı bir ihlali  
oluꢀturmadığı kanısına varmaktadır.  
AĐHM yukarıda bahse konu gerekçeler ıꢀığında baꢀvuranın AĐHS’nin 5/3 maddesine yönelik  
ꢀikayetlerinin dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35/3 ve 4. maddeleri uyarınca  
reddedilmesi gerektiği görüꢀündedir.  
AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesi hakkındaki ꢀikayet ile ilgili delil unsurlarının yeterince ciddi,  
belirgin ve tutarlı birtakım emare ya da karinelerden oluꢀması (Bkz. Dikme-Türkiye no:  
20869/92) gerektiğini ifade ederek baꢀvuranın AĐHM önünde 3. madde hakkındaki  
ꢀikayetlerini destekleyici ve ikna edici asgari düzeyde herhangi bir unsuru veya delil unsuru  
baꢀlangıcını sunmadığını gözlemlemektedir. Ayrıca ve bilhassa iç hukuktaki bütün yargı  
süreci boyunca kendisine bir avukatın eꢀlik ettiği baꢀvuran ulusal mahkemeler önünde  
veyahut Cumhuriyet Savcısı karꢀısında herhangi bir ꢀikayette bulunmamıꢀtır. Sonuç itibarıyla  
bu ꢀikayet iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle karꢀı karꢀıya bulunmakta ve  
AĐHS’nin 35/1 ve 4. maddeleri gereğince reddedilmelidir.  
5
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
Baꢀvuran 50.000 TL (yaklaꢀık 23.750 Euro) manevi tazminat talep etmekte ve maddi  
tazminatın değerlendirilmesi hususunda takdiri AĐHM’ye bırakmaktadır. Baꢀvuran ayrıca  
yargılama gider ve masrafları için 9.000 TL (yaklaꢀık 4.300 Euro) talep etmekte, kanıtlayıcı  
belge niteliğinde bir makbuz sunmaktadır.  
Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat arasında hiçbir illiyet bağı  
kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir. Buna karꢀın baꢀvurana 6.000 Euro manevi  
tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır. AĐHM, yargılama masraflarına iliꢀkin kendisine  
sunulan ve belgeler ve sözü edilen kıstaslar ıꢀığında baꢀvuranın talep ettiği meblağın aꢀırı  
olduğunu kaydederek baꢀvurana tüm yargılama giderleri için makul olarak 1.000 Euro  
ödenmesini uygun görmektedir.  
AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına  
uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini bildirmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. AĐHS’nin 5/4 ve 5. maddeleri hakkındaki ꢀikayetlerin kabuledilebilir, bunun dıꢀında  
kalanların kabuledilemez olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5/4 ve 5. maddelerinin ihlal edildiğine;  
3. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru  
üzerinden TL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana:  
i. manevi tazminat olarak 6.000 (altı bin) Euro ödenmesine;  
ii. yargılama masraf ve giderleri için baꢀvurana 1.000 (bin) Euro ödenmesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢁTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 20 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
6