COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

BAHÇEYAKA - TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 74463/01)

KARAR

STRAZBURG

13 Temmuz 2006

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen ꢀartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak,

üzerinde ꢀekle iliꢀkin değiꢀiklik yapılabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Dava, Feriꢀtah Bahçeyaka (“baꢀvuran”) isimli Türk vatandaꢀının, 8 Haziran 2001

tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Hürriyetlerin Korunması Sözleꢀmesi’nin (“Sözleꢀme”) 34.

maddesine dayanarak Türkiye Cumhuriyeti aleyhine AĐHM’ye yaptığı baꢀvurudan (no.

74463/01) kaynaklanmaktadır.

OLAYLAR

Baꢀvuran 1958 doğumludur ve Almanya – Wesel’de ikamet etmektedir. 12 ꢁubat 1980

tarihinde, baꢀvuran ve eꢀi, bir Alman bankasında ortak hesap açtırmıꢀtır. Belirli olmayan bir

tarihte, baꢀvuranın eꢀi, baꢀvuranın rızası olmaksızın, ortak hesaplarındaki bütün parayı çekmiꢀ

ve bir Türk bankasına yatırmıꢀtır. 23 Ekim 1992 tarihinde, baꢀvuran, eꢀinin ortak

hesaplarından çektiği paranın yarısını alabilmek için Aydın Asliye Hukuk Mahkemesi’nde

dava açmıꢀtır. 14 Eylül 1999 tarihinde, Aydın Asliye Hukuk Mahkemesi, baꢀvuranın davasını,

baꢀvuran iddiasını kanıtlayamadığından dolayı reddetmiꢀtir. Mahkeme, baꢀvuranın, paranın

çekildiğini gösteren makbuzlar gibi, iddialarını destekler nitelikte hiçbir banka belgesi ortaya

koyamamasını gerekçe göstermiꢀtir. Ayrıca, altı yıllık saklama süresinin ardından banka

tarafından muhafaza edilen belgelerin tahrip edildiğini ve dolayısıyla, baꢀvuranın iddialarında

haklı olduğu sonucunun çıkarılabileceği hiçbir belge bulunmadığını da not etmiꢀtir. Baꢀvuran,

27 Aralık 1999 tarihinde temyize gitmiꢀtir. 5 Nisan 2000 tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranın

temyiz baꢀvurusunu reddetmiꢀtir. Baꢀvuranın eꢀinin, ortak hesaplarından tüm parayı çektiğini

ve baꢀka bir banka hesabına yatırdığını kanıtlayamadığını belirtmiꢀtir. 16 Kasım 2000

tarihinde, Yargıtay, baꢀvuranın karar düzeltme talebini reddetmiꢀtir. 15 Aralık 2000 tarihinde,

Yargıtay kararı, baꢀvurana tebliğ edilmiꢀtir.

HUKUK

I.AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, yargılamanın uzunluğunun, AĐHS’nin 6 § 1. maddesinden yer alan “makul

süre” ꢀartıyla bağdaꢀmadığını ileri sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀtur. Sözkonusu maddeye göre:

“Herkes, … medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar, … konusunda karar

verecek olan, … bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre içinde, … görülmesini

istemek hakkına sahiptir.”

A.Kabuledilebilirlik

AĐHM, bu ꢀikâyetin, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi bağlamında temelsiz olmadığını not

eder. Ayrıca, baꢀka herhangi bir gerekçeden dolayı kabuledilmez olmadığını da not eder.

B.Esaslar

AĐHM, ele alınacak sürenin 23 Ekim 1992 tarihinde baꢀladığını ve Yargıtay’ın temyiz

talebini reddettiği 16 Kasım 2000 tarihinde sona erdiğini not eder. Yargılama, üç yargı

kademesinde yaklaꢀık olarak sekiz yıl sürmüꢀtür.

Hükümet, birinci derece mahkemesinin, taraflarca sunulmuꢀ olan tüm kanıtları

incelemesi gerektiğinden, davanın, karmaꢀık bir yapısının olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuranın talebi üzerine, mahkeme, Adalet Bakanlığı’ndan, Almanya’da yaꢀayan bazı

tanıklardan yeminli ifade alınmasını talep etmiꢀtir. Đfadelerin alınmasının ardından, mahkeme

2

bunların Türkçeye çevrilmesi talimatını vermiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuran, sekiz duruꢀmaya

katılmadığından dolayı, sözkonusu yargılamanın süresinin uzamasına sebep olmuꢀtur.

Dolayısıyla, Hükümet, yargı mercilerine yüklenebilecek hiçbir gecikmenin olmadığı

sonucuna varmıꢀtır.

AĐHM, yargılamanın uzunluğunun makuliyetinin, dava ꢀartları ıꢀığında ve ꢀu ölçütler

dikkate alınarak yapılması gerektiğini tekrarlar: davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve ilgili

makamların tutumu ve ihtilafta baꢀvuranın karꢀı karꢀıya olduğu riskler (bkz. Frydlender –

Fransa [BD], no. 30979/96).

