CONSEIL

AVRUPA

DE L’EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ÇELEBĐ VE DĐĞERLERĐ -TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 2910/04 )

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

22 Eylül 2009

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (22190/04) no’lu davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları Mehmet Ali Çelebi, Abdurrahim ꢁen ve Cevdet Sinan Özdemir (baꢀvuranlar)

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 16 Aralık 2003 tarihinde Đnsan Hakları ve Temel

Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS)

34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu

avukatlarından H. Çekiç tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1956, 1971 ve 1974 doğumludur.

Baꢀvuranlar, 11 Kasım 1997 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele

ꢁubesi ekibi tarafından yasadıꢀı silahlı bir terör örgütü olan PKK’ya karꢀı düzenlenen

operasyon sırasında yakalanarak gözaltına alınmıꢀlardır.

Sorgulamalar 14 Kasım 1997 tarihine kadar sürmüꢀtür. Gözaltı süresince bir avukat

tarafından temsil edilmeyen baꢀvuranlar, bu terör örgütünün mensubu olduklarını ve aynı

örgüt adına birçok eyleme katıldıklarını itiraf etmiꢀlerdir.

Gözaltı sonrasında Adli Tıp Kurumu Đstanbul ꢁube Müdürlüğünde görevli bir doktor

tarafından ilgili ꢀahıslar üzerinde yapılan tıbbi muayene sonucu düzenlenen raporda darp ve

cebir izine rastlanmadığı, ancak Çelebi ve ꢁen’in ağrılardan ꢀikayetçi oldukları belirtilmiꢀtir.

Aynı gün, yani 14 Kasım 1997 tarihinde Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet

savcılığına sevk edilen baꢀvuranlar kendilerine yöneltilen suçlamaları kabul etmemiꢀlerdir.

Ayrıca, Mehmet Ali Çelebi ve Abdurrahim ꢁen ifadelerini polis baskısı altında zorla

verdiklerini ileri sürmüꢀlerdir.

Yine aynı tarihte, ilgili ꢀahıslar Devlet Güvenlik Mahkemesi nöbetçi hakimi önüne

çıkarılmıꢀlardır. Savcılığa verdikleri ifadeleri doğrulayan baꢀvuranlar, gözaltı sırasında polise

verdikleri ifadeleri değiꢀtirerek kendilerine isnad edilen suçları reddetmiꢀlerdir.

Hakim, « isnad edilen suçun niteliğini », « dosyanın içeriğini » ve «delil durumunu »

dikkate alarak baꢀvuranların tutuklanmalarına karar vermiꢀtir.

Baꢀvuranlar, 19 Kasım 1997 tarihinde DGM’ye bir yazı göndererek gözaltı sırasında

iꢀkence gördüklerinden ꢀikayetçi olmuꢀlardır.

Savcı, 31 Aralık 1997 tarihli iddianamesinde Mehmet Ali Çelebi ve Abdurrahim ꢁen’i

ulusal toprakların bir bölümünün ayrılmasını tahrik eden eylemler gerçekleꢀtirmekle suçlamıꢀ

ve Türk Ceza Kanunu’nun 125. maddesi gereğince mahkûm edilmelerini istemiꢀtir. Savcı,

Cevdet Sinan Özdemir’i ise yasadıꢀı bir örgüte üye olmakla suçlamıꢀ ve Türk Ceza

Kanunu’nun 168. maddesinin 2. fıkrası kapsamında mahkûm edilmesini istemiꢀtir.

14 Mayıs 1998 tarihli duruꢀmada avukatları tarafından temsil edilen baꢀvuranlar,

haklarındaki tüm suçlamalara itiraz etmiꢀler ve gözaltı sırasında iꢀkenceye maruz kaldıklarını

söylemiꢀlerdir.

Baꢀvuranlar, Devlet Güvenlik Mahkemesinde görülen 21 Ağustos 2001 tarihli duruꢀmada

Terörle Mücadele ꢁubesi’nde maruz kaldıkları olayları anlatmıꢀlardır: kollardan asılma,

falaka, elektroꢀok, basınçlı su uygulaması, testislerin ezilmesi, dayak, tecavüz.

Yine aynı duruꢀmada savcı, baꢀvuranların mahkûm edilmelerini istediği iddianamesini

mahkemeye sunmuꢀtur.

4 Nisan 2002 tarihli duruꢀmada baꢀvuranlar, avukatları aracılığıyla Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nden iꢀkence iddialarıyla ilgili soruꢀturma açılmasını talep etmiꢀlerdir. Bu talep,

gözaltı sonrasında düzenlenen Adli Tıp raporunda ilgili ꢀahısların hiçbir ꢀekilde ꢀiddete maruz

kalmadıkları belirtildiği için hakimler tarafından reddedilmiꢀtir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi 21 Kasım 2002 tarihli kararında, isnad edilen suçlardan

dolayı baꢀvuranları suçlu bulmuꢀ ve Mehmet Ali Çelebi ile Abdurrahim ꢁen’i ömür boyu

hapse mahkûm etmiꢀtir. DGM, Cevdet Sinan Özdemir’i ise on iki yıl altı ay hapis cezasına

çarptırmıꢀtır. Mahkeme, karar gerekçesinde, sanıkların gözaltı sırasında suçlarını itiraf

etmelerini, biri davacı olan altı tanığın ifadelerini ve tutuklama, nakil, kimlik belirleme ve

yüzleꢀtirme tutanaklarını dikkate almıꢀtır.

