COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÜÇÜNCÜ DAĐRE

CANSEVEN – TÜRKĐYE

(Başvuru no. 70317/01)

KARAR

STRAZBURG

15 Şubat 2007

Bu karar AĐHS’nin 44 § 2 maddesinde belirtilen şartlarda kesinlik kazanacaktır. Ancak, şekle

ilişkin değişiklik yapılabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Dava, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükler Sözleşmesi’nin (“Sözleşme”) 34. maddesi

uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, bir Türk vatandaşı olan Bektaş Canseven

(“başvuran”) tarafından, 9 Mayıs 2000 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne yapılan

başvurudan (no. 70317/01) kaynaklanmaktadır.

Başvuran, Đzmir Barosu’na bağlı avukat S. Şahin tarafından temsil edilmiştir.

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Başvuran 1975 doğumludur. AĐHM’ye başvurduğu dönemde Gebze Cezaevi’nde

hapis cezasını çekmekteydi.

Başvuran, 26 Aralık 1993 tarihinde, DEV-SOL (Devrimci Sol) isimli yasadışı örgüte

üye olduğu şüphesi üzerine yakalanmış ve gözaltına alınmıştır.

Başvuran, polis nezaretinde kötü muameleye tabi tutulduğunu iddia etmiştir.

Dövüldüğünü, kendisine elektrik şoku verildiğini, yemek ve su verilmediğini, soğuk suya

sokulduğunu ve falakaya yatırıldığını iddia etmiştir.

7 Ocak 1994 tarihinde, başvuran ve on iki diğer şüpheli, sağlık muayenesi için

Đstanbul Adli Tıp Kurumu’na götürülmüşlerdir. Doktor, başvuranın vücudunda kötü muamele

gördüğüne dair herhangi bir iz olmadığını kaydetmiştir.

Aynı tarihte, başvuran, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı’nın

huzuruna çıkartılmış ve burada polise verdiği ifadeleri reddetmiş ve nezarette olduğu sürede

işkenceye maruz bırakıldığını iddia etmiştir. Aynı günün sonrasında, başvuran bir hakimin

önüne çıkarılmış ve hakim onun tutukluluğunu emretmiştir.

Cumhuriyet Savcısı, DEV-SOL’a yönelik bir soruşturma zarfında yakalanan başvuran

ve diğer şüphelilerin kötü muameleye ilişkin şikayetleri karşısında dava dosyasını Đstanbul

Cumhuriyet Savcılığı’na göndermiştir. Đstanbul Cumhuriyet Savcılığı, şikayetlere yönelik

soruşturma başlatmasının ardından, 10 Mayıs 1994 tarihinde, iki polis memuru hakkında delil

yetersizliği nedeniyle takipsizlik kararı vermiştir.

Belirli olmayan bir tarihte, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı,

başvuran hakkında sunduğu iddianame ile Ceza Kanunu’nun 168 § 2. ve 369. maddeleri

uyarınca onu yasadışı bir örgüte üye olmakla ve kundakçılık yapmakla suçlamıştır.

Müteakiben, başvuran hakkındaki dava, aynı örgüte üye olmakla suçlanan diğer on

dokuz kişi hakkındaki ceza davası ile birleştirilmiştir.

1

8 Nisan 1997 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuranı yasadışı bir

örgüte üye olmaktan ve muhtelif bankalara molotof kokteyli atmaktan mahkum etmiştir. Bu

karar, 21 Mayıs 1998 tarihinde, Yargıtay tarafından bozulmuştur.

Đşlemler zarfında, başvuran, nezarette bulunduğu sürede kötü muamele görmüş

olduğunu birkaç sefer tekrarlamıştır.

24 Aralık 1998 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi, başvuranı yasadışı bir

örgüte üye olmaktan ve 1991 yılında muhtelif bankalara molotof kokteyli atmaktan mahkum

etmiştir. Başvuran, toplam yirmi bir yıl, bir ay ve on dört günlük hapis cezasına ve para

cezasına çarptırılmıştır.

18 Ocak 1999 tarihinde, başvuran temyiz başvurusunda bulunmuştur. Dilekçesinde,

diğer şeylerin yanı sıra, ilk derece mahkemesinin, kararını, polise baskı altında verdiği

ifadelere dayandırdığını ileri sürmüştür.

