CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
ÜÇÜNCÜ DAĐRE  
CESĐM YILDIRIM VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢀvuru no: 29109/03 )  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
17 Haziran 2008  
Đꢀbu karar AĐHS’nin 44/2 maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde kesinleꢀecek olup bazı  
ꢀekli düzeltmelere tabi olabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2008. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
USUL  
Türkiye Cumhuriyeti Devleti aleyhine açılan (19728/02) no’lu davanın nedeni T.C. vatandaꢀı  
Cesim Yıldırım, Ali Yıldırım, Osman Yıldırım, M. Emin Yıldırım, ꢁemsettin Yıldırım,  
Cevahir Bayraktar ve Zezo Yıldırım’ın (baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne  
(AĐHM) 19 Ağustos 2003 tarihinde Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunması  
Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur.  
Baꢀvuranlar, AĐHM önünde Đzmir Barosu avukatlarından N. Osmanoğlu ve H. Kaya tarafından  
temsil edilmektedir.  
OLAYLAR  
I. DAVANIN KOꢀULLARI  
Baꢀvuranlar sırasıyla 1954, 1945, 1952, 1953, 1949, 1948 ve 1920 doğumludur ve Van’da  
ikamet etmektedirler. Baꢀvuranlar Đzzettin Yıldırım’ın erkek, kız kardeꢀleri ve annesidir.  
Đzzetin Yıldırım Zehra Eğitim ve Kültür Vakfı’nın (Zehra Vakfı) baꢀkanıydı. Kürt kökenli  
olan adı geçen bu vakıf bünyesindeki eğitim faaliyetleri ile tanınmaktaydı. Zehra Vakfı 1990  
yılında kurulmuꢀ ve Doğu Anadolu Bölgesi de dahil Türkiye’nin çeꢀitli bölgelerine  
yayılmıꢀtır. Vakıf yoksul öğrencilere barınak, yiyecek ve çeꢀitli yardımlarda bulunmakta;  
kültürel faaliyetler yürütmekteydi.  
Đzzettin Yıldırım’ın arkadaꢀları Mehmet Kanlıbıçak ve Mehmet ꢁehit Avcı sırasıyla 27 ve 28  
Aralık 1999 tarihlerinde kaybolmuꢀtur. Kayıpların aileleri gerekli baꢀvurularda bulunmuꢀtur.  
Đzzettin Yıldırım’ın avukatı 30 Aralık 1999 tarihinde Đstanbul Cumhuriyet Savcılığı’na  
ꢀikayette bulunarak müvekkilinin 29 Aralık 1999 tarihinden bu yana kayıp olduğunu  
bildirmiꢀtir. Avukat sivil giyimli iki kiꢀinin Đzzettin Yıldırım’ı H.B. ile beraber oturduğu  
evinden kaçırdıklarını öne sürmüꢀtür.  
31 Aralık 1999 tarihinde Mazlum-Der (Đnsan Hakları ve Mazlumlar için Dayanıꢀma Derneği)  
ve Zehra Vakfı Đstanbul’da son aylarda meydana gelen bir dizi kayıp olayı ile ilgili ortak bir  
basın toplantısı düzenlemiꢀlerdir. Dokuz kayıp olayı polise bildirilmiꢀ ancak sonuçsuz  
kalmıꢀtır. Yayınlanan kayıplar listesinde Mehmet Kanlıbıçak, Mehmet ꢁehit Avcı ve Đzzettin  
Yıldırım’ın adları da yer almıꢀtır.  
Zehra Vakfı aynı gün baꢀka bir basın toplantısı yaparak vakfın «yasadıꢀı hiçbir örgüt ile  
bağlantısı» olmadığının altını çizmiꢀ ve kimseyi suçlamadıklarını, baꢀkan Đzzet Yıldırım’ın  
«tek amacının demokratik ve yasal bir platformda ülke sorunlarına çözüm bulunması  
olduğunu ve bunun için yapıcı görüꢀ ve eleꢀtiriler yönelttiğini» ifade etmiꢀtir.  
Polis kayıplar hakkında yürütülen soruꢀturmalar çerçevesinde 31 Aralık 1999 tarihinde saat  
21.30’da Mehmet Kanlıbıçak’ın eꢀini dinlemiꢀtir. Bu kiꢀi kocasının dayısı Mehmet ꢁehit  
Avcı’nın ꢀirketinde denetçi olarak çalıꢀtığını ifade etmiꢀ, polis kendisine Đzzettin Yıldırım’ı  
tanıyıp tanımadığını sormuꢀ, o da adı geçenden bahsedildiğini hiç duymadığı karꢀılığını  
vermiꢀtir.  
