COUNCIL

AVRUPA

OF EUROPE

KONSEYĐ

AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ

DÖRDÜNCÜ DAĐRE

CENNET AYHAN VE MEHMET SALĐH AYHAN/TÜRKĐYE

(Baꢀvuru no. 41964/98)

KARAR

STRAZBURG

27 Haziran 2006

Sözkonusu karar AĐHS’nin 44§2. maddesi uyarınca kesinlik kazanacaktır. Ancak ,ꢀekle iliꢀkin

değiꢀiklik yapılabilir.

1

______________________________________________________________________________________

Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,

davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile

Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak

suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.

USULĐ ĐꢀLEMLER

Davanın nedeni, Türk vatandaꢀları Cennet Ayhan ve Mehmet Salih Ayhan’ın

(“baꢀvuranlar”), 26 Nisan 1998 tarihinde, Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Korumaya

Dair Sözleꢀme’nin (“Sözleꢀme”) eski 25. maddesi uyarınca, Türkiye aleyhine Avrupa Đnsan

Hakları Komisyonu’na (“Komisyon”) yaptığı baꢀvurudur (baꢀvuru no. 41964/98).

OLAYLAR

I. DAVA OLAYLARI

Đlk baꢀvuran, Cennet Ayhan, kimliği belirsiz saldırganlarca öldürülen doktor Mehmet

Emin Ayhan’ın dul eꢀidir. 1962 senesinde Eskiꢀehir’de dünyaya gelmiꢀtir ve Ankara’da

ikamet etmektedir. 1961’de Nusaybin’de dünyaya gelen ve Mardin’deki Akçatarla Köyü’nde

ikamet etmekte olan ikinci baꢀvuran, ölen kiꢀinin erkek kardeꢀidir. Her iki baꢀvuran da Türk

vatandaꢀıdır.

A. Davaya iliꢁkin özel durumlar

Dava olayları, taraflar arasında ihtilaflıdır.

1. Baꢀvuran tarafından sunulan ꢀekliyle olaylar

1954 senesinde Mardin’de dünyaya gelmiꢀ olan Mehmet Emin Ayhan, Kürt asıllı bir

Türk vatandaꢀıdır. 1991 senesinde baꢀhekim olarak hizmet verdiği Silvan Devlet Hastanesi’ne

atanmıꢀtır. Sözkonusu tarihte acil durum yönetimine tabi olan Mardin’de yoğun olarak, Kürt

kökenli Türk vatandaꢀlarının yaꢀamaktadır. Mehmet Emin Ayhan, çoğu kez sol taraflı

görüꢀlerini ve “Kürt kimliği ve Kürt toplumunun demokratik hakları ve özgürlüklerinin

tanınmasına” destek verdiğini açıkça ifade etmiꢀtir.

1992 senesi baꢀlarında Silvan Emniyet Müdürü, Mehmet Emin Ayhan’ı aramıꢀ ve

kendisinden, bir özel polis birimi mensubunun belirli bir süre için hastanede yatırılmasını rica

etmiꢀtir. Ayhan, polis memurlarının hastane personeline dahil olmadığı ve bu nedenle

hastanede yatırılma hakları bulunmadığı yönünde cevap vermiꢀtir. Emniyet Müdürü, sert bir

dille hayalkırıklığını belirtmiꢀ ve Ayhan’a, “gününü göreceğini” söylemiꢀtir. Müteakiben

kimliği belirsiz kiꢀilerce telefonla tehdit edilmiꢀtir.

10 Haziran 1992 tarihinde 21.30 sularında Mehmet Emin Ayhan ve eꢀi evlerine

dönerken, hastane yakınlarındaki apartman binalarının zemin katında bulunan bir kahvede

oturan üç adamdan biri, yanlarına yaklaꢀmıꢀtır. Diğer iki adam aniden paltolarının altında

sakladıkları silahları çıkararak sokak lambalarına ateꢀ etmiꢀtir. Üçüncü adam Ayhan’a

yaklaꢀarak bir tabanca ile onu boynundan vurmuꢀtur. Ayhan, olay yerinde ölmüꢀtür. Adamlar,

beyaz bir Renault Toros arabaya binerek uzaklaꢀmıꢀlardır.

Beꢀ dakika içerisinde güvenlik güçleri mensupları, olay mahalline ulaꢀmıꢀlardır. Ölen

kiꢀinin eꢀi, memurlara arabanın uzaklaꢀtığı yönü göstererek sokakların ve evlerin, hızlı bir

ꢀekilde araꢀtırılmasını istemiꢀtir. Ayrıca sözlü olarak da kahve sahibinin, sözkonusu üç

adamın kimlikleri hususunda sorgulanmasını talep etmiꢀtir. Memurlar, bu istekleri yerine

getirmemiꢀlerdir.

2

10 Haziran 1992 tarihinde Terörle Mücadele ꢁubesi’nden dört polis memuru olay

mahallinde bir rapor hazırlamıꢀtır. Bu raporda, olay mahalli tasvir edilmiꢀ, bir tabanca ve bir

Kalaꢀnikof tüfekten ateꢀ edilmiꢀ ve yerde bulunmuꢀ, kullanılmıꢀ fiꢀekler teꢀhis edilmiꢀtir.

Raporda, tanıklardan ifade alındığına değinilmemiꢀtir. Ayrıca 10 Haziran 1992 tarihli ve aynı

dört memur ile beꢀinci bir diğer memur tarafından imzalanan diğer bir raporda, polislerin olay

yerine vardığı sırada olay mahallinde birçok kiꢀinin bulunduğu belirtilmiꢀtir. Rapora göre, hiç

kimse, olanlara iliꢀkin tanıklık etmemiꢀtir.

Ölen kiꢀinin cesedi, Silvan Devlet Hastanesi’ne getirilmiꢀtir. Hastanede Silvan

Cumhuriyet Savcısı, iki doktorun da katılımıyla bir otopsi gerçekleꢀtirmiꢀtir. Bu doktorlardan

biri olan Zeki Tanrıkulu, Mehmet Emin Ayhan’ın meslektaꢀı ve arkadaꢀıdır ve müteakiben

aynı ꢀekilde öldürülmüꢀtür. Bir sayfalık otopsi raporu, ölen kiꢀinin fiziksel özelliklerini de

içermektedir. Ölüm nedeni, silahların neden olduğu yaralanmalar sonucu oluꢀan beyin

hasarıdır. Raporu imzalayan doktorlar, yaraların açık olması nedeniyle “klasik bir otopsi”

yürütmeye gerek görmediklerini belirtmiꢀlerdir.

30 Haziran 1992 tarihinde Silvan polisi tarafından alınan bir ifadede ilk baꢀvuran,

katillerin yüzlerini görmediğini ve kimliklerine iliꢀkin ꢀüphesi olmadığını belirtmiꢀtir.

16 Eylül 1992 tarihinde ilk baꢀvuran, emeklilik haklarını talep etme amacıyla, Silvan

Cumhuriyet Savcısı’na, eꢀinin bir hastasını ziyaretten dönerken teröristlerce öldürüldüğüne

iliꢀkin bir yazı göndermiꢀtir.

23 Kasım 1993’de Silvan Cumhuriyet Savcılığı, hazırlık soruꢀturmasını

tamamlamıꢀtır. Sözkonusu suçun, Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı’nca

soruꢀturulmasına karar vermiꢀ ve dava dosyasını, Savcılığa göndermiꢀtir. Yazılı olarak, karara

itiraz edilebileceğini belirtmiꢀtir. Baꢀvuranlar, haberdar edilmedikleri için karara itiraz

etmediklerini belirtmektedirler.

4 Nisan 1994 tarihinde ilk baꢀvuran, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcılığı’nın kendisini, soruꢀturmanın sonucuna iliꢀkin haberdar etmesini

istemiꢀtir. 4 Nisan 1994 tarihli cevabında Savcılık, ilk baꢀvurana eꢀinin katillerinin izlenmekte

olduğunu bildirmiꢀtir.

25 Kasım 1994 tarihinde Sağlık Bakanlığı, Mehmet Emin Ayhan ve Zeki

Tanrıkulu’nun öldürülmelerine iliꢀkin yürütülmekte olan hazırlık soruꢀturmalarına iliꢀkin

bilgi talep etmek üzere Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı’na yazı

göndermiꢀtir. 7 Aralık 1994 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet

Savcılığı, Sağlık Bakanlığı’na her ikisinin de devlet memurlarına gözdağı vermek amacıyla

“yasadıꢀı bölücü örgüt” tarafından öldürülmüꢀ olduğu ꢀeklinde cevap vermiꢀtir.

19 Kasım 1997’de baꢀvuranlar bir kez daha Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcılığı’na yazı göndererek soruꢀturmanın sonucu hakkında bilgi istemiꢀlerdir.

26 Kasım 1997’de Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı,

baꢀvuranlara 2 Aralık 1993’de kendisinin yetki sahibi olmadığına karar vererek dava

dosyasını, Diyarbakır Cumhuriyet Savcılığı’na gönderdiğini bildirmiꢀtir.

9 Ocak 1998 tarihinde Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcılığı,

ilk baꢀvurana kendi soruꢀturma dosyalarını bir kez daha incelediklerini bildirmiꢀtir.

3

Cumhuriyet Savcısı, katillerin yasadıꢀı silahlı bir örgüt olan Hizbullah’a mensup olduklarının

tespit edildiğini ancak henüz yakalanamadıklarını belirtmiꢀtir.

29 Aralık 2005 tarihli bir mektupta baꢀvuranlar Mahkeme’ye, Dr Ayhan’ın katili olan

K.A. aleyhindeki cezai takibatın halen Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nin 6. Dairesi

huzurunda devam etmekte olduğunu bildirmiꢀtir. Ağır Ceza Mahkemesi’nin 13 Aralık 2005

tarihli duruꢀma tutanaklarına göre, ꢀu an bir kaçak olan M.A.’nın gözaltına alınması için

arama emri çıkarılmıꢀtır ve cezai takibat devam etmektedir.