16 Nisan 2003 tarihinde, baꢀvuranların avukatı 21 Kasım 2002 tarihli mahkeme kararını

temyize götürmüꢀ ve bir duruꢀma yapılmasını talep etmiꢀtir. Avukat, diğer argümanların yanı

sıra özellikle baꢀvuranların gözaltı sırasında baskı altında zorla ifade verdiklerini ve bu

nedenle bu ifadelerin dikkate alınmaması gerektiğini savunmuꢀtur.

28 Nisan 2003 tarihinde görülen duruꢀma sonrasında Yargıtay, temyiz edilen kararın

baꢀvuranlarla ilgili kısmını onamıꢀtır. Yargıtay kararı 7 Mayıs 2003 tarihinde baꢀvuranlar ve

avukatlarının gıyabında ilan edilmiꢀtir. Yargıtay kararı, 26 Haziran 2003 tarihinde

baꢀvuranların avukatına tebliğ edilmiꢀtir.

HUKUK

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 6/3 maddesinin c) fıkrasıyla bağlantılı olarak 6/1 maddesine atıfta

bulunmakta ve gözaltındaki ilk sorgulama sırasında avukat bulundurma hakkından

yararlanamamaları nedeniyle savunma haklarının ihlal edildiğini öne sürmektedirler.

Hükümet, ilgili ꢀahısların gözaltı sürelerinin 14 Kasım 1997 tarihinde sona ermesi

dolayısıyla bu ꢀikâyetin altı aylık süre kuralına takıldığını ileri sürmektedir. Hükümet,

baꢀvuranlara yasal olarak uygulanan avukat eriꢀimi kısıtlamasının esasen AĐHS’nin 6.

maddesi tarafından teminat altına alınan adil yargılanma hakkını ihlâl niteliği taꢀımadığını

savunmaktadır. Hükümet, bir yargılamanın adil olup olmadığının belirlenmesi için

yargılamanın bütününün ele alınması gerektiğini ileri sürmektedir. Buradan yola çıkan

Hükümete göre, baꢀvuranların Devlet Güvenlik Mahkemesi önünde bir avukat tarafından

temsil edildikleri dikkate alındığında, adil yargılanma haklarının ihlâl edilmediği

anlaꢀılmaktadır. Hükümet ayrıca, baꢀvuranların polise verdikleri ifadelerin mahkûmiyetlerinin

yegâne delili olmadığını hatırlatmaktadır.

Baꢀvuranlar, Hükümetin bu tezine karꢀı çıkmakta ve ꢀikâyetlerinde ısrar etmektedirler.

AĐHM, altı ay kuralı ile ilgili olarak yerleꢀik içtihadını hatırlatmakta (Birleꢀik Krallık

aleyhine John Murray davası, 8 ꢁubat 1996, prg. 63, Karar ve hükümlerin derlemesi 1996-I, ve

Türkiye aleyhine Ditaban davası, n^o69006/01, prg. 47, 14 Nisan 2009) ve bu içtihat gereğince

bir yargı sürecinin hakkaniyete uygun gerçekleꢀip gerçekleꢀmediğinin dava unsurlarının bütünü

ıꢀığında değerlendirildiğini kaydetmektedir. AĐHM, mevcut davada 28 Nisan 2003 tarihli

Yargıtay kararının baꢀvuranların avukatına 26 Haziran 2003 tarihinde tebliğ edildiğini ve bu

tarihin AĐHS’nin 35/1 maddesi anlamında iç hukuktaki nihai karar tarihi olduğunu

gözlemlemektedir. AĐHM, ilgili ꢀahısların baꢀvurularını 16 Aralık 2003 tarihinde yani nihai

karar tarihinden itibaren altı aylık süre içerisinde yaptıklarını not etmektedir. AĐHM bu

durumda Hükümetin altı ay kuralına iliꢀkin itirazını reddetmektedir.

AĐHM yapılan ꢀikayetin AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı anlamında açıkça dayanaktan

yoksun olmadığını ve baꢀka bir kabuledilemezlik gerekçesi bulunmadığını kaydetmektedir. Bu

itibarla baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesi uygun olacaktır.

AĐHM, davanın esası hakkında, Türkiye aleyhine Salduz davası ([GC], n^o36391/02, prg.

45-63, 27 Kasım 2008) kararına atıfta bulunmakta ve aynı gerekçelerle mevcut davada da

AĐHS’nin 6. maddesinin 3 c) paragrafının 6. maddenin 1. paragrafıyla bağlantılı olarak ihlâl

edildiği sonucuna varmaktadır. AĐHM, Hükümetin bu davada farklı bir sonuca varmaya

yetecek nitelikte inandırıcı hiçbir delil veya argüman sunmadığını kaydetmektedir.

