COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

CAN VE GÜMÜꢀ/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 16777/06 ve 2090/07)

KARAR

STRAZBURG

31 Mart 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan 16777/06 ve 2090/07 no’lu davanın

nedeni T.C. vatandaꢀları Mehmet Kadri Can ve Mehmet Ziya Gümüꢀ’ün (“baꢀvuranlar”),

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne sırasıyla 5 Nisan 2006 ve 28 Aralık 2006 tarihlerinde

Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleꢀmesi’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca

yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

OLAYLAR

Baꢀvuranlar sırasıyla 1974 ve 1975 doğumludur ve Diyarbakır Cezaevi’nde tutuklu

bulunmaktadır.

8 Mart 1995 ve 29 Haziran 1999 tarihlerinde yasadıꢀı bir örgüt olan Hizbullah’a

mensup oldukları ꢀüphesi ile polis tarafından gözaltına alınmıꢀlardır. 5 Nisan 1995 ve 16

Temmuz 1999’da tutuklanmıꢀlardır.

Belirsiz tarihlerde baꢀvuranlar aleyhinde ülke topraklarını bölme amaçlı faaliyetler

gerçekleꢀtirme ve Hizbullah üyesi olma suçlarından cezai takibat baꢀlatılmıꢀtır. Müteakiben,

baꢀvuranlar aleyhindeki davalar Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde

birleꢀtirilmiꢀtir.

16 Haziran 2004 tarihli 5190 no’lu Kanun’un yayınlanmasını müteakiben davalar,

Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’ne gönderilmiꢀtir.

31 Mart 2005’te Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranları anayasal düzeni

sarsmaya teꢀebbüs etmekten suçlu bulmuꢀ ve müebbet hapis cezasına mahkum etmiꢀtir. 11

Aralık 2006’da Yargıtay, kararı bozmuꢀtur. 9 Kasım 2007’de Diyarbakır Ağır Ceza

Mahkemesi bir kez daha baꢀvuranları suçlu bulmuꢀtur. Dava dosyasındaki bilgilere göre,

baꢀvuranlar aleyhindeki dava halen Yargıtay önünde devam etmektedir.

Dava sırasında birinci derece mahkemeleri, her duruꢀma sonunda resen veya

baꢀvuranların talebi üzerine devam etmekte olan tutukluluk hallerini incelemiꢀtir. Her

defasında, mahkemeler suçun niteliğini, delillerin durumunu ve dosyanın içeriğini göz önünde

bulundurarak baꢀvuranların tutuklu yargılanmalarının devamına karar vermiꢀtir.

HUKUK

I. DAVALARIN BĐRLEꢀTĐRĐLMESĐ

Davaların olaylar ve hukuk açısından benzerlik göstermesini göz önüne alan AĐHM,

davaları birleꢀtirmeyi ve birlikte incelemeyi uygun görmüꢀtür.

II. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Birinci baꢀvuran, AĐHS’nin 5/3 maddesi uyarınca tutukluluk süresinin, “makul süre”

gereğine uymadığını ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, AĐHS’nin herhangi bir maddesine dayanmadan,

tutukluluğunun kanuna uygunluğuna itiraz ederken baꢀvurabileceği bir iç hukuk yolunun

mevcut olmadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Đkinci baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesi bağlamında

adli takibat sırasındaki tutukluluk süresinin, aꢀırı olduğundan ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca,

AĐHS’nin 13. maddesi bağlamında tutukluluğunun kanuna uygunluğuna itiraz etmek için

baꢀvurabileceği bir iç hukuk yolunun mevcut olmadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetlerin yalnızca AĐHS’nin 5. maddesinin 3. ve 4. paragrafları

bağlamında incelenmesi gerektiği kanısındadır.

Hükümet, baꢀvuranların iddialarına ve özellikle de mağdur statülerine itiraz etmiꢀtir.

Ancak, AĐHM önceki davalardaki sözkonusu itirazı reddetmiꢀtir (bkz., örneğin,

Durmaz/Türkiye, no. 55913/00, paragraflar 33-34, 5 Aralık 2006). AĐHM, mevcut davada

sözkonusu içtihadından ayrılmak için neden görmemektedir. Bu nedenle, sözkonusu

ꢀikayetlerin kabuledilebilir olduğu sonucuna varmıꢀtır.

