COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYİ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

ĐKĐNCĐ DAĐRE

ÇENGELLĐ VE ERYILMAZ – TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 287/03)

KARAR

STRAZBURG

10 Haziran 2008

Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecektir. ꢁekli

düzeltmelere tabi olabilir.

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USUL

Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 287/03 baꢀvuru numaralı davanın nedeni T.C.

vatandaꢀları Ferit Çengelli ve Süleyman Eryılmaz’ın (“baꢀvuranlar”) Avrupa Đnsan Hakları

Mahkemesi’ne 23 Eylül 2002 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları Sözleꢀmesinin (“Sözleꢀme”) 34.

maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.

Baꢀvuranlar, Đstanbul Barosu avukatlarından C. Yücel ve M. Çelik tarafından temsil

edilmiꢀtir.

OLAYLAR

DAVANIN KOꢁULLARI

Baꢀvuranlar sırasıyla 1955 ve 1957 doğumludurlar ve Đstanbul’da ikamet

etmektedirler.

3 ve 15 Mart 1981 tarihlerinde baꢀvuranlar yakalanmıꢀtır.

26 Mayıs 1981 tarihinde, Ankara Sıkıyönetim Mahkemesi tutuklanmalarına karar

vermiꢀtir.

16 Haziran 1981 tarihinde, Adana Sıkıyönetim Mahkemesi’ne bağlı Cumhuriyet

Savcısı, baꢀvuranların da dahil olduğu 343 kiꢀi hakkında bir iddianame sunmuꢀ ve

baꢀvuranları Dev-Yol (Devrimci Yol) isimli yasadıꢀı örgüte üyelikle suçlamıꢀtır.

17 Haziran 1986 tarihinde, Adana Sıkıyönetim Mahkemesi, baꢀvuranları iddia

makamının talebine uygun biçimde mahkum etmiꢀtir.

Belirli olmayan bir tarihte, baꢀvuranlar temyiz baꢀvurusunda bulunmuꢀlardır.

20 Mart 1991 tarihinde, Askeri Yargıtay, ilk derece mahkemesinin kararını bozmuꢀ ve

ilk derece mahkemesi bu süre içinde kapatıldığından davayı Ankara Sıkıyönetim

Mahkemesi’ne göndermiꢀtir.

1991 yılında belirli olmayan bir tarihte, baꢀvuranların tutuksuz yargılanmasına karar

verilmiꢀtir.

Sıkıyönetim mahkemelerinin yargı yetkisini kaldıran 3953 sayılı Kanun’un 27 Aralık

1993 tarihinde yürürlüğe girmesini müteakip, baꢀvuranların davasında Ankara Ağır Ceza

Mahkemesi yetkili hale gelmiꢀtir.

18 Haziran 2001 tarihinde, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi, Süleyman Eryılmaz’ı Ceza

Kanunu’nun 146/1 maddesi uyarınca mahkum etmiꢀ ve ölüm cezasına çarptırmıꢀtır. Bu ceza

daha sonra müebbet hapis cezasına çevrilmiꢀtir. Đlk derece mahkemesi, Ceza Kanunu’nun

102. ve 104. maddeleri uyarınca kanuni zamanaꢀımı süresinin dolduğu gerekçesiyle Ferit

Çengelli hakkındaki cezai kovuꢀturmanın sona erdirilmesini emretmiꢀtir.

Cezası on beꢀ yılı aꢀtığı gerekçesiyle Süleyman Eryılmaz’a iliꢀkin Ankara Ağır Ceza

Mahkemesi kararı otomatik olarak Yargıtay’a iletilmiꢀtir.

Đddiaya göre, baꢀvuranlar, 24 Temmuz 2002 tarihinde, bir arkadaꢀları vasıtasıyla

Ankara Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülen davanın sonucunu öğrenmiꢀlerdir.

7 ꢁubat 2003 tarihli bir yazı ile, baꢀvuranların eski avukatı, AĐHM’ye, 18 Haziran

2001 tarihli kararın Ferit Çengelli’ye, talebi üzerine, 3 ꢁubat 2003 tarihinde tebliğ edildiğini

ve Süleyman Eryılmaz hakkındaki yargılamanın Yargıtay’da halen derdest olduğunu

bildirmiꢀtir. (Dava dosyasından, Devletin, Ferit Çengelli’ye kararı daha önce tebliğ etmeye

çalıꢀtığı ancak, yanlıꢀlıkla baꢀka bir adrese gönderildiği anlaꢀılmıꢀtır.)

