CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

CEMALETTĐN CANLI - TÜRKĐYE DAVASI (NO:2)

(Baꢀvuru no: 26235/04)

KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ

STRAZBURG

9 ꢀubat 2010

Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 / 2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup

ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (26235/04) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı

Cemalettin Canlı’nın (baꢀvuran) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne 14 Haziran 2004

tarihinde Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına iliꢀkin Sözleꢀme’nin (Avrupa

Đnsan Hakları Sözleꢀmesi - AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ olduğu baꢀvurudur.

Baꢀvuran Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi (AĐHM) önünde Đstanbul Barosu avukatlarından

G. Zorcu tarafından temsil edilmektedir.

OLAYLAR

I. DAVANIN KOꢀULLARI

Baꢀvuran 1969 doğumlu olup Ankara’da ikamet etmektedir.

Baꢀvuran Kamu Çalıꢀanları Sendikaları Konfederasyonunun Ankara’da düzenlemiꢀ olduğu

gösteriye katılması dolayısıyla 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Kanunu’na dayalı olarak 23

Ağustos 2003 tarihinde saat 14.00’te yakalanarak gözaltına alınmıꢀtır.

Polis olay yeri ve yakalama tutanaklarını düzenlemiꢀtir.

Yine polis tarafından saat 20.45’te «ihbar tutanağı» baꢀlıklı bir tutanak hazırlanmıꢀtır. Buna

göre birçok sendikayı bir araya getiren gösteri saat 10.00’da baꢀlamıꢀ, kalabalık grup ellerinde

pankart ve sloganlarla Atatürk bulvarına gelmiꢀ, burada polis barikatıyla durdurulmuꢀtur;

polis güvenlik ꢀeridi oluꢀturarak gösterinin yasadıꢀı olduğu ikazıyla kalabalığa dağılma

uyarısında bulunmuꢀtur. Göstericiler eylemlerine devam etmekte ısrar etmiꢀ ve saat 13.15

sularında polis göstericileri yakalamak için zor kullanmıꢀtır; bir grup göstericinin taꢀlı ve

sopalı saldırıları sonucu yirmi altı polis memuru yaralanmıꢀtır.

Gösterinin polis tarafından videoya alınan kayıtlarına göre güvenlik güçleri gösterici grupların

etrafında bir güvenlik ꢀeridi oluꢀturmuꢀ, polis memurlarından biri göstericilerin illegal

toplandıkları ve kalabalığın dağılması gerektiği konusunda uyarı yapmıꢀ fakat göstericiler

yapılan ikazlara karꢀı gelerek polise direnmeye baꢀlamıꢀ, sopalı bir grup gösterici güç

kullanan polislere karꢀı taꢀlı saldırılarla yanıt vermiꢀtir.

Baꢀvuran tarih içermeyen baꢀka bir kayıtta gösteri sırasında onlarca polis tarafından coplarla

dövüldüğünü gösterir bir videoyu sunmuꢀtur. Baꢀvuran sözü edilen gösteride bizzat görmüꢀ

olduğu görüntüleri kaydettiğini dile getirmiꢀtir.

Ön adli tıp incelemesi ve 24 Ağustos 2003 tarihinde saat 14.15’te nihai adli tıp raporu

hazırlanmıꢀtır.

Baꢀvuran 24 Ağustos 2003 tarihine savcı tarafından dinlenmesinin ardından serbest

bırakılmıꢀtır.

A. Baꢁvuranın hakkında baꢁlatılan ceza soruꢁturması

Ankara Cumhuriyet Savcısı baꢀvuran ve diğer beꢀ kiꢀinin 2911 sayılı Kanun’un

uygulanmasına istinaden mahkumiyetlerini talep etmiꢀtir.

Asliye Ceza Mahkemesi 8 Aralık 2005 tarihinde baꢀvuranı serbest bırakmıꢀtır.

B. Baꢁvuranın yakalanma koꢁullarına dair baꢁlatılan ceza soruꢁturması

Baꢀvuran 12 Kasım 2003 tarihinde avukatı aracılığıyla yakalanmasından sorumlu polisler

hakkında suç duyurusunda bulunmuꢀ, yaralanmasına karꢀın hemen hastaneye

nakledilmediğinden ꢀikayetçi olmuꢀtur.