Baꢀvuranların adli takibat sırasındaki tutukluluk sürelerinin makul olmamasına iliꢀkin

ꢀikayetleri hususunda AĐHM, birinci baꢀvuranın yaklaꢀık on bir yıl ve ikinci baꢀvuranın altı

yıl yedi ay tutuklu yargılandığını tespit etmiꢀtir (mahkum olduktan sonra hükümlü olarak

geçirdikleri süreler düꢀülmüꢀtür).

AĐHM, daha önce de tutuklu yargılanma süresinin uzunluğuna iliꢀkin benzer davalarda

çoğunlukla AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz., örneğin,

Çarkçı/Türkiye, no. 7940/05, paragraf 21, 26 Haziran 2007; Dereci/Türkiye, no. 77845/01,

paragraf 21, 24 Mayıs 2005; Taciroğlu/Türkiye, no. 25324/02, paragraf 24, 2 ꢁubat 2006).

Sunulan delilleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in mevcut davada farklı bir sonuca varmasına

neden olacak ikna edici bir argüman sunmadığı kanısındadır. Konuya iliꢀkin içtihadını göz

önüne alan AĐHM, baꢀvuranın tutuklu yargılanma süresinin aꢀırı olduğu ve AĐHS’nin 5/3

maddesinin ihlaline neden olduğu sonucuna varmıꢀtır.

Baꢀvuranların, AĐHS’nin 5/4 maddesi kapsamında etkili bir iç hukuk yolunun mevcut

bulunmamasına iliꢀkin ꢀikayeti hususunda AĐHM, Türk hukuk sisteminin çekiꢀmeli ya da

makul baꢀarı ihtimalleri sunabilen etkili bir iç hukuk yolu sunmadığına iliꢀkin yerleꢀik

içtihadına atıfta bulunur (bkz. Koꢀti ve Diğerleri/Türkiye, no. 74321/01, 22. paragraf, 3 Mayıs

2007; Bağrıyanık/Türkiye, no. 43256/04, 50. ve 51. paragraf, 5 Haziran 2007; Doğan

Yalçın/Türkiye, no. 15041/03, 43. paragraf, 19 ꢁubat 2008). Mevcut davada vardığı sonuçtan

farklı bir sonuca varmak için neden görmemektedir. Sonuç olarak, AĐHM sözkonusu

maddenin ihlal edildiği kanaatine varmıꢀtır.

III. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1. PARAGRAFININ VE 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL

EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca aleyhlerinde baꢀlatılan cezai takibatın

makul bir süre içerisinde sonuca bağlanmadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Ayrıca birinci

baꢀvuran, AĐHS’nin herhangi bir maddesini dayanak göstermeden, aleyhinde baꢀlatılan cezai

takibatın süresine itiraz ederken baꢀvurabileceği etkili bir iç hukuk yolu bulunmadığını

kaydetmiꢀtir. Đkinci baꢀvuran aynı ꢀikayete iliꢀkin AĐHS’nin 13. maddesini dayanak

göstermiꢀtir.

Hükümet, sözkonusu iddialara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, sözkonusu ꢀikayetlerin her iki baꢀvuran açısından da AĐHS’nin 6/1 ve 13.

maddeleri kapsamında incelenmesi gerektiği kanaatindedir.

Göz önüne alınması gereken süre iki aꢀamalı yargılamada, birinci baꢀvuran için

yaklaꢀık on dört yıl ve ikinci baꢀvuran için dokuz yıl sekiz aydır.

AĐHM mevcut baꢀvurulardakine benzer konuların ortaya çıktığı davalarda çoğunlukla

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlallerini tespit etmiꢀtir (bkz., örneğin, Sertkaya/Türkiye, no.

77113/01, 21. paragraf, 22 Haziran 2006; Hasan Döner/Türkiye, no. 53546/99, 54. paragraf,

20 Kasım 2007; Uysal ve Osal/Türkiye, no. 1206/03, 33. paragraf, 13 Aralık 2007). Mevcut

davada vardığı sonuçtan farklı bir sonuca varmak için neden görmemektedir. Sonuç olarak,

baꢀvuranlar aleyhindeki cezai takibatın aꢀırı uzun sürmesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesi

ihlal edilmiꢀtir.

