COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

BAKAY – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 9464/02)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

13 Aralık 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 9464/02 no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Orhan Bakay’ın (“baꢀvuran”) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 17 Eylül 2001

tarihinde Đnsan Haklarının ve Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin

(“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Diyarbakır Barosu avukatlarından M.A. Altunkalem tarafından temsil

edilmektedir.

AĐHM, 28 Eylül 2006 tarihinde baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye ve AĐHS’nin 29/3.

maddesini uygulayarak, baꢀvurunun kabuledilebilirliğiyle esaslarını beraber incelemeye karar

vermiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

1973 doğumlu baꢀvuran Diyarbakır’da ikamet etmektedir.

Davanın olayları tarafların ifadelerine göre aꢀağıdaki gibi özetlenebilir.

Baꢀvuran 11 Ağustos 1994 tarihinde PKK’ya (Kürdistan Đꢀçi Partisi) üye olduğu

ꢀüphesiyle gözaltına alınmıꢀtır.

Olay yerinde yapılan soruꢀturma sırasında baꢀvuran güvenlik güçlerine bir silahın yerini

göstermiꢀtir.

Baꢀvuran 29 Ağustos 1994 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde görevli

tek hakim önüne çıkarılmıꢀ, hakim baꢀvuranın tutuklu olarak yargılanmasına karar vermiꢀtir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranla beraber diğer on

kiꢀi hakkında bir iddianame sunmuꢀtur. Baꢀvuran, Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi

uyarınca, Devletin hakimiyeti altında bulunan topraklardan bir kısmını Devlet idaresinden

ayırmağa matuf fiil iꢀlemekle suçlanmıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı baꢀvuranın H.Y. isimli kiꢀiyle

bombalama olayına karıꢀtığını ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuran 25 Kasım 1994 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde

hakkındaki iddiaları reddetmiꢀtir. Aynı tarihte, baꢀvuranın avukatı, ilk derece

mahkemesinden, H.Y. hakkında bombalama iddiaları ile ilgili cezai iꢀlemlerin baꢀlatılıp

baꢀlatılmadığına iliꢀkin bilgi istemesini talep etmiꢀtir. Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi talebi kabul etmiꢀ, Cumhuriyet Savcısı’ndan mahkemeye bilgi sunmasını

istemiꢀtir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı 30 Mart 1995 tarihinde

mahkemeyi H.Y. ile ilgili takipsizlik kararı bulunduğu konusunda bilgilendirmiꢀtir.

Baꢀvuranın avukatı Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nden 26 Ekim 1995 tarihinde

baꢀvuranın tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Avukatın bu talebi

reddedilmiꢀtir.

1

8 ꢁubat 1996 tarihinde baꢀvuranın temsilcisi bir kez daha baꢀvuranın tutuksuz

yargılanmak üzere serbest bırakılmasını talep etmiꢀtir. Diğer hususlar meyanında, baꢀvurana

ait silahla ilgili düzenlenen bilirkiꢀi raporuna göre, bu silahın hiçbir yasadıꢀı eylemde

kullanılmadığını, baꢀvuran aleyhinde bir delil bulunmadığını savunmuꢀtur. Avukatın talebi

reddedilmiꢀtir.

Baꢀvuran, kendisi aleyhinde delil bulunmadığını yineleyerek, 8 ꢁubat 1996 ile 15 Nisan

1999 tarihleri arasında tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmayı pek çok kereler talep

etmiꢀtir. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 15 Nisan 1999 tarihinde baꢀvuranı Türk

Ceza Kanunu’nun 168/2. maddesi uyarınca PKK’ya üye olmaktan suçlu bulmuꢀ, on iki yıl altı

ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

Baꢀvuran bu karara itiraz etmiꢀtir. Đtiraz dilekçesinde, terör örgütü üyelerine af getiren

4450 Sayılı Piꢀmanlık Yasası’na atıfta bulunarak, silahını güvenlik güçlerine teslim ettiğini ve

PKK hakkında bilgi verdiğini ileri sürerek mahkum edilmemesini talep etmiꢀtir.

18 Haziran 1999 tarihinde Anayasa’da yapılan değiꢀiklik sonucu, Diyarbakır Devlet

Güvenlik Mahkemesi heyetinde görevli askeri hakimin yerini sivil bir hakim almıꢀtır.

Yargıtay, 10 ꢁubat 2000 tarihinde ilk derece mahkemesinin baꢀvuran ve Đ.B. ismindeki

diğer sanık hakkındaki kararını, mahkemenin bu kiꢀilerin taleplerini 4450 Sayılı Kanun

uyarınca değerlendirmesi gerektiği gerekçesiyle bozmuꢀtur.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 13 Nisan 2000 tarihinde Đçiꢀleri Bakanlığı’ndan

baꢀvuran ve Đ.B.’nin 4450 Sayılı Kanundan yararlanıp yararlanamayacakları hakkında görüꢀ

bildirmesini istemiꢀtir.

Đçiꢀleri Bakanlığı 10 Ağustos 2000 tarihinde sanıkların sözkonusu yasadan

yararlanamayacakları yönünde bir yazı göndermiꢀtir. Aynı tarihte Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’na davanın esasına iliꢀkin görüꢀlerini iletmesini bildirmiꢀtir.

Cumhuriyet Savcısı 5 Ekim 2000 tarihinde esasa iliꢀkin görüꢀlerini bildirmiꢀtir.