2
Polis aynı gece saat 22.30’da Mehmet ꢁehit Avcı’nın ortağı B.S.’nin ifadesine baꢀvurmuꢀtur.  
B. S. 29 Aralık 1999 tarihinde yanında çalıꢀan F.S.’nin Mehmet Kanlıbıçak’ın ve Mehmet  
ꢁehit Avcı’nın iꢀyerine gelmediklerini kendisine haber verdiğini ifade etmiꢀtir. B.S. Đzzettin  
Yıldırım’ı Zehra Vakfı’ndaki kültürel faaliyetleri nedeniyle tanıdığını fakat nerede olduğunu  
bilmediğini söylemiꢀtir.  
Polis yine aynı gece Mehmet Kanlıbıçak’ın arkadaꢀı R.K.’yı ve Mehmet ꢁehit Avcı’nın eꢀini  
dinlemiꢀ, ancak kayıplar hakkında daha fazla bilgi edinmemiꢀtir. Bu kiꢀiler de aynı ꢀekilde  
Đzzettin Yıldırım’ı Zehra Vakfı’ndaki faaliyetleri nedeniyle tanıdıklarını dile getirmiꢀlerdir.  
Takip eden günlerde kırk kadar sivil toplum örgütü kamuoyunun dikkatini kayıplara çekmiꢀ,  
kayıplar arasında bir kültür vakfının baꢀkanı olarak Đzettin Yıldırım’ı ve kadının durumuna  
iliꢀkin açıklamaları ve Kuran’a getiridiği modern yorum ile tanınan islamcı yazar Konca  
Kuriꢀ’i saymıꢀtır.  
5 Ocak 2000 tarihinde, polis, Mehmet Kanlıbıçak’ın arkadaꢀı F.S.’nin ifadesini almıꢀtır. F.S.  
Đzzettin Yıldırım’ı Zehra derneğinin faaliyetlerinden tanıdığını ancak ortadan kaybolması  
hakkında hiçbir bilgisinin olmadığını ifade etmiꢀtir.  
Aynı gün B.S., polis tarafından yeniden dinlenmiꢀtir. B.S. Đzzettin Yıldırım hakkında verdiği  
ilk ifadesini teyit etmiꢀtir.  
17 Ocak 2000 tarihinde, Đstanbul’un Beykoz mahallesinde, yasadıꢀı örgüt olan Hizbullah’a  
yönelik yürütülen bir operasyon sırasında, polis, bir apartman dairesinde sözkonusu örgütün  
militanları tarafından Đzzettin Yıldırım’a iꢀkence yapılırken çekilen bir kaset bulmuꢀtur.  
Sözkonusu kaydın çözümünden, iki sesten birinin kurbana diğerinin ise “X” kiꢀi olarak  
tanımlanan kiꢀiye ait olduğu anlaꢀılmıꢀtır. Polis, arama sırasında Đzzettin Yıldırım’ın nüfus  
cüzdanını ve kaybolmalarından beri hesaplarından para çekildiği anlaꢀılan Mehmet ꢁehit Avcı  
ve Mehmet Kanlıbıçak’ın banka dekontlarını bulmuꢀtur. Ayrıca, birçok belgeye, çok sayıda  
silaha ve aralarında yazar Konca Kuriꢀ’in de bulunduğu alıkonulan kiꢀilere uygulanan iꢀkence  
görüntülerinin yer aldığı videokasetler de bulmuꢀtur.  
Sözkonusu operasyon sırasında, Hizbullah örgütünün lideri Hüseyin Velioğlu öldürülmüꢀ ve  
diğer iki örgüt mensubu yakalanmıꢀtır. Beꢀ saat süren operasyon, televizyon kanallarında  
naklen yayınlanmıꢀtır.  
19 Ocak 2000 tarihinde, Đstanbul Üsküdar’da bir evin bahçesinde, aralarında Konca Kuriꢀ’in  
de bulunduğu on ceset çıkarılmıꢀtır. Kimlik tespiti için polis baꢀvuranları çağırmıꢀtır.  
Cesetlerin çürümüꢀlük derecesinden dolayı baꢀvuranların kardeꢀlerini teꢀhis edememeleri  
üzerine baꢀvurulan diꢀçisi, cesetlerden hiçbirinin Đzzettin Yıldırım’a ait olmadığını  
belirtmiꢀtir.  