30 Eylül 1999 tarihinde, Yargıtay, kararı onamıştır. Bu karar ilk derece mahkemesine

gönderilmiştir.

10 Nisan 2003 tarihinde, başvuranın cezasının infazı, sağlık nedenlerinden ötürü altı

ay süreyle ertelenmiştir. Başvuran serbest bırakılmıştır. 27 Aralık 2005 tarihinde, Đzmir Ağır

Ceza Mahkemesi, yeni Ceza Kanunu hükümleri ışığında başvuranın cezasının infazını

durdurmuştur.

HUKUK

I. ÖN GÖRÜŞLER

Hükümet, başvurunun sunulduğu tarihe ilişkin olarak bir yanlışlığın meydana geldiğini

ileri sürmüştür. Başvurunun 9 Mayıs 2000 tarihinde değil 5 Eylül 2000 tarihinde sunulmuş

olduğunu belirtmiştir.

Başvuran, başvurusunu 20 Haziran 2000 tarihinde sunmuş olduğunu ileri sürmüştür.

AĐHM’nin yerleşik usulüne göre başvurunun sunulduğu tarih, başvuruda bulunma

niyeti belirten ve şikayetin içeriğine dair işaret veren ilk mektubun tarihidir. Ancak,

başvuranın, sunmuş olduğu başvurusuna ilişkin ek bilgiyi aradan önemli bir süre geçtikten

sonra sunması halinde AĐHM, hangi tarihin başvurunun sunulduğu tarih olarak kabul

edileceğine ve AĐHS’nin 35 § 1. maddesinde ortaya konan altı ay süresinin hangi tarihten

itibaren işlemeye başlayacağına karar vermek üzere davanın özel koşullarını inceler (bkz.,

diğerlerinin yanı sıra, Alzery – Đsveç, no. 10786/04, 26 Ekim 2004 ve Gaillard – Fransa, no.

47337/99, 11 Temmuz 2000).

Sözkonusu davada, AĐHM, başvuranın, 20 Haziran 2000 tarihli bir mektup ile olaylara

ilişkin kısa bir açıklama sunduğunu ve nezarette maruz kaldığını iddia ettiği kötü muamele ve

bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının hakkaniyete uygun olarak görülmesini

isteme hakkı konularında şikayetçi olduğunu kaydetmiştir. Tam başvuru formu 5 Eylül 2000

tarihinde, yani iki ay on altı gün sonra sunulmuştur. AĐHM aradaki bu süreyi makul olarak

2

değerlendirmiştir. Bu nedenle, başvurunun sunulduğu tarihin 20 Haziran 2000 olduğuna karar

vermiştir.

II. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuran, polis nezaretinde olduğu sürede, AĐHS’nin 3. maddesine aykırı olarak, kötü

muameleye maruz kaldığı konusunda şikayetçi olmuştur. Sözkonusu madde şöyledir:

“Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz.”

Hükümet, AĐHM’den, başvurunun bu kısmını, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca

olan içi hukuk yollarını tüketme şartına uymadığı için kabuledilmez olduğu gerekçesiyle

reddetmesini talep etmiştir. Başvuranın, Cumhuriyet Savcısı’nın takipsizlik kararına itiraz

etmediğini belirtmiştir.

Başvuran, Cumhuriyet Savcısı’nın kararının kendisine tebliğ edilmediğini iddia

etmiştir. Durum her ne olursa olsun, iç hukuk yolları etkili olmadığı için itirazda bulunmanın

sonuç getirmeyeceğini ileri sürmüştür.

AĐHM, başvuranın AĐHS’nin 35. maddesi anlamı dahilinde iç hukuk yollarını tüketip

tüketmediğini belirlemenin gerekli olmadığını, zira başvurunun bu kısmının aşağıda belirtilen

gerekçelerden ötürü kabuledilmez olduğunu değerlendirmiştir.

AĐHM, kötü muamele iddialarının uygun deliller ile desteklenmesi gerektiğini

yinelemiştir (bkz., özellikle, Tanrıkulu ve Diğerleri – Türkiye, no. 45907/9, 22 Ekim 2002).

