COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

BARAN VE HUN – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 30685/05)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

20 Mayıs 2010

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir.

ꢁekli düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 30685/05 no’lu davanın nedeni, Gülderen Baran

(San) ve Hacı Aziz Hun (“baꢀvuranlar”) adlı iki T.C. vatandaꢀının, Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 19 Haziran 2001 tarihlerinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (“Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin - AĐHS”) 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Đstanbul Barosu avukatlarından G. Tuncer tarafından temsil edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1973 ve 1965 doğumlu olup, baꢀvuru yaptıkları sırada sırasıyla

Bayrampaꢀa ve Edirne cezaevlerinde bulunmaktaydılar.

A. Baꢁvuranların gözaltında tutulması ve kötü muamele iddialarına iliꢁkin tıbbi

raporlar

21 Temmuz 1995 tarihinde Đstanbul Gaziosmanpaꢀa’da bir polis servisine el bombası

atılmıꢀtır. Saldırıda on beꢀ polis memuru yaralanmıꢀtır. Olayı yasadıꢀı silahlı TDP (Türkiye

Devrim Partisi) örgütü üstlenmiꢀtir. Bu olayın ardından polis TDP üyelerine karꢀı operasyon

düzenlemiꢀtir.

1. Baꢀvuranların gözaltında tutulması

Baꢀvuranlar sırasıyla 4 ve 5 Ağustos 1995 tarihlerinde TDP üyesi oldukları ꢀüphesiyle

yakalanmıꢀ ve gözaltına alınmıꢀlardır. 17 Ağustos 1995 tarihine dek tutuklu kalmıꢀlardır.

Baꢀvuranlar Gülderen Baran (San) ve Hacı Aziz Hun sırasıyla 11 ve 13 Ağustos 1995

tarihlerinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde görevli polis

memurları tarafından sorgulanmıꢀlardır. Sorgulama sırasında TDP’nin düzenlediği ve

kendilerinin katıldığı eylemlerle ilgili imzalı ifade vermiꢀlerdir. Baꢀvuran Hacı Aziz Hun 14

Ağustos 1995 tarihinde yeniden sorgulanmıꢀtır. Bu tarihte baꢀvuran Gülderen Baran polis

servisinin bombalanmasına iliꢀkin tatbikata katılmıꢀtır. Baꢀvuranlar çeꢀitli tarihlerde

fotoğraflar aracılığıyla teꢀhis uygulamalarına katılmıꢀlardır.

Baꢀvuranlar, baꢀvuru formunda, gözaltındayken iꢀkenceye maruz kaldıklarından

ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Bu bağlamda, pis, havalandırması olmayan bir hücreye konulduklarını,

uykusuz, aç ve susuz bırakıldıklarını, gözlerinin bağlandığını, küfre ve tehdide maruz

kaldıklarını, yüksek sesle müzik dinletildiğini, kaba dayak atıldığını, çırılçıplak soyulup,

tazyikli suya tutulduklarını, soğuk fan önünde bekletildiklerini ve filistin askısına alındıklarını

ileri sürmüꢀlerdir. Baꢀvuran Gülderen Baran ayrıca cinsel tacize uğradığını, çırılçıplak

soyulup askıya alındığını, saçlarının çekilip parmaklarının büküldüğünü, ayağına ağırlık

bağlandığını ileri sürmüꢀtür.

2. Baꢀvuranların tıbbi raporları

1

a) Gülderen Baran

Baꢀvuran 17 Ağustos 1995 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi Adli Tıp

Kurumu’nda görevli doktor tarafından muayene edilmiꢀtir. Doktor baꢀvurana iliꢀkin olarak,

burunda kanama, kasıklarda ağrı, sağ kol ve kolu çevreler tarzda sağ bilek ekleminde 1 cm

geniꢀliğinde iki adet sıyrık, her iki kolda halsizlik ve uyuꢀukluk, sağ elin iki parmağında ağrı

ve sağ dizde 2 x 1 cm ebadında sıyrık olduğunu kaydetmiꢀtir. Doktor ayrıca yaklaꢀık 15 gün

önce jinekolojik yönden travmaya bağlı olduğu düꢀünülen kanama kaydetmiꢀtir. Ancak

baꢀvuranın jinekolojik muayene istemediğini ifade etmiꢀtir.

Cezaevi doktoru 18 Ağustos 1995 tarihinde baꢀvuranı muayene etmiꢀtir. Doktor

baꢀvurana iliꢀkin olarak, diğer hususlar meyanında, sırt ve belde ağrı, her iki kolda hissizlik

ve uyuꢀukluk kaydetmiꢀtir. Doktor ayrıca baꢀvuranın vücudunda, özellikle kol altları, sağ kol

ve bileği, sol kolu, dizleri, bacakları ve bileklerinde çürükler ve ꢀiꢀlikler tespit etmiꢀtir. Son

olarak, baꢀvuranın sol yumurtalığında ve mesane bölgesinde ağrı kaydetmiꢀtir.

Baꢀvuran 30 Ekim 1995 tarihinde Adli Tıp Kurumu 3. Đhtisas Kurulu doktorları

tarafından muayene edilmiꢀtir. Doktorlar baꢀvuranın önceki raporlarıyla beraber EGM

testinin¹sonuçlarını da incelemiꢀlerdir. Baꢀvuranda bilateral brakial pleksitis (sinir

zedelenmesi) tespit edilmiꢀtir.

Raporlar, konsültasyon notları, röntgenler ve dava dosyasındaki tahlillere göre, sağ

kolunda geri dönüꢀümsüz brakial pleksitis, sol kolunda geri dönüꢀümlü brakial pleksitis

teꢀhisi konan baꢀvuran bir buçuk yıldan fazla süre boyunca fizik terapi tedavisi görmüꢀtür.

Sonuç olarak sol kolunda iyileꢀme görülmüꢀtür. Öte yandan sağ kolu geri dönüꢀümsüz

biçimde hasarlı olarak kalmıꢀtır.

Baꢀvuran 19 Ekim 1998 tarihinde Adli Tıp Kurumu 3. Đhtisas Kurulu doktorları

tarafından muayene edilmiꢀtir. 18 Aralık 1998 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nin

isteği üzerine 3. Đhtisas Kurulu görüꢀünü bildirmiꢀ, baꢀvuranın sol kolunun normale yakın

hale geldiğini ancak sağ kolunun felç olduğunu, uzuv zaafı oluꢀtuğunu belirtmiꢀtir.

b) Hacı Aziz Hun

Baꢀvuran Devlet Güvenlik Mahkemesi Adli Tıp Kurumu’nda görevli doktor

tarafından muayene edilmiꢀtir. Doktor baꢀvurana iliꢀkin olarak, boyunda hareket güçlüğü, sağ

elde karıncalanma, sol kol altında ağrı kaydetmiꢀtir.

