CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
BAKIR- TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no:54916/00)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
25 EKĐM 2005  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2005. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 54916/00 baꢀvuru no’lu davanın nedeni,  
Türk vatandaꢀı Vedad Bakır’ın (Baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 7  
Eylül 1999 tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS)  
34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran, Diyarbakır Barosu  
avukatlarından C. Aydın tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
Baꢀvuran 1974 doğumlu olup Bitlis’de ikamet etmektedir.  
Baꢀvuran 21 Mart 1998 tarihinde, Karacadağ Radyosu’nun davetlisi olarak canlı  
yayında Nevruz (yeni yıl) kutlamaları sırasında tanık olduğu olayları anlatmıꢀtır. Radyo  
yayını aynı anda televizyon kanalı MED TV tarafından da yayınlanmıꢀtır.  
Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Baꢀsavcısı 29 Haziran  
1998 tarihli iddianameyle, aynı anda hem radyoda hem televizyonda yapılan yayında sarf  
ettiği sözlerden dolayı baꢀvuranı Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 312§2 maddesi gereğince  
“halkı sosyal sınıf, ırk ve bölge farklılığı gözeterek kin ve düꢀmanlığa tahrik etmekle”  
suçlamıꢀtır.  
Baꢀvuran DGM huzurunda suçlamalara itiraz etmiꢀtir. Baꢀvuran, yayında yaptığı  
konuꢀmanın gazetecilik görevinin bir parçası olduğunu ve sadece izleyici ve dinleyicilere  
gerçekten meydana gelen olayları aktardığını ileri sürmüꢀtür.  
DGM, 29 Eylül 1998 tarihinde, baꢀvuranı TCK’nın 312. maddesi gereğince bir yıl  
sekiz ay ağır hapis ve 2.533.333 TL (1 Euro 50 cent) para cezasına çarptırmıꢀtır.  
Baꢀvuran temyize gitmiꢀtir. Mesleğinin gazetecilik olduğunu hatırlatarak olayları  
abartıya kaçmadan tamamen objektif olarak aktarmanın onun görevi olduğunu belirtmiꢀtir.  
Baꢀvuran izleyici ve dinleyicilerin dünyada olup bitenler hakkında aydınlatılmaları gerektiğini  
ve gösteriler yasal olmasa da, kamuoyunun kutlamaların yanısıra yetkililerin aldığı tedbirler  
hakkında bilgi edinme hakkının bulunduğunu vurgulamıꢀtır.  
Yargıtay 12 Nisan 1999 tarihli kararla baꢀvuranın yaptığı temyiz baꢀvurusunu  
reddederek verilen kararı onamıꢀtır.  
DGM 28 Ağustos 1999 tarihinde, yürürlüğe giren 4454 sayılı Kanun uyarınca,  
baꢀvuran aleyhinde verilen cezanın infazının ertelenmesi kararı vermiꢀtir.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, hakkında verilen cezai mahkumiyet kararının ifade özgürlüğü hakkını ihlal  
ettiğinden ꢀikayetçi olmaktadır. Baꢀvuran bu bakımdan AĐHS’nin 10. maddesini ileri  
sürmektedir.  
2
A. Kabul edilebilirlik hakkında  
AĐHM, elinde bulunan unsurların tümünü gözönünde bulundurarak, baꢀvuranın  
AĐHS’nin 10. maddesine göre yaptığı ꢀikayetin esastan incelenmesi gerektiğine kanaat  
getirmektedir. AĐHM ꢀikayetin hiçbir kabul edilemezlik gerekçesiyle çeliꢀmediğini tespit  
etmektedir.  
