CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
BALTACI - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 495/02)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
18 Temmuz 2006  
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek  
olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan ve (495/02) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu ülke  
vatandaꢀı Resul Baltacı’nın (baꢀvuran) 19 Kasım 2001 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları  
Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ  
olduğu baꢀvurudur. Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Diyarbakır  
Barosu avukatlarından Mesut ve Meral Beꢀtaꢀ tarafından temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
1972 doğumlu baꢀvuran Gaziantep’te ikamet etmektedir.  
N.S. adında bir kiꢀinin baꢀvuran aleyhinde terörist eylemlere katıldığı ve PKK’ya yardım ve  
yataklık ettiği yönündeki beyanlarının ardından adı geçen 16 Ekim 1992 tarihinde Batman  
Emniyet Müdürlüğü’ne bağlı polisler tarafından yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır. Aynı gün  
düzenlenen tutuklama tutanağına baꢀvuran imza atmıꢀtır.  
Baꢀvuran 12 Kasım 1992 tarihinde Batman Cumhuriyet Baꢀsavcısı karꢀısına çıkarılmıꢀtır.  
Aynı gün Batman Sulh Ceza Mahkemesi yetkili hakimi karꢀısına çıkarılan baꢀvuran hakkında  
tutuklu yargılanma kararı verilmiꢀtir.  
Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM) Cumhuriyet Baꢀsavcısı hazırlamıꢀ olduğu  
iddianamede aralarında baꢀvuranın da yer aldığı dokuz kiꢀiyi TCK’nın 125. ve 168 § 2.  
maddelerinde öngörülen suçlar kapsamında Devletin bölünmez bütünlüğünü yıkmaya  
çalıꢀmak ve silahlı bir çetenin mensubu olmak suçları ile itham etmiꢀtir.  
5 Mart 1993 yılında DGM’de yapılan duruꢀmada dinlenen baꢀvuran, hakkında yapılan bütün  
suçlamaları ve polise verdiği ifadeyi reddetmiꢀtir. Mahkeme, kanıtların durumunu ve suçun  
niteliğini dikkate alarak baꢀvuranın tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.  
Devlet Güvenlik Mahkemesi 17 Haziran 1999 tarihinde dek gerçekleꢀtirdiği kırk yedi  
duruꢀmada baꢀvuranın tutuklu yargılanmasının devamına karar vermiꢀtir.  
DGM, 17 Haziran 1999 tarihinde almıꢀ olduğu karar ile TCK’nın 125. maddesinin  
uygulanmasına istinaden baꢀvuranı müebbet ağır hapis cezasına çevrilen ölüm cezasına  
çarptırmıꢀtır.  
31 Ocak 2000 tarihinde Yargıtay, 17 Haziran 1999 tarihli kararı bozmuꢀtur.  
Devlet Güvenlik Mahkemesi 20 Mart 2000 tarihinde ilk duruꢀmasını gerçekleꢀtirmiꢀ, 20 Mart  
2000 ve 6 Kasım 2001 tarihleri arasında yapılan on bir duruꢀmanın yedisinde baꢀvuran  
bulunmamıꢀtır.  
6 Kasım 2001 tarihinde DGM, TCK’nın 125. maddesi gereğince baꢀvuranı yeniden müebbet  
ağır hapis cezasına çarptırmıꢀtır.  
Yargıtay 24 Haziran 2002 tarihinde savunma hakkında riayet edilmediği gerekçesiyle 6  
Kasım 2001 tarihli kararı bozmuꢀtur.  
2
DGM, 5 Kasım 2002 ve 27 Nisan 2004 tarihleri arasında on bir duruꢀma düzenlemiꢀ,  
piꢀmanlık yasasından yararlanan diğer sanıkların taleplerini dinlemiꢀtir.  
Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesindeki dava süreci halen devam etmektedir.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 5 §§ 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran tutulu bulundurma halinin uzunluğundan ꢀikayetçi olmakta, AĐHS’nin 5 § 3.  
maddesine atıfta bulunmaktadır.  
AĐHM, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığı ve  
esastan incelenmesi gerektiği tespitini yapmaktadır. Bunun dıꢀında baꢀka hiçbir  
kabuledilemezlik gerekçesi yer almamaktadır.  
Hükümet, iç hukuk mahkemelerinin baꢀvuranın tutulu bulundurma kararını  
gerekçelendirdiklerini  
savunmaktadır.  
Devlet  
Güvenlik  
Mahkemesi,  
yürütülen  
soruꢀturmalardan ve kanıtların durumundan serbest bırakılma taleplerini reddetmenin yerinde  
olduğuna kanaat getirmiꢀtir. Bu noktada baꢀvuranın tutukluluk halinin gerekli olduğu sonucu  
çıkmaktadır, mahkeme bu yöndeki talepleri geri çevirmiꢀtir.  
Baꢀvuran bu savlara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin son kısmında öngörülen son sürenin «tutuklunun ilk derece  
mercii tarafından esasa dayalı olarak itham edilmesi» olduğunu hatırlatmaktadır (Bkz.  