Baꢀvuran 2 Temmuz 1998 tarihinde Đstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde görevli bir

doktor tarafından muayene edilmiꢀtir. Doktor baꢀvurana servikal disk hernisi sendromu teꢀhisi

koymuꢀtur. Baꢀvurana boyunluk ve ilaç tedavisi uygulanmıꢀtır. Öte yandan doktor baꢀvuranın

durumunun kalıcı olması nedeniyle sürekli olarak izlenip tedavi görmesi gerektiğini

kaydetmiꢀtir.

B. Baꢁvuranlar hakkında açılan dava

¹EGM - elektromiyogram, kas hücrelerine ait elektrik aktivitesinin ölçülmesine verilen addır.

2

Baꢀvuranlar 17 Ağustos 1995 tarihinde Cumhuriyet Savcısı ve Đstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesi hakimi önüne çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuranlar burada gözaltında iꢀkenceye

uğradıkları için protestoda bulunmuꢀ, ifade vermeyi reddetmiꢀlerdir.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı 21 Eylül 1995 tarihinde,

baꢀvuranlar ve diğer ꢀüpheliler hakkında, Türk Ceza Kanunu’nun 146. maddesi uyarınca

anayasal düzeni zorla değiꢀtirmeye teꢀebbüs ettikleri gerekçesiyle bir iddianame sunmuꢀtur.

Özellikle, baꢀvuran Gülderen Baran, 21 Temmuz 1995 tarihinde polis servisinin

bombalanması olayına katılmakla suçlanmıꢀtır.

Dava belirlenemeyen bir tarihte Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde görülmeye

baꢀlamıꢀtır. Her iki baꢀvuran da G. Tuncer tarafından temsil edilmiꢀtir. 19 Aralık 1995

tarihinde görülen duruꢀmada, baꢀvuranların avukatı müvekkillerinin iꢀkenceye uğradığını ileri

sürmüꢀ ve mahkemeden makamlardan suç duyurusunda bulunmalarını istemesini talep

etmiꢀtir. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi bu talebi reddetmiꢀ, baꢀvuranların ꢀikayetlerini

Cumhuriyet Savcılığı’na sunabileceklerini, mahkemenin bunu yapmasına gerek olmadığını

ifade etmiꢀtir.

Dava esnasında, mahkeme, aralarında polis servisinin bombalanması sırasında

yaralanan polis memurlarından bazıları ile baꢀvuranların tutukluluğu sırasında çeꢀitli önlemler

alan polis memurları bulunan sanıkları dinlemiꢀtir. Polis memurlarından birinin dinlenmesi

sırasında, baꢀvuranlardan Gülderen Baran ve bir baꢀka müꢀterek davalı mahkemeden bu

kiꢀinin iꢀkenceci olduğu ve kendilerine iꢀkence yaptığını iddia ederek dinlenmemesini talep

etmiꢀtir. Mahkeme ayrıca polis servisinin bombalanması olayının tatbikatıyla ilgili video

kayıtlarını incelemiꢀtir. Baꢀvuran Aziz Hun 19 Aralık 1995, 22 Mayıs 1997 ve 9 Kasım 1999

tarihlerinde, mahkemeye yazılı görüꢀünü sunmuꢀtur. Yalnızca ilk görüꢀünde, polise verdiği

ifadesini okuma olanağı olmadan baskı ve iꢀkence altında alındığı için geri çektiğini

belirtmiꢀtir. Sonraki görüꢀlerinde baꢀvuran devrimci olduğunu ancak herhangi yasadıꢀı bir

örgütle bağlantısı bulunmadığını ileri sürmüꢀtür. Özellikle, evinde bulunan silah ve

bombaların, özel eꢀyaları için kendisinden bir dolap rica eden sanıklardan birine ait olduğunu,

bunları bir çanta içinde getirdiğini ve kendisinden saklamasını istediğini belirtmiꢀtir.

Baꢀvuran bomba ve silahların varlığından haberi olmadığını ifade etmiꢀtir.

Baꢀvuran Gülderen Baran 19 Aralık 1995, 1 Eylül 1998 ve 4 ꢁubat 2000 tarihlerinde,

mahkemeye layihasını sunmuꢀtur. Baꢀvuran devlet güvenlik mahkemeleri sistemini eleꢀtirdiği

ikinci layihası dıꢀında, gözaltında maruz kaldığı kötü muameleye iliꢀkin ayrıntılı izahat

vermiꢀ, herhangi yasadıꢀı bir örgütle bağlantısını inkar etmiꢀtir. Baꢀvuran Hacı Aziz Hun ile

beraber kaldığı evde bulunan malzemelerin sanıklardan birine ait olduğunu ve bunların ne

olduğunu bilmediğini belirtmiꢀtir. Benzer biçimde, sahte kimlik ve evlilik cüzdanıyla ilgili

beyanlarda bulunmuꢀtur.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 22 Mayıs 1997 tarihinde, baꢀvuran Gülderen

Baran’ı Türk Ceza Kanunu’nun 146. maddesi uyarınca, baꢀvuran Hacı Aziz Hun’u ise 168.

maddesi uyarınca suçlu bulmuꢀtur.

3

Yargıtay 27 Mart 1998 tarihinde, son duruꢀmanın baꢀvuran Gülderen Baran’ın

mazeret niteliğinde geçerli bir tıbbi raporu bulunmasına karꢀın gıyabında görüldüğü

gerekçesiyle ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀtur. Dolayısıyla duruꢀma baꢀvuranın

savunma hakkını ihlal etmiꢀtir. Sanıklar arasındaki somut ve hukuki iliꢀkiler ıꢀığında,

mahkeme ilk derece mahkemesinin kararının tüm sanıklarla ilgili olarak bozulmasına karar

vermiꢀtir.

Belirlenemeyen bir tarihte, dava ilk derece mahkemesine iade edilmiꢀ, sonrasında

mahkeme düzenli olarak duruꢀma yapmıꢀtır. Abdullah Öcalan’ın¹yakalanmasından sonra,

baꢀvuranlar ile sanıklardan bazıları mahkemeye protesto amacıyla süresiz açlık grevinde

olduklarını bildirmiꢀtir. Ayrıca, 1 Eylül 1998 tarihinde sonra görülen birkaç duruꢀmada,

baꢀvuranlar, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’nin devlet güvenlik mahkemelerinin bağımsız

ve tarafsız olmadığı görüꢀünde olmadığına dayanarak mahkemeye çıkmayı reddetmiꢀlerdir.