2. Hükümet tarafından sunulduğu ꢀekliyle olaylar

Dr Ayhan’ın öldürülmesini müteakiben yetkili makamlar ivedi olarak soruꢀturma

baꢀlatmıꢀtır. Ayrıca, Diyarbakır Kriminal Polis Laboratuarı’nda yürütülen bir balistik

incelemede olay mahallinde bulunan fiꢀeklerin, 11 Kasım 1993’de Silvan Kazası’ndaki Sulak

Köyü’nün Düzova Mezrası’nda güvenlik güçlerince düzenlenen bir operasyon sırasında ölü

olarak ele geçirilen ꢁ.B. isimli teröriste ait bir silahtan ateꢀlendiği tespit edilmiꢀtir.

Hizbullan mensubu Đ.B., M.A. ve B.O.’nun ifadelerinden, Dr Ayhan’ın yine Hizbullah

mensubu olan K.A. tarafından öldürülmüꢀ olduğu anlaꢀılmaktadır. Sözkonusu tarihte

bölgedeki koꢀullar, özellikle PKK ve Hizbullah terör örgütleri arasındaki rekabet ve ölen

kiꢀinin, PKK sempatizanı olması gözönüne alındığında Hizbullah tarafından öldürülmüꢀ

olması büyük bir olasılıktır.

Dolayısıyla yetkili makamlar, yukarıda anılan Hizbullah mensuplarınca ileri sürülen

iddialara iliꢀkin bir soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır. Bu bağlamda, K.A.’nın gözaltına alınması için bir

arama emri çıkarılmıꢀtır.

29 Ağustos 2001’de K.A., Bursa Đli’nde polis tarafından yakalanmıꢀtır.

19 Eylül 2001 tarihli bir iddianamede K.A., diğer suçlar yanında, Dr Mehmet Emin

Ayhan’ın öldürülmesi ile suçlanmıꢀtır. Sanık aleyhindeki cezai takibat devam etmektedir.

B. Taraflarca sunulan belgeler

1. Baꢀvuran tarafından sunulan belgeler

Baꢀvuranlar, iddialarına desteklemek üzere bir takım belgeler sunmuꢀlardır.

Sözkonusu belgeler, ilgili kısımları ile, aꢀağıda özetlenmiꢀtir:

(a) Ocak 1998 tarihli Susurluk raporu

Mahkeme huzurunda baꢀvuran, ilk olarak Yaꢀa/Türkiye davasında Mahkeme’ye

sunulan sözde Susurluk Raporu’na değinmiꢀtir (2 Eylül 1998 tarihli karar, Hüküm ve Karar

Raporları 1998-VI, 2423-24, § 46). Rapor, baꢀvuranın avukatı Komisyon önündeki davalarda

baꢀvuran adına son savunmaları sunduktan sonra 1998 senesi ꢁubat ayında hazır hale

gelmiꢀtir. Sözkonusu gizli rapor ilk olarak yalnızca, 13 Ağustos 1997 tarihinde raporu yetki

alanı içerisinde yer alan Müfettiꢀler Kurulu’ndan talep eden Baꢀbakan için hazırlanmıꢀtır.

1998 senesi Ocak ayında raporu kabul etmesini müteakiben Baꢀbakan, esasından ve

eklerinden on bir sayfanın gizli tutulması yoluyla, halka sunmuꢀtur.

4

Giriꢀ kısmında raporun, adli tahkikata dayanmadığı ve resmi bir soruꢀturma raporu

teꢀkil etmediği belirtilmektedir. Bilgi alma ve esasen Türkiye’nin güneydoğusunda meydana

gelen ve siyasi ꢀahsiyetler, hükümet kurumları ve gizli gruplar arasındaki üç taraflı iliꢀkinin

mevcudiyetini doğrulayan belli olayları tanımlama amacıyla hazırlanmıꢀtır.

Rapor, verilen emirler üzerine gerçekleꢀtirilen adam öldürmeler, tanınmıꢀ ꢀahsiyetlerin

veya Kürt yandaꢀlarının öldürülmesi ve Devlet’e hizmet ettikleri kabul edilen bir grup

“muhbir” tarafından düzenlenen kasıtlı eylemler gibi olay dizilerini incelemiꢀtir. Raporda

bölgede terörizmi canlandırmak için verilen mücadele ve özellikle uyuꢀturucu ticaretinin

yapıldığı alanda oluꢀturulan yeraltı iliꢀkileri arasında bir bağlantı olduğu sonucuna varılmıꢀtır.

(b) Silvan Cumhuriyet Baꢁsavcısı’nın yetkisizlik kararı

23 Kasım 1993 tarihinde Silvan Cumhuriyet Baꢀsavcısı, bir yetkisizlik kararı çıkarmıꢀ

ve Mehmet Emin Ayhan’ın öldürülmesine iliꢀkin soruꢀturmayı, Diyarbakır Devlet Güvenlik

Mahkemesi’ndeki Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na havale etmiꢀtir.

(c) Olay mahalli ve 10 Haziran 1992 tarihli teftiꢁ raporu

Silvan Emniyet Müdürlüğü terörle mücadele ꢀubesinden dört polis memuru, olay

mahallinde iki rapor hazırlamıꢀtır. Đlk raporda, olay mahalli tanımlanmıꢀ ve bir tabanca ile

Kalaꢀnikof tüfeklerden ateꢀ edilen ve yerde bulunmuꢀ kullanılmıꢀ fiꢀekleri teꢀhis edilmiꢀtir.

Aynı dört polis memuru ve beꢀinci bir diğer polis memurunca imzlanan ve yine 10

Haziran 1992 tarihli ikinci raporda, polis geldiği sırada olay mahallinde birçok kiꢀinin mevcut

bulunduğu belirtilmiꢀtir. Rapora göre, kimse olanlara iliꢀkin tanıklık edememiꢀtir.

(d) Olay mahallinin taslağı

Sözkonusu taslak, cinayet mahallinde bulunan iki polis tarafından hazırlanmıꢀtır.

Taslakta cesedin yeri, bulunan fiꢀekler, çevredeki bina ve sokaklar tarif edilmektedir.

(e) 10 Haziran 1992 tarihli otopsi raporu

Rapor, Silvan Silvan Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’na bağlı bir savcı tarafından

hazırlanmıꢀtır. Ölen kiꢀinin fiziksel özelliklerinin bir tanımını kapsamaktadır. Ölüm

nedeninin, ateꢀ edilmesi nedeniyle oluꢀan sonucu meydana gelen beyin hasarı olduğu

belirtilmektedir.

(f) 11 Haziran 1992 tarihli balistik raporu

Olay mahallinde ele geçirilen 10 fiꢀek ve 2 kurꢀun üzerinde yapılan balistik testleri

Bölge Polis Laboratuvarı tarafından gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Karꢀılaꢀtırmalı bir inceleme, çeꢀitli

bakımlardan uyuꢀma olduğunu ortaya koyarak, tek kaynak olduğuna iꢀaret etmiꢀtir. Fiꢀek ve

kurꢀunlar, soruꢀturmayı yürütenlerin eline geçecek silahlarla karꢀılaꢀtırılmaları amacıyla

laboratuvar arꢀivlerinde tutulmuꢀtur.

(g) Cennet Ayhan’ın 30 Haziran 1992 tarihli ifadesi

Baꢀvuran, kocasının öldürülmesiyle ilgili polise verdiği ifadede, kocasının evlerinin

önünde ona bir kez ateꢀ eden biri tarafından öldürüldüğünü ve katilin ateꢀ ettikten sonra iki

kiꢀiyle birlikte kaçtığını anlatmıꢀtır. Polis memurları ateꢀ edildikten hemen sonra gelmiꢀ ve

5

katilleri durdurmak için havaya ateꢀ etmiꢀtir. Ancak aynı anda ꢀehrin elektriği kesilmiꢀ ve

katiller kaçmıꢀtır. Baꢀvuran, ayrıca, katillerin yüzünü görmediğini ve kocasının

öldürülmesinden ꢀüphelendiği kimsenin bulunmadığını ifade etmiꢀtir.

(h) Diyarbakır Cumhuriyet Baꢁsavcısı’nın Sağlık Bakanı’na yazısı

Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 7 Aralık 1994 tarihli yazısında, Sağlık Bakanı’na, Silvan

Devlet Hastanesi’nde çalıꢀan Dr. Mehmet Emin Ayhan ve Dr. Zeki Tanrıkulu’nun

teröristlerce öldürüldüğünü ve cinayetin faillerinin bulunup tutuklanmaları için yapılan

soruꢀturmanın askıda olduğunu bildirmiꢀtir.

(i) Diyarbakır Cumhuriyet Baꢁsavcısı’nın baꢁvuranların temsilcisine yazısı

Diyarbakır Cumhuriyet Baꢀsavcısı, 9 Ocak 1998 tarihli yazısında, baꢀvuranlardan

Cennet Ayhan’a, avukatı aracılığıyla, Mehmet Emin Ayhan’ın katillerini bulmak için

yürütülen soruꢀturmanın devam ettiğini bildirmiꢀtir.

(j) 14 Aralık 1999 tarihli balistik raporu

Olay mahallinde ele geçirilen fiꢀekler üzerinde yapılan balistik testler Diyarbakır

Kriminal Polis Laboratuvarı tarafından gerçekleꢀtirilmiꢀtir. Yapılan karꢀılaꢀtırmalı inceleme,

ꢁehmus Bal adlı teröriste ait olarak bulunan 8002594 1989 seri numaralı Tabuk (Kalaꢀnikof)

tipi tüfekle benzerlik ortaya koymuꢀtur.