AĐHM, başvuranın gözaltı süresinin bitiminde düzenlenen sağlık raporunun, onun

polis tarafından kötü muamele gördüğüne dair herhangi bir gösterge içermediğini

kaydetmiştir. Bu hususta, AĐHM, başvuran tarafından iddia edildiği şekilde uygulanmış olan

kötü muamelenin, özellikle dayak, falaka ve elektrik şokunun, başvuranın vücudunda izler

bırakmış olacağını kaydetmiştir (bkz., özellikle, Tanrıkulu ve Diğerleri – Türkiye,no.

29918/96, no. 29919/96 ve no. 30169/96, 24 Şubat 2005). AĐHM, bu raporda yeterli ayrıntı

bulunmadığının farkındadır. Bununla beraber, dava dosyasında, rapordaki bulgular konusunda

kuşku uyandıracak veya başvuranın iddialarını destekleyecek herhangi bir belge

bulunmadığını kaydetmiştir. AĐHM, bilhassa, yerel işlemler zarfında başvuranın dava

dosyasının içeriğine herhangi bir itirazda bulunmadığını ve dava dosyasında başvuranın başka

bir doktor tarafından muayene edilme talebinde bulunduğuna ve bu talebinin reddedildiğine

dair herhangi bir gösterge olmadığını belirtmiştir.

Yukarıda belirtilenler karşısında, AĐHM, başvuranın, polis nezaretinde kötü muamele

gördüğü şeklindeki iddiasını kanıtlamadığı görüşündedir. Başvurunun bu kısmının asılsız

olduğu ve AĐHS’nin 35 §§ 3 ve 4. maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olması

gerekçesiyle reddedilmesi gerektiği kararını vermiştir.

III. AĐHS’NĐN 6 § 1. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Başvuran, kendisini yargılayan ve mahkum eden Devlet Güvenlik Mahkemesi

heyetinde askeri hakim bulunması nedeniyle davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

3

tarafından hakkaniyete uygun olarak görülmediği konusunda şikayetçi olmuştur. Ayrıca, baskı

altında alınan ifadelerine dayanılarak mahkum edildiğini ileri sürmüştür. Başvuran, son

olarak, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın yazılı görüşünün kendisine hiçbir zaman tebliğ

edilmediğini ve böylece karşı iddia ortaya koyma fırsatından mahrum bırakıldığını iddia

etmiştir. Başvuran bu şikayetini AĐHS’nin 6. maddesine dayandırmıştır. Sözkonusu maddenin

ilgili kısmı şöyledir:

“Herkes, … cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan,

yasayla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının …, hakkaniyete

uygun ve açık olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

A. Kabuledilebilirlik

Hükümet, AĐHS’nin 35 § 1. maddesi uyarınca başvuranın bu başlık altındaki

şikayetlerinin altı ay kuralına uymama gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğini ileri sürmüştür.

Başvuranın, Yargıtay kararının ilk derece mahkemesine gönderildiği tarihten itibaren altı ay

içinde başvuruda bulunmuş olması gerektiğini belirtmiştir. Bunun yerine, başvuranın,

AĐHM’ye 5 Eylül 2000 tarihinde başvurduğunu kaydetmiştir.

Başvuran, Hükümet’in iddialarını reddetmiştir.

AĐHM, sözkonusu davada, Devlet Güvenlik Mahkemesi kararının 30 Eylül 1999

tarihinde Yargıtay tarafından onandığını ve 27 Aralık 1999 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi’ne gönderildiğini gözlemlemiştir. Ayrıca, başvurunun AĐHM’ye 20 Haziran 2000

tarihinde yapıldığını gözlemlemiştir. Dolayısıyla, başvuru uygun süre içinde yapılmıştır.

Yukarıda belirtilenler karşısında, AĐHM, Hükümet’in ön itirazını reddetmiştir.

Ancak, başvuranın, sözde baskı altında alınan ifadelerine dayalı mahkumiyet kararına

ilişkin şikayeti hususunda, AĐHM, başvuranın AĐHS’nin 3. maddesi uyarınca olan şikayetini

incelediğini ve asılsız bulduğunu hatırlatmıştır. Başvurunun bu kısmının da AĐHS’nin 35 § 3

ve 4. maddesi anlamı dahilinde açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabuledilmez

olduğu kararını vermiştir.