Baꢀvuranların avukatı 27 Ekim 1998 tarihinde, mahkemeye duruꢀmalara katılmayacağını

bildirmiꢀ, mahkemeden, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’nin de hükmettiği üzere bağımsız

ve tarafsız olmadıkları için davanın düꢀürülmesini talep etmiꢀtir.

Bu esnada, 21 Aralık 2000 tarihinde, ꢁartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların

Ertelenmesine Dair 4616 sayılı Kanun ilga edilmiꢀtir. Öte yandan, bu kanundan Türk Ceza

Kanunu’nun 146 ve 168. maddeleri kapsamında suç iꢀleyen kimseler yararlanamamıꢀtır.

Dolayısıyla baꢀvuranların davasına uygulanamamıꢀtır. Baꢀvuranlar 24 Ocak 2001 tarihinde

Yargıtay’dan, bu kanunun Anayasa’nın ilgili hükümleriyle bağdaꢀıp bağdaꢀmadığının

incelenmesi için dava dosyasını Anayasa Mahkemesi’ne göndermesini talep etmiꢀ, talepleri

kabul edilmemiꢀtir.

Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi 2 Mart 2000 tarihinde baꢀvuran Gülderen

Baran’ı anayasal düzeni yıkmaya çalıꢀmaktan suçlu bulmuꢀ, Türk Ceza Kanunu’nun 146.

maddesi uyarınca ömür boyu hapis cezasına çarptırmıꢀtır. Mahkeme, kararında, dava

dosyasında aralarında baꢀvuranın evinde bulunan yasadıꢀı örgütle ilgili dokümanların da

bulunduğu delilleri, bilirkiꢀi raporlarını, kimlik teꢀhis prosedürleriyle ilgili tam kayıtları,

baꢀvuranın olay yerinde çekilmiꢀ fotoğrafını, tatbikatın tam kayıtlarını ve tatbikatın video

çekimlerinin tam kaydını göz önünde bulundurmuꢀtur. Mahkeme baꢀvuranın gözaltında kötü

muamele iddiasına iliꢀkin ulusal mahkemelerdeki davaların derdest olduğunu kaydetmiꢀtir.

Öte yandan, baꢀvuranı mahkum etmesi yalnızca baꢀvuranın polise verdiği ifadeye değil,

maddi delillere de dayandığı için, bunların sonucunu beklemenin gerekli olmadığı kanısına

varmıꢀtır.

Mahkeme aynı gün baꢀvuran Hacı Aziz Hun’u Türk Ceza Kanunu’nun 168. maddesi

uyarınca yasadıꢀı örgüte üye olmaktan suçlu bulmuꢀ, on iki yıl altı ay hapis cezasına

çarptırmıꢀtır. Bu ꢀekilde, aralarında baꢀvuranın gözaltında verdiği ifadeler de dahil olmak

üzere dava dosyasındaki delilleri, tatbikatın tam kayıtlarını, diğer ꢀüphelilerin ifadeleri,

yasadıꢀı örgütle ilgili dokümanlar ve evinde bulunan silah, patlayıcı kimyasallar gibi diğer

delilleri göz önünde bulundurmuꢀtur. Mahkeme, kararında, sanıkların duruꢀmaya çıkmayarak,

açlık grevi yaparak, uzatma talep ederek ve duruꢀmalara çıkmamalarını haklı çıkaracak tıbbi

¹Abdullah Öcalan, yasadıꢀı silahlı örgüt PKK’nin (Kürdistan iꢀçi Partisi) eski lideri.

4

raporlar alarak davayı, Yargıtay’a havale edildikten sonra, gereksiz bir biçimde uzattıklarını

da kaydetmiꢀtir.

Baꢀvuranlar itiraz etmiꢀlerdir. Özellikle, ilk derece mahkemesinin ek soruꢀturma

yürütmediğini, önemli tanığın dinlenmesi ve olaylara iliꢀkin çeliꢀkileri gidermek için tatbikat

gerçekleꢀtirilmesi taleplerini reddettiğini ileri sürmüꢀlerdir. Ulusal mahkemenin delilleri

yorumlama biçimini eleꢀtirmiꢀlerdir. Ayrıca, baꢀvuranlar ilk derece mahkemesinin kanunlara

aykırı biçimde toplanan delillere dayandığından ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Bu bağlamda, ulusal

mahkemenin, iꢀkence yapıldığını kanıtlayan tıbbi raporlara karꢀılık, polise verilen ifadelere

dayandığını ileri sürmüꢀlerdir. Ayrıca polisin ön soruꢀturma sırasında el koyduğu diğer

dokümanların da kanunlara aykırı bir biçimde toplandığını belirtmiꢀlerdir. Son olarak,

baꢀvuranlar mahkemenin suçun niteliğini belirlemede hata yaptığını ileri sürmüꢀlerdir.

Yargıtay 29 Ocak 2001 tarihinde bir duruꢀma yapmıꢀ, Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin kararını onamıꢀtır.

C. Gülderen Baran’a kötü muamelede bulunulduğu iddiasına iliꢁkin soruꢁturma

ve sanık polis memurları hakkında izleyen dava

Avukatı G. Tuncer aracılığıyla baꢀvuran Gülderen Baran’ın ꢀikayeti üzerine, Fatih

Cumhuriyet Savcısı tarafından soruꢀturma baꢀlatılmıꢀtır.

Fatih Cumhuriyet Savcısı 29 Ocak 1996 ve 6 Mart 1996 tarihleri arasında baꢀvuranın

yakalanıp sorgulanmasında görev alan beꢀ polis memurunu dinlemiꢀtir. Polis memurlarının

hiçbiri baꢀvuranın kötü muamele iddialarını kabul etmemiꢀtir.

Fatih Cumhuriyet Savcısı 28 Mart 996 tarihinde baꢀvuranı dinlemiꢀtir. Baꢀvuran kaba

dayak, soğukta ıslak biçimde bırakılmak, cinsel taciz ve sistemli olarak askıya alınmanın da

aralarında bulunduğu kötü muamele iddialarında bulunmuꢀtur. Baꢀvuran ayrıca fail olduğu

iddia edilen kiꢀilerle ilgili kısa tanımlamalarda bulunmuꢀtur.