(k) Mehmet Emin Ayhan cinayetinin failleri oldukları iddia edilen kiꢁiler

aleyhinde cezai takibat

3 Mayıs 1995 tarihinde, I.B., M.A. ve B.O., polis memurları tarafından Hizbullah’la

olan bağlantılarıyla ilgili olarak sorgulanmıꢀtır. Zanlılar örgütün yasadıꢀı eylemlerine

karıꢀtıklarını, kendilerini savunmak ve Đran benzeri bir devlet kurmak amacıyla PKK’ye karꢀı

savaꢀtıklarını kabul etmiꢀlerdir. I.B. örgütün askeri kanadından sorumlu olduğunu, M.A.’nın

ise yardımcısı olduğunu açıklamıꢀtır. I.B. ayrıca Dr. Mehmet Emin Ayhan da dahil olmak

üzere bazı PKK sempatizanlarını öldürdüklerini kaydetmiꢀtir.

4 Mayıs 1995 tarihinde, üç zanlı, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne bağlı

Cumhuriyet Baꢀsavcılığı’nda sorgulanmıꢀtır. Zanlıların tümü Hizbullah veya bu örgütün

yasadıꢀı eylemleriyle ilgileri olduğunu reddetmiꢀler, 3 Mayıs 1995 tarihli ifadelerinin baskı

altında alındığını iddia etmiꢀlerdir. Aynı gün, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne

çıkarılmıꢀlar ve mahkemenin tek hakimi tarafından sorgulanmıꢀlardır. Zanlıların tümü

suçlamaları reddetmiꢀ, polis memurları tarafından alınan ifadelerinin gerçeği yansıtmadığını

ve baskı altında alındığını iddia etmiꢀlerdir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne sunulan 9 Haziran 1995 tarihli

iddianamede, I.B. ve M.A. da dahil olmak üzere on bir kiꢀi hakkında, ülkenin bir bölümünü

ayırıp bir Kürt-Đslam devleti kurmak amacında olan yasadıꢀı terör örgütü Hizbullah’a üye

olmaları nedeniyle cezai takibat açılmıꢀtır. Bu kiꢀiler Silvan’da Dr. Ayhan haricinde 40-45

kadar kiꢀiyi öldürmekle de suçlanmıꢀlardır.

6

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, 29 Nisan 1999 tarihinde, I.B. ve M.A.’yı,

Türk Ceza Kanunu’nun 168 § 2. Maddesi uyarınca yasadıꢀı terör örgütüne üye olmaktan suçlu

bulup, on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀtır.

30 Nisan 1999 tarihinde, Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet

Baꢀsavcılığı, 29 Nisan 1999 tarihli karara itiraz etmiꢀ ve delil yetersizliğine dayanarak I.B. ve

M.A.’nın beraat etmelerini talep etmiꢀtir. I.B. ve M.A. da, belirlenemeyen bir tarihte Devlet

Güvenlik Mahkemesi’nin kararına itiraz etmiꢀtir.

Yargıtay, 29 Kasım 1999 tarihinde, zanlıların örgüt üyeliğinden suçlu bulunmaları için

yeterli delil bulunmaması ve ilk derece mahkemesinin I.B. ve M.A.’yı yasadıꢀı ateꢀli silah

bulundurmaktan suçlu bulmaması nedeniyle, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 29 Nisan 1995

tarihli kararını bozmuꢀtur.

Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele ꢁubesi Müdürü, 4 Temmuz 2000

tarihli bir yazıyla, Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne bağlı Cumhuriyet Baꢀsavcısı’na, K.A.’nın

M.A. ve (ꢁehmus kod adlı) I.B.’nin emriyle gerçekleꢀen Dr. Ayhan cinayetinden arandığını

bildirmiꢀtir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, 10 Temmuz 2000

tarihli ek iddianamede, I.B. ve M.A.’yı, Dr. Mehmet Emin Ayhan’ın öldürülmesini planlamak

ve ölüm emrini vermekle suçlamıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı cinayetin K.A. tarafından

iꢀlendiğini kaydetmiꢀtir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Baꢀsavcılığı, 6 Kasım 2000

tarihinde, K.A. hakkında, K.A.’yı Hizbullah terör örgütü adına silahlı saldırılar

gerçekleꢀtirmekle suçlayan bir iddianame hazırlamıꢀtır. Đddianamede, K.A.’nın, M.A. ve

I.B.’nin verdiği emirlerle, Dr. Ayhan’ı öldürdüğünü iddia etmiꢀtir. Bu nedenle K.A.’nın, Türk

Ceza Kanunu’nun 146. Maddesi kapsamında cezalandırılmasını, gıyabında yargılanmasını ve

K.A. aleyhindeki cezai yargılamanın, M.A. ve I.B. aleyhinde askıda bulunan cezai

yargılamayla birleꢀtirilmesini talep etmiꢀtir.

Diyarbakır Devlet Güvenlik Mahkemesi, 17 Kasım 2000 tarihinde, K.A. hakkında,

Hizbullah terör örgütünün gerçekleꢀtirdiği silahlı saldırılara karıꢀtığı gerekçesiyle gıyabi

tutuklama kararı çıkarmıꢀtır.

Dr. Mehmet Emin Ayhan’ın katili olduğu iddia edilen K.A., 29 Ağustos 2001

tarihinde Bursa’da yakalanmıꢀtır.

Olay mahallinde düzenlenen 12 Eylül 2001 tarihli soruꢀturma raporuna göre, K.A.

Diyarbakır Emniyet Müdürlüğü’nde gözaltında tutuluyordu. Aynı tarihte, polis memurlarıyla

beraber bir cumhuriyet savcısı ve bir katip, K.A.’yı, suçu iꢀlediği olay mahalline götürmüꢀtür.

K.A., Dr. Ayhan’ın öldürüldüğü yerde, cinayeti M.E. ve Z.B. ile beraber iꢀlediğini itiraf

etmiꢀtir. Ayrıca cinayet planının ayrıntılarını ve cinayetin ardından nasıl kaçtıklarını

anlatmıꢀtır.

K.A. ve beraberindeki zanlılar aleyhinde, 19 Eylül 2001 tarihinde sunulan

iddianamede, Cumhuriyet Baꢀsavcısı, K.A.’nın Hizbullah terör örgütünün etkin bir üyesi

olduğunu ve Dr. Mehmet Emin Ayhan da dahil olmak üzere beꢀ kiꢀinin öldürülmesine

karıꢀtığını öne sürmüꢀtür. Dr. Ayhan’ın M.E. ve Z.B. tarafından PKK sempatizanı olduğu için

7

vurularak öldürüldüğünü ve cinayet sırasında K.A.’nın silahlı gözcü olarak hareket ettiğini

kaydetmiꢀtir.

Devlet Güvenlik Mahkemesi, 29 Ocak 2002 tarihinde, K.A. aleyhindeki cezai

yargılamayı, B.O. aleyhinde askıda olan cezai yargılamadan ayırmaya karar vermiꢀtir.

K.A. 21 Ocak 2002 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi’ne çıkarılmıꢀtır.

Duruꢀmada, aleyhine yapılan suçlamaları reddetmiꢀ, Hizbullah üyesi olmadığını ve

cinayetlerin hiçbiriyle ilgisi olmadığını iddia etmiꢀtir. Suçları itiraf ettiği ifadesinin,

gözaltında tutulduğu sırada polis memurları tarafından iꢀkence altında alındığını ileri

sürmüꢀtür. K.A., ayrıca, olay mahallinde düzenlenen 12 Eylül 2001 tarihli soruꢀturma

raporuyla ilgili sorgulandığında, Cumhuriyet Savcılığı’nın hazırladığı raporun içeriğinin

gerçeği yansıtmadığını, cinayet mahalline hiç götürülmediğini ve önceden hazırlanan ifadeleri

vermeye zorlandığını iddia etmiꢀtir.

5 ꢁubat 2002 tarihinde, K.A.’nın suç ortağı olduğu iddia edilenlerden I.B.

yakalanmıꢀtır. Cumhuriyet Savcısı’yla Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin tek hakimine verdiği

6 ꢁubat 2002 tarihli ifadesinde, I.B., Hizbullah üyesi olduğunu ve bu örgütün yasadıꢀı

eylemlerine katıldığını reddetmiꢀtir.

II. ĐLGĐLĐ ĐÇ HUKUK VE UYGULAMASI

Đlgili iç hukuka dair tam açıklama izleyen davada ortaya konmuꢀtur: Tanrıkulu –

Türkiye [BD], no. 23763/94, §§ 52-61, AĐHM 1999-IV.

HUKUK

1. HÜKÜMET’ĐN ÖN ĐTĐRAZI

Hükümet, baꢀvuranların, AĐHS’nin 35 § 1. Maddesi’nde belirtilen iç hukuk yollarının

tüketilmesi koꢀulunu yerine getirmediğini belirtmiꢀtir. Bu bağlamda, Mehmet Emin Ayhan’ın

ölümünün yetkili makamlarca halen araꢀtırıldığını ve sanıklar aleyhindeki cezai yargılamanın

Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nde halen askıda olduğunu beyan etmiꢀtir. Bununla

beraber, baꢀvuranlar, yetkili makamlara, hiçbir aꢀamada, cinayetin arkasında Devlet

ajanlarının olduğunu ve AĐHM’ye sundukları ꢀikayetin, baꢀvuranlardan Cennet Ayhan’ın

polise verdiği 30 Haziran 1992 tarihli ifadesi ile Cumhuriyet Savcılığı’na yazdığı 16 Eylül

1992 tarihli yazıyla tamamen çeliꢀtiğini iddia etmemiꢀlerdir. Hükümet ek olarak,

baꢀvuranlardan Cennet Ayhan’ın, kocasının ölümüyle ilgili olarak hiç tazminat talebinde

bulunmadığını belirtmiꢀtir.

Baꢀvuranlar, AĐHM’nin içtihadına atfederek, yetkili makamların sorumlu tutulacağı

kanuni bir mazerete dayanmayan adam öldürme ꢀikayeti konusunda, Türkiye’nin

güneydoğusundaki iç hukuk yollarının etkili olmadığını iddia etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, yetkili

makamları baꢀvurularında belirttikleri iddialardan sorumlu tutmaları durumunda,

yaꢀamlarının riske gireceğini belirtmiꢀlerdir. Bununla ilgili olarak, baꢀvuranlar, Dr. Zeki

Tanrıkulu’nun eꢀinin yetkili makamları kocasının ölümüyle ilgileri olmakla suçladığında,

baskıya maruz kaldığını gözlemlemiꢀlerdir. Buna ek olarak, Mehmet Emin Ayhan’ın katilleri

teꢀhis edilmediği için, ölümüyle ilgili tazminat da talep etmemiꢀlerdir.

