CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ÇAYAN BĐLGĐN - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 37912/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

8 Aralık 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup, ꢀekli

bazı düzeltmelere tabi olabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (37912/04) baꢀvuru no’lu davanın nedeni

T.C. vatandaꢀı Çayan Bilgin’in (baꢀvuran) 5 Temmuz 2004 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ

olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul barosu avukatlarından

E. Kanar tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuran 1978 doğumlu olup Tekirdağ’da ikamet etmektedir.

A. Baꢀvuran aleyhine yürütülen ceza davası

20 ꢁubat 2001 tarihinde baꢀvuran, Halkın Devrimci Adaleti diye bilinen yasadıꢀı örgüte

karꢀı yürütülen bir operasyon kapsamında yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.

27 ꢁubat 2001 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi savcısı (« savcı » ve

« Devlet Güvenlik Mahkemesi») tarafından dinlendikten sonra, aynı mahkemenin nöbetçi

hakimi önüne çıkarılan baꢀvuran tutuklanmıꢀtır.

Savcı, 12 Nisan 2001 tarihli iddianameyle baꢀvuran aleyhine bir ceza davası açmıꢀ ve

anayasal düzene karꢀı gerçekleꢀtirilen eylemleri cezalandıran eski Türk Ceza Kanunu’nun

146. maddesi gereğince mahkûm edilmesini istemiꢀtir.

Hazırlık müzakereleri aꢀamasında, Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranın ifadesini almıꢀ

ve savcılıktan ilgili ꢀahsa isnat edilen eylemlerle ilgili belgeleri istemiꢀtir. Daha sonra

mahkeme, iꢀlenen suçun niteliğini, delil durumunu ve kaçma riskini dikkate alarak baꢀvuranın

tutukluluk halinin devamına hükmetmiꢀtir.

5 Temmuz 2001 tarihli duruꢀmada, Devlet Güvenlik Mahkemesi dosyaya konulan

tutanakları imzalayanların dinlenmesine ve yasadıꢀı eylemlerden mağdur olanların

ifadelerinin alınmasına karar vermiꢀtir. Baꢀvuran, delillerin henüz toplanamadığı gerekçesiyle

tutuklu yargılanmaya devam etmiꢀtir.

13 Eylül 2001 tarihinde, Devlet Güvenlik Mahkemesi gerekçe göstermeden baꢀvuranın

tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir. Gerekli tanık ifadelerinin tamamlanması ve

baꢀvurana isnat edilen eylemlerle ilgili bilgilerin, videokasetlerinin ve bilgisayar disketlerinin

toplanması için bu duruꢀma ertelenmiꢀtir.

13 Kasım 2001 ve 12 ꢁubat 2002 tarihli duruꢀmalar eksik kalan tanık ifadelerinin

beklenmesi için ertelenmiꢀtir. Devlet Güvenlik Mahkemesi, daha önce tutukluluk halinin

devamını gerektiren gerekçeler ortadan kalkmadığından baꢀvuranın tahliye taleplerini

reddetmiꢀ ve tutukluluk halinin uzatılmasına hükmetmiꢀtir.

30 Nisan 2002 tarihinde, savcı iddianamesinde baꢀvuranın eski Türk Ceza Kanunu’nun

146. maddesi uyarınca mahkûm edilmesini istemiꢀtir. Avukat, savcıya cevap verebilmek ve

2

davanın esası hakkında son layihalarını hazırlamak için ek süre istemiꢀtir. Devlet Güvenlik

Mahkemesi, avukata bu ek süreyi vermiꢀ ve gerekçe göstermeden baꢀvuranın tutukluluk

halinin devamına hükmetmiꢀtir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 4 Haziran 2002 tarihli kararında, baꢀvuranı isnat edilen

eylemlerden dolayı suçlu bulmuꢀ, önce ölüm cezasına mahkûm etmiꢀ ve daha sonra bu cezayı

ömür boyu hapis cezasına çevirmiꢀtir.

26 Kasım 2002 tarihinde, Yargıtay bu kararı bozmuꢀ ve davayı ilk derece mahkemesine

geri göndermiꢀtir.

10 Nisan 2003 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi, Yargıtay kararına uymuꢀ ve

savcılıktan baꢀvuranın mensubu olmakla suçlandığı yasadıꢀı örgüt hakkında bilgi istemiꢀtir.

Đlgili ꢀahısın talebi üzerine mahkeme, layihalarını sunmak için ek süre vermiꢀ ve kaçma riski

ile diğer nedenler doğrultusunda tutukluluk halinin uzatılmasına, tutukluluğun devamına

hükmetmiꢀtir.