Fatih Cumhuriyet Savcısı 18 Haziran 1996 tarihinde Đstanbul Cumhuriyet Savcısı’na

Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi’nde görevli beꢀ polis memuru

hakkında kötü muameleden dava açılması için görüꢀünü sunmuꢀtur.

Đstanbul Cumhuriyet Savcısı 26 Haziran 1996 tarihinde Gülderen Baran’a kötü

muamelede bulundukları için Türk Ceza Kanunu’nun 243. maddesi uyarınca beꢀ polis

memuru hakkında bir iddianame sunmuꢀtur.

15 Ekim 1996 tarihinde Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde sanık polis memurları

hakkında dava açılmıꢀtır.

8 Mayıs ve 11 Ekim 1997 tarihlerinde yapılan duruꢀmalarda, mahkeme baꢀvuranı

dinlemiꢀtir. Baꢀvuran kötü muameleye iliꢀkin ayrıntılar vermiꢀ, içlerinden emin olmadığı biri

hariç, sanık polis memurlarını sorumlu olarak teꢀhis etmiꢀtir. Mahkeme 11 Ekim 1997

5

tarihinde ayrıca diğer tutuklu ve aynı zamanda baꢀvuranın tanığı olan K.Y.’yi tanık olarak

dinlemiꢀtir.

Mahkeme 6 Mayıs 1998 tarihinde diğer bir tutuklu ve aynı zamanda baꢀvuranın tanığı

olan A.E.’yi dinlemiꢀtir.

Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 12 Mart 2002 tarihinde, sanık polis memurları

hakkındaki davanın zamanaꢀımına uğradığı gerekçesiyle düꢀmesine karar vermiꢀtir. Yargıtay

bu kararı 19 ꢁubat 2004 tarihinde onamıꢀtır.

D. Đzleyen geliꢁmeler

17 Haziran 2003 tarihinde Cumhurbaꢀkanı, adli tıp kurumunun 21 Nisan 2003 tarihli

raporuna dayanarak, Gülderen Baran’ın cezasının kalan kısmını kronik rahatsızlığı nedeniyle

Anayasa’nın 104/b maddesine dayanarak affetmiꢀtir. Baꢀvuran 24 Temmuz 2003 tarihinde

cezaevinden salıverilmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar AĐHS’nin 3. ve 13. maddeleri kapsamında, gözaltında uğradıkları

muameleden ve ulusal makamların, iddiaları karꢀısında yürüttükleri soruꢀturmanın biçiminden

ꢀikayetçi olmuꢀtur.

AĐHM, bu ꢀikayetlerin yalnız 3. madde çerçevesinde incelenmesi gerektiği

kanısındadır.

A. Kabuledilebilirliğine iliꢁkin

1. Gülderen Baran

Hükümet, öncelikle AĐHM’den AĐHS’nin 35. maddesinin 1. fıkrası çerçevesinde iç

hukuk yolları tüketilmediği için kabuledilmez olduğu gerekçesiyle baꢀvuranın ꢀikayetini

reddetmesini talep etmiꢀtir. Baꢀvuranın, asliye hukuk ve idare mahkemelerinde dava açarak,

maruz kaldığını iddia ettiği zarar için tazminat talep edebileceğini savunmuꢀtur. Hükümet,

ayrıca baꢀvuranın olayın meydana geldiği tarihten itibaren altı ay içinde baꢀvuru yapması

gerektiğini ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, Hükümet’e ait iç hukuk yollarının tüketilmesiyle ilgili aynı argümanı önceki

davalarda inceleyip reddettiğini yineler (örneğin bkz. Nevruz Koç - Türkiye, 18207/03).

AĐHM, mevcut baꢀvuruda içtihadın dıꢀına çıkılmasını gerektirecek özel koꢀullar

saptamamıꢀtır. Ayrıca AĐHM AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı aylık süre kuralının,

baꢀvuranların baꢀvurularını iç hukuk yollarının tüketilmesi sürecinde, nihai karardan itibaren

altı ay içinde sunmalarını gerektirdiğini, iç hukuk yollarının son aꢀamasına baꢀvurunun

sunulmasından kısa süre sonra, ancak AĐHM’nin kabuledilebilirlik kararını açıklamasından

önce varılabileceğini yineler (örneğin bkz. Sağat, Bayram ve Berk - Türkiye, 8036/02 ve

6

Yıldırım - Türkiye, 40074/98). Bu bağlamda, AĐHM, baꢀvuranın iddialarına iliꢀkin davanın,

AĐHM’nin kabuledilebilirlik kararını vermesinden önce, 19 ꢁubat 2004 tarihinde sona erdiğini

gözlemler. Bu nedenle baꢀvuran Gülderen Baran’ın 19 Haziran 2001 tarihinde sunduğu

baꢀvuru, AĐHS’nin 35/1 maddesinde öngörülen altı aylık süre kuralıyla uyumludur. Sonuç

olarak, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddeder.

Ayrıca AĐHS’nin 35. maddesinin 3. fıkrası çerçevesinde baꢀvuruların dayanaktan

yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilemezlik

unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle baꢀvurular kabuledilebilir niteliktedir.

2. Hacı Aziz Hun

AĐHM, baꢀvuru yolu bulunmuyorsa veyahut etkin olmadıklarına karar verilmiꢀse, altı

aylık süre kuralının ilke olarak ꢀikayet konusu eylemin iꢀlendiği tarihten itibaren iꢀlemeye

baꢀladığını yineler (bkz. Hazar ve Diğerleri - Türkiye, 62566/00). Öte yandan, bir baꢀvuranın

açıkça mevcut bir baꢀvuru yoluna baꢀvurduğu veya dayandığı ve baꢀvuru yolunu etkisiz kılan

koꢀulların farkına yalnızca sonradan vardığı özel davalarda özel durumlar geçerli olabilir.

Böyle bir davada altı aylık sürenin baꢀlangıcı olarak, baꢀvuranın bu koꢀulların ilk farkına

vardığı veya varması gerektiği tarihi göz önünde bulundurmak uygun düꢀer (bkz. Paul ve

Audrey Edwards - Đngiltere, 46477/99).