8

AĐHM, AĐHS’nin 35 § 1. Maddesi’nde atıfta bulunulan iç hukuk yollarının tüketilmesi

koꢀulunun, baꢀvuranları, iddia edilen ihlallerinin düzeltilmesini sağlamak için, öncelikle iç

hukuk sisteminde mevcut ve yeterli bulunan baꢀvuru yollarını kullanmaya zorunlu kıldığını

yinelemektedir. Baꢀvuru yolları, hem teoride hem de uygulamada yeterince güvenilir

olmalıdır, bu koꢀullar sağlanmadığı takdirde gerekli eriꢀilebilirlik ve etkinlikten yoksun

olacaklardır. 35 § 1. Madde, ayrıca, sonrasında AĐHM’ye sunulacak ꢀikayetlerin, en azından

içeriği ve iç hukukun belirlediği biçim bakımından, gerekli koꢀullar ve süre sınırıyla uyumlu

olarak uygun iç birimlere yapılmaları ve bunun yanında, AĐHS’nin ihlalini önleyebilecek

usule iliꢀkin her türlü yöntemin kullanılması ꢀartlarını koꢀmaktadır. Öte yandan, yetersiz ve

etkisiz iç hukuk yollarına baꢀvurma mecburiyeti bulunmamaktadır. (bkz. Aksoy – Türkiye, 18

Aralık 1996 tarihli karar, Reports of Judgments and Decisions 1996-VI, s. 2275-76, §§ 51-52

ve Akdivar ve Diğerleri – Türkiye, 16 Eylül 1996 tarihli karar, Reports 1996-IV, s. 1210, §§

65-67)

Đç hukuk yollarının tüketilmediğini iddia eden Sorumlu Hükümet, AĐHM’ye,

baꢀvuranların müracaat etmediği baꢀvuru yollarını yeterince açık olarak tanımlamakla ve

baꢀvuru yollarının sözkonusu zamanda hem teoride hem de uygulamada etkili ve mevcut

olduğu, baꢀka bir deyiꢀle eriꢀilebilir olduğu, baꢀvuranların ꢀikayetlerini telafi edebilecek

yetkinlikte olduğu ve sonuca götürme yolunda makul olasılıkların bulunduğu konusunda ikna

etmekle yükümlüdür (bkz. Akdivar ve Diğerleri, yukarıda sözü edilen, s. 1211, § 68).

AĐHM, 29 ꢁubat 2000 tarihli kabuledilebilirlik kararında, baꢀvuranlardan Cennet

Ayhan’dan medeni hukuk ya da idare hukuku kapsamında tazminat davası açmasının

istenmemesine karar verildiğini anımsar. Ayrıca, ihtilaf konusu olan cezai soruꢀturmanın

AĐHS kapsamında etkili addedilip addedilemeyeceği sorusunun, baꢀvuranların ꢀikayetlerinin

içeriğiyle yakından iliꢀkili olduğuna ve esaslara eklenmesine karar vermiꢀtir. Bu soruyla ilgili

olarak tarafların sunduğu görüꢀleri dikkate alarak, AĐHM, AĐHS’nin 2. ve 13. Maddeleri

uyarınca ꢀikayetlerin içeriğinin incelenmesinde bu hususa yönelmeyi uygun bulmaktadır.

II. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, Dr. Mehmet Emin Ayhan’ı Devlet ajanlarının vurup öldürdüğünü veya

buna göz yumduklarını ve yetkili makamların Dr. Ayhan’ın öldürülmesiyle ilgili etkili bir

soruꢀturma yapmadıklarını iddia etmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar AĐHS’nin 2. Maddesi’ne

dayanmıꢀlardır. Bu Madde’ye göre:

“1. Herkesin yaꢀam hakkı yasanın koruması altındadır. Yasanın ölüm cezası ile cezalandırdığı bir suçtan

dolayı hakkında mahkemece hükmedilen bu cezanın yerine getirilmesi dıꢀında hiç kimse kasten

öldürülemez.

2. Öldürme, aꢀağıdaki durumlardan birinde kuvvete baꢀvurmanın kesin zorunluluk haline gelmesi

sonucunda meydana gelmiꢀse, bu maddenin ihlali suretiyle yapılmıꢀ sayılmaz:

a) Bir kimsenin yasadıꢀı ꢀiddete karꢀı korunması için;

b) Usulüne uygun olarak yakalamak için veya usulüne uygun olarak tutuklu bulunan bir kiꢀinin

kaçmasını önlemek için;

c) Ayaklanma veya isyanın, yasaya uygun olarak bastırılması için.”

A. Tarafların Savları

9

1. Baꢀvuranlar

Baꢀvuranlardan Cennet Ayhan, Cumhuriyet Savcısı’na yazdığı 16 Eylül 1992 tarihli

yazıda “terörist” sözcüğünü kullandığında, kocasının ölümünde parmağı bulunan Devlet’in

ırkçı ve gerilla karꢀıtı tehlikeli güçlerini ima etme niyetinde olduğunu iddia etmiꢀtir. Bu

nedenle Hükümet’in, Cennet Ayhan’ın eꢀinin ölümüyle ilgisi oldukları gerekçesiyle yetkili

makamları suçlamadığı görüꢀü doğru değildir. Ayrıca Cennet Ayhan’ın polise verdiği 30

Haziran 1992 tarihli ifade, eꢀinin ölümünden ne PKK ne de Hizbullah üyelerinden

ꢀüphelendiğinin teyidi olarak görülmelidir. Cennet Ayhan’ın bunlardan ꢀüphelenmek için bir

neden yoktur.

Baꢀvuranlar, yetkili makamlar aleyhindeki iddialarını desteklemek amacıyla, Devlet

ajanlarının katillerin kaçmasını sağlamak için Silvan’a elektrik ikmalini kestiklerini

düꢀündüklerine dikkati çekmiꢀlerdir. Ek olarak, yetkili makamların yaptığı soruꢀturmanın

yetersizliği, maksadın, Mehmet Emin Ayhan’ın katillerini korumak olduğunu da ortaya

koymuꢀtur. Baꢀvuranlar, Ayhan’ın öldürülmesini Hizbullah’la iliꢀkilendirmek için ortada

kanıt olmadığını ve Đ.B., M.A. ve B.O.’nun Hükümet’in dayandığı ifadelerini aslında

duruꢀmada geri aldıklarını iddia etmiꢀlerdir. Bu kiꢀilerin Mehmet Emin Ayhan’ı öldürmeye

teꢀvik etmekle hiç suçlanmamaları önemli bir husustur. Baꢀvuranlara göre, bu kiꢀilerin

ifadeleri iꢀkence altında alınmıꢀtır. Baꢀvuranlar, K.A.’nın aslında daha sonra tutuklandığını ve

Mehmet Emin Ayhan’ı öldürdüğünü kabul etmediğini ileri sürmüꢀlerdir.

Baꢀvuranlar, soruꢀturma dosyasındaki bazı öğelerin doğruluğuna da itiraz etmiꢀlerdir.

Olay mahallinin haritasında, kahvehaneyle ilgili her türlü göndermenin görmezden gelindiğini

ve böylece cinayetin gerçekleꢀtiği zaman orada olabilecek tanıkların aranıp bulunması

gerekliliğini de ortadan kaldırdığını kaydetmiꢀlerdir. Baꢀvuranlar, tanık bulunabilmesi için,

soruꢀturmanın kahvehanede yapılması gerektiğini ileri sürmüꢀlerdir. Öte yandan, olayla ilgili

civarda kimse sorgulanmamıꢀtır. Baꢀvuranlar, Hükümet’in hazırladığı ikinci olay raporunun

gerçekleri yansıttığına itiraz etmiꢀlerdir. Bu raporun, onlar baꢀvurularını gözlemler için

ilettikten sonra düzenlendiğine inanmaktadırlar. Baꢀvuranlara göre, Hükümet’in hazırladığı

rapor, polis ulaꢀtığında olay yerinde pek çok kiꢀinin bulunduğunu, bu kiꢀilerin cinayetle ilgili

sorgulandığını ancak hiçbirinin ne olduğuyla ilgili tanıklık edemediğini ifade etmektedir.

Baꢀvuranlar ayrıca, olay raporunun ve otopsi raporunun hazırlanma süresine dikkat

çekmiꢀtir. Otopsiyi yapan doktorlardan biri olan Zeki Tanrıkulu’nun, birinci baꢀvurana, tam

otopsi yapmak istediğini ancak, güvenlik güçlerinin baskısı altında bunu yapamadığını ve

otopsi raporunu imzaladığını söylediğini ileri sürmüꢀlerdir. Buna ek olarak, cesede ait hiçbir

fotoğraf çekilmemiꢀ ve Mehmet Emin Ayhan’ı öldüren kurꢀunlar incelemeye alınmamıꢀtır.

Bunlar, baꢀvuranların, Dr. Zeki Tanrıkulu gibi, Dr. Mehmet Emin Ayhan’ın, Devlet

tarafından planlanmıꢀ bir infaza kurban gittiği sonucuna varmalarına neden olmuꢀtur.

2.Hükümet

Hükümet, kanıtların, Mehmet Emin Ayhan’ın, bir PKK/Kürt sempatizanı olması ve

Hizbullah ile PKK arasındaki rekabet dikkate alındığında, Hizbullah üyeleri tarafından

öldürüldüğüne iꢀaret ettiğini ifade etmiꢀtir. Bu bağlamda, I.B., M.A. ve B.O. isimli, yirmi iki

cinayetle suçlanan Hizbullah üyelerinin, yine bir Hizbullah üyesi olan K.A.’ya Mehmet Emin

10

Ayhan’ı öldürmesi talimatını verdiklerine dikkat çekmiꢀtir. Hükümet’e göre, yetkililer, hayatı,

bir terör örgütünün elinde risk altında olan bir kiꢀinin öldürülmesini önlemek için adım

atmamaktan sorumlu tutulamaz. Yerel soruꢀturmanın hiçbir safhasında, baꢀvuranların,

Mehmet Emin Ayhan’ın ölümünden dolayı yetkilileri suçlamadığını da tekrarlamıꢀtır.