B. Esas hakkında  
AĐHM, dava konusu mahkumiyet kararının, 10§1 maddesinin güvence altına aldığı  
baꢀvuranın ifade özgürlüğü hakkına müdahale oluꢀturmasının taraflar arasında ihtilaf konusu  
olmadığını not etmektedir. Üstelik müdahalenin kanun tarafından öngörüldüğüne ve 10§2  
maddesi bakımından milli güvenlik ve toprak bütünlüğünün korunması, düzenin  
sağlanmasının yanısıra suçun önlenmesi gibi yasal amaç güttüğüne itiraz edilmemektedir  
(Bkz. 4 Haziran 2002 tarihli Yağmurdereli-Türkiye kararı, no: 29590/96, §40). AĐHM, bu  
değerlendirmeyi benimsemiꢀtir. Buna karꢀın uyuꢀmazlık, bu müdahalenin “demokratik bir  
toplumda gerekli” olup olmadığı sorusuna dayanmaktadır.  
AĐHM, geçmiꢀte mevcut davada olduğu gibi bir çok davada ortaya çıkan benzer  
sorunları irdelemiꢀ ve AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiği kanaatine varmıꢀtır (Bkz.  
Özellikle Ceylan-Türkiye, no: 23556/94, §38, 1999-IV, Öztürk-Türkiye, no: 22479/93, §74,  
1999-VI, Đbrahim Aksoy-Türkiye, no: 28635/95, 30171/96 ve 34535/97, § 80, 10 Ekim 2000,  
sözüedilen Karkın, §39, 23 Eylül 2003 ve Kızılyaprak-Türkiye, no: 27528/95, §43, 2 Ekim  
2003).  
AĐHM, içtihat kararları ıꢀığında mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, sözkonusu  
durumu farklı bir sonuca ulaꢀtırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat  
getirmektedir. AĐHM, baꢀvuranın kullandığı ifadelere ve yaptığı konuꢀmanın bağlamına önem  
vermiꢀtir. Bu bağlamda, göreceği davanın bulunduğu koꢀulları ve özellikle terörle  
mücadeleye bağlı zorlukları gözönünde bulundurmuꢀtur (Bkz. sözüedilen Đbrahim Aksoy, §60  
ve 9 Haziran 1998 tarihli Incal-Türkiye kararı, 1998-IV, s.1568, §58).  
Dava konusu söylem, olaylara tanıklık etmek ve Nevruz kutlamaları sırasında  
güvenlik güçlerinin yürüttüğü operasyonların ꢀekli üzerinde eleꢀtiri yapmaktan ibarettir.  
AĐHM, DGM’nin dava konusu söylemin halkı kin ve düꢀmanlığa teꢀvik edici ifadeler  
içerdiğine kanaat getirdiğini belirtmektedir.  
AĐHM, yerel mahkemelerin aldığı kararlarda bulunan ve baꢀvuranın ifade özgürlüğüne  
yapılan müdahaleyi haklı göstermek için yeterli olmayan gerekçeleri incelemiꢀtir. (Bkz.  
Mutatis mutandis, Sürek-Türkiye (no:4), no: 24762/94, §58, 1999-IV). AĐHM, sert üsluptaki  
bazı sözler Türk Devleti hakkında negatif bir tablo çizse de, ne ꢀiddet kullanmaya, ne silahlı  
mücadeleye, ne de ayaklanmaya teꢀvik eder nitelikte olmadığını ve AĐHM’nin gözünde,  
dikkate alınması gereken baꢀlıca unsur olan konuꢀmanın kin güden bir konuꢀma olmadığını  
gözlemlemiꢀtir (Bkz. a contrario, Sürek-Türkiye (no:1), no: 26682/95, §62, 1999-IV ve  
Gerger-Türkiye, no:24919/94, §50, 8 Temmuz 1999).  
AĐHM, müdahalenin oranını belirlemek sözkonusu olduğunda, verilen cezaların  
niteliği ve ağırlığının da gözönünde bulundurulması gereken unsurlar olduğunu  
belirtmektedir.  