AĐHM, 19 Aralık 1995 tarihli duruꢀmada, baꢀvuranın Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’ne kötü muamele iddialarını sunduğunu ve makamlardan suç duyurusunda

bulunmalarını talep ettiğini gözlemler. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi bu talebi

reddetmiꢀ, sanıkların ꢀikayetlerini kendilerinin cumhuriyet savcılığına sunabileceklerini, bunu

mahkemenin yapmasına gerek bulunmadığını ifade etmiꢀtir. Ayrıca, Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi 2 Mart 2000 tarihli kararında, baꢀvuranın kötü muamele iddialarına iliꢀkin atıfta

bulunmamıꢀtır. Baꢀvuran, itiraz dilekçesinde, yalnızca ulusal mahkemelerin polise, iꢀkence

altında verdiğini iddia ettiği ifadeyi kullanmalarına itiraz etmiꢀtir. Makamlardan suç

duyurusunda bulunmalarını talep etmek amacıyla iꢀkence iddialarına iliꢀkin herhangi bir

ayrıntı vermemiꢀtir. Mevcut davanın özel koꢀullarında, AĐHM, hukuki mercilerin harekete

geçmemelerinin baꢀvuran için 2 Mart 2000 tarihine kadar giderek daha da bariz hale geldiği

kanısına varmıꢀtır. Bu tarihte Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi konuya iliꢀkin kararını

vermiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuranın bu tarihe kadar iç hukuk yollarının etkisiz olduğunun

farkına varması gerekiyordu. Buna göre, AĐHS’nin 35. maddesinin 1. fıkrasında öngörülen

altı aylık süre kuralının 2 Mart 2000 tarihinden önce iꢀlemeye baꢀlaması gerekmektedir (bkz.

Kanat - Türkiye, 16622/02). Öte yandan AĐHM’ye baꢀvuru 19 Haziran 2001 tarihinde

yapılmıꢀtır. Dolayısıyla baꢀvurunun bu kısmı zamanında yapılmamıꢀtır ve AĐHS’nin 35.

maddesinin 1. ve 4. fıkraları uyarınca reddedilmelidir.

B. Baꢁvuran Gülderen Baran’ın iddiasının esası

Hükümet esasen AĐHM’nin, kötü muamele iddiaları hususundaki içtihadına atıfta

bulunmuꢀ ve sözkonusu davada ayrıntılı ve tam bir soruꢀturma yapıldığını kaydetmiꢀtir.

Baꢀvuran Gülderen Baran iddialarını yinelemiꢀtir.

AĐHM bireyin, sağlıklı halde gözaltına alınıp serbest bırakıldığında yaralanmıꢀ

olduğunun tespit edilmesi halinde, bu yaraların nasıl oluꢀtuğuna iliꢀkin makul bir açıklama

yapmanın ve mağdurun iddialarından – özellikle bu iddialar tıbbi raporlarla destekleniyorsa –

7

ꢀüphe edilmesine yol açacak deliller sunmanın Devlet’in görevi olduğunu; sunulmamasının

AĐHS’nin 3. maddesi bağlamında açık bir sorun teꢀkil edeceğini hatırlatmaktadır.

AĐHM, delilleri değerlendirirken genellikle “makul ꢀüphenin ötesinde” kanıt

standardını uygulamaktadır. Ancak bu tür kanıtlar yeteri derecede güçlü, açık ve uyumlu

çıkarımların ya da benzer çürütülmemiꢀ maddi karinelerin bir arada mevcut olmasından

kaynaklanabilmektedir. Sözkonusu olayların bütünüyle ya da büyük kısmıyla yetkili

makamların özel bilgisi dahilinde olduğu hallerde – gözaltında tutuldukları sırada kontrolleri

altında bulunan kiꢀilerin durumunda olduğu gibi – tutuklama sırasında oluꢀan yaralanmalara

iliꢀkin güçlü maddi karineler ortaya çıkacaktır. Aslında, tatmin ve ikna edici bir açıklama

sunma hususundaki beyine külfetinin, yetkili makamlara ait olduğu kabul edilebilmektedir.

AĐHM mevcut davada baꢀvuranın en az on üç gün süreyle polis tarafından gözaltında

tutulduğunu gözlemlemektedir. Baꢀvuranın ꢀikayetçi olduğu kötü muamele dahilinde dayak

yediğini, kıyafetlerinin çıkarıldığını, üzerine tazyikli su fıꢀkırtıldığını, bu halde bir vantilatör

önünde tutulduğunu, cinsel tacize uğradığını, saçlarının ve parmaklarının çekildiğini, asılı

tutulduğunu ve ayaklarına ağırlık konulduğunu kaydetmektedir. Bu bağlamda, birkaç ayrıntı

haricinde, baꢀvuranın AĐHM ve ulusal mahkemeler önünde olaylara iliꢀkin anlattıklarının

tutarlı olduğu kanaatindedir.

AĐHM tıbbi delillere iliꢀkin olarak, baꢀvuranın yakalanması ardından muayene

edilmediğini kaydetmektedir. Ayrıca, polis tarafından gözaltında tutulduğu süre sonunda ve

tutuklu yargılanmasından hemen sonra hazırlanan sağlık raporlarında baꢀvuranın vücudunda,

özellikle kollarında olmak üzere yaraların bulunduğu kaydedilmiꢀtir. Buna ek olarak,

muayenelerde baꢀvuranın kollarındaki sinir ağlarının iki yönlü olarak zarar gördüğü tespit

edilmiꢀtir ve AĐHM, sağ kolundaki yaranın tedavisinin mümkün olmadığını

gözlemlemektedir. AĐHM sözkonusu bulguların baꢀvuranın asılı tutulduğu iddialarına uyduğu

ve bu iddiaları doğruladığı kanaatindedir.

AĐHM, Hükümet’in baꢀvuranın vücudunda görülen yaraların nasıl oluꢀtuğu hususunda

açıklamada bulunmadığını gözlemlemektedir. Dava koꢀullarını bütün olarak inceleyen ve

Hükümet’in mantıklı bir açıklamada bulunmadığını göz önüne alan AĐHM, bu durumun

sorumluluğu Hükümet’e bir muamele sonucunda ortaya çıktığı kanısına varmaktadır.

AĐHM, sözkonusu muamelenin ciddiyeti hususunda, bu alandaki içtihadına göre,

belirli ꢀekilde yapılan kötü muamelenin iꢀkence olarak nitelendirilmesi için 3. madde

bağlamında ortaya konan kavram ve insanlık dıꢀı ya da küçük düꢀürücü muamele arasındaki

ayrımı göz önüne alması gerektiğini hatırlatmaktadır. AĐHS’nin bu ayrım yoluyla çok ciddi ve

dayanılmaz acılara neden olan kasıtlı kötü muamele kavramına özel bir vurgu yapmasının

amaçlandığı anlaꢀılmaktadır.