Daha sonra, tanıkların dinlenmesine ve baꢀvuranın cezai bakımdan eylemlerinden sorumlu

olup olmadığını belirlemek için Adli Tıp Kurumu’ndan bir bilirkiꢀi raporu alınmasına

hükmeden Devlet Güvenlik Mahkemesi, yedi duruꢀma ertelemiꢀtir. Bu duruꢀmalar sırasında

mahkeme, baꢀvuranın tahliye taleplerini reddetmiꢀ ve suçun niteliğini, delil durumunu ve

kaçma riskini dikkate alarak tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 14 Ekim 2004 tarihli kararında eski Türk Ceza Kanunu’nun

146. maddesinde belirtilen suç unsurlarının oluꢀmadığı gerekçesiyle baꢀvuranın beraatına

karar vermiꢀtir. Bununla birlikte, isnat edilen suçların eski Türk Ceza Kanunu’nun sırasıyla

kasti adam öldürme, patlayıcı imal etme ve kamu mallarına zarar verme gibi suçları

cezalandıran 448, 264 ve 516. maddelerinin kapsamına girdiğini gerekçe gösteren mahkeme

konu bakımından yetkisizlik kararı alarak dosyayı Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi’ne (« ağır

ceza mahkemesi ») göndermiꢀtir.

10 Ocak 2005 tarihinde, ağır ceza mahkemesi baꢀvuranın tahliye talebini reddetmiꢀ, delil

ve dosya durumunu dikkate alarak tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir. Ağır ceza

mahkemesi, mağdurların ifadelerinin alınması için duruꢀmayı ertelemiꢀtir.

2 Mart 2005 tarihli kararında ağır ceza mahkemesi, delil yetersizliğinden baꢀvuranın

beraatına ve tahliyesine karar vermiꢀtir.

Herhangi bir temyiz baꢀvurusu yapılmadığından, bu karar kesinleꢀmiꢀtir.

B. 466 sayılı yasaya dayalı tazminat davası

1 Haziran 2005 tarihinde, baꢀvuran, beraatla sonuçlanan davalarda tutuklu kalınan süreler

için tazminat ödenmesini öngören 466 sayılı yasa gereğince, tutukluluk halinden dolayı

uğradığı zarar karꢀılığı olarak Eyüp Ağır Ceza Mahkemesi önünde Devlet Hazinesi aleyhine

bir tazminat davası açmıꢀtır.

9 Haziran 2005 tarihinde, Eyüp Ağır Ceza Mahkemesi yer bakımından yetkisiz olduğunu

ilan etmiꢀ ve dosyayı Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi’ne göndermiꢀtir.

3

6 Temmuz 2007 tarihli kararında Bakırköy Ağır Ceza Mahkemesi, baꢀvuranın talebini

haklı bulmuꢀ ve Hazine’yi maddi tazminat olarak 1 954,63 Türk Lirası (TRL) ve manevi

tazminat olarak da 20 000 TRL ödemeye mahkûm etmiꢀtir.

Bu dava halen Yargıtay önünde devam etmektedir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐNĐN 3. PARAGRAFININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuran, AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafına atıfta bulunmakta ve tutukluluk süresinin

uzunluğundan ꢀikâyetçi olmaktadır.

ꢁikâyetin kabuledilebilirliği hakkında Hükümet, baꢀvuranın 466 sayılı yasaya dayalı olarak

baꢀlattığı davanın halen Yargıtay’da görülmekte olması dolayısıyla baꢀvurunun zamanından

önce sunulduğunu savunmaktadır.

AĐHM, baꢀvuranın ꢀikâyetinin tutukluluk süresinin uzunluğu olduğunu, oysa ki Hükümetin

atıfta bulunduğu 466 sayılı yasanın, örneğin beraatla sonuçlanan davalarda tutuklu kalınan

süre için Devlet aleyhine sorumluluk davası açma imkânı sunduğunu not etmektedir. AĐHM,

makul bir süre içerisinde yargılanma ya da yargılama sürecinde tahliye edilme hakkının,

beraatla sonuçlanan davalarda haksız yere tutuklu kalma dolayısıyla tazminat almayla

karıꢀtırılmaması gerektiğini hatırlatmaktadır. AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafı, yukarıda

belirtilen birinci hakkı ve 5. maddenin 3. paragrafı ise ikinci hakkı kapsamaktadır (Türkiye

aleyhine Yağcı ve Sargın davası, 8 Haziran 1995, prg. 44, seri A n^o319-A). Bu itibarla, AĐHM

Hükümetin itirazını reddetmektedir.