12 Kasım 2003 tarihinde Ankara Cumhuriyet Savcısı mezkur polisleri dinlemesini müteakip

takipsizlik kararı vermiꢀtir. Savcı baꢀvuranın izinsiz bir gösteriye katıldığını belirterek

göstericilerin polisin kalabalığı dağıtma uyarılarına riayet etmemeleri üzerine güvenlik

güçlerinin 2911 sayılı toplantı ve gösteri Kanunu’nun ilgili hükümlerince göstericileri

yakalamak üzere güç kullanmak durumunda bırakıldığını tespit etmiꢀtir. Savcıya göre yapılan

bu uygulama iꢀkence veya kötü muamele olarak nitelendirilemez. Savcı ayrıca baꢀvuranın

tutuklandığı gün sağlık kontrolünden geçtiğini ve 24 Ağustos 2003 tarihinde sorgulanması

sırasında herhangi bir yaralanma ꢀikayetinde bulunmadığını sözlerine eklemiꢀtir. Savcı sonuç

itibarıyla güvenlik güçlerinin baꢀvurdukları güç kullanımının yasaya aykırı olmadığı kanısına

varmıꢀtır.

9 ꢁubat 2004 tarihinde baꢀvuran avukatı aracılığıyla takipsizlik kararına itiraz etmiꢀtir.

23 ꢁubat 2004 tarihinde alınan ve baꢀvuranın avukatına 16 Mart 2004 tarihinde tebliğ edilen

karar ile Sincan Ağır Ceza Mahkemesi takipsizlik kararının yasaya uygun olduğunu

kaydederek itirazı reddetmiꢀtir.

HUKUK

I. AĐHS’NĐN 3. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran gösteri sırasında polislerin uygulamıꢀ oldukları kötü muameleden yakınmakta ve

sözkonusu kiꢀiler hakkında baꢀlatılan soruꢀturmanın etkili bir yapıda olmadığını ileri

sürmektedir. Baꢀvuran yaralanmasına karꢀın hemen hastaneye nakledilmediğini iddia ederek

AĐHS’nin 3, 6 ve 13. maddelerine atıfta bulunmaktadır.

Hükümet kabuledilebilirlik hususunda AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca iç hukuk yollarının

tüketilmediği itirazında bulunmakta, baꢀvuranın hukuki ve idari mahkemeler nezdinde maddi

ve manevi tazminat davası açmadığını savunmaktadır.

AĐHM bu ꢀikayetlerin yalnızca 3. madde baꢀlığı altında inceleneceğini ifade etmektedir. iç

hukuk yollarının tüketilmediği itirazı ile ilgili olarak AĐHM, daha önce buna benzer bir itirazı

reddettiğini hatırlatır (Bkz. Yerdelenli-Türkiye no: 41253/04, 7 Temmuz 2009 ve Karayiğit-

Türkiye kararı, no: 63181/00, 5 Ekim 2004). Mevcut baꢀvuruda daha önce aldığı sonuçların

dıꢀına çıkılmasını gerektirecek istisnai bir durumun yer almadığını kaydeden AĐHM,

Hükümetin ön itirazını reddetmektedir.

Baꢀvuranın hastaneye geç götürüldüğü ꢀikayeti üzerine AĐHM, adı geçenin saat 14.00’te

yakalanarak gözaltına alındığını ve saat 17.00’de adli bir hekim tarafından muayene edildiğini

gözlemlemektedir. Dava dosyasının incelenmesinden baꢀvuranın hastaneye ivedilikle

götürülmesini gerektirecek özel bir durumun yer almadığı anlaꢀılmaktadır. Sonuç itibarıyla,

dayanaktan yoksun bulunan bu ꢀikayetin AĐHS’nin 35/3 maddesi uyarınca reddedilmesi

gerekir.