Kötü muamelenin niteliğini ve derecesini ve delillerden, bu muamelenin yasadıꢀı

silahlı örgüt ile bağlantısından ꢀüphelenildiği için baꢀvurandan bilgi almak amacıyla yapıldığı

yönünde çıkarılabilen güçlü sonuçları göz önüne alan AĐHM, sözkonusu kötü muamelenin

ancak iꢀkence olarak nitelendirilebilecek çok ciddi ve dayanılmaz acıları kapsadığı sonucuna

varmaktadır.

Sonuç olarak, AĐHS’nin 3. maddesi esas açısından ihlal edilmiꢀtir.

8

AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinin aynı zamanda yetkili makamların “tartıꢀmaya açık”

olan ve “makul bir ꢀüphe uyandıran” kötü muamele iddialarını soruꢀturmalarını gerektiğini

hatırlatmaktadır. AĐHM içtihadında tanımlanan etkinliğe iliꢀkin minimum standartlar,

soruꢀturmanın bağımsız ve tarafsız olmasına; kamu oyuna sunulmasına ve yetkili makamların

örnek teꢀkil eden bir dikkat ve ivedilikle hareket etmesine iliꢀkin gerekleri kapsamaktadır.

Ayrıca, resmi soruꢀturma davanın ulusal mahkemeler önünde açılmasına yol açtığında, dava

bütün olarak, duruꢀma aꢀaması da dahil olmak üzere, kötü muamele yasağını gereklerini

karꢀılamalıdır. Tüm davaların mahkum edilme ya da hüküm giymeyle sonuçlanmasına iliꢀkin

kesin bir zorunluluk bulunmamakla birlikte ulusal mahkemeler, hiçbir koꢀul altında, fiziksel

ve manevi bütünlüğe yapılan ağır saldırıların cezasız kalmasına izin vermemelidir.

AĐHM bu bağlamda, bir Devlet görevlisi 3. madde kapsamındaki bir suçla itham

edildiğinde, cezai takibatın ve hükmün zaman aꢀımına uğramaması ve genel ya da özel affın

sözkonusu olmaması gerektiğini tekrar teyit etmektedir. Ayrıca bir Devlet görevlisinin,

iꢀkence ya da kötü muamele içeren suçlarla itham edildiği durumlarda, bu görevlinin

soruꢀturma ve duruꢀma süresince açığa alınmasının ve mahkum edilmesi durumunda görevine

son verilmesinin büyük önemi haiz olduğunu hatırlatmaktadır.

AĐHM yukarıda Davalı Devlet’in, AĐHS’nin 3. maddesi bağlamında, baꢀvuranın aldığı

yaralardan sorumlu olduğu sonucuna varmıꢀtır. Bu nedenle etkili bir soruꢀturma yapılması

gerekmektedir.

AĐHM mevcut davada polis memurları aleyhindeki davanın, kanuni sürenin dolması

nedeniyle 12 Mart 2002’de düꢀürüldüğünü kaydetmektedir. Bu karar 19 ꢁubat 2004’te

kesinleꢀmiꢀtir. Ayrıca, dava dosyasında suçlanan polis memurlarının bu süre içinde açığa

alındığına iliꢀkin bir gösterge mevcut değildir. AĐHM bu bağlamda önceki birçok davada

Türk ceza hukuku sisteminin, uygulandığı ꢀekliyle, özenli olmadığı ve Devlet görevlileri

aleyhinde baꢀlatılan cezai kovuꢀturmanın zaman sınırını aꢀması halinde, bu görevlilerin

kanuna aykırı eylemlerinin etkin ꢀekilde engellenmesini sağlayan caydırıcı etkiden yoksun

olduğu sonucuna vardığını hatırlatmaktadır.

AĐHM, yukarıda kaydedilenler ıꢀığında, polis memurları aleyhinde baꢀlatılan cezai

kovuꢀturmanın yeterli olmadığı ve bu nedenle, Devlet’in AĐHS’nin 3. maddesi bağlamındaki

usule iliꢀkin yükümlülüklerini ihlal ettiği sonucuna varmaktadır.

Sonuç olarak, 3. madde usul açısından ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, iꢀkence ve kötü muamele altında verdikleri ifadelere dayanılarak ve polis

tarafından gözaltında tutuldukları sırada avukat yardımı almaksızın mahkum edildiklerinden

ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Ayrıca, Đstanbul DGM’de askeri hakimin görev alması nedeniyle

bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil olarak yargılanmadıklarından ve Yargıtay

Baꢀsavcısı’nın yazılı görüꢀünün kendilerine tebliğ edilmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

ꢁikayetlerini AĐHS’nin 6. maddesinin 1. ve 3. paragraflarına dayandırmıꢀlardır.

A. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin adli yardım alınmaksızın, iꢁkence ve

kötü muamele altında verilen ifadeleri kullanması

1. Kabuledilebilirlik

9

AĐHM, baꢀvurunun sözkonusu kısmının AĐHS’nin 35/3 maddesi bağlamında

dayanaktan yoksun olmadığını kaydetmiꢀtir. Ayrıca, kabuledilemez olduğu sonuca varmak

için gerekçe bulunmamaktadır. Bu nedenle, kabuledilebilir olduğu sonucuna varılmalıdır.

2. Esas

AĐHM, AĐHS’nin 19. maddesi bağlamındaki görevinin, Sözleꢀmeci Devletler’in AĐHS

kapsamındaki sorumluluklarının yerine getirilmesini sağlamak olduğunu hatırlatmaktadır.

AĐHS tarafından koruma altına alınan hakları ve özgürlükleri ihlal etmedikleri müddetçe yerel

bir mahkemenin olaylara ya da hukuka iliꢀkin hatalarına bakmak AĐHM’nin görevi değildir.

6. madde adil yargılanma hakkını güvence altına almaktadır ancak, bu tür delillerin

kabuledilebilirliği hususunda kurallar koymamaktadır – kural koymak, iç hukuk kapsamına

giren bir düzenlemedir.

Bu nedenle, özel delil türlerinin – örneğin, iç hukuk açısından kanuna aykırı olarak

elde edilen deliller – kabuledilebilir olabileceğine ya da baꢀvuranın suçlu olup olmadığına

karar vermek ilke olarak AĐHM’nin görevidir. Cevaplanması gereken soru, delillerin elde

edilme ꢀekli de dahil olmak üzere, yargılamanın bütünüyle adil olup olmadığıdır. Bunun için

sözkonusu “kanuna aykırılığın” ve baꢀka bir AĐHS hakkının ihlal edilmesi halinde, tespit

edilen ihlalin niteliğinin incelenmesi gerekmektedir.