Davadaki kanıtlar, ꢀimdiye kadar, Dr. Ayhan’ın öldürülmesi ve Hükümet arasında hiçbir

sebep sonuç bağı ortaya koymamıꢀtır.

Hükümet, ayrıca, yetkililerin pasif davrandığı ya da failleri takip etmediğinin

söylenemeyeceğini belirtmiꢀtir. Dr. Ayhan’ı öldürdüğü iddia edilen kiꢀi, yakalanarak

yargılanmasına baꢀlanmıꢀtır ve cezai takibat Diyarbakır Ağır Ceza Mahkemesi’nde devam

etmektedir.

B.AĐHM’nin değerlendirmesi

1.Dr. Mehmet Emin Ayhan’ın öldürülmesine iliꢀkin olarak

Yaꢀam hakkını koruyan ve yaꢀam hakkının elden alınmasına iliꢀkin koꢀulları ortaya

koyan 2. madde, AĐHS’nin, derogasyona müsaade edilmeyen, en temel maddelerinden biridir.

3. madde ile birlikte, Avrupa Konseyi’ni oluꢀturan demokratik toplumların temel

değerlerinden birini de muhafaza eder. Dolayısıyla, yaꢀam hakkının elden alınmasının haklı

görülebileceği koꢀullar çok sıkı bir ꢀekilde yorumlanmalıdır. Bireylerin korunmasına iliꢀkin

bir sözleꢀme olarak AĐHS’nin hedef ve amacı, 2. maddenin, teminatlarını uygulanabilir ve

etkili kılabilmeye yönelik yorumlanması ve uygulanmasını gerektirir (bkz. McCann ve

Diğerleri – Đngiltere, 27 Eylül 1995 kararı, Seri A no. 324, ss. 45-46, p 146-147).

2. maddenin sunduğu teminatın korunmasının önemi ıꢀığında, AĐHM’nin, yaꢀam

hakkının elden alınmasına dair iddiaları, yalnızca Devlet görevlilerinin davranıꢀlarını değil

aynı zamanda tüm koꢀulları dikkate alarak, en titiz ꢀekilde incelemesi gereklidir (bkz.

diğerlerinin yanı sıra, Orhan – Türkiye, no. 25656/94, § 326, 18 Haziran 2002).

AĐHM, rolünün ikincil niteliğine iliꢀkin olarak hassastır ve belirli bir davanın

koꢀullarının kaçınılmaz kılmadığı hallerde, birinci derece mahkemesi rolünü üstlenmede

temkinli olması gereklidir (bkz. örneğin, McKerr – Đngiltere, (karar), no. 28883/95, 4 Nisan

2000). Yerel yargılamanın yapıldığı hallerde, kendi kanıt değerlendirmesini, ulusal

mahkemelerin değerlendirmesinin yerine koymak AĐHM’nin görevi değildir ve kural olarak,

ellerindeki kanıtları incelemek bu mahkemelerin görevidir (Klaas – Almanya, 22 Eylül 1993

kararı, Seri A no. 269, s. 17, § 29). AĐHM’nin, yerel mahkemelerin tespitleri ile bağlı

olmamasına rağmen, normal koꢀullarda, bu mahkemelerin vardığı tespitlerden ayrılması için

ikna edici faktörlere ihtiyacı vardır (ibid., s. 18, § 30). Yine de, 2. ve 3. madde bağlamında

iddiaların ortaya konduğu hallerde, bazı yerel iꢀlemler ve soruꢀturmalar yapılmıꢀ olsa dahi,

AĐHM’nin özel itina göstermesi gereklidir (bkz. mutatis mutandis, Ribitsch – Avusturya, 4

Aralık 1995 kararı, Seri a A no. 336 § 32, ve Avꢀar – Türkiye, no. 25657/94, § 283, AĐHM

2001-VII (bölümler)).

Yukarıdaki ilkeleri dikkate alarak, AĐHM, bu davada ortaya çıkan konuları, taraflarca

sunulan yazılı belgeler ve özellikle tarafların, sözkonusu olaya yönelik yapılan yargı

soruꢀturmasına iliꢀkin ortaya koydukları belgeler ve tarafların esaslara iliꢀkin yazılı görüꢀleri

bağlamında inceleyecektir.

11

AĐHM, baꢀvuranların, akrabaları olan Dr. Mehmet Emin Ayhan’ın öldürülmesine

Devlet görevlilerinin karıꢀmıꢀ olmasına iliꢀkin ciddi iddialar ortaya attıklarını not eder.

Baꢀvuranlar, akrabalarının, aynı hastanede çalıꢀmıꢀ olan ve davası AĐHM’de incelenmekte

olan Dr. Zeki Tanrıkulu’nın öldürüldüğü gibi, meçhul saldırganlarca öldürüldüğünü önemle

vurguladıklarını not eder (Tanrıkulu – Türkiye [BD], no. 23763/94, AĐHM 1999-IV). Bu

bağlamda, Susurluk Raporu’na atıfta bulunarak, baꢀvuranlar, Dr. Ayhan’ın öldürülmesinin,

Devlet’in, bölgede tanınmıꢀ Kürtleri korkutma politikasının bir parçası olduğunu iddia

etmiꢀtir. Ayrıca, Dr. Ayhan’a, bir polisin hastaneye yatmasını reddettiği için yapıldığı iddia

edilen tehditleri de dayanak olarak almıꢀlardır. Bu anlatılanlar bağlamında, AĐHM, Dr.

Mehmet Emin Ayhan’ın ölümü öncesinde meydana geldiği iddia edilen olayların ve

sözkonusu tarihte birkaç Kürdün öldürülmesinin, baꢀvuranların, Dr. Ayhan’ın, Devlet

görevlilerin iꢀtirakiyle öldürüldüğüne dair iddialarını destekler nitelikte olduğu kanısındadır.

Ancak, AĐHM’ye göre, AĐHS’nin maksadı bağlamında gerekli olan kanıt standardı,

“hiçbir ꢀüpheye yer bırakmayacak ꢀekilde” ilkesine dayalıdır ve bu tür bir kanıt, yeterince

güçlü, açık ve birbiriyle uyumlu çıkarımların veya benzeri çürütülmemiꢀ maddi karinelerin

birlikte bulunması ile elde edilebilir (bkz. Đrlanda – Đngiltere, 18 Ocak 1978 kararı, Seri A no.

25, s. 65, § 161). Bu bağlamda, AĐHM, bir Devlet’in AĐHS bağlamında olan ve kendi

organları ve görevlilerinin davranıꢀlarından kaynaklanan sorumluluğunun, herhangi bir

bireyin cezai sorumluluğu ile karıꢀtırılmaması gerektiğini tekrarlar (bkz. yukarıda anılan

Avꢀar, § 284).

Davanın kendine özgü koꢀullarına gelince, AĐHM, ne birinci baꢀvuranın ne de baꢀka

bir kiꢀinin katillerin yüzünü gördüğünü not eder. Taraflarca sunulan belgelerden,

baꢀvuranların, soruꢀturma makamlarına verdikleri ifadelerde, Dr. Ayhan’ın katil(ler)i

olduğundan ꢀüphelendikleri kiꢀilerin isimlerini verdikleri görülmemektedir. Bunun aksine,

birinci baꢀvuran, AĐHM’de bunun maaꢀ hakkını geri alma amacı taꢀıdığını ifade etmesine

rağmen, 16 Eylül 1992 tarihli yazısında, kocasının teröristler tarafından öldürüldüğünü iddia

etmiꢀtir. Ayrıca, baꢀvuranların Dr. Ayhan’ın Devlet görevlileri tarafından tehdit edildiği

iddiaları ya da ölümünden önce hayatının risk altında olduğuna inanmak için yeterli sebep

olduğu yalnızca onların olanları anlatma ꢀekline dayalı idi.

Dolayısıyla, bu bağlamda eldeki tek kanıt, olay yerinde bulunan on mermi kovanı ve

iki mermi idi. Kovan ve mermiler üzerinde yapılan adli tıp muayenesi, bunların ꢁehmus Bal

isimli teröristin silahına ait olduğunu ortaya koymuꢀtur. Ancak, ꢁehmus Bal’ın muhtemel

iꢀtirakini ya da sözkonusu silahın Dr. Ayhan’ın öldürülmesinde baꢀka kiꢀilerce muhtemelen

kullanıldığını tespit etmeye yönelik soruꢀturmayı geniꢀletmek amacıyla herhangi bir adım

atıldığı görülmediğinden, bu tespit hiçbir sonuç vermemiꢀtir.

Hükümet’in, Dr. Ayhan’ın Hizbullah mensupları tarafından öldürüldüğüne dair

mütalaasına iliꢀkin olarak, AĐHM, olaya karıꢀtıkları iddia edilen ꢀüphelilerin tümünün,

kendilerine yönelik suçlamaları reddettiklerini ve bugüne kadar, kendilerine yönelik baꢀlatılan

cezai iꢀlemlerin bu tür bir tespitle sonuçlanmadığını not eder.

Üstelik, baꢀvuranların Susurluk Raporu’na dayanmalarına iliꢀkin olarak, geçmiꢀ

kararlarında (Yaꢀa – Türkiye, 2 Eylül 1998 kararı, Reports 1998-VI, §§ 95-96, Özgür Gündem

- Türkiye, no. 23144/93, § 40 AĐHM 2000-III), AĐHM, gerekli olan kanıt standardı

bağlamında, Devlet görevlilerinin adlarının belirli herhangi bir olayda geçtiğini belirlemede

dayanak olarak alınamayacağına hükmettiğini hatırlatır. Baꢀbakan’ın talebi ile hazırlanan ve

yine kendisinin kamuya açıklanmasına karar verdiği bu raporun, yalnızca, terörle mücadeleyle

12

ilgili sorunlara iliꢀkin bilgi sunmak ve bu sorunları analiz etmek ve önleyici ve araꢀtırmaya

yönelik önlemler tavsiye etmek amacıyla yapılmıꢀ ciddi bir çaba olduğu düꢀünülebilir.