20 ve 27 Ocak 2000 tarihlerinde, Doğu ve Güneydoğu’da Mardin ve Batman illeri çevresinde  
yürütülen operasyonlar sırasında, Hizbullah’a ait evlerde ateꢀli silahlar ve cephaneler ele  
geçirilmiꢀ ve bunlar medya aracılığıyla sergilenmiꢀtir. Kaçırılan kiꢀileri hapsetmek için özel  
olarak yapılmıꢀ ve sadece yiyecek yollamaya yarayan delikler dıꢀında tamamen kapalı olan  
hücreler de bulunmuꢀtur.  
28 Ocak 2000 tarihinde Hizbullah’a ait bir evde düzenlenen ikinci operasyon sırasında,  
bahçede gömülü dokuz ceset bulunmuꢀtur. Polis bir basın toplantısı düzenlemiꢀ ve ilk  
3
bulgulara göre, sözkonusu cinayetlerin Beykoz’da gerçekleꢀtirilen operasyon ardından  
iꢀlenmiꢀ olabileceğini ifade etmiꢀtir. Aynı gün, baꢀvuranlardan biri, dokuz ceset arasından  
Đzzettin Yıldırım’ın cesedini teꢀhis etmiꢀtir. Mehmet ꢁehit Avcı ve Mehmet Kanlıbıçak’ın  
cesetleri de bahçede bulunmuꢀtur. Đstanbul Savcılığı ön soruꢀturma baꢀlatmıꢀtır.  
Đzleyen günlerde, basına göre, Đstanbul, Ankara, Konya, Tarsus ve Adana’da toplam 33 ceset  
bulunmuꢀtur. Baꢀvuranlar tarafından dosyaya eklenen gazete kupürlerinden, “domuz bağı ile  
boğma” olarak nitelendirilen “ çömelmiꢀ pozisyonda boğazını sıkarak boğma”, “ erimiꢀ  
naylon parçacıkları veya sigara ile yakma”, “kafatasına çivi çakma” “kolları, bacakları kesip  
diri diri toprağa gömme”, “tırnaklarının altından iğneler batırma” gibi barbar eylemler olarak  
nitelendirilen ve kurbanlara uygulanan iꢀkencelerin temsili resimlerinin, cesetlerin  
bulunmasının ardından geniꢀ bir biçimde medyada yayınladığı anlaꢀılmaktadır. Sözkonusu  
yayınların ardından, milletvekilleri, gazete yazarları, siyasetçiler, “Susurluk raporuna” atıfta  
bulunarak, siyasi kiꢀiler, devlet kurumları ve mafya arasındaki üçlü gayrımeꢀru iliꢀkilere  
yönelik imalarda bulunmuꢀlardır. Ulusal gazetelerde, devlet görevlilerinden bazılarının  
Hizbullah’a yardım ettiklerini ileri süren iddiaları içeren çok sayıda yazı yayımlamıꢀtır.  
31 Ocak 2000 tarihinde, Đzzettin Yıldırım’ın cesedine otopsi yapılmıꢀtır. 30 Haziran 2000  
tarihli otopsi raporu, Đzzettin Yıldırım’ın 31 Ocak 2000 tarihinden üç ila yedi gün önce  
iꢀkence gördükten sonra boğazlanarak öldürülmüꢀ olabileceğini belirtmektedir.  
4 Mart 2000 tarihinde, Đzzettin Yıldırım’ın ev arkadaꢀı H.B.’nin ifadesi alınmıꢀtır. H.B. 29  
Aralık 1999 tarihinde, sivil üç kiꢀinin, saat 18’e doğru evlerine geldiklerini ve Đzzettin  
Yıldırım’dan kendileri ile gelmesini istediklerini beyan etmiꢀtir. Đzzettin Yıldırım  
endiꢀelenmiꢀ ancak arkadaꢀı Mehmet ꢁehit Avcı ile telefon görüꢀmesi yaptıktan sonra  
sözkonusu kiꢀiler ile gitmeyi kabul etmiꢀtir. Bilahare gece, H.B. bir saatliğine evden çıkmıꢀ  
ve döndüğünde, Đzzettin Yıldırım’ın odasının karıꢀtırılmıꢀ olduğunu fark etmiꢀtir. H.B., Zehra  
Derneği’ndeki arkadaꢀlarını aramıꢀ ve bu kiꢀiler aracılığıyla, olay, polisin bilgisine  
sunulmuꢀtur.  