AĐHM, daha önce, cezai kovuꢀturmada 3. maddeyi ihlal edecek ꢀekilde elde edilen

delillerin kullanılmasının – bu tür delillerin kabul edilmesi, mahkumiyetin güvence altına

alınmasında belirleyici olmasa dahi – sözkonusu kovuꢀturmanın adilliğine zarar verebildiği

sonucuna varmıꢀtır. Ayrıca 3. Maddeye iliꢀkin bir ꢀikayetin sözkonusu olmaması, AĐHM’yi 6.

madde bağlamındaki güvencelere uyulup uyulmadığına karar vermek amacıyla baꢀvuranın

kötü muamele iddialarını göz önüne almaktan alıkoymamaktadır.

Ayrıca AĐHM kendi aleyhine tanıklık etmeme ayrıcalığının ya da sessiz kalma

hakkının, adil yargılamanın temelinde yatan ve genel olarak kabul görmüꢀ uluslar arası

standartlar olduğunu hatırlatmaktadır. Amaçları, sanığı yetkili makamların uygun olmayan

baskılarından korumak ve bu ꢀekilde, adli hataları engellemek ve 6. madde amaçlarını yerine

getirmektir. Sözkonusu hak, bir kamu davasındaki kovuꢀturmanın, sanığın isteğini hiçe

sayarak zorlama ya da baskıyla elde edilen delillere baꢀvurulmaksızın sanık aleyhindeki

iddiaları kanıtlamayı gerektirdiğini varsaymaktadır. Yargılamanın ilk aꢀamalarında adli

yardım alabilmek, yargılama usulünün kendi aleyhine tanıklık etmeme ayrıcalığını bertaraf

edip etmediğini incelerken, AĐHM’nin özellikle göz önüne alacağı usuli güvencenin bir

parçasıdır.

AĐHM baꢀvuran Gülderen Baran polis tarafından gözaltında tutulduğu sırada

AĐHS’nin 3. maddesini ihlal edecek ꢀekilde iꢀkenceye maruz kaldığı sonucuna varmıꢀ

olduğunu hatırlatmaktadır. Ayrıca, baꢀvuranın bu süreçte adli yardım almadığı ve olayların

canlandırılması ve polis önündeki kimlik tespiti aꢀamaları da dahil olmak üzere, adli yardım

almaksızın ifade vermiꢀ olduğu taraflar arasında ihtilaflı değildir. Đstanbul DGM müteakiben

baꢀvuranı mahkum etmek için bu unsurları dayanak olarak almıꢀtır. AĐHM bu bağlamda

iꢀkence olarak nitelendirilebilecek ꢀiddet, vahꢀet ya da diğer muamele türleri sonucunda elde

edilen – itiraf ya da maddi delil ꢀeklindeki – suçlayıcı delillerin ispat değerleri göz önüne

alınmaksızın, hiçbir zaman mağdurun suçunu kanıtlamada dayanak olarak alınmaması

gerektiğini hatırlatmaktadır. Varılan herhangi bir diğer sonuç yalnızca 3. madde otoritelerinin

yasaklamaya çalıꢀtığı ve etik olarak kınanması gereken tutumları, dolaylı yoldan

10

meꢀrulaꢀtırmaya ya da bir diğer değiꢀle “kanun görevlilerinin vahꢀiliklerini güvence altına

almaya” hizmet edecektir.

AĐHM baꢀvuran Hacı Aziz Hun’un, polis tarafından on iki gün süreyle - ki bu süre

içerisinde ailesinden herhangi bir kimseyle, bir avukat ya da bir doktorla iletiꢀim kurmamıꢀtır

– kimseyle görüꢀtürülmeden (incommunicado) tutuklu bulundurulduğunu gözlemlemektedir.

Polis tarafından gözaltında tutulduğu süre sonunda hazırlanan sağlık raporunda, AĐHM’nin

görüꢀüne göre, sorgulanması sırasında polis memurlarının takındığı tutumlar hususunda ciddi

ꢀüpheler uyandıran bulgular görülmektedir. AĐHM bu bağlamda, baꢀvuranın adli yardım

almaksızın kendisinden alınan ifadelerin doğruluğunu reddetmesine ve dava dosyasındaki

sağlık raporlarına atıfta bulunarak ifadenin kendisinden alınması sırasında polis tarafından

kötü muameleye maruz kaldığını iddia etmesine rağmen ve Türk yasaları genellikle sonuca

varma aꢀamasında sorgulama altında alınan itirafları göz önüne almadığı halde, Đstanbul Ağır

Ceza Mahkemesi’nin baꢀvuranı mahkum ederken bu ifadeyi dayanak olarak aldığını ve daha

sonra mahkemede reddettiğini kaydetmektedir ki bu durum, savunmanın baꢀarısında

belirleyici rol oynamaktadır.

AĐHM buna ek olarak, bu aꢀamada baꢀvuranın adli yardım alma hakkına getirilen

kısıtlamanın sistemik olduğunu ve DGM’lerin yetki alanına giren bir suçtan gözaltına alınan

herkese uygulandığını gözlemlemektedir. AĐHM, Salduz kararında bunun baꢀlı baꢀına

AĐHM’nin 6. maddesinin gereklerini karꢀılamadığı sonucuna varmıꢀtır.

Bu koꢀullar altında AĐHM, baꢀvuran Gülderen Baran’dan iꢀkence altında ve baꢀvuran

Hacı Aziz Hun’dan kötü muamele uygulanarak alındığı varsayılan ifadelerin, hazırlık

soruꢀturması sırasında ve avukat bulunmaksızın kullanılmasının duruꢀmanın bütünüyle

hakkaniyet dıꢀı olmasına yol açtığı sonucuna varmaktadır.

Sonuç olarak, mevcut davada AĐHS’nin 6/3 maddesinin (c) bendi, 6/1. maddeyle

birlikte ihlal edilmiꢀtir.

B. Yargılamanın adilliğine iliꢁkin diğer ihlal iddiaları

Hükümet AĐHM’den altı ay kuralına uymayan baꢀvuranların, DGM’nin bağımsızlığı

ve tarafsızlığı hususundaki ꢀikayetini reddetmesini istemiꢀtir. Bu bağlamda, baꢀvuranların

AĐHS’nin 143. maddesinin, askeri hakimlerin devlet güvenlik mahkemelerinde görev

almalarına son verecek ꢀekilde düzenlendiği tarihten itibaren altı ay içerisinde baꢀvuruda

bulunmadıklarını iddia etmiꢀtir.

