CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ÇELĐK ve YILDIZ - TÜRKĐYE DAVASI

(Baꢀvuru no: 51479 / 99)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

10 Kasım 2005

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek

olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan ve (51479 / 99) baꢀvuru no’lu davanın nedeni bu

ülkenin iki vatandaꢀı Feridun Çelik ve Mehmet Salih Yıldız’ın (baꢀvuranlar) 15 Temmuz

1999 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesi’nin 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur. Baꢀvuranlar Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi (AĐHM) önünde Ankara Barosu avukatlarından B. Boran ve N. Özmen tarafından

temsil edilmektedirler.

OLAYLAR

Baꢀvuranlar sırasıyla 1966 ve 1949 doğumlu olup Ankara’da ve Diyarbakır’da ikamet

etmektedirler.

PKK’nın elebaꢀı Abdullah Öcalan’ın yakalanmasının ertesinde 16 ꢁubat 1999 tarihinde polis

kimliği belirsiz birçok kiꢀinin ihbarları ve MED TV’nin HADEP’in (Halkın Demokrasi

Partisi) ꢀiddet gösterilerine hazırlanmasına iliꢀkin televizyon yayınları üzerine harekete

geçmiꢀ ve parti binasını kuꢀatma altına almıꢀtır. Saat 17’den itibaren düzenlenen tutanağa

göre, polis binanın boꢀaltılması için ihtarda bulunmuꢀ ve Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)

yetkili hakiminin izniyle arama iꢀlemini baꢀlatmıꢀtır.

Olayların meydana geldiği dönemde Feridun Çelik Diyarbakır Belediyesi Baꢀkanı ve Mehmet

Salih Yılmaz ise HADEP’in Đdari Kurulu Üyesi olarak bina içindeydiler ve binayı terk

etmemeye karar verdiler. Yasadıꢀı bir gösteriyi düzenlemekle suçlanan baꢀvuranlar

Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü yerel ꢀubesinde gözaltına alınmıꢀlardır.

Baꢀvuranlar 19 ꢁubat 1999 tarihinde polis tarafından Abdullah Öcalan ile bağlantıları

hakkında sorgulanmıꢀtır.

Cumhuriyet Savcısı tarafından 22 ꢁubat 1999 tarihinde dinlenilmesinin ardından baꢀvuran

Çelik serbest bırakılmıꢀtır. Baꢀvuran Yıldız serbest bırakılmadan önce 26 ꢁubat 1999

tarihinde Diyarbakır DGM Cumhuriyet Savcısı karꢀısına çıkarılmıꢀtır. Baꢀvuranlar hakkında

hiçbir hukuki iꢀlem baꢀlatılmamıꢀtır.

HUKUK AÇISINDAN

I. AĐHS’NĐN 5 §§ 1. VE 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuran AĐHS’nin 5 §§ 1. ve 3. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

A.Hükümetin itirazı

Hükümet, iç hukuk yollarının tüketilmediğine itiraz etmektedir. Baꢀvuranlar gözaltı süresinin

yasallığının denetlenmesi bakımından CMUK’un 128 § 4. maddesince Asliye Hukuk

Mahkemesi önünde baꢀvuruda bulunmuꢀlardır. Bu hüküm 6 Mayıs 1997 tarihinden bu yana

Devlet Güvenlik Mahkemeleri tarafından uygulanmaktadır. Hükümet bu anlamda ulusal yargı

mercilerinin almıꢀ olduğu kararlardan örnekler sunmaktadır.

Baꢀvuran, bu tespite karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, terörist eylemlere iliꢀkin sürdürülen soruꢀturma kapsamında gözaltına alınan kiꢀiler

hakkında alınan hukuki kararları incelemiꢀtir. Mahkeme, ulusal yargının bir yandan dört

günlük gözaltı süresinin uzatılmasını reddettiğini, diğer yandan kırk sekiz saatlik süreyi geçen

hallerde Cumhuriyet Savcılığı’nın yazılı uzatma izni olmaksızın ilgili kiꢀilerin Savcı önüne

çıkarıldıklarını ifade etmektedir. Đlgililerin istenilen sürede mahkeme karꢀısına

çıkarılmalarının mümkün olmadığı hallerde, hakim doğrudan bu kiꢀilerin serbest bırakılması

kararını almalıdır. Bununla birlikte, bütün bu örnekler baꢀvuranların gözaltı süresi ile değil,

2001 yılını takip eden yıllarla ilgilidir.

Bu nedenle AĐHM, Hükümet’in itirazını reddetmekte ve bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35 § 3.

maddesi uyarınca kabuledilemez olması için hiçbir gerekçenin bulunmadığı değerlendirmesini

yapmaktadır. Mahkeme bu ꢀikayetin kabul edildiğini belirtmektedir.

B. Esas hakkında

1. Madde 5 § 1

Baꢀvuranlar yasadıꢀı olarak özgürlüklerinden yoksun bırakıldıklarından ꢀikayetçi

olmaktadırlar.

Hükümet, baꢀvuranların Abdullah Öcalan’ın yakalanmasını protesto etmek için yasadıꢀı

eylemlerin hazırlığı içerisinde olduklarını savunmaktadır.