3
Bu durumda, baꢀvuran hakkında verilen mahkumiyet kararı hedeflenen amaçlarla  
orantılı olmayıp, “demokratik toplumda gerekli” değildir. Dolayısıyla AĐHS’nin 10. maddesi  
ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 10. MADDESĐYLE BERABER 14. MADDENĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ  
ĐDDĐASI  
Baꢀvuran AĐHS’nin 10. maddesiyle birlikte 14. maddeyi ileri sürerek, siyasi  
görüꢀlerine dayanan ayrımcılıktan ꢀikayet etmektedir.  
A. Kabul edilebilirlik hakkında  
AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin 14. maddesine göre yaptığı ꢀikayetin, esastan  
incelenmesi gerektiği kanaatindedir. AĐHM ꢀikayetin hiçbir kabuledilemezlik gerekçesiyle  
çeliꢀmediğini saptamaktadır.  
B. Esas hakkında  
Tekbaꢀına 10. maddenin ihlal edildiğine iliꢀkin vardığı sonucu gözönünde  
bulundurarak, AĐHM, 14. maddeye göre yapılan ꢀikayeti incelemeye gerek olmadığına kanaat  
getirmektedir.  
III. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
Baꢀvuran, kendisini mahkum eden DGM’nin, bünyesinde bir askeri hakim  
bulundurması nedeniyle, kendisine hakkaniyete uygun yargılamayı garanti eden “tarafsız ve  
bağımsız bir mahkeme” olamayacağını iddia etmektedir. Baꢀvuran AĐHS’nin 6§1 maddesinin  
ihlal edildiğini ileri sürmektedir.  
A. Kabul edilebilirlik hakkında  
Hükümet AĐHM’yi, baꢀvuruyu AĐHS’nin 35. maddesi gereğince iç hukuk yollarının  
tüketilmemesi gerekçesiyle reddetmeye davet etmektedir. Bu bakımdan Hükümet, baꢀvuranın  
AĐHS’nin 6§1 maddesine göre yaptığı ꢀikayetini ulusal mahkemeler önündeki yargılamanın  
hiçbir aꢀamasında dile getirmediğini savunmaktadır.  
AĐHM, Özel davasında (sözüedilen, § 25) yapılan aynı itirazı reddettiğini  
hatırlatmaktadır. AĐHM daha önce vardığı bu sonuca aykırı bir karar vermek için hiçbir  
gerekçe görmemekte ve Hükümet’in itirazını reddetmektedir.  
AĐHM, içtihadından çıkan kriterler ıꢀığında (Bkz. özellikle 28 Ekim 1998 tarihli  
Çıraklar-Türkiye kararı, 1998-VII) ve elinde bulunan unsurların tümünü gözönüne alarak,  
baꢀvuranın ꢀikayetlerinin esastan incelenmesi gerektiğine kanaat getirmektedir. AĐHM,  
ꢀikayetlerin hiçbir kabul edilemezlik gerekçesiyle çeliꢀmediğini tespit etmektedir.  
4
B. Esas hakkında  
DGM’nin tarafsız ve bağımsız olması hakkında  
AĐHM, geçmiꢀte mevcut davada olduğu gibi bir çok davada ortaya çıkan benzer  
sorunları irdelemiꢀ ve AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (Bkz.  
sözüedilen Özel, §§33-34 ve Özdemir-Türkiye kararı, no: 59659/00, §§35-36, 6 ꢁubat 2003).  
AĐHM, mevcut davayı incelemiꢀ ve Hükümet’in, sözkonusu durumu farklı bir sonuca  
ulaꢀtırabilecek ne bir olay ne de bir delil sunduğuna kanaat getirmiꢀtir. AĐHM, “Milli  
güvenlik”’e iliꢀkin suçlardan DGM önüne çıkarılan baꢀvuranın, aralarında askeri hakimin de  
bulunduğu mahkeme heyeti önüne çıkmaktan çekinmesinin anlayıꢀla karꢀılanacağını  
saptamaktadır. Bu nedenden dolayı, baꢀvuran, DGM’nin bu türden davalara ters düꢀen  
değerlendirmelerle haksız yere yönlendirilmelerine izin vermesinden haklı olarak  
çekinmektedir. Böylece, bu mahkemenin tarafsızlığı ve bağımsızlığı hakkında baꢀvuran  
tarafından duyulan ꢀüphelerin objektif olarak kanıtlandığı düꢀünülebilir (sözüedilen Incal  
kararı, §72 in fine).  