24 Mayıs 2000 tarihinde, Hacı Đnan diye biri yakalanmıꢀ ve Hizbullah’a yönelik düzenlenen  
operasyon çerçevesinde Savcılık tarafından ifadesi alınmıꢀtır.  
Hacı Đnan, Đzettin Yıldırım’ın Müslüman Kürt kimliği ile Hizbullah’a rakip olan Zehra  
Derneği’nin baꢀkanı olduğu için Hüseyin Velioğlu tarafından öldürülmüꢀ olabileceğini  
söylemiꢀtir. Sessiz kalma hakkını kullanan Hacı Đnan daha fazla bilgi vermeyi reddetmiꢀtir.  
Đstanbul DGM Savcılığı 8 Haziran 2000 tarihli bir iddianame ile on beꢀ kiꢀinin kaybolması ve  
aralarında Mehmet ꢁehit Avcı ve Mehmet Kanlıbıçak’ın da bulunduğu 23 kiꢀinin öldürülmesi  
ile ilgili olarak cezai takibat baꢀlatmıꢀtır. Mağdur yakınlarından kırk üç kiꢀi müdahil taraf  
olmuꢀlardır. Cumhuriyet Savcısı Hacı Đnan’ın da aralarında bulunduğu on bir kiꢀi aleyhinde  
Hizbullah’a üye olmak ve anayasal düzeni değiꢀtirerek ꢀeriat esaslarına dayalı bir sistem  
kurmak amacıyla suç eylemleri düzenledikleri suçlamasında bulunmuꢀtur. Đzzettin Yıldırım’ın  
kaybolması ve avukatlarının yaptığı suç duyurusu da isnat edilen suçlar arasında sayılmıꢀtır.  
Đddianameye ayrıca Hacı Đnan’ın emri üzerine Đzzettin Yıldırım’ın bankadaki parasını çekmek  
üzere Đzzettin Yıldırım’ın hüviyetini kullanan sanık A.A.’nın ifadesi de eklenmiꢀtir. Ancak  
Đzzettin Yıldırım’ın öldürülmesi sanıklara isnat edilen suçlar arasında yer almamıꢀtır.  
4
Baꢀvuranların otopsi raporunun bir nüshasını elde etmeye yönelik taleplerine 12 Ocak 2001  
tarihine kadar bir cevap verilmemiꢀtir. Sözkonusu tarihte raporun okunamayacak durumdaki  
bir nüshası baꢀvuranlara tebliğ edilmiꢀtir.  
Baꢀvuranların avukatı 25 ꢁubat 2003’te Đstanbul DGM Savcılığı’ndan Đzzettin Yıldırım’ın  
ölümü üzerine açılan ceza soruꢀturmasının sonuçları hakkında bilgi talep etmiꢀtir.  
Aynı gün savcılık sözkonusu talebi ‘Hizbullah davasına’ bakmakla görevli Đstanbul DGM’ye  
sevk etmiꢀtir. Đstanbul 5 No’lu DGM Hakimliği, görülmekte olan davanın Đzzettin Yıldırım’ın  
ölümünü kapsamadığı cevabını vermiꢀtir.  
Savcı 31 Mart 2006 tarihli ek iddianamesinde Đzzettin Yıldırım ile ilgili ön soruꢀturmanın  
Hacı Đnan ve diğer ꢀahısların sanık olduğu Hizbullah ile ilgili ceza davasıyla birleꢀtirilmesini  
talep etmiꢀtir. Savcı talebini, sanıkların Đzzettin Yıldırım’ın öldürülmesiyle ilgili olarak sessiz  
kalma haklarını kullanmalarına karꢀın adıgeçen ꢀahsın cesedinin ilgililerce kiralanan evde  
bulunduğunun kanıtlandığı gerekçesine dayandırmıꢀtır. Savcı, Hacı Đnan ve diğer sanıklardan  
bazılarının Hizbullah’ın karar kurulunda yer aldıklarına bu nedenle de sorguya çekme ve  
kaçırılan ve zorla alıkonulan kimseleri infaz etme konularında örgütün bunlara yetki verdiğine  
dikkat çekmiꢀtir. Savcı son olarak Hacı Đnan’ın ifadesine atıfta bulunmuꢀtur.  
16 Mayıs 2006 tarihli duruꢀma tutanağına göre sanıklar Đzzettin Yıldırım’ın öldürülmesi  
olayından kendilerini sorumlu tutan ek iddianameye itiraz ederek kendilerine bir avukat tayin  
edilmesini talep etmiꢀlerdir. Đstanbul DGM duruꢀmayı ertelemiꢀtir. Bavuran tarafın müdahil  
olma talebini kabul etmiꢀ ve Cesim Yıldırım’ı ifade vermek üzere çağırmıꢀtır.  