AĐHM baꢀvuranın 3. maddeye iliꢀkin kalan diğer ꢀikayetlerinin AĐHS’nin 35. maddesinin 3.

paragrafı çerçevesinde dayanaktan yoksun olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca baꢀka

açılardan bakıldığında da kabuledilemezlik unsuru bulunmadığını tespit eder. Bu nedenle

ꢀikayetler kabuledilebilir niteliktedir.

Hükümet esasa dair baꢀvuranın kimi göstericilerin atmıꢀ oldukları taꢀlarla yaralandığını,

polislerin gösterici grubu dağıtmak ve yakalamak için meꢀru güç kullandığını savunmaktadır.

Göstericiler yaya ve araç trafiğini ulaꢀıma kapatmıꢀlar, polisin kalabalığı dağıtmak için

yapmıꢀ olduğu ikazları dinlememiꢀler ve direnmiꢀlerdir. Güvenlik güçleri kamu düzenini

tehdit eden bu olay üzerine güç kullanmak durumunda kalmıꢀtır. Polisin göstericileri

dağıtmak için baꢀvurduğu güç 2911 sayılı toplantı ve gösteri Kanunu’nun 24. maddesine

uygundur.

Usul ile ilgili olarak Hükümet, baꢀvuranın yaptığı suç duyurusunu müteakip hemen bir

soruꢀturma baꢀlatıldığını, polislerden birinin ifadesinin alındığını, tutanakların, sağlık

raporlarının incelendiğini ve dava dosyasında yer alan unsurlar ıꢀığında güvenlik güçlerinin

2911 sayılı Kanun’un 24. maddesinde öngörülen güç kullanımı sınırlarını aꢀmadıklarına

kanaat getirildiğini belirtmektedir. Hükümet ayrıca baꢀvuran tarafından verilen ve güvenirliği

ispat edilemeyen video kaydının kanıt unsuru olarak sayılamayacağını savunmaktadır.

Baꢀvuran dava dosyasına eklemiꢀ olduğu video görüntülerine dayanarak kötü muamele

iddialarını yinelemektedir. Baꢀvuran bilhassa dövüldüğünü ve polisin gösteri sırasında

uyguladığı fiziki gücün meꢀru ve orantılı değil sadece keyfi olduğunu öne sürmektedir.

Cumhuriyet savcısı bu kiꢀi adına soruꢀturma açılmasına gerek duymadan takipsizlik kararı

vermiꢀtir.

AĐHM, AĐHS’nin 3. maddesinden ileri gelen temel ilkeler için (Labita-Đtalya [BD] no:

26772/95 ve Kop-Türkiye no: 12728/05, 20 Ekim 2009) kararlarına atıfta bulunmaktadır.

Bu baꢀvuruda AĐHM, baꢀvuran tarafından iletilen video kaydının içeriği üzerinde durulmasını

gerekli görmemektedir. AĐHM, baꢀvuranın da ꢀikayetçi olduğu bir durum olmasıyla birlikte

güvenlik güçlerinin göstericileri yakalamak için uyguladığı güç konusunun taraflar arasında

ihtilafa yol açmadığını gözlemlemektedir. Baꢀvuran yakalanmasının ardından sağlık

kontrollerinden geçirilmiꢀ ve ense omuz ve bel hizasında çizgi ꢀeklinde izler ve ekimozlar,

baꢀın üst kısmında iki cm’lik açılma, sağ elin üçüncü parmağının ekleminde ödem ve bu

bölgede hareket güçlüğü gibi çeꢀitli bulgulara rastlanmıꢀtır. AĐHM’ye göre bu yaralanmaların

kaynağının büyük bir bölümü polislerin gösteri esnasında uyguladıkları güçten ileri

gelmektedir.

Öte yandan, benzer bir müdahalenin gerekli olup olmadığı ayrıca ele alınmalıdır.

