CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ

İKİNCİ DAİRE

ÇAKMAK VE DİĞERLERİ- TÜRKİYE

(Başvuru no. 53672/00)

KARAR

(Özet Çeviri)

STRAZBURG

25 Ocak 2005

Bu karar Sözleşmenin 44/2 maddesinde belirtilen şartlar uyarınca kesinlik

kazanacaktır. Editör tarafından revizyona tabi tutulması mümkündür.

USULİ İŞLEMLER

Dava, Avrupa İnsan Hakları ve Temel Hürriyetler Sözleşmesi'nin ("Sözleşme")

34. maddesi uyarınca AİHM'ne, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Ayhan Çakmak

ve Süreyya Çakmak isimli iki Türk vatandaşı ("başvuranlar") tarafından 2

Ağustos

1999

tarihinde

yapılan

başvurudan

(no.

53672/00)

kaynaklanmaktadır.

23 Eylül 2003 tarihli bir kararla, Mahkeme başvurunun kabul edilebilir

olduğunu beyan etmiştir.

OLAYLAR

Başvuranlar sırasıyla 1952 ve 1959 doğumludur ve İzmir'de yaşamaktadır.

1987 yılında, başvuranların kızı C. Ç bir kazada ağır yaralanmıştır. Saçları

yanmış ve saç derisi hasara uğramıştır.

24 Kasım 1992 tarihinde C.Ç saç dersindeki hasan tedavi amacıyla Ege

Üniversitesi Plastik Cerrahi Bölümü'nde cerrahi operasyon geçirmiştir.

13 Ocak 1992 tarihinde, C.Ç'nin durumu kötüleşince doktorlar ikinci bir

operasyon yapmışlardır. Ancak, C.Ç'nin fiziksel görünümünde operasyondan

sonra bir iyileşme olmamıştır.

24 Kasım 1993 tarihinde, başvuranlar operasyonu yapan doktorlar hakkında

İzmir İlk-Derece Hukuk Mahkemesi'nde dava açmıştır ve tıbbi hatadan

kaynaklanan maddi ve manevi kayıp tazminat için istemişlerdir.

28 Aralık 1993 tarihinde İzmir İlk-Derece Mahkemesi, görevlerini yaparken

memurların fiiliyatını inceleme yetkisi olmadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı

vermiştir.

16 Şubat 1994 tarihinde başvuranlar Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi (bundan

böyle "sanık" olarak anılacaktır) aleyhine İzmir idare Mahkemesi'nde dava

açmış ve tıbbi hatanın tazminini istemişlerdir.

27 Ocak 1995 tarihinde İzmir İdare Mahkemesi'nde bir duruşma yapılmış ve

mahkeme sanıktan başvuranların kızına yapılan operasyonla ilgili bütün

dosyaları sunmasını bildiren geçici bir karar vermiştir.

7 Nisan 1995 tarihinde sanık, operasyona ilişkin otuz yedi belge sunmuştur.

23 Kasım 1995 tarihinde bilirkişi raporu mahkemeye teslim edilmiştir.

_______________________________________________________________________________________________________

Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve

yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür

Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

18 Mart 1996 tarihinde İzmir idare Mahkemesi, bilirkişi raporuna dayanarak

C.Ç 'ye yapılan tedavide Tıp Fakültesi'nden kaynaklanan herhangi bir ihmal

belirtisi olmadığını gözlemlemiştir. Dolayısıyla mahkeme başvuranın tazminat

isteğini reddetmiştir.

5 Eylül 1996 tarihinde başvuranlar, ilk-derece mahkemesinin kararını temyiz

etme yoluna gitmiştir.

28 Ekim 1998 tarihinde Danıştay, duruşma yapmaksızın, başvuranların temyiz

talebini reddetmiştir.

HUKUK

I. AİHS MADDE 6 § 1'İN İHLAL EDİLDİĞİ İDDİASI

Başvuranlar tazminat işlemlerinin AİHS Madde 6 § 1'in gerekli kıldığı "makul

süre"yi aştığı hususunda şikayetçi olmuşlardır, ilgili madde şu şekildedir:

"1. Herkes, gerek medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili nizalar... konusunda... yasayla

kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının makul bir süre

içinde, ...görülmesini istemek hakkına sahiptir."

AİHM, işlemlerin, Madde 6 § 1'de ifade bulan "makul süre" zorunluluğunu

yerine getirip getirmediğini belirlerken dikkate alınması gereken sürenin, 16

Şubat 1994 tarihinde başvuranların İzmir idare Mahkemesi'nde dava

açmalarıyla başlayıp 28 Ekim 1998 tarihinde Danıştay'ın ilk derece

mahkemesinin kararını onamasıyla sona erdiğini not etmiştir. Dolayısıyla,

sözkonusu işlemler, iki mahkeme huzurunda toplam dört yıl sekiz ay

sürmüştür.

Hükümet, davanın karmaşık olduğunu zira, tıbbi uzmanlarca izahat gerektiren

bazı tıbbi konular içerdiğini ifade etmiştir, idari ve yargı makamlarına

yüklenebilecek herhangi bir gecikmenin olmadığını belirtmiştir.

Başvuranlar, davanın karmaşık olmadığını zira, bir tazminat bedelinin

belirlenmesi ile ilgili olduğunu iddia etmişlerdir. Bu bağlamda, idare

mahkemesinin karar vermek için yalnızca bir duruşma yapması ve bir bilirkişi

görüşüne başvurması dikkate değerdir. Ayrıca, davanın niteliği, işlemlerin

hızla yapılmasını gerekli kılmıştır.