Yukarıda anlatılanlar ıꢀığında, AĐHM, baꢀvuranların akrabasının ölüm koꢀullarına

yönelik iddiaların, spekülasyon ve varsayımdan öteye gitmediğini gözlemler. Dolayısıyla,

dava dosyasındaki belgelerin, Dr. Mehmet Emin Ayhan’ın, baꢀvuranların iddia ettiği

koꢀullarda, herhangi bir Devlet görevlisinin veya Devlet makamları adına görev yapan bir

kimsenin iꢀtirakiyle öldürüldüğü sonucuna gerekli kanıt standardı bağlamında ulaꢀmasını

sağlamadığı kanısındadır.

Dolayısıyla, bu bağlamda 2. madde ihlal edilmemiꢀtir.

2.Soruꢀturmanın yetersiz olduğu iddiasına iliꢀkin olarak

AĐHS’nin 2. maddesi bağlamında, yaꢀam hakkını korumaya yönelik yükümlülük,

Devlet’in, AĐHS’nin 1. maddesi bağlamında daha genel olan “kendi yetkisine tabi herkese

AĐHS’de tanımlanan hak ve özgürlükleri sağlamak” görevi, dolaylı olarak, bireylerin güç

kullanımı sonucunda öldürüldüklerinde etkili bir resmi soruꢀturma ꢀeklinin bulunmasını da

gerektirir (bkz. yukarıda anılan Kıbrıs, § 131; Hugh Jordan – Đngiltere, no. 24746/94, § 105,

AĐHM 2001-III (bölümler); Akdeniz ve Diğerleri – Đngiltere, no. 23954/94, § 89, 31 Mayıs

2001 ve Kaya – Türkiye, 19 ꢁubat 1998 kararı, Reports 1998-I, s. 324, § 86). Bu tür bir

soruꢀturmanın temel maksadı, yaꢀam hakkını koruyan iç hukukun etkili olarak hayata

geçirilmesini ve Devlet görevlilerinin veya birimlerinin sözkonusu olduğu davalarda, bunların

sorumluluğu altında meydana gelen ölümlere izahat getirmelerini sağlamaktır. Hangi tür

soruꢀturma ꢀeklinin bu amaçları karꢀılayacağı, koꢀullara göre farklılık gösterebilir. Ancak,

uygulanan ꢀekil ne olursa olsun, konunun dikkatlerine sunulmasından itibaren, yetkililer kendi

inisiyatifleriyle hareket etmelidirler. Resmi bir ꢀikayette bulunmayı ya da herhangi bir

soruꢀturma yürütme sorumluluğunu üstlenmeyi en yakın akrabaya bırakamazlar (bkz. örneğin,

mutatis mutandis, Đlhan – Türkiye [BD], no. 22277/93, § 63, AĐHM 2000-VII, ve yukarıda

anılan Avꢀar, § 393). Ayrıca, en yakın akrabanın, kendi meꢀru çıkarlarını korumak için,

sürece gerekli olduğu kadar katılması gereklidir (bkz. yukarıda anılan, Hugh Jordan, § 109,

ve kurbanın ailesinin soruꢀturmaya ve mahkeme belgelerine eriꢀiminin olmadığı Oğur –

Türkiye [BD], no. 21594/93, § 92, AĐHM 1999-III).

Devlet görevlilerince yapıldığı meꢀru olmadığı iddia edilen öldürmeye yönelik bir

soruꢀturmanın etkili olabilmesi için, genel olarak, soruꢀturmadan sorumlu olan ve

soruꢀturmayı yürüten kiꢀilerin, olaylarda adı geçenlerden bağımsız olmaları gerektiği

düꢀünülebilir (bkz. Güleç – Türkiye, 27 Temmuz 1998, Reports 1998-IV, §§ 81-82, ve

yukarıda anılan Oğur, §§ 91-92). Bu, yalnızca hiyerarꢀik ve kurumsal bir bağlantının

bulunmaması değil, bir bağımsızlık bulunması anlamına da gelir (bkz. örneğin, iddia edilen

bir çatıꢀmada bir kızın ölümünü soruꢀturan Cumhuriyet Savcısının, olayda adı geçen

jandarmanın sağladığı bilgiye büyük ölçüde dayanması suretiyle bağımsız olmadığını

sergilediği, Ergi – Türkiye, 28 Temmuz 1998, Reports 1998-IV, §§ 83-84).

Soruꢀturma, bu tür davalarda kullanılan gücün koꢀullar dahilinde haklı olup

olmadığının belirlenmesi (bkz. yukarıda anılan Kaya, s. 324, § 87) ve sorumluların

belirlenmesi ve yakalanması (bkz. yukarıda anılan Oğur, § 88) sonucuna ulaꢀmaya muktedir

olması açısından da etkili olmak zorundadır. Bu, sonuca değil, yönteme iliꢀkin bir

yükümlülüktür. Yetkililerin, baꢀka unsurların yanı sıra, görgü tanığı ifadesini, adli tıp

kanıtlarını ve uygun hallerde olay yerinde incelemeyi, balistik muayeneyi, yaralanmaya dair

13

tam ve doğru bilgi içeren bir otopsiyi, klinik bulguların objektif analizini ve ölüm sebebini

içeren kanıtları teminata almak için atabilecek adımları atmıꢀ olmalar gerekmekteydi (bkz.

otopsilerle ilgili olarak, Salman – Türkiye [BD], no. 21986/93, § 106, AĐHM 2000-VII;

tanıklarla ilgili olarak, yukarıda anılan Tanrıkulu – Türkiye [BD], § 109; adli tıp kanıtlarıyla

ilgili olarak, Gül – Türkiye, no. 22676/93, § 89, 14 Aralık 2000; balistik muayeneyle ilgili

olarak, yukarıda anılan Oğur). Soruꢀturmada, soruꢀturmanın sorumlu kiꢀi veya kiꢀilerin

belirleme kabiliyetini zedeleyen herhangi bir eksiklik, bu standardı karꢀılamama riskini ortaya

koyacaktır.

Bu bağlamda, bir ivedilik ve makul süratlilik gereği sözkonusudur (bkz. Yaꢀa –

Türkiye, 2 Eylül 1998 kararı, Reports 1998-VI, ss. 2439-2440, §§ 102-104; Çakıcı – Türkiye

[BD], no. 23657/94, §§ 80-87 ve 106, AĐHM 1999-IV; yukarıda anılan Tanrıkulu, § 109, ve

Mahmut Kaya – Türkiye, no. 22535/93, §§ 106-107, AĐHM 2000-III). Belli bir durumda bir

soruꢀturmada ilerlemeyi engelleyen durumlar veya zorluklar olabileceği kabul edilmelidir.

Ancak, yetkililerin ölümcül bir güç kullanımını soruꢀturmadaki süratli tepkisi, kamuoyunun,

kendilerinin hukukun üstünlüğüne olan bağlılıklarını muhafaza etmede ve kanunsuz

davranıꢀlara karıꢀma veya bunlara müsamaha gösterme görüntüsü vermeyi önlemede temel

olarak görülebilir.

Bu davada, Hükümet, Devlet görevlilerinin baꢀvuranın akrabasının öldürülmesine

karıꢀtıklarına dair hiçbir kanıt bulunmadığını ileri sürmüꢀtür. Ayrıca, baꢀvuranların herhangi

bir safhada, bu bağlamda açık bir suçlama yapmıꢀ olduğuna dair hiçbir kayıt

bulunmamaktaydı.

Bu bağlamda, AĐHM, yukarıda değinilen yükümlülüğün, ꢀüphelilerin Devlet

görevlileri olduğu davalarla sınırlı olmadığına iꢀaret eder. Buna göre, baꢀvuranların,

yetkililerin ölüme karıꢀmalarına dair iddiaları temelsiz olsa dahi, bu, 2. madde bağlamında

ölüme iliꢀkin koꢀullara yönelik etkili bir soruꢀturma yürütmeye iliꢀkin usuli yükümlülüğü

kapsam dıꢀı bırakmaz (bkz. yukarıda anılan Tanrıkulu – Türkiye, § 103).

Davanın kendine özgü koꢀullarına dönüldüğünde, AĐHM, baꢀvuranların yetkililerin

yürüttüğü soruꢀturmanın iddiaya göre yetersizliğine iliꢀkin olarak birkaç ꢀikâyette bulunmuꢀ

olmalarına karꢀın, Hükümet’in sözkonusu soruꢀturmanın AĐHS’nin 2. maddesindeki gerekli

standardı karꢀıladığını iddia ettiğini not eder. AĐHM, dolayısıyla, 2. maddenin bu usuli

yönüne uygun davranılıp davranılmadığını inceleyecektir.

AĐHM, Dr. Ayhan’ın öldürülmesine iliꢀkin olarak bir soruꢀturma yapıldığını

gözlemler. Ancak, soruꢀturmanın baꢀından itibaren ciddi eksiklikler bulunmaktaydı.

Bu bağlamda, AĐHM, ölüm mahallinin çiziminin kesinlik ve detaydan yoksun

olduğunu, civardaki kahveye hiçbir atıfta bulunulmadığına iꢀaret eder. Kahvedeki kiꢀilerin

soruꢀturma yetkilileri tarafından sorgulanmadığını dikkatle not eder. Yine, ölüm mahalli

civarındaki kiꢀilerden ifade alınmıꢀ olduğu da görülmemektedir. Ayrıca, soruꢀturma

belgelerinden, baꢀvuranlar tarafından katillerin uzaklaꢀmak için kullandıkları iddia edilen

otomobili belirlemek için herhangi bir çaba gösterildiği de ortaya çıkmamaktadır. Dolayısıyla,

AĐHM, soruꢀturmanın tümünün, atılan adımların yetersiz ve kesin olmayan anlatımıyla

tanımlandığını gözlemler.