Wemhoff-Almanya kararı, 27 Haziran 1968 ve Labita-Đtalya kararı no: 26772/95).  
Mevcut halde, baꢀvuranın tutulu bulundurulma halinin ilk dönemi 16 Ekim 1992 tarihinde  
baꢀlamakta ve mahkum edildiği 17 Haziran 1999 tarihinde son bulmaktadır. Bu dönem altı yıl  
sekiz aydan fazla bir süredir. Bu tarihten sonra, baꢀvuran «yetkili bir mahkeme tarafından  
mahkum edilmesinin ardından» yetkili bir hukuk merci karꢀısına çıkarılma durumu olmadan  
tutulu bulunmaktaydı (Bkz. I.A.-Fransa kararı, 23 Eylül 1998).  
31 Ocak 2000 tarihinden yani Yargıtay’ın 17 Haziran 1999 tarihli kararı bozmasından itibaren  
dava yeniden incelenmek üzere Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne gönderilmiꢀ ve AĐHS’nin 5 §  
1 c ) maddesi uyarınca tutuklu bulundurmanın ikinci dönemi baꢀlamıꢀtır. Bu süre baꢀvuranın  
6 Kasım 2001 tarihinde TCK’nın 125. maddesinin uygulanmasına istinaden müebbet hapis  
cezasına çarptırılması ile son bulmuꢀtur. Đkinci dönem yaklaꢀık olarak bir yıl dokuz aydır.  
AĐHM bununla birlikte, 6 Kasım 2001 tarihinde baꢀvuranın hali hazırda dokuz yıldan fazla bir  
zamandır tutuklu olduğunu not etmektedir.  
Daha sonra, 24 Haziran 2002 tarihinden Yargıtay’ın 6 Kasım 2001 tarihli kararı bir kez daha  
bozmasından ve Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne yeniden incelenmek üzere göndermesinden  
itibaren AĐHS’nin 5 § 1 c ) maddesi uyarınca tutukluluğun üçüncü dönemi baꢀlamıꢀtır. Her  
daim devam eden bu süre dört yıldan fazladır. Toplamda baꢀvuran yaklaꢀık on iki yıl beꢀ ay  
tutulu kalmıꢀtır.  
3
Mahkeme ayrıca böyle bir durumda ulusal makamlara gözaltı süresinin makul süre sınırlarının  
aꢀılmamasını gözetmek düꢀtüğünün altını çizmektedir. Bu amaçla, olayların bütününü  
incelemek ve masumiyet karinesi, bireysel haklara saygı ilkesine yönelik istisna uyarınca  
kamu menfaatini meꢀru kılan zorunluluğun varlığını bertaraf etmek ve alınan kararlarda  
serbest bırakılma taleplerini reddeden kararları dikkate almak gerekir. Özellikle mevcut  
kararlarda yer alan gerekçelere, ilgili tarafından yapılan baꢀvurularda itilafa mahal vermeyen  
olaylara dayalı olarak AĐHM, AĐHS’nin 5 § 3 maddesine yönelik bir ihlalin olup olmadığını  
tespit etmek durumundadır (Bkz. Assenov ve diğerleri-Bulgaristan kararı, 28 Ekim 1998).  
Bu bağlamda, bir suç iꢀlediği gerekçesiyle tutuklanan kiꢀiye yönelik makul ꢀüphelerin  
devamlılığının sine qua non olmazsa olmaz koꢀulu tutukluluk kuralına uygunluktur, fakat  
kimi kez bu yeterli olmamaktadır; AĐHM, iç hukuk mercilerinin hürriyet hakkından yoksun  
bırakmaya devam etme gerekçelerinin meꢀru sayılıp sayılmayacağını ortaya koymak  
durumundadır. Bunların «gerekli» ve «yeterli» olduğu takdirde, ulusal makamların yargı  
süreci boyunca yeterli ihtimamı gösterip göstermediklerinin ayrıca belirlenmesi  
gerekmektedir (Bkz. diğerleri arasında, Ali Hıdır Polat-Türkiye kararı, no: 61446/00, 5 Nisan  
2005).  
Bu çerçevede ele alındığında, Devlet Güvenlik Mahkemesi dava dosyasında yer alan unsurlar  
ıꢀığında her duruꢀmada düzenli olarak «isnat edilen suçun niteliği», «kanıtların durumu»,  
«dava dosyasının içeriği» gibi benzer ifadeleri yineleyerek baꢀvuranın serbest bırakılma  
taleplerini reddetmiꢀ ve tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir. DGM, iki defa gerekçe  
göstermeksizin tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.  
Fakat «delillerin durumu» ꢀayet suçluluğun varlığını, derecesinin ağırlığını ortaya koymaya  
yetiyor ve olayların nedenlerini genel olarak açıklamaya yetiyor ise AĐHM’nin gözünde  
dikkate alınacak husus budur, öte yandan tüm bunlar baꢀvuranın bu kadar uzun bir süre tutulu  
bulundurulmasını meꢀru kılmamaktadır (sözü edilen Ali Hıdır Polat kararı).  