AĐHM ayrıca, bu ꢀikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça

dayanaktan yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını

kaydetmektedir. Dolayısıyla, baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

Esasa iliꢀkin olarak AĐHM, mevcut davada olduğu gibi tutukluk halinin birçok kez devam

ettirildiği durumlarda sözkonusu tutukluluk döneminin tamamının değerlendirilmesinin daha

doğru olacağını hatırlatmaktadır (Türkiye aleyhine Solmaz davası, n^o27561/02, prg. 37,

CEDH 2007-II (alıntılar)).

Mevcut davada, AĐHM baꢀvuranın ilk tutukluluk döneminin yakalandığı gün olan 20 ꢁubat

2001 tarihinde baꢀladığını ve Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından verilen kararla 4

Haziran 2002 tarihinde son bulduğunu gözlemlemektedir. Böylece, bu ilk tutukluluk dönemi

bir yıl üç ay on üç gün sürmüꢀtür. Baꢀvuranın bu doğrultuda incelenen ikinci tutukluluk

dönemi Yargıtay’ın 4 Haziran 2002 tarihli kararı bozduğu 26 Kasım 2002 tarihinde baꢀlamıꢀ

ve ağır ceza mahkemesinin tahliye kararıyla 2 Mart 2005 tarihinde son bulmuꢀtur. Böylece,

bu ikinci tutukluluk dönemi de iki yıl üç ay altı gün sürmüꢀtür.

Dolayısıyla baꢀvuranın toplam tutukluluk süresi üç yıl altı aydan fazladır.

Dosyadaki unsurlardan anlaꢀıldığına göre, adli makamlar hemen hemen aynı gerekçeleri

kullanarak, bazen de gerekçe göstermeyi gereksiz bularak baꢀvuranın tutukluluk halinin

4

devamına karar vermiꢀlerdir (bakınız, örneğin, Türkiye aleyhine Temel ve Taꢀkın davası,

n^o40159/98, prg. 50-54, 30 Haziran 2005).

Bu koꢀullar altında, baꢀvuranın uzun süren tutukluluk halini dikkate alan AĐHM,

AĐHS’nin 5. maddesinin 3. paragrafının ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 1. PARAGRAFININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

A. Yargılama süresine iliꢀkin

Baꢀvuran, ceza yargılaması süresinin AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafında öngörülen

« makul süre » ilkesine aykırı olduğunu iddia etmektedir.

Hükümet, bu ꢀikâyetin kabuledilebilirliğine iliꢀkin herhangi bir görüꢀ belirtmemektedir.

AĐHM, bu ꢀikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını kaydederek, kabuledilebilir ilan etmektedir.

Esasa iliꢀkin olarak Hükümet, davanın karmaꢀıklığını ve baꢀvurana isnat edilen suçların

niteliğini ileri sürmektedir. Kendi gözünde yetkililer yüzünden yargılamanın aksadığı hiçbir

dönem bulunmadığından, Hükümet, yargılama süresinin mantıksız olarak kabul

edilemeyeceğini savunmaktadır.

Baꢀvuran, bu argümana karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, ilk önce ihtilaflı yargılamanın baꢀvuranın tutuklanmasıyla 20 ꢁubat 2001 tarihinde

baꢀladığını ve ağır ceza mahkemesinin kararıyla 2 Mart 2005 tarihinde son bulduğunu not

etmektedir. Dolayısıyla yargılama iki dereceli mahkeme önünde dört yıldan fazla sürmüꢀtür.

AĐHM, daha sonra, her ne kadar bu süre AĐHS’nin 6. maddesinin 1. paragrafında

öngörülen çabukluğa cevap verse de, özellikle tanıkların dinlenmesi için ertelenen duruꢀmalar

nedeniyle Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde görülen yargılamanın aksadığı bazı dönemler

olduğunu kaydetmektedir. AĐHM ayrıca, tüm yargılama boyunca baꢀvuranın tutuklu kaldığını

ve bu durumun davaya bakmakla görevli mahkemelerin adaletin en kısa sürede tecelli etmesi

için itina göstermeleri gerektirdiğini vurgulamaktadır (Rusya aleyhine Kalachnikov davası, n^o

47095/99, prg. 132, CEDH 2002-VI).