Savunmacı Hükümet tarafından AĐHM’ye sunulan belgelere göre, 30 Ekim 2003

tarihinde, Yargıtay, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi’nin Süleyman Eryılmaz’a iliꢀkin 18

Haziran 2001 tarihli kararını bozmuꢀ ve davayı Ankara Ağır Ceza Mahkemesi’ne iade

etmiꢀtir.

Dava dosyasındaki bilgilere göre, Süleyman Eryılmaz hakkındaki dava halen Ankara

Ağır Ceza Mahkemesi’nde devam etmektedir.

HUKUK

I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐĞE ĐLĐꢁKĐN

Hükümet, ilk olarak, baꢀvurunun zaman bakımından (ratione temporis) AĐHM’nin

yetkisi dıꢀında kaldığını; zira, baꢀvuranların ꢀikayetlerinin, büyük ölçüde, 28 Ocak 1987

tarihinde Türkiye’nin kiꢀisel baꢀvuru hakkını tanımasından önce yürütülen yargılamaya iliꢀkin

olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Hükümet, ayrıca, Ferit Çengelli’nin, AĐHS’nin 35/1 maddesinde ortaya konan altı ay

kuralına uymadığını iddia etmiꢀtir. Bu bakımdan, baꢀvuranın, Ankara Ağır Ceza

Mahkemesi’nin kararının kesinleꢀtiği tarihten itibaren altı ay içinde AĐHM’ye baꢀvurmuꢀ

olması gerektiğini ve kararın verildiği tarihten haberdar olmak için gerekli titizlikle

yargılamayı takip etmenin baꢀvuranın yükümlülüğü olduğunu ileri sürmüꢀtür.

Baꢀvuranlar, Hükümet’in iddialarına karꢀı çıkmıꢀtır. Altı ay kuralı meselesine iliꢀkin

olarak, Ferit Çengelli, ilgili Türk kanunlarına göre, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi’nin

kararının, mahkeme katipliğinden gerekçeli kararı temin ettiği tarih olan 3 ꢁubat 2003 tarihine

kadar kesinleꢀmediğini; zira, Devlet’in, kararın tebliği görevini yerine getiremediğini iddia

etmiꢀtir.

AĐHM, geçmiꢀ davalarda, Hükümet’in zaman bakımından (ratione temporis)

uyuꢀmazlık iddiasına iliꢀkin benzer itirazlarını incelemiꢀ ve reddetmiꢀ olduğunu yinelemiꢀtir

(bkz., ꢁahiner – Türkiye, no. 29279/95; Ezel Tosun – Türkiye, no. 33379/02, 10 Ocak 2006).

Bu davada, yukarıda belirtilen davalardaki kararlarından sapmasını gerektirecek özel bir

durum görmemiꢀ ve bu nedenle Hükümet’in bu konudaki itirazını reddetmiꢀtir.

Ferit Çengelli’nin altı ay kuralına uyup uymadığı hususunda, AĐHM, yerel

mahkemenin nihai kararının ex officio yazılı olarak ilgiliye tebliğ edilmesi gerektiği

durumlarda, AĐHS’nin 35/1 maddesinin gereğini en iyi ꢀekilde yerine getirmek için altı ay

süresinin yazılı kararın tebliğ tarihinden itibaren iꢀlemesi gerekmektedir. (bkz. Worm –

Avusturya, 29 Ağustos 1997 tarihli karar).

AĐHM, somut davada, Hükümet’in, Ferit Çengelli’nin 18 Haziran 2001 tarihli kararı

24 Temmuz 2002 tarihinde, yani kararın verildiği tarihten yaklaꢀık bir yıl sonra, bir arkadaꢀı

vasıtasıyla öğrendiği konusuna itiraz etmediğini kaydetmiꢀtir. Dava dosyasındaki belgeler,

Devletin baꢀvurana kararı daha önce tebliğ etmeye çalıꢀtığını; ancak yanlıꢀ adrese gönderme

nedeniyle tebliğin baꢀarısız olduğunu ortaya koymuꢀtur. Hükümet, bu konuda, AĐHM’ye

herhangi bir açıklama sunmamıꢀ veya baꢀvuranların iddialarına cevap verememiꢀtir. AĐHM,

ayrıca, 23 Eylül 2002 tarihinde, yani kararı öğrendikten sonra iki ay içinde, Ferit Çengelli’nin