Baꢀvuranlar ayrıca, gözaltı sırasında AĐHS’nin 3. maddesine aykırı nitelik taꢀıyan

uygulamalara maruz kaldıklarını iddia etmektedirler. Öte yandan baꢀvuranlar, AĐHS’nin 13.

maddesiyle bağlantılı olarak 3. ve 6/1 maddelerine atıfta bulunmakta ve yetkili makamları

iddia edilen kötü muameleler hakkında etkili bir soruꢀturma yürütmemekle suçlamaktadırlar.

Son olarak AĐHS’nin 6. maddesinin 1 ve 3 d) paragraflarına atıfta bulunan baꢀvuranlar,

yalnızca gözaltı sırasında baskı altında zorla verdikleri ifadelere dayanarak mahkûm

edildiklerini ve suçluluklarının maddi delillerle desteklenmediğini ileri sürmektedirler.

AĐHM, ꢀikâyetleri baꢀvuranların sunduğu ꢀekliyle incelemiꢀ ve elinde bulunan tüm

unsurları dikkate almıꢀtır. Bu bağlamda AĐHS tarafından teminat altına alınan hak ve

özgürlüklerin ihlâl edildiğini gösteren herhangi bir olgu bulunmadığını gözlemleyen AĐHM,

bu ꢀikâyetlerin açıkça dayanaktan yoksun olduğu ve AĐHS’nin 35. maddesinin 3. ve 4.

paragrafları uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucuna varmaktadır.

Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması hususu kalmaktadır. Baꢀvuran taraf maddi

tazminat olarak Mehmet Ali Çelebi için 25.000 Euro, Abdurrahim ꢁen için 30.000 Euro ve

Cevdet Sinan Özdemir için 15.000 Euro talep etmektedir. Baꢀvuran taraf manevi tazminat

baꢀlığı altında ise Mehmet Ali Çelebi ve Abdurrahim ꢁen’in her biri için 20.000 Euro ve

Cevdet Sinan Özdemir için 10.000 Euro talep etmektedir. Baꢀvuranlar ayrıca AĐHM önünde

yapmıꢀ oldukları yargılama giderleri için Đstanbul Barosu’nun avukatlık ücret tarifesini

dikkate alarak 15.500 Euro talep etmektedirler.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM tespit edilen ihlal ile öne sürülen maddi tazminat talebi arasında hiçbir illiyet bağı

kuramamakta ve bu talebi reddetmektedir. AĐHM buna karꢀın, baꢀvuranların her birine

hakkaniyete uygun olarak 1.000 Euro manevi tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır. Öte

yandan AĐHM, AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiği sonucuna ulaꢀtığında, ilke olarak en

uygun telafi yolunun, baꢀvuranlar için sözkonusu hükmün gerekleri yerine getirilmiꢀ olsaydı

içinde bulunacakları duruma olabildiğince tekabül eden bir durum yaratmak olduğu

kanaatinde olduğunu yinelemektedir (Bkz. sözü edilen Salduz, Teteriny-Rusya no: 11931/03,

30 Haziran 2005, Jelicic-Bosna Hersek no: 41183/02 ve Mehmet ve Suna Yiğit-Türkiye kararı

no: 52658/99, 17 Temmuz 2007). AĐHM bu ilkenin bu baꢀvuruya uygulanabileceği

görüꢀündedir. Sonuç itibarıyla AĐHM, en uygun telafi yönteminin baꢀvuranların talep etmesi

halinde, AĐHS’nin 6/1 maddesindeki gereklilikleri karꢀılayacak ꢀekilde yeniden

yargılanmaları olacağı kanısındadır (Bkz. mutatis mutandis Gençel-Türkiye kararı no:

53431/99, 23 Ekim 2003).

AĐHM yargılama masrafları ve giderlerine iliꢀkin bu konudaki yerleꢀik içtihadını

hatırlatmakta ve buna göre bir baꢀvuranın gerçekliğini, gerekliliğini kanıtladığı makul

miktarlardaki yargı giderlerini elde edebileceğini vurgulamaktadır. Mevcut baꢀvuruda

baꢀvuranların öne sürmüꢀ oldukları yargılama giderlerini kanıtlayıcı herhangi bir belge

sunmadıklarını saptayan AĐHM, baꢀvuranlara bu yönde bir ödeme yapılmasını gerekli

görmemektedir.

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı faiz oranına üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun gözaltında avukat bulundurma hakkından yararlanılmaması kapsamında

yapılan ꢀikayete iliꢀkin kısmının kabuledilebilir, geri kalan kısmının kabuledilemez olduğuna;

2. Baꢀvuranların gözaltında avukat yardımından yararlanmamaları nedeniyle AĐHS’nin 6/3 c)

maddesiyle bağlantılı olarak 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz

kuru üzerinden TL’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvuranların her

birine 1.000 (bin) Euro manevi tazminat ödenmesine;

b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapıldığı tarihe kadar Hükümet

tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan

fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

4. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.

paragraflarına uygun olarak 22 Eylül 2009 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.