Baꢀvuran 7 Aralık 2000 tarihinde savunma görüꢀünü bildirmiꢀtir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 14 Aralık 2000 tarihinde baꢀvuranın ve Đ.B.’nin,

4450 Sayılı Kanun’un uygulanmasına iliꢀkin taleplerini reddetmiꢀ, bu kimseleri Türk Ceza

Kanunu’nun 168/2. maddesi uyarınca suçlu bulmuꢀtur. Baꢀvuran on iki yıl altı ay hapis

cezasına mahkum edilmiꢀtir. Baꢀvuran bu karara itiraz etmiꢀtir.

Yargıtay 2 Temmuz 2001 tarihinde 14 Aralık 2000 tarihli kararı onamıꢀtır.

Bu esnada, 21 Aralık 2000 tarihinde, 23 Nisan 1999 Tarihine Kadar Đꢀlenen Suçlardan

Dolayı ꢁartla Salıvermeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair 4616 Sayılı Kanun

yürürlüğe girmiꢀtir. Kanun, Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi kapsamında suç iꢀleyen

kimselerin ꢀartlı olarak salıverilemeyeceklerini belirtir. Dolayısıyla baꢀvuran 4616 Sayılı

Kanun’dan yararlanamaz.

Baꢀvuran, terör örgütü üyelerine af getiren ve cezalarını hafifleten 4959 Sayılı Kanun’dan

yararlanmak için açtığı dava esnasında, 31 Ekim 2003 tarihinde cezaevinden salıverilmiꢀtir.

2

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, yargılama süresinin, AĐHS’nin 6/1. maddesinde belirtilen “makul süre”

kuralıyla örtüꢀmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Bu maddenin ilgili kısmına göre:

“Herkes ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan ... [bir] mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde ... görülmesini istemek hakkına sahiptir...”

Hükümet bu argümana itiraz etmiꢀtir. Göz önünde bulundurulacak süre 11 Ağustos 1994

tarihinde baꢀlamıꢀ, 2 Temmuz 2001 tarihinde sona ermiꢀtir. Dolayısıyla iki yargı aꢀamasından

önce geçen süre altı yıl on bir aydır.

A. Kabuledilebilirliğe iliꢀkin

AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35/ 3. maddesi kapsamında dayanaktan yoksun olmadığını

kaydeder. Ayrıca baꢀvurunun baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilmez olarak

değerlendirilemeyeceğine iꢀaret eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir olarak ilan edilmek

durumundadır.

B. Esas

Yargılama aꢀamasının süresinin uzunluğunun makul olup olmadığı davanın koꢀulları ile

davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuran ve ilgili makamların tutumu gibi ölçütler ıꢀığında

değerlendirilmelidir (diğerlerinni yanısıra bkz. Pélissier ve Sassi – Fransa [BD], 25444/94).

AĐHM mevcut davadakine benzer sorunları ele alan davlarda sıklıkla AĐHS’nin 6/1.

maddesinini ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Pélissier ve Sassi – Fransa ve Tendik ve

Diğerleri – Türkiye, 23188/02).

AĐHM, kendisine ulaꢀan tüm bilgileri incelemiꢀ, Hükümet’in mevcut davada farklı bir

sonuca ulaꢀmasını sağlayabilecek hiçbir delil ya da görüꢀ sunmadığı kanısına varmıꢀtır.

Konuyla ilgili içtihadını göz önünde bulundurarak, AĐHM, bu davada yargılama sürecinin çok

uzun olduğu ve “makul süre” kuralına uymadığı sonucuna varmıꢀtır.

Buna göre AĐHS’nin 6/1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi’ne göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

3

Baꢀvuran maddi tazminat olarak 5.000 Euro (EUR), manevi tazminat olarak ise 10.000

EUR talep etmiꢀtir.

Hükümet bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesi gerektiğini belirtmiꢀtir. Baꢀka bir

seçenek olarak ise, AĐHM’nin ödenmesine karar vereceği her türlü tazminatın haksız iktisaba

yol açmaması gerektiğini ifade etmiꢀtir.

AĐHM talep edilen maddi tazminat ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı

bulunmadığını kaydetmektedir. Dolayısıyla bu talebi reddeder. Öte yandan baꢀvuranın bir

takım manevi zararlar görmüꢀ olduğu kanısındadır. Tarafsızlık esasıyla hareket ederek

baꢀvurana bu baꢀlık altında 3.500 EUR tazminat ödenmesine karar verir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran ayrıca AĐHM önünde meydana gelen yargılama giderleri için 2.665 EUR talep

etmiꢀtir.

Hükümet talebin dayanaksız olduğunu belirtmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı

ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, baꢀvuranın

taleplerinin destekleyici hiçbir belge sunmadığını kaydeder. Bu nedenle AĐHM bu talebi

reddeder.

C. Gecikme faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına

üç puanlık bir artıꢀın eklenmesinin uygun olduğuna karar vermiꢀtir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvurunun geri kalanının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1. maddesinin ihlal edildiğine;

3. (a) AĐHS’nin 44. maddesi’nin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve uygulanabilecek her türlü vergi kesintisinden muaf tutularak

Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana 3.500 EUR (üç bin beꢀ yüz Euro) manevi

tazminat ödenmesine:

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına

kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi kolaylığı

oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

7. Baꢀvuranların adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerinin reddedilmesine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

4

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 13 Aralık 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Stanley NAISMITH

Zabıt Katibi

Boštjan M. ZUPANČIČ

Baꢀkan

5