Yetkililerin tutumuna gelince, AĐHM, birinci derece mahkemesinde yürütülen

yargılamada ciddi bir gecikme olduğunu gözlemler. Bu bağlamda, birinci derece

mahkemesinin davayı karara bağlamasının altı yıldan fazla sürdüğüne iꢀaret eder. Bu süre

içinde, mahkeme yetkililerden bilgi talep etmiꢀ ve gelecek yanıtları beklemek için

duruꢀmaları ertelemiꢀtir. Yetkililer, davaya gereken itinayı göstermemiꢀ, ilgilenmemiꢀ ve

ciddi bir gecikmeye sebep olmuꢀlardır. AĐHM’ye göre, bir yargı kademesinde altı yıl,

karmaꢀıklığa iliꢀkin mülahazalarla haklı çıkarılamayacak olan, haddinden uzun bir süredir.

Dolayısıyla, AĐHM, sorumlu Hükümet tarafından bu gecikmelere iliꢀkin hiçbir ikna edici

gerekçe sunulmadığı kanısındadır.

Konuyla ilgili içtihadını dikkate alarak, AĐHM, bu davada iꢀlemlerin uzunluğunun

haddinden fazla olduğu ve “makul süre” ꢀartı ile bağdaꢀmadığı kanısındadır.

Dolayısıyla, 6 § 1. madde ihlal edilmiꢀtir.

II.AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran ayrıca, iç hukukta, sözkonusu hukuki yargılamanın aꢀırı uzunluğuna itiraz

edebileceği hiçbir etkili hukuk yolu bulunmadığını ileri sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀtur. AĐHS’nin

13. maddesine atıfta bulunmuꢀtur:

“Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi

görev yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa,ulusal bir makama

etkili bir baꢀvuru yapabilme hakkına sahiptir.”

A.Kabuledilebilirlik

Hükümet, baꢀvuranın maddi tazminat talebiyle dava açmasının, hukuki bir ihtilaftan

kaynaklandığını belirtmiꢀtir. Ancak, baꢀvuranın davası, ulusal mahkemeler tarafından

reddedilmiꢀtir. Hükümet, 13. maddenin maksatları bağlamında bir hukuk yolunun etkili

olmasının, baꢀvuranın için olumlu bir sonuç getirmesinin kesin olmadığını ifade etmiꢀtir.

AĐHM, bu itirazın, ꢀikâyetlerin esaslarının incelenmesiyle yakından ilgili olduğunu not

eder, dolayısıyla bu hususu esaslarla birleꢀtirecektir.

B.Esaslar

AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin, 6 § 1. maddede yer alan, davanın makul bir süre

içinde görülmesi ꢀartının ihlal edildiği iddiası kapsamında ulusal bir merci huzurunda etkili

bir hukuk yolunu teminat altına aldığını gözlemler.

3

13. maddenin maksatları bağlamında, her davada baꢀvuranın iç hukukta

faydalanmasına açık olan yöntemlerin, iddia edilen bir ihlali ya da devam etmesini

engellemesi veya hâlihazırda meydana gelmiꢀ herhangi bir ihlal için yeterli tazmin sunması

anlamında “etkili” olup olmadığının belirlenmesi gereklidir (bkz. Kulda – Polonya [BD], no.

30210/96). Dolayısıyla 13. madde, bir alternatif ortaya koymaktadır: bir hukuk yolu, davaya

bakan mahkemelerce verilen bir kararı hızlandırmak ya da davacılara hâlihazırda meydana

gelmiꢀ olan gecikmeler için yeterli tazmin sağlamak için kullanılırsa “etkili”dir (bkz.

Hartman – Çek Cumhuriyet, no. 53341/99).

AĐHM, Türk hukuk sisteminin, yargılamayı hızlandırmak veya hâlihazırda meydana

gelmiꢀ olan gecikmelerin tazmini için davacılara yeterli tazmin sunmak bağlamında hiçbir

hukuk yolu sunmadığını gözlemler. Bu davada, baꢀvuranın, birinci derece mahkemesine

yargılamayı hızlandırması için, baꢀka bir makama üst yetkisi kullanmasını talep edebileceği

hiçbir bireysel hakkı bulunmamaktaydı (bkz. yukarıda anılan Hartman).

Dolayısıyla, AĐHM, Türk hukukunun, baꢀvuranın yargılamanın uzunluğuna itiraz

edebileceği bir hukuk yolu sunmadığı sonucuna varmıꢀtır.

Dolayısıyla, 13. madde ihlal edilmiꢀtir.

III. DĐĞER AĐHS ĐHLALLERĐ ĐDDĐALARI

Baꢀvuran, AĐHS’nin 17. maddesi ve 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında, yerel

mahkemelerin, haklarını istismar ettiğini ve talep ettiği meblağın kendisine ödenmesini haksız

olarak reddettiğini ileri sürerek ꢀikâyetçi olmuꢀtur. Ayrıca, 7 no’lu protokol’ün 5. maddesi

kapsamında, yerel mahkemelerin kararlarının, eꢀler arasında eꢀitlik hakkını ihlal ettiğini

belirtmiꢀtir.