AĐHM, Hükümetin baꢀvuranın yakalanması sırasında güç kullanımını meꢀru kılacak koꢀulları

kesin bir surette ortaya koymadığını tespit etmektedir. Baꢀvuranda rastlanan bulgular adı

geçene üç günlük iꢀ göremez raporunun verilmesini zorunlu kılmıꢀtır, baꢀvuranın fiziki güç

kullanımı yoluyla yakalanmasını gerektirici bir iddianın yokluğunda, AĐHM güvenlik

güçlerinin yaptığı müdahalenin meꢀru sayılamayacağı kanısındadır (Bkz. aynı anlamda,

Karatepe vd.-Türkiye kararı, no: 33112/04, 36110/04, 41469/04, 41471/04, 7 Nisan 2009).

Baꢀvuranın yapmıꢀ olduğu ꢀikayet üzerine baꢀlatılan soruꢀturma ile ilgili AĐHM, savcının

mevcut halde güç kullanımını zorunlu kılan ꢀartların oluꢀup oluꢀmadığını inceleme gereği

duymaksızın 2911 sayılı Kanun’un 24. maddesinde yer alan hükümlere göndermede

bulunmakla yetindiğini saptamaktadır (Bkz. sözü edilen Karatepe vd.-Türkiye ve Kop).

AĐHM bu nedenle, AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiği sonucuna varmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 5/1 VE 2. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA

Baꢀvuran AĐHS’nin 5/1 ve 2. maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedir.

Hükümet altı ay kuralına riayet edilmediği itirazında bulunmaktadır.

AĐHM iç hukukta bir baꢀvurunun yokluğunda altı ay kuralının yapılan baꢀvuruda suç

unsurunu oluꢀturan eylem tarihinden itibaren baꢀlaması gerektiğini hatırlatır (Bkz. diğerleri

arasında, Hamza Yılmaz-Türkiye no: 46732/99, 1 Nisan 2003). Mevcut baꢀvuruda sözkonusu

gözaltı süresi 24 Ağustos 2003’te yani altı ay kuralının baꢀladığı tarihte sona ermiꢀ, oysa

baꢀvuru 14 Haziran 2004 tarihinde yapılmıꢀtır. AĐHS’nin 35/1 maddesi uyarınca baꢀvurunun

bu kısmının altı ay kuralına riayet etmemesi nedeniyle 35/4 maddesinin uygulanmasına

istinaden reddedilmesi gerekir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐ’NĐN UYGULANMASI HAKKINDA

Geriye AĐHS’nin 41. maddesinin uygulanması kalmaktadır. Bu bağlamda baꢀvuran 20.000

Euro manevi zarara uğradığını ileri sürmektedir. Yargılama masraf ve giderleri için baꢀvuran

3.488 Euro talep etmekte, kanıtlayıcı belge olarak Ankara Barosu’nun avukatlık ücret

tarifesine dayanılarak avukatı ile yapmıꢀ olduğu sözleꢀmeyi sunmaktadır.

Hükümet bu meblağlara karꢀı çıkmaktadır.

AĐHS’nin 3. maddesinin ihlali ıꢀığında, AĐHM baꢀvurana 12.000 Euro manevi tazminat

ödenmesini kararlaꢀtırmaktadır. Yargılama giderlerine iliꢀkin sunulan deliller ve bu yöndeki

yerleꢀik içtihat ıꢀığında AĐHM baꢀvurana 1.000 Euro ödenmesini uygun görmektedir.

AĐHM gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına

uyguladığı orana üç puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.

BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK, MAHKEME, OYBĐRLĐĞĐYLE,

1. Baꢀvuranın AĐHS’nin 3. maddesine dayalı olarak yakalandığı sırasında kötü muameleye

maruz kaldığı ve buna iliꢀkin etkili soruꢀturma yapılmadığı yönündeki ꢀikayetlerinin

kabuledilebilir, bunun dıꢀında kalanların kabuledilemez olduğuna;

2. AĐHS’nin 3. maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44 / 2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,

miktara yansıtılabilecek her türlü vergi ve masraflarla birlikte, ödeme tarihindeki döviz kuru

üzerinden TL.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından baꢀvurana 12.000 (on iki

bin) Euro manevi tazminat ve yargılama masraf ve giderleri için 1.000 (bin) Euro

ödenmesine;