COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ÇATAK – TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 26718/05)

KARAR

STRAZBURG

6 Ekim 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, T.C. vatandaꢀı Uğur Çatak’ın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne, 13 Temmuz 2005 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin

Korunmasına Dair Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyeti

aleyhine yaptığı 26718/05 sayılı baꢀvurudur.

Baꢀvuran, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (“AĐHM”) önünde, Đzmir Barosu

avukatlarından Ç. Bingölbalı tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

1985 doğumlu olan ve Đzmir’de ikamet eden baꢀvuran askeri okul öğrencisiydi.

Baꢀvuran ile babası, okula kayıt yaptırırken baꢀvuranın okuldan uzaklaꢀtırılması veya bir

baꢀka nedenle ayrılması halinde, baꢀvuranın eğitim masraflarını geri ödeyeceklerine dair borç

senedi imzalamıꢀlardır.

7 Haziran 2004’te, Milli Savunma Bakanlığı tarafından baꢀvuran ile ailesi aleyhinde

yürütülen gizli güvenlik soruꢀturması sonucunda baꢀvuranın okulla iliꢀiği kesilmiꢀtir.

Baꢀvurana okuldan uzaklaꢀtırılmasının gerekçeleri bildirilmemiꢀtir.

Baꢀvuran, 23 Temmuz 2004’te, uzaklaꢀtırma kararının iptali için Askeri Yüksek Đdare

Mahkemesi’ne baꢀvurmuꢀtur.

Milli Savunma Bakanlığı 23 Ağustos 2004’te Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne

sunduğu belgelerde baꢀvuranın ilgili kanunlara uygun olarak okuldan uzaklaꢀtırıldığını iddia

etmiꢀtir. Milli Savunma Bakanlığı, ayrıca, iddialarını desteklemek üzere baꢀvuranın okuldan

uzaklaꢀtırılmasına neden olan güvenlik soruꢀturmasının sonuçlarını mahkemeye bildirmiꢀtir.

1602 No’lu Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi Kanunu’nun 52(4) maddesi uyarınca gizli ibareli

olduğu gerekçesiyle sözkonusu bilgiye baꢀvuranın eriꢀimine imkan verilmemiꢀtir.

Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi, Milli Savunma Bakanlığı’nın sunduğu gizli ibareli

belgeleri inceledikten sonra, 15 Aralık 2004 tarihinde, uzaklaꢀtırma kararının iptali istemini

reddetmiꢀtir. Mahkeme, baꢀvuran ile ailesi hakkında yürütülen güvenlik soruꢀturmasının,

baꢀvuranın babasının daha önce sahtecilikten mahkum edildiğini ortaya çıkardığını kabul

etmiꢀtir. Mahkeme, ayrıca, bu bilginin, baꢀvuranın ilgili kanun ve yönetmelikler uyarınca

okuldan uzaklaꢀtırılmasını haklı çıkardığına karar vermiꢀtir.

Baꢀvuranın, 18 Ocak 2005’te, sözkonusu karara iliꢀkin olarak sunduğu karar düzeltme

talebi, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi tarafından 16 ꢁubat 2005 tarihinde reddedilmiꢀtir.

Milli Savunma Bakanlığı, daha sonra baꢀvuranın eğitim masraflarını geri ödemesi

istemiyle Đzmir Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmıꢀtır. Đzmir Asliye Hukuk

Mahkemesi, 14 Nisan 2008’de, baꢀvuran tarafından Milli Savunma Bakanlığı’na, 7 Haziran

2004 tarihinden itibaren iꢀleyecek faiziyle birlikte 12,355.61 Türk Lirası (yaklaꢀık 6,000

Euro) ödenmesine karar vermiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, Milli Savunma Bakanlığı’nın okuldan uzaklaꢀtırma kararını desteklemek

üzere Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunmuꢀ olduğu gizli ibareli bilgi ve belgelere

eriꢀimine izin verilmediği ve dolayısıyla AĐHS’nin 6/1 maddesi tarafından güvence altına

alınan silahların eꢀitliği ilkesinin ihlal edildiği konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

Hükümet, esas olarak Pellegrin / Fransa kararındaki içtihada dayanarak, baꢀvuran ile

Devlet arasındaki özel durum nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesinin sözkonusu davaya

uygulanamayacağını iddia etmiꢀtir. Baꢀvuran, bu iddiaya itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, Vilho Eskelinen ve Diğerleri / Finlandiya (no. 63235/00) kararında, AĐHS’nin

6/1 maddesinin Devlet ile kamu görevlilerinin taraf olduğu davalara uygulanabilirliğine

iliꢀkin içtihadını gözden geçirdiğini kaydeder. Yukarıda bahsedilen kararda benimsenen yeni

ölçütleri gözönünde bulunduran AĐHM, Hükümet’in, ilk olarak, baꢀvuranın ulusal mevzuat

uyarınca mahkemeye eriꢀim hakkının olmadığını, ikinci olarak da baꢀvuranın 6. madde

tarafından güvence altına alınan haklarından herhangi bir ꢀekilde mahrum bırakılmasının

ihtilafın konusu dolayısıyla hukuki dayanağı bulunduğunu kanıtlayamadığını kaydeder. Bu

koꢀullar altında, AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin sözkonusu davaya uygulanabilir olduğunu

kaydederek Hükümet’in ön itirazını reddeder (Miran / Türkiye, no. 43980/04; Topal / Türkiye,

no. 3055/04). AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca bu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru

bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle ꢀikayet kabuledilebilir niteliktedir.

AĐHM, ꢀikayetin esasına iliꢀkin olarak, daha önce benzer ꢀikayetleri incelediğini ve

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalini tespit ettiğini kaydeder (Güner Çorum / Türkiye, no.