Hükümet, baꢀvuranın AĐHS’nin 17. maddesi ve 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi

kapsamındaki ꢀikâyetlerinin, AĐHS’nin 6. ve 13. maddeleri kapsamındaki ꢀikâyetleri dıꢀında

bir husus ortaya koymadığını öne sürerek itiraz etmiꢀtir. Hükümet ayrıca, Türkiye’nin 7 no’u

Protokolü henüz onaylamadığını ve bu sebeple baꢀvuranın bu baꢀlık altındaki ꢀikâyetinin

kabuledilmez ilan edilmesi gerektiğini belirtmiꢀtir.

Baꢀvuranın AĐHS’nin 17.maddesi kapsamındaki ꢀikâyetine gelince,AĐHM,baꢀvuranın,

iddiasını kanıtlayamadığı ve AĐHS’nin 17. maddesi ihlaline iliꢀkin savunulabilir bir iddianın

temelini oluꢀturamadığını tekrarlar.

Baꢀvuranın 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi bağlamındaki ꢀikâyetiyle ilgili olarak,

AĐHM, ancak bu gelir kazanılmıꢀ ise veya onunla ilgili icrayla alınması mümkün bir borç

sözkonusu ise, gelecekte elde edilecek olan gelirin “mal” teꢀkil edebileceğini tekrarlar (Ian

Edgar (Liverpool) Ltd. – Đngiltere, no. 37683/97, Alfredo Casotti ve Diğerleri – Đtalya, no.

24877/94, Storksen – Norveç, no. 19819/92). Baꢀvuran tarafından sunulmuꢀ olan kanıt ve

belgeleri dikkate alarak, AĐHM, baꢀvuranın 1 no’lu Protokol’ün 1. maddesi kapsamında bir

“malı”nın olmadığını, zira talep ettiği meblağın kendisine ödenmediğini gözlemler.

Yukarıdaki mülahazalar ıꢀığında, AĐHM, AĐHS’nin 17. maddesi ve 1 no’lu

Protokol’ün 1. maddesi kapsamındaki ꢀikâyetlerin temelsiz olduğunu ve AĐHS’nin 35 §§ 3. ve

4. maddeleri uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıꢀtır.

4

Baꢀvuranın 7 no’lu Protokol kapsamındaki ꢀikâyetlerine iliꢀkin olarak, AĐHM,

Türkiye’nin bu protokolü onaylamadığını not eder. Buna göre, baꢀvuranın ꢀikâyeti 35 § 3.

maddenin anlamı bağlamında AĐHS hükümleriyle ratione personae uyumlu değildir ve 35 §

4. madde bağlamında reddedilmesi gereklidir.

IV.AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili

Yüksek Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme,

gerektiği takdirde, hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A.Tazminat

Baꢀvuran, 200.000 Alman Markı (102.258 Euro) maddi tazminat talep etmiꢀtir.

Ayrıca, toplam 20.000 Euro manevi tazminat talep etmiꢀtir.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, tespit edilen ihlalle AĐHM huzurunda iddia edilen maddi zarar arasında hiçbir

sebep sonuç bağının bulunmadığı kanısındadır. Ancak, AĐHM, baꢀvuranın manevi zarara

uğramıꢀ olması gerektiği kanısındadır. Dava ꢀartlarını ve içtihadını dikkate alarak, AĐHM,

baꢀvurana bu baꢀlık altında 3.400 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

B.Mahkeme masrafları

Baꢀvuran ayrıca, yerel mahkemeler ve AĐHM’deki masraflar için 10.000 Euro talep

etmiꢀtir.

Hükümet, bu talebe de itiraz etmiꢀtir.

Elindeki belgeler temelinde ve baꢀvuran tarafından sunulmuꢀ olan iddiaların

ayrıntılarını dikkate alarak, AĐHM, baꢀvurana mahkeme masrafları için 1.000 Euro

ödenmesine karar vermiꢀtir.

C.Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun olduğuna karar

vermiꢀtir

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,

1.Yargılamanın uzunluğu ve bir yerel merci önünde etkili bir hukuk yolunun bulunmamasına

iliꢀkin ꢀikâyetlerin kabuledilebilir, baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilmez olduğuna;

2.AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

5

4.(a)Sorumlu Devlet’in, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, baꢀvurana, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Yeni Türk

Lirası’na çevrilmek üzere

(i)3.400 Euro (üç bin dört yüz Euro) manevi tazminat;

(ii)mahkeme masrafları için 1000 Euro (bin Euro);

(iii)yukarıdaki meblağlara uygulanabilecek her türlü vergiyi ödemesine;

(b) yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için Avrupa

Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere uyguladığı faiz oranına üç puan eklemek suretiyle

elde edilecek oranın gecikme faizi olarak uygulanmasına;

5. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmının reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce hazırlanmıꢀ, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2. ve 3. maddeleri uyarınca 13 Temmuz

2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Vincent BERGER

Bostjan ZUPANCIC

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan

6