COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

ÇELĐKER – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 75573/01)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

2 Ekim 2007

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44 § 2. Maddesi’nde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup, ꢀekli bazı düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Davanın nedeni, Laleꢀ Çeliker adlı Türk vatandaꢀının (“baꢀvuran”), Đnsan Haklarının ve

Temel Özgürlüklerinin Korunmasına Đliꢀkin Sözleꢀme’nin (“AĐHS”) 34. Maddesi uyarınca,

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine, Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (“AĐHM”) 25.06.2001

tarihinde yapmıꢀ olduğu 75573/01 no’lu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Ankara Barosuna bağlı avukat S. Kaya tarafından temsil edilmiꢀtir.

AĐHM, 06.10.2005 tarihinde baꢀvuruyu Hükümet’e bildirmeye ve AĐHS’nin 29 § 3.

Maddesi’ni uygulayarak, baꢀvurunun kabuledilebilirliğiyle esaslarını beraber incelemeye

karar vermiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN AYRINTILARI

1972 doğumlu baꢀvuran Batman’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran 10.04.1997 tarihinde yakalanıp, yasadıꢀı terör örgütü PKK’nin (Kürdistan Đꢀçi

Partisi) eylemlerine karıꢀtığı ꢀüphesiyle gözaltına alınmıꢀtır. Polis memurları bir gözaltı

tutanağı düzenlemiꢀ, tutanağa baꢀvuranın üzerinde sahte kimlik bulunduğu ve kimliğe

incelenmek üzere el konulduğu kaydedilmiꢀtir.

Baꢀvuranın gözaltı süresi Batman Cumhuriyet Savcısı’nın emri üzerine uzatılmıꢀtır.

Polis memurları 15.04.1997 tarihinde baꢀvuranın ifadesini almıꢀtır. Baꢀvuran PKK üyesi

olduğunu itiraf etmiꢀ, güvenlik güçleriyle silahlı çatıꢀmaya girdiğini ifade etmiꢀtir.

Batman Cumhuriyet Savcısı 16.04.1997 tarihinde baꢀvuranın ifadesini almıꢀ, baꢀvuran

yine PKK üyesi olduğunu itiraf etmiꢀ, örgüt için siyasi eğitim gördüğünü ve propaganda

eylemlerine katıldığını belirtmiꢀtir.

Aynı gün Batman Sulh Ceza Mahkemesi Hakimi huzuruna çıkarılıp, ifadesi alınmıꢀ ve

tutuklanmıꢀtır.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Baꢀsavcısı 02.05.1997 tarihinde bir

iddianame sunmuꢀ, baꢀvuranı Türk Ceza Kanunu’nun 125. ve 40. Maddelerine muhalefet

ederek, ülke topraklarını bölmek ve yasadıꢀı bir örgüte yardım ve yataklık yapmak amacıyla

eylemlerde bulunmakla suçlamıꢀtır.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi 05.05.1997 ve 18.04.2000 tarihleri arasında on

dokuz duruꢀma görmüꢀ, pek çok tanık dinlemiꢀtir. Bu duruꢀmalar sırasında baꢀvuran

gözaltında alınan ifadesini reddetmiꢀtir. Mahkemenin dinlediği tanıklar baꢀvuranın PKK’nin

aktif bir üyesi olduğunu ve güvenlik güçleriyle silahlı çatıꢀmalara girdiğini ifade etmiꢀlerdir.

18.04.2000 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi baꢀvuranı suçlu bulup, Türk

Ceza Kanunu’nun 125. Maddesi uyarınca idam cezasına çarptırmıꢀtır. Mahkemede yaptığı

itiraflar göz önünde bulundurularak idam cezası ömür boyu hapis cezasına çevrilmiꢀtir.

Yargıtay 19.12.2000 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır. Dava

dosyasındaki kanıtların, baꢀvuranın, silahlı yasadıꢀı örgüt PKK’nin aktif bir üyesi olduğunu

ve ülke topraklarını bölmek amacıyla eylemlerde bulunduğunu gösterdiğini, dolayısıyla

kararın gerekçeli olduğunu belirtmiꢀtir.