Bu koꢀullar dahilinde, özellikle baꢀvuranın uzun süreli tutulu bulundurulmasında, AĐHM,  
AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.  
II. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuran yargı süresinin uzunluğu ile «makul süre» ilkesine riayet edilmediğini ve AĐHS’nin  
6 § 1. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.  
AĐHM, AĐHS’nin 35 § 3. maddesi uyarınca bu ꢀikayetin dayanaktan yoksun olmadığı tespitini  
yapmaktadır. Ayrıca, hiçbir kabuledilemezlik gerekçesi yer almamaktadır.  
Hükümet, olayların koꢀulları göz önünde bulundurulduğunda yargı sürecinin makul  
olmadığının söylenemeyeceğini savunmaktadır. Davanın karmaꢀık yapısının ve baꢀvurana  
isnat edilen suçların niteliğinin altını çizen Hükümet, sözkonusu sürecin uzun ve meꢀakkatli  
soruꢀturmaları zorunlu kıldığını ifade etmektedir. Üstelik, tamamlayıcı iddianamenin ardından  
baꢀka soruꢀturmaların yürütülmesi zorunlu olmuꢀtur. Son olarak iç hukuk mercilerine  
yüklenebilecek hiçbir pasif tutum veya ihmalkârlık sözkonusu değildir.  
Baꢀvuran bu sava karꢀı çıkmaktadır.  
4
AĐHM, kaydedilecek dönemin baꢀvuranın yakalandığı 16 Ekim 1992 tarihinde baꢀladığını not  
etmektedir. Halen devam eden dava, dört kez ele alınan, on üç yıl sekiz aydan bu yana iki  
dereceli yargıda sürmektedir.  
Yargı sürecinin makul süresi dava koꢀullarını takiben ve AĐHM içtihatlarında yer alan  
kıstaslar ıꢀığında, özellikle davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkililerin tutumu ile  
değerlendirilir (Bkz. diğerleri arasında, Pelissier ve Sassi-Fransa kararı, no: 25444/94).  
AĐHM, adaletin en kısa zamanda tecelli etmesi için yetkili mahkemelerden davaya özel bir  
imtina göstermelerinin gerekli olduğu bir durumda baꢀvuranın bütün yargı süreci boyunca  
tutulu bulunduğu tespitini yapmaktadır (Bkz. Kalachnikov-Rusya no: 47095/99, § 132 ve son  
olarak Temel ve Taꢀkın-Türkiye kararı, no: 40159/98, 30 Haziran 2005).  
AĐHM, daha önce de benzer sorunları ortaya koyan birçok davanın incelendiğini ve AĐHS’nin  
6 § 1. maddesinin ihlali ile sonuçlandığını belirtmektedir.  
Mahkemeye sunulan bütün delillerin incelenmesinin ardından, AĐHM Hükümetin mevcut  
baꢀvurunun seyrini farklı sonlandıracak hiçbir tespiti ve delili sunmadığına itibar etmektedir.  
Bu konudaki yerleꢀik içtihadı dikkate alındığında, AĐHM sözkonusu yargı sürecinin aꢀırı ve  
«makul süre» koꢀuluna uymadığı sonucuna varmıꢀtır.  
Bu nedenle, AĐHS’nin 6 § 1. maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI  
A. Tazminat  
Baꢀvuran 57.380 YTL. [yaklaꢀık 29.500 Euro] maddi ve 50.000 YTL. manevi [yaklaꢀık  
25.600 Euro] tazminat talep etmektedir.  
Hükümet bu miktarlara itirazda bulunmuꢀtur.  
AĐHM, tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığından  
bu isteği reddetmiꢀtir.  
AĐHM, baꢀvuranın uzun tutukluluk ve yargı sürecinin uzunluğu nedeniyle manevi zarara  
uğradığını kabul ederek ve hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 13.000 Euro manevi tazminat  
ödenmesine karar vermiꢀtir.  
B. Masraf ve harcamalar  
Baꢀvuran, iç hukukta ve AĐHM önünde yapmıꢀ olduğu harcamalar için 10.027 YTL. [yaklaꢀık  
5.100 Euro] talep etmektedir.  
Hükümet bu miktara karꢀı çıkmaktadır.  
AĐHM, hakkaniyete uygun olarak yargı giderleri için baꢀvurana 1.500 Euro ödenmesini  
kararlaꢀtırmıꢀtır.  
5
C. Gecikme faizi  
Gecikme faizi olarak, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı  
faiz oranına 3 puanlık bir artıꢀ eklenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;  
3. AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;  
4. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek ve miktarlara yansıtılabilecek  
her türlü vergiden muaf tutulmak üzere Savunmacı Hükümetin baꢀvurana manevi zarar olarak  
13.000 (on üç bin) Euro, masraf ve harcamalar için 1.500 (bin beꢀ yüz ) Euro ödemesine;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Avrupa Merkez  
Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda faiz  
uygulanmasına;  
5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3. maddesine  
uygun olarak 18 Temmuz 2006 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.  
6