Ayrıca AĐHM daha önce, Türk hukuku uyarınca baꢀvuranların, sözkonusu takibatın

uzunluğuna itiraz ederken baꢀvurabilecekleri etkili bir iç hukuk yolunun bulunmaması

hususunda AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Bahçekaya/Türkiye,

no. 74463/01, paragraflar 26-30, 13 Temmuz 2006; Tendik ve Diğerleri, no. 23188/02,

paragraflar 34-39, 22 Aralık 2005). Mevcut davada farklı bir sonuca varmak için neden

görmemektedir.

Dolayısıyla AĐHS’nin 13. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

Baꢀvuranlar, maddi ve manevi zarar için 18,000 Euro talep etmiꢀtir.

Hükümet, sözkonusu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM ileri sürülen manevi zarar hususunda baꢀvuranların, taleplerini destekleyen

belgeler sunmadıklarını gözlemler ve bu nedenle, talepleri reddeder.

AĐHM, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. ve 4. paragrafları ile 6/1 ve 13. maddesinin ihlal

edildiğini kaydeder. Diğer yandan, AĐHS’nin 5/4 ve 13. maddesi kapsamındaki ihlal

tespitinin, baꢀvuranların uğradığı manevi zarar için baꢀlıbaꢀına adil tazmin teꢀkil ettiği

kanaatindedir. Ayrıca, AĐHS’nin 5/3 ve 6/1 maddelerinin ihlalleri nedeniyle uğranılan manevi

zararın yalnızca ihlal tespiti ile telafi edilemeyeceğini kabul eder. AĐHM, hakkaniyet

temelinde, birinci baꢀvuran Mehmet Kadri Can’ın tüm taleplerinin tazmin edilmesine karar

vermiꢀtir. Ayrıca, ikinci baꢀvuran Mehmet Ziya Gümüꢀ’e sözkonusu baꢀlık altında 10,000

Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

Baꢀvuranlar, AĐHM önündeki davalarda yaptıkları masraf ve harcamalar için tazminat

talep etmemiꢀtir ve bu, AĐHM’nin resen incelemesi gereken bir husus değildir (bkz.

Tutar/Türkiye, no. 11798/03, 31. paragraf, 10 Ekim 2006).

AĐHM, gecikme faizinin Avrupa Merkez Bankası’nın uyguladığı faiz oranına üç puan

eklemek suretiyle oluꢀacak faiz oranına göre belirlenmesini uygun bulmuꢀtur.

Son olarak, tarafların sunduğu bilgilere göre, baꢀvuranlar aleyhindeki cezai takibat

halen devam etmektedir. AĐHM, bu koꢀullar altında, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalini

engellemek için en uygun yolun, baꢀvuranlar aleyhindeki yargılamanın olabildiğinde çabuk

sonuca bağlanması ve adaletin doğru uygulanması gereklerinin göz önüne alınması olacağı

kanaatindedir (bkz., mutatis mutandis, Yakıꢀan/Türkiye, no. 11339/03, 49. paragraf, 6 Mart

2007).

YUKARIDAKĐ GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Baꢀvuruları birleꢀtirmeye,

2. Baꢀvuruların kabuledilebilir olduğuna,

3. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. ve 4. paragraflarının ihlal edildiğine,

4. AĐHS’nin 6/1 ve 13. maddesinin ihlal edildiğine,

5. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden ulusal para birimine çevrilmek üzere

Sorumlu Devlet tarafından baꢀvuranlara aꢀağıda kaydedilen meblağların ödenmesine;

(i) Mehmet Kadri Can’a manevi tazminat olarak 18,000 EUR (on sekiz bin Euro) ve

ödenebilecek her tür vergi;

(ii)Mehmet Ziya Gümüꢀ’e manevi tazminat olarak 10,000 EUR (on bin Euro) ve

ödenebilecek her tür vergi;

(b)Yukarıda anılan üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre

içerisinde Avrupa Merkez Bankası’nın gecikme süresince uyguladığı marjinal faiz oranına üç

puan eklemek suretiyle elde edilecek oran üzerinden basit faizin yukarıda kaydedilen

miktarlara uygulanmasına karar vermiꢀ,

6. Baꢀvuranın adil tazmin talebinin kalan kısmını reddetmiꢀtir.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2.

ve 3. paragrafları uyarınca 31 Mart 2009 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Vincent BERGER

Sekreter

Boštjan M. ZUPANČIČ

Baꢀkan