Yargıtay’ın kararı 24.01.2001 tarihinde baꢀvuranın temsilcisinin gıyabında açıklanmıꢀtır.

1

HUKUKA ĐLĐꢁKĐN

I. AĐHS’NĐN 6. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, kendisini yargılayıp mahkum eden Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin

heyetinde askeri hakim bulunması nedeniyle duruꢀmasının bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından görülmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur. Polis memurlarının baskı altında aldıkları

ifadesinden baꢀka, mahkumiyetine yol açacak somut bir kanıt bulunmaması nedeniyle

masumiyet karinesi hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüꢀtür. Baꢀvuran ayrıca yargılamanın ilk

aꢀamasında avukat yardımından yoksun bırakıldığını ve hakkındaki suçlamaların niteliği ve

nedenine iliꢀkin derhal bilgilendirilmediğini iddia etmiꢀtir. Son olarak Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin kendisi aleyhinde ifade veren tanıkları dinlediğini, ancak kendisi için ꢀahitlik

edecek tanıkları dinlemeyi reddettiğini öne sürmüꢀtür. AĐHS’nin 6. Maddesi’nin 1., 2. ve 3

(a), (c) ve (d) fıkralarına dayanmıꢀtır. Đlgili Madde’nin ilgili fıkraları ꢀöyledir:

“1. Herkes … kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuꢀ

bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının … hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmesini

istemek hakkına sahiptir...

2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayılır.

3. Her sanık en azından aꢀağıdaki haklara sahiptir:

a) Kendisine yöneltilen suçlamanın niteliği ve nedeninden en kısa zamanda, anladığı bir dille ve

ayrıntılı olarak haberdar edilmek; …

c) Kendi kendini savunmak veya kendi seçeceği bir savunmacının yardımından yararlanmak ve eğer

savunmacı tutmak için mali olanaklardan yoksun bulunuyor ve adaletin selameti gerektiriyorsa, mahkemece

görevlendirilecek bir avukatın para ödemeksizin yardımından yararlanabilmek;

d) Đddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı

koꢀullar altında çağırılmasının ve dinlenmesinin sağlanmasını istemek; …”

A. Kabuledilebilirliğine iliꢀkin

AĐHM, bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3. Maddesi kapsamında dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeder. Ayrıca baꢀvurunun baꢀka bir gerekçe altında da kabuledilmez olarak

değerlendirilemeyeceğine iꢀaret eder. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir olarak ilan edilmek

durumundadır.

B. Esaslarına iliꢀkin

1. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Bağımsızlığı ve Tarafsızlığı

Hükümet, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin devletin güvenliği ve bütünlüğüne yönelik

tehditlere karꢀı yasayla kurulduklarını belirtmiꢀtir. Mevcut davada, baꢀvuranın Diyarbakır

Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ile ilgili haklı kuꢀkulara sahip olması için

dayanak bulunmadığını ifade etmiꢀtir. Hükümet ayrıca Devlet Güvenlik Mahkemeleri’nin

2004 yılında kaldırıldıklarına atıfta bulunmuꢀtur.

2

AĐHM mevcut davadakine benzer sorunları ortaya koyan pek çok davayı incelemiꢀ,

AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiğini tespit etmiꢀtir (bkz. Özel; Özdemir – Türkiye,

59659/00).

AĐHM’nin mevcut davada farklı bir sonuca varması için neden bulunmamaktadır. Buna

göre AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi ihlal edilmiꢀtir.

2. Yargılamanın adilliği

Baꢀvuranın bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından davasının adil bir biçimde

görülmesini isteme hakkının ihlal edildiğinin tespit edildiği göz önünde bulundurulduğunda,

AĐHM, yargılamanın adilliğine iliꢀkin AĐHS’nin 6. Maddesi kapsamındaki diğer ꢀikayetleri

incelemenin gerekli olmadığı kanısına varır (bkz. diğerlerinin yanı sıra Ükünç ve Güneꢀ –

Türkiye, 42775/98).

II. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, tutukluluğunun ilk iki yılında idam cezası korkusuyla yaꢀadığından ꢀikayetçi

olmuꢀtur. AĐHS’nin 3. Maddesi’ne dayanmıꢀtır.

Hükümet bu argümana itiraz etmiꢀtir.

Hükümet, meydana geldiği iddia edilen kötü muamelenin AĐHS’nin 3. Maddesi

kapsamında değerlendirilebilmesi için asgari düzeyde sertliğe varması gerektiği hususunu

yineler (bkz. Đrlanda - Đngiltere).

Mevcut davada, konunun 3. Madde kapsamında değerlendirilebilmesi için, ꢀikayet konusu

muamelenin gerekli sertlik düzeyine ulaꢀtığına dair bir emare bulunmamaktadır (bkz. Fikri

Demir – Türkiye, 55373/00).

Baꢀvurunun bu kısmı AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. Maddesi uyarınca açıkça dayanaktan

yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmelidir.

III. AĐHS’NĐN 5. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran derhal bir hakim veya kanunun yetkili kıldığı bir memur önüne

çıkartılmadığından ꢀikayetçi olmuꢀtur. Gözaltı süresinin uzatılması ile ilgili ulusal mahkeme

kararlarından haberdar edilmediğini ileri sürmüꢀtür. Ayrıca hakim tarafından belirlenmiꢀ

usulüne uygun olarak tutulma hakkından yoksun bırakıldığını ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, bu ꢀikayetlerin altı ay kuralıyla uyuꢀmaması nedeniyle kabuledilmez

olduklarını öne sürmüꢀtür.

AĐHM, iç hukuk yollarının bulunmadığı durumlarda, altı aylık sürenin AĐHS’yi ihlal ettiği

iddia edilen eylemin meydana geliꢀ tarihinde baꢀladığını; ancak devam eden bir durum

sözkonusu ise, altı aylık sürenin sözkonusu durumun bitiꢀ tarihinden itibaren baꢀladığını

yineler (bkz. diğerlerinin yanı sıra, Ege – Türkiye, 47117/99).

AĐHM, baꢀvuranın 10.04.1997 tarihinde gözaltına alındığını ve 16.04.1997 tarihinde

tutuklandığını gözlemler. Öte yandan baꢀvuran AĐHM’ye baꢀvurusunu 25.06.2001 tarihinde,

altı aylık süre dolduktan sonra yapmıꢀtır.

Dolayısıyla bu ꢀikayetler zamanında yapılmamıꢀtır, AĐHS’nin 35 §§ 1. ve 4. Maddesi

uyarınca reddedilmelidirler.

IV. AĐHS’NĐN 9. VE 10. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran, mahkumiyetinin, AĐHS’nin 9. ve 10. Maddelerinin teminat altına aldığı

düꢀünce ve ifade özgürlüğünü ihlal ettiğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.

3

Hükümet bu iddialara itiraz etmiꢀtir.

AĐHM baꢀvuranın düꢀüncesini açıkladığı için değil, Türk Ceza Kanunu’nun yürürlükten

kalkan 125. Maddesi’ne muhalefet ederek ülke topraklarını bölmek amacıyla eylemlerde

bulunduğu için mahkum edildiğini gözlemler. Bu nedenle dava dosyasında baꢀvuranın

AĐHS’nin 9. ve 10. Maddeleri kapsamındaki haklarına müdahale edildiğini destekler

mahiyette unsurlar bulunmamaktadır (bu bakımdan bkz. Kılıç – Türkiye, 40498/98 ve ꢁirin –

Türkiye, 47328/99).

Dolayısıyla bu ꢀikayet açıkça dayanaktan yoksundur, AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. Maddesi

kapsamında reddedilmelidir.