AĐHM’ye baꢀvurduğunu gözlemlemiꢀtir. Üstelik, baꢀvuruda bulunduktan kısa bir süre sonra,

3 ꢁubat 2003 tarihinde, baꢀvuran, Ankara Ağır Ceza Mahkemesi katipliğinden gerekçeli

kararın bir kopyasını temin etmiꢀtir. Bu davanın ꢀartları karꢀısında ve özellikle baꢀvuran

hakkındaki cezai yargılamanın toplam süresini göz önüne alarak, AĐHM, baꢀvuranın davası

hakkındaki geliꢀmeleri önceden araꢀtırmayıp kararın resmi tebliğini beklemesini makul

değerlendirmektedir (bkz., Mahmut Aslan – Türkiye, no. 74507/01, 2 Ekim 2007). Sonuç

olarak, AĐHM, baꢀvuranın AĐHS’nin 35/1 maddesine uyduğu görüꢀündedir ve bu nedenle

Hükümet’in itirazını reddetmiꢀtir.

AĐHS’nin 35. maddesinin 3. paragrafı çerçevesinde baꢀvurunun dayanaktan yoksun

olmadığını kaydeden AĐHM, ayrıca, baꢀvurunun baꢀka açılardan bakıldığında da

kabuledilmezlik unsuru taꢀımadığını tespit etmiꢀtir. Bu nedenle baꢀvuru kabuledilebilir

niteliktedir.

II. AĐHS’NĐN 6/1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, haklarında baꢀlatılan cezai yargılama süresinin AĐHS’nin 6/1 maddesinde

ortaya konan “makul süre” ꢀartını aꢀtığı konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Söz konusu madde

ꢀöyledir:

“Herkes, ... cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan ... bir mahkeme

tarafından davasının makul bir süre içinde ... görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

A. Dikkate alınması gereken süreç

AĐHM, yargılamanın, baꢀvuranların sırasıyla yakalandıkları tarihler olan 3 ve 15 Mart

1981 tarihlerinde baꢀladığını kaydetmiꢀtir. Ferit Çengelli’nin yargılaması 18 Haziran 2001

tarihinde sona ermiꢀ ve dolayısıyla davanın üç kere incelendiği iki aꢀamalı bir yargıda toplam

yirmi yıl üç aydan fazla sürmüꢀtür. Dava dosyasındaki bilgilere göre, Süleyman Eryılmaz

hakkındaki yargılama, yirmi yedi yıldan uzun bir süre sonra, mevcut kararın alındığı tarihte

Ankara Ağır Ceza Mahkemesi’nde halen devam etmekteydi.

AĐHM’nin zaman bakımından (ratione temporis) yetkisi, ancak Türkiye’nin kiꢀisel

baꢀvuru hakkını tanıdığı tarih olan 28 Ocak 1987 tarihinden itibaren olan süreyi

değerlendirmesine müsaade etmektedir. Dolayısıyla, Ferit Çengelli açısından dikkate alınması

gereken süreç, iki aꢀamalı bir yargıda on dört yıl dört aydan fazladır. Süleyman Eryılmaz

açısından göz önünde bulundurulması gereken süreç ise davanın iki kere incelendiği iki

aꢀamalı bir yargıda yirmi bir yıl dört aydan fazladır. Ancak, AĐHM, kiꢀisel baꢀvuru hakkını

tanıdığı tarihteki yargılama durumunu göz önüne almalıdır (bkz., yukarıda anılan ꢁahiner;

Cankoçak – Türkiye, no. 25182/94 ve no. 26956/95, 20 ꢁubat 2001). Söz konusu kritik tarihte,

yargılama hali hazırda beꢀ yıl on aydan fazla sürmüꢀtür.

B. Yargılama süresinin makuliyeti

Hükümet, somut dava ꢀartlarında, cezai yargılama süresinin makul olmadığının

değerlendirilemeyeceğini ileri sürmüꢀtür. Bu bakımdan, davanın karmaꢀıklığına ve sanık

sayısına atıfta bulunmuꢀtur.

Baꢀvuranlar iddialarında ısrar etmiꢀlerdir.