59739/00; Aksoy (Eroğlu) / Türkiye, no. 59741/00; Miran, yukarıda kaydedilen; Topal,

yukarıda kaydedilen). AĐHM, sözkonusu davada içtihadından ayrılmasını gerektirecek

herhangi bir özel koꢀul bulunmadığı kanaatindedir.

Buna göre, baꢀvuranın Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’ne sunulmuꢀ olan gizli ibareli

belgelere eriꢀimine izin verilmemesi nedeniyle AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐA EDĐLEN DĐĞER AĐHS MADDELERĐ

Baꢀvuran, AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin

oluꢀumu nedeniyle bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından adil bir ꢀekilde

yargılanmadığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀtur. Baꢀvuran, Milli Savunma Bakanlığı’nın

aleyhindeki suçlamaları kendisine tebliğ etmemesi nedeniyle AĐHS’nin 5/2 maddesinin ihlal

edildiğini ve askeri okuldan uzaklaꢀtırılma koꢀullarının AĐHS’nin 6/2 maddesi tarafından

güvence altına alınan haklarını ihlal ettiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran, son olarak, AĐHS’nin

13. maddesi uyarınca, Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin vermiꢀ olduğu karara karꢀı ne gibi

telafi yolları bulunduğunu açıkça belirtmediği hususunda ꢀikayetçi olmuꢀtur.

AĐHM, elindeki bütün belgeler ıꢀığında, yetki alanına girdiği ölçüde sözkonusu

ꢀikayetlerden hiçbirinin AĐHS veya Protokollerinin ihlalini oluꢀturmadığı sonucuna varır

(Askeri Yüksek Đdare Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığına iliꢀkin ꢀikayetle ilgili

olarak, bkz. Yavuz ve Diğerleri / Türkiye, no. 29870/96; AĐHS’nin 5/2 ve 6/2 maddeleri

uyarınca yapılan ꢀikayetlerle ilgili olarak, bkz. mutatis mutandis, Tamay ve Diğerleri /

Türkiye, no. 38287/04 ).

AĐHM, AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4. paragrafları uyarınca, baꢀvurunun bu

kısmının açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmesi gerektiğine karar verir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesine göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

1. Tazminat

Baꢀvuran, askeri okulla iliꢀiğinin kesilmesinin ardından, babasından geri ödenmesi

istenen eğitim masraflarına karꢀılık maddi tazminat olarak 10,000 YTL (yaklaꢀık 5,700 Euro)

talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, Đzmir Asliye Hukuk Mahkemesi’nin 14 Nisan 2008 tarihli

kararındaki ödeme emrinin iptalini talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, ayrıca, manevi tazminat olarak

10,000 Euro talep etmiꢀtir. Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM, ilk olarak, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca ödeme emrinin iptaline karar

veremeyeceğini, ancak baꢀvuranın böylesi bir emir nedeniyle dikkate değer biçimde maddi

zarar görüp görmediğini inceleyebileceğini kaydeder.

AĐHM, sözkonusu davada, adil tatmin kararının, yalnızca baꢀvuranın AĐHS’nin 6.

maddesinin sağladığı güvencelerden yararlanmadığı gerçeğine dayandırılabileceği

kanaatindedir. AĐHM, durumun diğer türlü olması halinde yargılamanın sonucunun ne

olacağına dair tahminde bulunamayacağı gerekçesiyle baꢀvuranın maddi tazminat talebini

reddeder. Ancak, AĐHM, baꢀvuranın yalnızca sözkonusu davada tespit edilen AĐHS ihlali ile

telafi edilemeyecek düzeyde manevi zarar görmüꢀ olabileceği kanaatindedir. AĐHM, 41.

madde uyarınca, hakkaniyete uygun olarak baꢀvurana 6,500 Euro ödenmesine karar verir

(Güner Çorum, yukarıda kaydedilen; Aksoy (Eroğlu), yukarıda kaydedilen; Miran, yukarıda

kaydedilen ve Topal, yukarıda kaydedilen).

2. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuran, ayrıca, avukatlık ücreti için 3,000 YTL (yaklaꢀık 1,700 Euro), çeviri

masrafları için 514.18 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran, taleplerini desteklemek üzere, avukatıyla

imzaladığı ücret sözleꢀmesi ile çeviri bürosundan alınan bir makbuzu AĐHM’ye sunmuꢀtur.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, bir baꢀvuran gerçekliğini ve gerekliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebilir. AĐHM, sözkonusu davada, elindeki belgelere ve

yukarıdaki ölçütlere dayanarak, yargılama masraf ve giderleri için baꢀvurana 2,000 Euro

ödenmesine karar verir.

3. Gecikme Faizi

AĐHM, gecikme faizinin, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenmesini uygun görmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. AĐHS’nin 6/1 maddesi uyarınca, Milli Savunma Bakanlığı tarafından Askeri Yüksek

Đdare Mahkemesi’ne sunulan gizli ibareli belgelere baꢀvuranın eriꢀimine izin

verilmediğine iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir olduğuna;

2. Baꢀvurunun geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. (a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten

itibaren üç ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na

çevrilmek üzere ve her türlü vergi ve kesintiden muaf tutularak, Savunmacı Hükümet

tarafından baꢀvurana manevi tazminat olarak 6,500 Euro (altı bin beꢀ yüz Euro),

yargılama masraf ve giderleri için 2,000 Euro (iki bin Euro) ödenmesine;

(b) Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona erdiği tarihten itibaren ödemenin

yapılmasına kadar, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan marjinal

kredi kolaylığı oranının üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddedilmesine karar vermiꢀtir.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragrafları gereğince 6 Ekim 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.