Mevcut koꢀulları ve bu konudaki yerleꢀik içtihadını göz önünde bulunduran AĐHM

(bakınız, örneğin, Temel ve Taꢀkın, ilgili bölüm, prg. 67-72), AĐHS’nin 6. maddesinin 1.

paragrafının ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

B. Yargılamanın adil olmadığına iliꢀkin

Baꢀvuran ayrıca, gözaltı sırasında baskı uygulanarak alındığını iddia ettiği ifade ve itirafın

karar aꢀamasında ceza mahkemeleri tarafından göz önünde bulundurulduğunu ileri sürerek,

davasının adil bir ꢀekilde görülmediğini savunmakta ve bu bağlamda AĐHS’nin 6. maddesinin

1. paragrafına atıfta bulunmaktadır.

5

AĐHM, bu ꢀikâyetin desteklenmediği ve açıkça dayanaktan yoksun olduğu, dolayısıyla

AĐHS’nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları uyarınca kabuledilemez ilan edilmesi gerektiği

kanaatine varmaktadır.

III. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐNĐN 2. PARAGRAFININ ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

HAKKINDA

Baꢀvuran, kendi gözünde aꢀırı bir ꢀekilde ve makul nedenleri olmaksızın uzatılan

tutukluluk halinin, uygulamada, AĐHS’nin 6. maddesinin 2. paragrafında öngörülen

masumiyet karinesi aykırı olarak, zamanından önce bir mahkûmiyete dönüꢀtüğünü iddia

etmektedir.

AĐHM, bu konuyla ilgili olarak, genelde tutukluluk süresi konusunda 6. maddenin 2.

paragrafı açısından ayrı bir sorun ortaya çıkmadığını zira bu alanda sözkonusu ilkeye

uyulmasını sağlama amacının zaten 5. maddenin 3. paragrafı tarafından yerine getirildiğini

vurgulayan yerleꢀik içtihadını hatırlatmaktadır (bakınız, diğerleri arasından, Đsviçre aleyhine

W. davası, 26 Ocak 1993, prg. 30, seri A n^o254-A, ve Türkiye aleyhine Tekin ve Baltaꢀ

davası, n^o42554/98 ve 42581/98, prg. 47, 7 ꢁubat 2006).

AĐHM, mevcut dava koꢀullarının farklı bir sonuca varmak için haklı nedenler sunmadığı

ve dolayısıyla bu ꢀikâyetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3 ve 4. paragrafları gereğince açıkça

dayanaktan yoksun olduğu ve bu itibarla kabuledilemez ilan edilmesi gerektiği kanaatine

varmaktadır (Đtalya aleyhine Francesco Aggiato davası (karar), n^o35207/97, 16 Mart 1999).

IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA

AĐHS’nin 41. maddesi kapsamında baꢀvuran, maddi tazminat olarak 100 000 Türk Lirası

(TRL) (yani adil tatmin talebinin sunulduğu tarihte yaklaꢀık 47 000 EUR) ve manevi tazminat

olarak ise 100 000 TRL (47 000 EUR) talep etmektedir. Baꢀvuran ayrıca, ulusal mahkemeler

ve AĐHM önünde görülen yargılama gider ve masrafları için 253 188 TRL (120 000 EUR)

talep etmektedir. Baꢀvuranın avukatı, bu talebi desteklemek üzere, Đstanbul barosunun ücret

tarifesini ve çeꢀitli masrafları (posta, telefon, kırtasiye, tercüme masraflar ile baꢀvuranla

hapishanede görüꢀmek üzere ödenen yol ücretleri, v.s.) ve baꢀvurunun hazırlanması için

harcanan iꢀ saatlerini ayrıntılarıyla gösteren bir notun fotokopisini sunmaktadır.

Hükümet, bu taleplere itiraz etmektedir.

AĐHM, iddia edilen maddi zarar ile tespit edilen ihlal arasında nedensellik bağı

bulamadığından, talebin bu kısmını reddetmektedir. Buna karꢀın, baꢀvurana manevi tazminat

olarak 4 250 Euro ödenmesinin hakkaniyete uygun olacağına hükmetmektedir. Yargılama

gider ve masrafları konusunda ise AĐHM, elindeki belgelere bakarak 1 000 Euro ödenmesinin

uygun olacağı kanaatine varmaktadır.

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini kaydetmektedir.

6

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Tutukluluk süresinin ve yargılama sürecinin uzunluğu hakkındaki ꢀikayetlerin

kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 5/3 maddesinin ihlal edildiğine;

3. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden TL’ye çevrilmek ve her türlü vergiden muaf tutulmak

üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana 4.250 (dört bin iki yüz elli) Euro manevi

tazminat ve yargılama giderleri için 1.000 (bin) Euro ödenmesine;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, bu meblağlara

Avrupa Merkez Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit

faizin uygulanmasına;

5. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 8 Aralık 2009 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

7