AĐHM, baꢀvuranı yargılayıp mahkum ettiği sırada DGM’nin, 6§1 maddesi uyarınca  
tarafsız ve bağımsız bir mahkeme olmadığı sonucuna varmaktadır.  
IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuran, orduda mesleğinde ilerleme olanağını kaybettiğinden dolayı 9.183  
Amerikan Doları (7. 553,67 Euro) maddi zarara uğradığını iddia etmektedir.  
Baꢀvuran ayrıca 20.000 Dolar tutarındaki manevi zararının telafi edilmesini istemiꢀtir.  
Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.  
AĐHM, iddia edilen maddi zarar konusunda, baꢀvuranın iddialarının uydurma  
olduğunu ve AĐHS’nin 10. maddesinin ihlalinden doğan kazanç kaybının miktarının kesin bir  
ꢀekilde belirlenmesini sağlayacak güvenilir emarelere dayanmadığına kanaat getirmektedir.  
Dolayısıyla AĐHM bu talebi reddetmiꢀtir.  
AĐHM manevi tazminat konusunda ise, baꢀvuranın bir takım sıkıntılarının olabileceği  
kanaatindedir. AĐHM hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 2.000 Euro verilmesine karar  
vermiꢀtir.  
AĐHM’ye göre, bir kimse bu davada olduğu gibi AĐHS’nin gerekli kıldığı tarafsızlık  
ve bağımsızlık koꢀullarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkum edildiğinde,  
sözkonusu kiꢀinin isteği üzerine yeni bir davanın ya da yargılamanın yeniden baꢀlatılması  
tespit edilen ihlalin telafi edilmesi için ilke olarak en uygun yol teꢀkil etmektedir (Öcalan-  
Türkiye, no: 46221/99, 2005-).  
5
B. Masraf ve Harcamalar  
Baꢀvuran ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yapılan masraf ve harcamalar için  
4.418 Dolar istemektedir. Baꢀvuran hiçbir kanıt sunmamaktadır.  
Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.  
Elinde bulunan unsurları ve konuya iliꢀkin içtihadını gözönünde bulundurarak, AĐHM,  
yapılan bütün masraflar için 1.000 Euro’nun makul olduğuna kanaat getirerek, bu miktarın  
baꢀvurana ödenmesine hükmetmektedir.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz  
oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK MAHKEME,  
1. Baꢀvurunun kabul edilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 10. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. DGM’nin tarafsızlıktan ve bağımsızlıktan yoksun olması nedeniyle AĐHS’nin 6§1  
maddesinin ihlal edildiğine;  
4. AĐHS’nin 14. maddesine göre yapılan ꢀikayetin incelenmesine gerek olmadığına;  
5. a) Bu kararın, AĐHS’nin 44§2 maddesine göre kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet’in  
baꢀvurana:  
i. manevi tazminat için 2.000 Euro (iki bin Euro)  
ii. masraf ve harcamalar için 1.000 Euro (bin Euro)  
iii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödemesine;  
b) Belirtilen süre bitiminden ödemenin yapıldığı tarihe kadar geçen süre için, yukarıda  
belirtilen tutara, Avrupa Merkez Bankası’nın kredi faiz oranına yüzde üç puan eklenmek  
suretiyle gecikme faizi uygulanmasına;  
6. Hakkaniyete uygun tazminata iliꢀkin diğer taleplerin reddine karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve 25 Ekim 2005 tarihinde, Đçtüzüğün 77.  
maddesinin 2 ve 3. fıkraları uyarınca yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
6