AĐHM, Hükümet’in itirazının baꢀvuranların bu baꢀlık altındaki ꢀikayetlerinin esasıyla

yakından bağlantılı olduğu ve bunların, birbirinden ayrı tutulamayacağı kanaatindedir. Bu

nedenle, sözkonusu ꢀikayetin esası hususunda peꢀin hüküm vermekten kaçınmak için bu

hususlar birlikte incelenmelidir. Baꢀvuranın ꢀikayetlerinin kabuledilemez olduğu sonucuna

varmak için gerekçe bulunmamaktadır; bu nedenle kabuledilebilir oldukları kanısına

varılmalıdır.

Ancak, dava olaylarını, tarafların görüꢀlerini ve AĐHS’nin 6/1 ve 6/3 (c) maddelerinin

ihlal edildiği yönünde vardığı sonucu göz önüne alan AĐHM, AĐHS’nin 6. maddesi

kapsamında ortaya konan asıl hukuki sorunu incelemiꢀ olduğu kanaatindedir. Bu nedenle,

baꢀvuranların bu madde kapsamındaki diğer ꢀikayetleri hususunda ayrıca bir karara varmanın

gerekli olmadığı sonucuna varmaktadır.

11

III. AĐHS’NĐN DĐĞER MADDELERĐNE ĐLĐꢀKĐN ĐHLAL ĐDDĐALARI

Baꢀvuranlar baꢀvuru formunda AĐHS’nin 5., 6. ve 14. maddeleri bağlamındaki

ꢀikayetlerini ortaya koymuꢀtur. Özellikle, AĐHS’nin 5. maddesinin birinci ila dördüncü

fıkraları dahilindeki güvencelerin göz önüne alınmaması sonucu yakalandıklarından, polis

tarafından tutuklandıklarından ve tutuklu yargılandıklarından ꢀikayetçi olmuꢀlardır. AĐHS’nin

6. maddesine dayanarak sivil hakimlerin atanma ꢀekilleri gibi gerekçelere dayanarak ilk

derece mahkemesinin bağımsızlığına ve tarafsızlığına itiraz etmiꢀlerdir. DGM’nin önyargılı

olduğunu, gerçek olmayan olaylar öne sürdüğünü, daha fazla soruꢀturma yapılması ve

tanıklarla yüzleꢀme taleplerini reddettiğini ve masum sayılma hakkını ihlal edecek ꢀekilde

polis tarafından hazırlanan önyargılı raporlardan gereğinden fazla etkilendiğini ileri

sürmüꢀlerdir. Baꢀvuranlar bu bağlamda yakalanmaları ardından gazetecilere suçlular olarak

takdim edildiklerinden ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Ayrıca, aleyhlerinde açılan cezai takibat

süresinden ve Yargıtay kararının makul gerekçelere dayanmadığından da ꢀikayetçi

olmuꢀlardır. Baꢀvuranlar son olarak AĐHS’nin 3., 5., 6. ve 13. maddeleriyle birlikte 14.

maddesine dayanarak siyasi görüꢀleri nedeniyle ayrımcılığa uğradıklarından ꢀikayetçi

olmuꢀlardır. Bu bağlamda, devlet güvenlik mahkemeleri önünde yargılananlara uygulanan

yargılama usullerinin, sıradan suçlulara uygulananlardan farklı olduğuna dikkat çekmiꢀlerdir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Zararlar, yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranlar meblağlarını AĐHM’nin takdirine bırakarak maddi zararları ile yargılama

masraf ve giderlerinin karꢀılanmasını talep etmiꢀlerdir. Bu bağlamda, yargılama masraf ve

giderleri ile Türk avukatlara ödenen meblağın tazminat olarak karꢀılanması için fatura ve

belgelerin gösterilmesini isteyen AĐHM’yi kesin olarak eleꢀtirmiꢀlerdir.

Ayrıca Baran, manevi tazminat olarak 60,000 Euro talep etmiꢀtir. Hun, manevi

tazminat olarak 35,000 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet bu meblağlara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM baꢀvuranların belirli bir meblağ belirtmediklerini ve maddi tazminat taleplerini

destekleyen iddialar ya da belgeler sunmadıklarını kaydetmektedir. Buna ek olarak, AĐHM Đç

Tüzüğü’nün gerektirdiği gibi yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin taleplerini destekleyen

belgeler de sunmamıꢀlardır. Dolayısıyla AĐHM bu baꢀlıklar altında tazminat ödenmemesine

karar vermiꢀtir.

Mevcut davada tespit edilen ihlallerin niteliğini göz önüne alan ve hakkaniyet

temelinde değerlendirmede bulunan AĐHM, manevi tazminat olarak Baran’a talep ettiği

meblağın, Hun’a 4,800 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

Ayrıca en uygun tazmin ꢀeklinin, baꢀvuranların talep etmeleri halinde, 6. madde

gereklerine uygun olarak yeniden yargılanmaları olacağı kanaatindedir.

12

B. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana yüzde üç puanlık bir ekleme yapılarak belirlenmesi gerektiği kanaatindedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvuran Gülderen Baran’ın kötü muamele ve etkili iç hukuk yollarının mevcut

olmayıꢀına iliꢀkin iddialarının, baꢀvuranların Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin adli

yardım almaksızın ve iꢀkence altında alındığını iddia ettikleri ifadelerini kullanılmasına;

askeri hakimin görev alması nedeniyle DGM’nin bağımsız ve tarafsız olmadığına ve Yargıtay

Savcısı’nın yazılı görüꢀlerinin kendilerine tebliğ edilmediğine iliꢀkin ꢀikayetlerinin

kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. Baꢀvuran Gülderen Baran hususunda AĐHS’nin 3. maddesinin esas ve usul

açısından ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 6. maddesinin 1. fıkrasının ve 3. fıkrasının (c) bendinin ihlal edildiğine;

5. Baꢀvuranların AĐHS’nin 6. maddesi bağlamındaki diğer ꢀikayetlerinin ayrıca

incelenmesinin gerekli olmadığına;

6. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. fıkrası gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Türk Lirası’na çevrilmek üzere

Sorumlu Devlet tarafından aꢀağıda kaydedilen meblağların ödenmesine;

(i) Manevi tazminat olarak Gülden Balaban’a 60,000 Euro (altmıꢀ bin Euro) ve

uygulanabilecek her tür vergi;

(ii) Manevi tazminat olarak Hacı Aziz Hun’a 4,800 Euro (dört bin sekiz yüz

Euro) ve uygulanabilecek her tür vergi;

(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal kredi

kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

7. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

fıkraları gereğince 20 Mayıs 2010 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Sally Dollé

Zabıt Katibi

Françoise Tulkens

Baꢀkan

13