AĐHM, mahkemenin bu yöndeki yerleꢀik içtihadını hatırlatarak buna göre olaylarla ilgili

öngörülecek makul ꢀüphelerin ya da özel bilgilerin tarafsız bir gözlemciye sözkonusu kiꢀinin

bu suçu iꢀlediğini değerlendirmesine olanak tanıdığını hatırlatır. Bu durumun «makul»

sayılması olayların bütününe bağlıdır (Bkz. Fox, Campbell ve Hartley-Đngiltere kararı, 30

Ağustos 1990, seri: A no: 182, s. 16, § 32).

Mevcut durumda, Hükümetin görüꢀlerinin ekinde o dönemin özel koꢀullarına değin, objektif

olarak ve ciddiyetle değerlendirilmesi gereken birçok özel bilginin ve uyarının yer aldığını

ifade etmek gerekir.

Sunulan unsurlar ıꢀığında, somut olayların (beyanlar ve televizyondan ꢀiddet gösterilerine

yapılan çağrıların kayıtları) temeline dayalı olarak duyulan bu ꢀüphelerin belirli bir zorunluluk

seviyesinin bulunduğu sonucu çıkmaktadır. Hürriyetten yoksun bırakma, sonucu itibariyle

ilgililer üzerindeki ꢀüpheleri doğrulamak veya uzaklaꢀtırmak içindir.

Bu nedenle, AĐHS’nin 5 § 1. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.

2. Madde 5 § 3

Baꢀvuranlar gözaltı süresinin uzunluğundan yakınmaktadırlar.

Hükümet, bu sürenin olayların meydana geldiği dönemdeki yasaya uygun olduğunu

savunmaktadır. Birinci baꢀvuranın gözaltı süresi AĐHS içtihadında yer alan sınırları

aꢀmamıꢀtır. Hükümet, 17 Ekim 2001 tarihinde gerçekleꢀtirilen Anayasal değiꢀiklikten bu yana

gözaltı süresinin hiçbir zaman dört günü geçmediğini eklemektedir.

AĐHM, sözkonusu gözaltı süresinin polis tarafından baꢀvuranların gözaltına alındığına dair

hazırlanan 16 ꢁubat 1999 tarihli tutuklama tutanağı ile baꢀladığını ve 22 ve 26 ꢁubat 1999

tarihinde sona erdiğini not etmektedir. Đlk baꢀvuran altı gün, ikinci baꢀvuran on gün

gözaltında kalmıꢀ, haklarında hukuki bir iꢀlem yapılmaksızın serbest bırakılmıꢀlardır.

AĐHM’nin Brogan ve diğerleri-Đngiltere kararında (29 Kasım 1988, seri:A no:145-B, s. 33, §

62) da dile getirdiği üzere, 5 § 3. maddesinde belirlenen kesin sınırların ötesinde hatta terörle

mücadelede kolektif amaçlı suçların önlenmesi amacında dahi ilgili kiꢀinin yetkili bir hakim

önüne çıkarılmadan gözaltında tutulma süresi dört gün altı saattir.

Mevcut haliyle baꢀvuranların bir «hakim karꢀısına çıkarılmadan» altı ve on gün boyunca

gözaltında tutulmaları kabul edilememektedir.

Bu nedenle, AĐHS’nin 5 § 3. maddesi ihlal edilmiꢀtir.

II. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UGULANMASI

A. Tazminat

Baꢀvuranlar maruz kaldıkları maddi ve manevi zararlar için hiçbir talepte bulunmamakta bu

konuda takdiri AĐHM’ye bırakmaktadırlar.

AĐHM, hakkaniyete uygun olarak baꢀvuran Çelik’e 1.500 Euro, baꢀvuran Yıldız’a 3.500 Euro

manevi tazminat ödenmesini kararlaꢀtırmıꢀtır.

B. Masraf ve harcamalar

Baꢀvuranlar AĐHM nezdinde yapmıꢀ oldukları giderler için 6.957 Euro talep etmiꢀ, bu yönde

kanıtlayıcı hiçbir belgeyi sunmamıꢀlardır.

Hükümet bu miktara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHM, mahkemeye sunulan unsurlar ıꢀığında ve makul olarak, yapmıꢀ oldukları tüm masraf

ve harcamalar için baꢀvuranlara birlikte 500 Euro ödenmesine karar vermiꢀtir.

C. Gecikme Faizi

AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranına 3

puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvurunun kalan kısmının kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 5 §1. maddesinin ihlal edilmediğine;

3. AĐHS’nin 5 § 3. maddesinin ihlal edildiğine;

4. a) AĐHS’nin 44 § 2. maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek suretiyle Savunmacı

Hükümetin;

manevi tazminat için baꢀvuran Feridun Çelik’e 1.500 (bin beꢀ yüz) ve baꢀvuran

Mehmet Salih Yıldız’a 3.500 (üç bin beꢀ yüz) Euro;

ii.

iii.

masraf ve harcamalar için baꢀvuranlara birlikte 500 (beꢀ yüz) Euro ödemesine ;

belirtilen miktarların her türlü vergiden muaf tutulmasına;

b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ve ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa Merkez

Bankasının o dönem için geçerli faizinin üç puan fazlasına eꢀit oranda basit faizin

uygulanmasına;

5. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77 §§ 2. ve 3.

maddelerine uygun olarak 10 Kasım 2005 tarihinde yazıyla bildirilmiꢀtir.

Mevcut karar ekinde AĐHS’nin 45 § 2. ve Đçtüzüğün 74 § 2. maddeleri uyarınca Yargıç R.

Türmen’in mutabık görüꢀü yer almaktadır.