V. AĐHS’NĐN 14. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Son olarak, baꢀvuran etnik kökeni nedeniyle kendisine ayrımcılık yapıldığından ꢀikayetçi

olmuꢀtur.

Hükümet bu ꢀikayetin temelsiz olduğunu belirtmiꢀtir.

AĐHM baꢀvuranın iddialarını sunulan kanıtlar ıꢀığında incelemiꢀ, tamamen dayanaksız

oldukları sonucuna varmıꢀtır.

Dolayısıyla bu ꢀikayet AĐHS’nin 35 §§ 3. ve 4. Maddesi’yle uyumlu olarak açıkça

dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle reddedilmelidir.

VI. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. Maddesi’ne göre:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek Sözleꢀmeci

Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde, hakkaniyete

uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuran 61.500 Euro (EUR) maddi tazminat, 25.000 Euro manevi tazminat talep

etmiꢀtir.

Hükümet bu meblağların haddinden yüksek olduğunu ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, tespit edilen ihlal ile talep edilen maddi tazminat arasında bir nedensellik iliꢀkisi

bulamamıꢀtır. Dolayısıyla bu talebi reddeder. Ayrıca 6 § 1. Madde’nin ihlal edildiğinin tespit

edilmesinin baꢀvuranın gördüğü manevi zarar için baꢀlı baꢀına yeterli tazmin teꢀkil edeceği

kanısındadır (bk. Incal; Çıraklar).

AĐHM, mevcut davada olduğu gibi, bir bireyin, AĐHS’nin bağımsızlık ve tarafsızlık

koꢀullarını karꢀılamayan bir mahkeme tarafından mahkum edilmesi durumunda, talep

edilmesi halinde yeniden yargılanmasının veya davanın yeniden açılmasının ilke olarak

ihlalin telafi edilmesi için uyun bir yol teꢀkil ettiği kanısındadır (bkz. Öcalan - Türkiye).

B. Yargılama giderleri

Baꢀvuran, ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde meydana gelen yargılama giderleri için

5.000 Euro talep etmiꢀtir. Baꢀvuran taleplerini destekleyici hiçbir fatura ya da belge

sunmamıꢀtır.

Hükümet baꢀvuranın talebinin dayanaksız olduğunu belirtmiꢀtir.

AĐHM’nin içtihadına göre, yargılama giderleri, ancak gerçekliği ve gerekliliği kanıtlandığı

ve makul bir meblağ olduğu takdirde baꢀvurana geri ödenir. Bu davada, AĐHM, yukarıda

belirtilen ölçütler ıꢀığında ve baꢀvuranın taleplerini belgeleyemediğini göz önünde

4

bulundurduğunda, bu baꢀlık altında tazminat ödenmemesine karar vermiꢀtir. Ayrıca ulusal

mahkemelerde meydana gelen yargılama giderleri ile tespit edilen ihlal arasında bir

nedensellik iliꢀkisi bulunmadığını kaydeder.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE

1. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde gerçekleꢀtirilen yargılamanın adil olmadığına

iliꢀkin ꢀikayetin kabuledilebilir, baꢀvurunun geri kalanının kabuledilmez olduğuna;

2. Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ilgili ꢀikayete

iliꢀkin olarak AĐHS’nin 6 § 1. Maddesi’nin ihlal edildiğine;

3. Baꢀvuranın yargılamanın adilliği ve idaresi ile ilgili geri kalan ꢀikayetlerinin AĐHS’nin 6 §

1. Maddesi kapsamında değerlendirilmesinin gerekli olmadığına;

4. Đhlal tespit edilmesinin baꢀvuranın gördüğü manevi zarar için baꢀlı baꢀına yeterli tazmin

teꢀkil ettiğine karar vermiꢀtir.

5. Baꢀvuranın adil tazmin taleplerinin geri kalanını reddetmiꢀtir.

Đꢀbu karar, Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77. Maddesi’nin 2. ve

3. fıkraları uyarınca 02.10.2007 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

Fatoꢀ ARACI

Nicolas BRATZA

Zabıt Katibi

Baꢀkan

5