AĐHM yargılama süresinin uygunluğunun, davanın ꢀartları ıꢀığında ve özellikle de

davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranların ve ilgili mercilerin tutumunun dikkate alınarak

değerlendirilmesi gerektiğini yineler (bkz. birçok içtihat arasında, Pélissier ve Sassi – Fransa

[BD], no. 25444/94).

AĐHM bu baꢀvurudaki konularla benzer konular ortaya koyan davalarda sıklıkla

AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlalini tespit etmiꢀtir (bkz., özellikle, Ege – Türkiye, no. 47117/99,

29 Mart 2005; Gümüꢀten – Türkiye, no. 47116/99, 30 Kasım 2004).

Kendisine sunulan tüm belgeleri inceleyen AĐHM, Hükümet’in, kendisini bu davada

farklı bir sonuca varmaya ikna edebilecek bir delil veya iddia sunmadığı görüꢀündedir.

Konuya iliꢀkin içtihadını dikkate alan AĐHM, yargılama süresinin aꢀırı olup “makul süre”

ꢀartına uymadığı kararını vermiꢀtir.

Dolayısıyla, AĐHS’nin 6/1 maddesi ihlal edilmiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Tarafın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği takdirde,

hakkaniyete uygun bir surette, zarar gören tarafın tatminine hükmeder.”

A. Tazminat

Baꢀvuranların her biri 40.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 26.942 Euro) maddi ve

manevi tazminat talebinde bulunmuꢀtur.

Hükümet, AĐHM’den, herhangi bir tazminat ödememesi talebinde bulunmuꢀtur.

AĐHM, baꢀvuranların, maddi tazminat taleplerine destek olarak herhangi bir belge

sunmadıklarını gözlemlemiꢀ ve dolayısıyla bu talebi reddetmiꢀtir.

Ancak, AĐHM, baꢀvuranların, tek baꢀına ihlal tespitiyle yeterli olarak tazmin

edilemeyecek ölçüde büyük manevi zarar görmüꢀ olduğunu kabul etmiꢀ ve karꢀılaꢀtırılabilir

davaları dikkate alarak bu baꢀlık altında Ferit Çengelli’ye 10.800 Euro ve Süleyman

Eryılmaz’a 19.200 Euro tazminat ödenmesine karar vermiꢀtir.

B. Yargılama masraf ve giderleri

Baꢀvuranların her biri, yerel mahkemelerde yapılan yargılama masraf ve giderlerine

karꢀılık 6.000 Amerikan Doları (yaklaꢀık 4.041 Euro) ve AĐHM’de yapılan yargılama masraf

ve giderlerine karꢀılık 9.200 Amerikan Doları (yaklaꢀık 6.197 Euro) talep etmiꢀtir.

Hükümet bu taleplere itiraz etmiꢀtir.

Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi içtihadına göre, baꢀvuran, ancak mahkeme

masraflarının zorunlu olarak ve gerçekten yapıldığı ve miktarının makul olduğu kanıtlandığı

durumda mahkeme masraflarının ödenmesi hakkına sahiptir. Bu davada, sahip olduğu

bilgileri ve yukarıda belirtilen kriterleri göz önünde tutan Mahkeme, baꢀvuranların taleplerini

destekleyici bir belge sunmadıkları gerekçesiyle yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin

tazminat talebini reddetmiꢀtir.

C. Gecikme faizi

Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı

orana üç puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.

BU GEREKÇELERE DAYANARAK, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

1. Baꢀvurunun kabuledilebilir olduğuna;

2. AĐHS’nin 6/1 maddesinin ihlal edildiğine;

3. a) AĐHS’nin 44. maddesinin 2. paragrafı gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç

ay içinde, ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere ve

bu miktara tabi olabilecek her türlü vergi ile birlikte Savunmacı Hükümet tarafından

baꢀvuranlara aꢀağıdaki manevi tazminat miktarlarının ödenmesine;

(i) Ferit Çengelli’ye 10.800 Euro (on bin sekiz yüz Euro);

(ii) Süleyman Eryılmaz’a 19.200 Euro (on dokuz bin iki yüz Euro)

b) Söz konusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Avrupa

Merkez Bankası’nın o dönem marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz oranının üç

puan fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;

7. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine

KARAR VERMĐꢁTĐR.

Đꢀbu karar Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đç Tüzüğü’nün 77. maddesinin 2. ve

3. paragrafları gereğince 10 Haziran 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.

Sally Dollé

Zabıt Katibi

Françoise Tulkens

Baꢀkan