Başvuranın bu başlık altındaki kalan şikayetleri hususunda, AĐHM, yerleşik içtihadı

ışığında (bkz., birçok kararın yanı sıra, Çıraklar – Türkiye, 28 Ekim 1998 tarihli karar) ve

kendisine sunulan belgeler karşısında, bu şikayetlerin, sonuçları esasların incelenmesine bağlı

olan AĐHS uyarınca karmaşık hukuki ve olgusal konular ortaya koyduğunu değerlendirmiştir.

AĐHM, bu nedenle, başvurunun bu kısmının AĐHS’nin 35 § 3. maddesi anlamı dahilinde

temelsiz olmadığı kararını vermiştir. Başvurunun bu kısmı başka açılardan da kabuledilmez

değildir.

B. Esaslar

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı

AĐHM, bu davada ortaya konan konularla benzer konular ortaya koyan çok sayıda

dava incelemiş ve AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğini tespit etmiştir (bkz., yukarıda

anılan, Özel ve Özdemir – Türkiye, no. 59659/00, 6 Şubat 2003).

4

AĐHM, bu davada farklı bir sonuca varmak için bir gerekçe görmemiştir. Dolayısıyla,

AĐHM, 6 § 1. maddenin ihlal edildiği kararına varmıştır.

2. Đşlemlerin hakkaniyete uygunluğu

Başvuranın davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından hakkaniyete uygun

olarak görülmesi hakkının ihlal edildiği kararını göz önünde tutan AĐHM, AĐHS’nin 6.

maddesi uyarınca olan diğer şikayetleri incelemenin gerekli olmadığını değerlendirmiştir

(bkz., diğer içtihatların yanı sıra, Incal – Türkiye, 9 Haziran 1998 tarihli karar ve Ükünç ve

Güneş – Türkiye, no. 42775/98, 18 Aralık 2003).

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi şöyledir:

“ Mahkeme işbu Sözleşme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleşmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette tatminine hükmeder.”

AĐHM, Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 60. maddesine göre, herhangi bir adil tazmin

talebinin ayrıntılarıyla belirtilmesi gerektiğini ve ilgili belge veya makbuzlarla birlikte yazılı

olarak sunulması gerektiğini belirtmiştir. “Bu gereğin karşılanmaması halinde Daire, talebi

kısmen veya tamamen reddedebilir.”

Sözkonusu davada, 21 Şubat 2006 tarihinde, AĐHM, başvuranın, 10 Mayıs 2006

tarihine kadar adil tazmin taleplerini sunmasını istemiştir. Ancak, başvuran, belirlenen süre

içinde herhangi bir talep sunmamıştır.

Yukarıda belirtilenler karşısında, AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca herhangi bir

tazminat ödenmemesine karar vermiştir.

Bununla birlikte, AĐHM, sözkonusu davada olduğu gibi bir kişinin AĐHS’nin

bağımsızlık ve tarafsızlık şartlarını yerine getirmeyen bir mahkeme tarafından mahkum

edilmesi halinde talep üzerine yeniden yargılama veya davanın yeniden açılmasının esas

itibariyle uygun bir tazmin yolunu temsil ettiğini değerlendirmiştir (bkz. Öcalan – Türkiye,

no. 46221/99 [BD]).

BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Başvuranın davasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından hakkaniyete uygun

olarak görülmesi hakkına ve Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın yazılı görüşünün tebliğ

edilmemesine ilişkin şikayetlerin kabuledilebilir; başvurunun kalanının kabuledilmez

olduğuna;

2. Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin şikayet

hususunda AĐHS’nin 6 § 1. maddesinin ihlal edildiğine;

5

3. Başvuranın AĐHS’nin 6 § 1. maddesi uyarınca olan adil yargılamaya ilişkin diğer

şikayetlerini incelemenin gerekli olmadığına;

KARAR VERMĐŞTĐR.

Đngilizce olarak hazırlanmış ve Mahkeme Đç Tüzüğünün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 15 Şubat 2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiştir.

Santiago QUESADA

Zabıt Katibi

Boštjan M. ZUPANČIČ

Başkan

6