AĐHM, ayrıca, olay mahallinde bulunan kovan ve mermilerde yapılan balistik

muayene sonucunda, bunların ꢁehmus Bal isimli bir teröristin elinde bulunan bir silahla

14

uyuꢀtuğunun ortaya çıktığını da not eder. Ancak, soruꢀturma, Dr. Ayhan’ın öldürülmesinde bu

kiꢀinin olaya karıꢀmıꢀ olması ya da sözkonusu silahın diğer potansiyel saldırganlar tarafından

kullanılmıꢀ olması ihtimalini belirlemek için soruꢀturmayı geniꢀletmeye yönelik hiçbir adım

içermemekteydi.

Ölen kiꢀinin cesedinde, bir Cumhuriyet Savcısının varlığında, iki pratisyen hekim

tarafından yapılan post-mortem muayeneye iliꢀkin olarak, AĐHM, bu muayeneden sınırlı adli

tıbbi bilgi elde edildiğini not eder. Hiçbir adli tıp uzmanının bulunmamasını, tam otopsi

yapılmamıꢀ olmasını ve cesedin fotoğrafının çekilmemiꢀ olmasının müessif olduğu

kanısındadır.

Daha önce de not edildiği üzere, Hükümet büyük ölçüde, merhumun Hizbullah

mensupları tarafından öldürüldüğü görüꢀüne dayanmıꢀtır. Bu bağlamda, bir dizi cinayetle

suçlanan Hizbullah üyelerinden alınan, doktorun öldürülmesi talimatını verdikleri ve onu

öldürdüklerini teyit eden ifadelere iꢀaret etmiꢀtir.

Ancak, bu konuda doğrunun tespit edilmesi amacıyla anlamlı bir soruꢀturma

yürütülmediği anlaꢀılmaktadır. Elinde mevcut olan belgeleri göz önünde tutarak, AĐHM,

Hizbullah üyeleri veya diğer grupların kendisi için tehlike oluꢀturup oluꢀturmadığının tespit

edilmesi amacıyla müteveffanın geçmiꢀine veya siyasi iliꢀkilerine yönelik bir soruꢀturmanın

yürütülmemiꢀ olduğunu tespit etmiꢀtir. AĐHM, polis tarafından sorgulandıklarında

ꢀüphelilerin Dr. Ayhan’ı öldürmüꢀ olduklarını itiraf ettiklerini ancak daha sonra sözkonusu

ifadelerin baskı altında alınmıꢀ olduğunu iddia ederek Cumhuriyet Savcısı ve Hakim önünde

bu ifadelerin doğruluğunu reddettiklerini kaydetmektedir. Her halükarda, sözkonusu cezai

soruꢀturmanın, çabuk ve kapsamlı olmaması nedeniyle itina ile yürütüldüğü söylenemez.

Yukarıda belirtilenlerin ıꢀığında, AĐHM, Dr. Ayhan’ın öldürülmesi sırasında mevcut

olan ꢀartlara yönelik olarak ulusal makamların yeterli ve etkili bir soruꢀturma

yürütmediklerini değerlendirmiꢀtir. AĐHM, dolayısıyla, Hükümet’in iç hukuk yollarının

tüketilmemesine iliꢀkin itirazını reddetmiꢀ ve dava usulüne iliꢀkin olarak 2. maddenin ihlal

edildiğine karar vermiꢀtir.

III. AĐHS’NĐN 13. MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, AĐHS’nin 13. maddesi anlamı dahilinde etkili bir baꢀvuru yapabilme

haklarından mahrum bırakıldıklarından ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Sözkonusu madde ꢀöyledir:

“Bu Sözleꢀme’de tanınmıꢀ olan hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, ihlal fiili resmi görev

yapan kimseler tarafından bu sıfatlarına dayanılarak yapılmıꢀ da olsa, ulusal bir makama etkili

bir baꢀvuru yapabilme hakkına sahiptir.”

Baꢀvuranlar, Dr. Mehmet Emin Ayhan’ın öldürülmesine yönelik olarak yetkililerin

etkili bir soruꢀturma yürütmediklerini ileri sürmüꢀlerdir. Yetkili mahkemelere eriꢀimlerinin

reddedildiğini zira Dr. Ayhan’ın öldürülmesinin resmi Devlet politikasının bir parçası

olduğunu iddia etmiꢀlerdir.

Hükümet, baꢀvuranların iddialarını reddetmiꢀ ve baꢀvuranların ꢀikayetlerine yönelik

olarak yetkililerin çok titiz ve etkili bir soruꢀturma yürütmüꢀ olduklarını ileri sürmüꢀtür.

15

AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin, AĐHS hakları ve özgürlüklerinin esasını yürürlüğe

koyacak bir hukuk yolunun ulusal düzeyde eriꢀilebilirliğini, yerel yasal düzende her ne

ꢀekilde sağlanabilirse sağlansın, güvence altına aldığını yineler. Dolayısıyla, 13. maddenin

amacı, AĐHS uyarınca “savunulabilir bir ꢀikayet”in esasının çaresine bakabilecek ve yerinde

bir telafi sağlayabilecek iç hukuk yolu hükmünü ꢀart koꢀmaktır, bununla beraber,

Sözleꢀme’ye taraf olan Devlet’lere bu hüküm uyarınca AĐHS yükümlülüklerine uyma

ꢀekillerine iliꢀkin bir miktar takdir hakkı tanınmaktadır. 13. madde uyarınca yükümlülüğün

kapsamı, baꢀvuranın AĐHS uyarınca yaptığı ꢀikayetin niteliğine bağlı olarak değiꢀir. Bununla

beraber, 13. madde tarafından ꢀart koꢀulan hukuk yolu, uygulama ile birlikte usulde de

“etkili” olmalıdır, özellikle, hukuk yolunun uygulanması, sorumlu Devlet’in yetkililerinin

fiiliyatları veya ihmalleri tarafından haksız olarak engellenmemelidir (bkz., yukarıda anılan,

Aksoy, s. 2286, § 95; Aydın – Türkiye, 25 Eylül 1997 tarihli karar, Reports 1997-VI, ss. 1895-

96, § 103; yukarıda anılan, Kaya, § 106).

Yaꢀamı koruma hakkının temel önemi gözönünde tutulduğunda, 13. madde, uygun

olduğu hallerde tazminat ödenmesine ek olarak, öldürme eyleminden sorumlu kiꢀilerin teꢀhis

edilmesi ve cezalandırılmasını ve ꢀikayetçinin soruꢀturma sürecine etkili katılımını

sağlayabilen tam ve etkili bir soruꢀturmayı gerektirir (bkz., yukarıda anılan, Kaya, ss. 330-31,

§ 107).

AĐHM, hiçbir ꢀüpheye yer bırakmayacak ꢀekilde Devlet görevlilerinin baꢀvuranın

eꢀinin öldürülmesini gerçekleꢀtirdiği veya bu olaya karıꢀtıklarının kanıtlandığını tespit

etmemiꢀtir. Ancak, içtihadına göre, bu durum, 2. madde bağlamında yapılan ꢀikayetin, 13

maddenin maksadı bakımından “savunulabilir” bir ꢀikayet olmasını engellemez (bkz.,

yukarıda anılan, Orhan § 386; Boyle ve Rice- Đngiltere, 27 Nisan 1988, Seri A no. 131, s. 23,

§ 52; yukarıda anılan Kaya, ss. 330-31, § 107 ve yukarıda anılan Yaꢀa § 113).

Dolayısıyla, yetkililerin Dr. Ayhan’ın öldürülmesine iliꢀkin koꢀullara yönelik etkili bir

soruꢀturma yürütme yükümlülüğü bulunmaktaydı. Yukarıda belirtilen gerekçelerden dolayı, 2.

madde yükümlülüklerinin gerektirdiklerinden daha kapsamlı olan 13. maddede yer alan

yükümlülükler uyarınca etkili bir cezai soruꢀturmanın yürütülmediği düꢀünülebilir (bkz.

yukarıda anılan Orhan § 387 ve yukarıda anılan Tanrıkulu § 119).

Dolayısıyla, AĐHM, AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiği kararına varmıꢀtır.

IV. AĐHS’NĐN 2. VE 13. MADDELERĐ ĐLE BAĞLANTILI OLARAK 14. MADDENĐN

ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI

Baꢀvuranlar, Dr. Ayhan’ın, AĐHS’nin 14. maddesine aykırı olarak Kürt kökeni

nedeniyle öldürülmüꢀ olduğu konusunda ꢀikayetçi olmuꢀlardır. Sözkonusu madde ꢀöyledir:

“Bu Sözleꢀmede tanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal

veya diğer kanaatler, ulusal veya sosyal köken, ulusal bir azınlığa mensupluk, servet, doğum

veya herhangi baꢀka bir durum bakımından hiçbir ayırımcılık yapılmadan sağlanır.”

Baꢀvuranlar, Dr. Ayhan’ın solcu siyasi görüꢀlere sahip olması ve Kürt kökenli

vatandaꢀların hakları konusunda Devlet politikalarına muhalif olması nedeniyle öldürülmüꢀ

olduğunu iddia etmiꢀlerdir.

16

Hükümet bu konularla ilgili olarak görüꢀte bulunmamıꢀ, sadece ꢀikayetlerin somut

temelini yalanlamıꢀtır.

AĐHM, baꢀvuranların iddialarını kendisine sunulan delillerin ıꢀığında incelemiꢀ ancak

bu iddiaları asılsız bulmuꢀtur. Dolayısıyla, AĐHS’nin 14. maddesi ihlal edilmemiꢀtir.

V. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI

AĐHS’nin 41. maddesi ꢀöyledir:

“ Mahkeme iꢀbu Sözleꢀme ve protokollerinin ihlal edildiğine karar verirse ve ilgili Yüksek

Sözleꢀmeci Taraf’ın iç hukuku bu ihlali ancak kısmen telafi edebiliyorsa, Mahkeme, gerektiği

takdirde, zarar gören tarafın hakkaniyete uygun bir surette tatminine hükmeder.”

A. Maddi tazminat

Baꢀvuranlar, Dr. Mehmet Emin Ayhan’ın Devlet görevlileri tarafından öldürülmesi

sonucu maruz kaldıkları maddi zarara iliꢀkin olarak 2.364.800.000.000 Türk Lirası (1.465.000

Euro) talep etmiꢀlerdir. Bu miktarın, Dr. Ayhan’ın gelir kaybını ve müteveffanın ailesi

tarafından yapılan masrafları kapsadığını ileri sürmüꢀlerdir.

Hükümet, baꢀvuranların taleplerini destekleyici herhangi bir delil sunmadıklarını ve

baꢀvuranlar tarafından talep edilen miktarın davanın ꢀartlarında haklı bir mazerete

dayanmadığını ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, AĐHS ihlali oluꢀturan konular ile baꢀvuranlar tarafından sözde maruz kalınan

maddi zarar arasında bir sebep sonuç iliꢀkisi olmadığını gözlemlemiꢀtir (bkz. Tepe – Türkiye,

no. 27244/95, § 212, 9 Mayıs 2003 ve Adalı – Türkiye, no. 38187/97, § 284, 31 Mart 2005).

Dolayısıyla, baꢀvuranların bu baꢀlık altındaki talebini reddetmiꢀtir.

B. Manevi tazminat

Baꢀvuranlar, Dr. Ayhan’ın öldürülmesinin sonucu yaꢀadıkları büyük sıkıntı ve acının

tazmini için manevi zarara iliꢀkin olarak yukarıda belirtilen miktarla aynı miktar olan

2.364.800.000.000 (1.465.000 Euro) Türk Lirası talep etmiꢀlerdir.

Hükümet, baꢀvuranların Dr. Ayhan’ın ölümünde Devlet’in parmağı olduğunu

kanıtlayamadıklarını ve tazminat taleplerini yerel bir makama sunmadıklarını belirterek,

baꢀvuranların taleplerini, abartılı olması ve haksız iktisaba yol açmasının muhtemel olması

nedeniyle reddetmiꢀtir.

AĐHM, yetkililerin, AĐHS’nin 13. maddesine ve AĐHS’nin 2. maddesi uyarınca olan

dava usulüne iliꢀkin yükümlülüğe aykırı olarak baꢀvuranların akrabasının öldürülmesine

iliꢀkin koꢀullara yönelik etkili bir soruꢀturma yürütmemiꢀ olduklarını tespit ettiğini

yinelemektedir. Yerleꢀik içtihadı ıꢀığında (bkz., diğerlerinin yanı sıra, yukarıda anılan,

Tanrıkulu § 138) ve dava ꢀartlarını göz önünde tutarak, AĐHM, ödeme günündeki kur

üzerinden Türk Lirası’na dönüꢀtürülmesi ve baꢀvuranların banka hesabına yatırılması üzerine

21.800 Euro tazminat ve tabi olabilecek her türlü verginin ödenmesine karar vermiꢀtir.

17

C. Mahkeme masrafları

Baꢀvuranlar, bir miktar belirtmeden, AĐHM’ye, baꢀvurunun yapılmasındaki ücretler ve

masraflar karꢀılığı tazminat talebinde bulunmuꢀlardır. Birinci baꢀvuranın yeni temsilcileri Ali

Uluk ve Hasan Erdoğan, AĐHS’nin 41. maddesi uyarınca herhangi bir talepte bulunmamıꢀlar;

ancak, baꢀvuranların ilk temsilcileri Medeni Ayhan ve Metin Ayhan Erdoğan AĐHS

kurumlarında bu davanın hazırlanması ve sunulmasında yapılan mahkeme masraflarına

karꢀılık taleplerde bulunmuꢀlardır. AĐHM’den, 250 saatlik adli çalıꢀmayı karꢀılamaya yeterli

miktarda tazminat talep etmiꢀlerdir. Buna ek olarak, çeviri ve özet masrafları ile birlikte

telefon görüꢀmeleri, posta, fotokopi ve kırtasiye gibi arızi masraflara karꢀılık 1.500.000.000

Türk Lirası (yaklaꢀık 930 Euro) talep etmiꢀlerdir. Baꢀvuranların ilk temsilcileri Medeni

Ayhan ve Metin Ayhan Erdoğan, birinci baꢀvuran tarafından davanın son aꢀamasında haksız

yere görevden alındıklarını ve bu nedenle bu baꢀlık altında ödenmesine karar verilecek olan

tazminatın ayrı olarak kendi banka hesaplarına ödenmesi gerektiğini iddia etmiꢀlerdir.

Hükümet, destekleyici herhangi bir delil olmadığına göre yukarıda belirtilen taleplerin

asılsız olarak reddedilmesi gerektiğini ve her halükarda bu masrafların zorunlu olarak

yapılmadığını ve abartılı olduğunu ileri sürmüꢀtür.

AĐHM, baꢀvuranların, AĐHS uyarınca olan ꢀikayetleri konusunda amaçlarına ancak

kısmen ulaꢀtıklarını kaydetmektedir. Ancak, sözkonusu davanın, detaylı inceleme gerektiren

karmaꢀık hukuki ve olgusal konular içerdiğini belirtmektedir. Bu bağlamda, AĐHM, AĐHS’nin

41. maddesi uyarınca, ancak zorunlu olarak ve gerçekten yapılan mahkeme masraflarının

ödenebileceğini yinelemektedir. AĐHM, bu davada bütün mahkeme masraflarının zorunlu

olarak ve gerçekten yapıldığı konusunda ikna olmamıꢀtır. Özellikle, baꢀvuranların ilk

temsilcileri tarafından öne sürülen toplam adli çalıꢀma saatini (250 saat) abartılı bulmuꢀtur.

Çeviri masrafları ve idari masraflar hususunda, AĐHM, bu masrafların zorunlu olarak ve

gerçekten yapılmıꢀ olduğunun kabul edilebileceğini değerlendirmektedir. Ayrıca, birinci

baꢀvuranın davanın son aꢀamasında Ali Uluk ve Hasan Erdoğan tarafından temsil edilmesi

konusuna iliꢀkin olarak, AĐHM, birinci baꢀvuranın herhangi bir mahkeme masrafı yaptığının

kanıtlanmadığını zira baꢀvuranın yeni temsilcilerinin bu davada herhangi bir görüꢀte

bulunmadıklarını tespit etmiꢀtir.

Yukarıda belirtilenler karꢀısında ve baꢀvuranlar tarafından öne sürülen iddiaların

detaylarını göz önünde tutarak, AĐHM, baꢀvuranlara, eski temsilcileri Medeni Ayhan ve

Metin Ayhan Erdoğan tarafından yapılan mahkeme masraflarına karꢀılık, ödeme günündeki

kur üzerinden Türk Lirası’na dönüꢀtürülmesi üzerine, Avrupa Konseyi tarafından adli yardım

olarak ödenen 625,04 Euro hariç, 10.000 Euro tazminat ile tabi olabilecek her türlü verginin

ödenmesine karar vermiꢀtir.

D. Gecikme faizi

AĐHM, gecikme faizi olarak Avrupa Merkez Bankası’nın kısa vadeli kredilere

uyguladığı marjinal faiz oranına üç puan eklemek suretiyle elde edilecek oranın uygun

olduğuna karar verir.

BU SEBEPLERLE, AĐHM OYBĐRLĐĞĐ ĐLE

18

1. Hükümet’in iç hukuk yollarının tüketilmemesine iliꢀkin ön itirazının reddine;

2. Baꢀvuranların akrabası Dr. Mehmet Emin Ayhan’ın öldürülmesine iliꢀkin olarak AĐHS’nin

2. maddesinin ihlal edilmediğine;

3. Baꢀvuranların akrabası Dr. Mehmet Emin Ayhan’ın öldürülmesine iliꢀkin koꢀullara yönelik

olarak ulusal makamların yeterli ve etkili bir soruꢀturma yürütmemiꢀ olmaları hususunda

AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal edildiğine;

4. AĐHS’nin 13. maddesinin ihlal edildiğine;

5. AĐHS’nin 2.ve 13. maddeleri ile bağlantılı olarak 14. maddenin ihlal edilmediğine;

6. (a) Sorumlu Devlet’in, baꢀvuranlara, aꢀağıdaki miktarları, AĐHS’nin 44 § 2. maddesi

uyarınca kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde ödemesine:

(i) ödeme günündeki kur üzerinden Türk Lirası’na dönüꢀtürülmesi ve baꢀvuranların

banka hesabına yatırılması üzerine 21.800 Euro (yirmi bir bin sekiz yüz Euro) manevi

tazminat ve tabi olabilecek her türlü vergi;

(ii) baꢀvuranların eski temsilcileri Medeni Ayhan ve Metin Ayhan Erdoğan tarafından

yapılan mahkeme masraflarına karꢀılık, ödeme günündeki kur üzerinden Türk

Lirası’na dönüꢀtürülmesi üzerine, 625,04 Euro (altı yüz yirmi beꢀ Euro dört cent)

hariç, 10.000 Euro (on bin Euro) tazminat ve tabi olabilecek her türlü vergi;

(b) yukarıda belirtilen üç aylık sürenin aꢀılmasından ödeme gününe kadar geçen süre için

yukarıdaki miktarlara Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli faizinin üç puan

fazlasına eꢀit oranda basit faiz uygulanmasına;

7. Baꢀvuranların adil tazmin talebinin kalanının reddine

KARAR VERMĐꢀTĐR.

Đngilizce olarak hazırlanmıꢀ ve Mahkeme Đç Tüzüğü’nün 77 §§ 2 ve 3. maddesi

uyarınca 27 Haziran 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.

T.L. EARLY

Nicolas BRATZA

Yazı Đꢀleri Müdürü

Baꢀkan

19

20