AİHM, işlemlerin süresinin uzunluğunun makuliyetinin, davanın şartlan

çerçevesinde, özellikle davanın karmaşıklığı ve AİHM içtihadıyla kesin ifade

bulan ölçütlere dayanarak, başvuranın ve ilgili makamların tutumları ile bu

anlaşmazlıkta başvuranın karşı karşıya olduğu riskleri dikkate alarak

değerlendirilmesi gerektiğini yinelemiştir (bkz. diğerlerinin yanı sıra, Sekin ve

Diğerleri - Türkiye, no. 26518, § 35, 22 Ocak 2004, ve Kranz -Polonya, no.

6214/02, § 33,17 Şubat 2004).

AİHM, davanın biraz karmaşık olduğunun düşünülebileceğini zira, tıbbi hata

iddiaları içerdiği kanısındadır. Ancak, ilk derece mahkemesinin karar verme

sürecinde yalnızca bir duruşma yaptığını ve bir bilirkişi görüşüne

başvurduğunu dikkate alır. Bu nedenle, işlemlerin uzunluğunun, yalnızca

davanın karmaşıklığı ile açıklanabileceği hususunda ikna olmamıştır.

Başvuranların tutumuna gelince, AİHM, başvuranların işlemlerin uzatılmasına

dair bir katkıda bulunmadıklarını dikkate alır. Hükümet, bunun aksi herhangi

bir görüş belirtmemiştir.

Yerel makamların tutumu ile ilgili olarak, AİHM, İzmir idare Mahkemesi'nin

davayı ele alış biçiminin, özellikle 8 Temmuz 1994 ve 27 Ocak 1995; 7 Nisan

1995 ve 7 Kasım 1995 ile 23 Kasım 1995 ve 18 Mart 1996 tarihleri arasında

açıklaması yapılamayan faaliyetsizlik dönemleri göz önüne alındığında,

tenkitten muaf olmadığını belirtmiştir. Ancak, bu davadan önceki işlemlerin,

davanın makul olmayan bir gecikme ile yürütüldüğü sonucunu kaçınılmaz

kılmayacağını belirtir.

Ayrıca, AİHM, tarafların görüşleri ile birlikte davanın, dosyası gönderildikten

sonra Danıştay'da iki yıldan az bir süre beklediğini not eder. AİHM sürekli

olarak 6 § 1. maddenin, Sözleşmeci Devletlere kendi yargı sistemlerini,

mahkemelerinin AİHM'nin bütün gerektirdiklerini karşılayacak şekilde

düzenlemesi görevini yüklediğini öne sürmüştür; ki bunlara duruşmaları makul

bir sürede yapmak da dahildir. Bu yükümlülük yüksek mahkemeler için de

geçerlidir. Bununla birlikte, bu şekilde uygulandığında, ilk derece mahkemesi

için yorumlandığı gibi yorumlanamaz. Yüksek mahkemeler, kimi zaman

davaların listeye eklenmesi gibi salt kronolojik sıralamadan öte, bir davanın

niteliği veya gerektirdiği ivedilik gibi bazı hususları dikkate almakla yükümlüdür.

Ayrıca, 6. madde, adli işlemlerin hızla yapılmasını zorunlu kılarken, daha

genel anlamda, adaletin yerinde uygulanması ilkesine de vurgu yapar (bkz.

örneğin Gast ve Popp - Almanya, no. 29357/95, s. 487, § 75, AİHM 2000-11).

Buna göre, AİHM, bu davanın şartlan çerçevesinde, bu mahkemeden önceki

işlemlerin "makul süre" zorunluluğunu aştığının söylenebileceği kanısında

değildir (bkz.mutatis mutandis, Mehmet Kaya ve Diğerleri - Türkiye, no.

54335/00, § 25, 24 Haziran 2004, a contrario, Caillot - Fransa, no. 36932/97,

§ 26, 4 Haziran 1999, Lambourdiere -Fransa, no. 37387/97, § 32, 2 Ağustos

2000, Domanska - Polonya, no. 74073/01, § 32, 25 Mayıs 2004, ve Nuri

Özkan - Türkiye, no. 50733/99, § 22, 9 Kasım 2004).

AtHM, başvuranların yerel mahkemelerde karşı karşıya olduğu riskleri de

dikkate almıştır. Davanın sonucunun onlar için önemli olmasına rağmen,

AİHM, işlemlerin uzunluğunun, bu şartlarda, başvuranların tazminat

taleplerinin hızla belirlenmesi istekleriyle mütenasip olduğu görüşündedir.

Davanın kendine özgü şartlarını dikkate alarak ve özellikle bir bütün olarak

işlemlerin süresini göz önünde bulundurarak AİHM, bu davada, AlHS'nin 6 § 1.

maddesinde ifade bulan "makul süre" zorunluluğuna uygun hareket edildiği

sonucuna ulaşmıştır.

YUKARIDAKİ GEREKÇELERE DAYANARAK AlHM OYBİRLİĞİYLE, AlHS'nin

6 § 1. maddesinin ihlal edilmediğine karar vermiştir.

İngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme iç Tüzüğü 77 § 2 ve 3 uyarınca 25

Ocak 2004 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

S.Dolte

J.-P.Costa

Sekreter

Başkan