Dava hala derdesttir.  
HUKUK  
I. KABULEDĐLEBĐLĐRLĐK HAKKINDA  
Hükümet Đzzettin Yıldırım’ın katil zanlıları hakkında yürütülen ceza davasının iç hukukta  
halen devam etmesi dolayısıyla iç hukuk yollarının tüketilmediğini savunmakta ve  
kabuledilemezlik itirazında bulunmaktadır.  
Baꢀvuranlar Hükümetin savına karꢀı çıkmakta ve Đzzettin Yıldırım’ın öldürülmesine iliꢀkin  
iddianamenin adıgeçenin kaybolmasından altı yıl üç ay sonra ve bu baꢀvurunun Avrupa Đnsan  
Hakları Mahkemesi’ne yapılmasının ardından yapıldığını ileri sürmektedirler.  
AĐHM, davanın mevcut koꢀullarında Hükümetin itirazının baꢀvuranların AĐHS’nin 2. maddesi  
bakımından yapmıꢀ oldukları ꢀikayet ile ilintili olduğunu hatırlatmaktadır. AĐHM sonuç  
olarak bu itirazı ꢀikayetin esası ile birleꢀtirmekte ve baꢀvuruyu kabuledilebilir bulmaktadır.  
II. AĐHS’NĐN 2. MADDESĐ’NĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuranlar Đzzettin Yıldırım yargısız infaz kurbanı olduğundan AĐHS’nin 2. maddesinin ihlal  
edildiğinden ꢀikayetçi olmaktadırlar. Baꢀvuranlara göre yakınlarının hayatını koruyamayan ve  
katil zanlısına karꢀı etkili bir soruꢀturma yürütemeyen Hükümet bu durumdan sorumludur.  
Baꢀvuranlar bu yönde AĐHS’nin 2. maddesini ileri sürmektedir.  
5
A. Tarafların görüꢁleri  
1. Baꢀvuranlar  
Baꢀvuranlar Đzzettin Yıldırım’ın bilhassa Risale-i Nur cemaatiyle ilintili bazı Đslami  
çevrelerde saygınlığı olan bir kiꢀi olduğunu savunmaktadır. Baꢀkanı olduğu Zehra Vakfı  
bünyesindeki eğitim faaliyetleri dolayısıyla, özellikle memleketi olan Doğu Anadolu’da  
tanınmaktaydı. Baꢀvuranlara göre ulusal merciler Đ. Yıldırım’ın Hizbullah örgütüne bir rakip  
teꢀkil ettiğini biliyorlardı. Baꢀvuranlar özellikle kayboluꢀ tarihi ile öldürülmesi arasında geçen  
zaman zarfında ulusal yetkililerin Đzzettin Yıldırım’ın yaꢀamını koruma sorumluluğunu yerini  
getirmediklerini öne sürmektedir.  
Baꢀvuranlar bu çerçevede özellikle AĐHM’nin Kılıç-Türkiye (sözü edilen) ve Akkoç-Türkiye  
(baꢀvuru no: 22947/93 ve 22948/93) kararlarına atıfta bulunmakta ve 1993 yılında Meclis  
Araꢀtırma Komisyonu’nun Hizbullah terör örgütünün karıꢀtığı kaybolma olayları ve yargısız  
infaz cinayetleri ile ilgili olarak bir rapor yayınladığını hatırlatmaktadırlar. Baꢀvuranlar Milli  
Đstihbarat Teꢀkilatı (MĐT) ile Türk Hizbullah örgütü arasında bir bağ olduğunu ve adli  
mercilerin ceza davası sırasında pek çok kaybolma ve cinayetlerin kaynağı olan bu bağı  
incelemekten kaçındıklarını ileri sürmektedirler. Baꢀvuranlar ceza kovuꢀturmasındaki  
yetersizliklerin bu düꢀüncelerini pekiꢀtirdiğini belirtmekte, Đzzettin Yıldırım’ın önce  
kaybolması ve ardından öldürülmesi ile ilgili yürütülen resmi soruꢀturmanın yetersiz bir  
yapıda olmasından ve savcılık tarafından baꢀlatılan ceza soruꢀturmasının akıbeti hakkında  
yeterince aydınlatılmadıklarından yakınmaktadırlar. Baꢀvuranlar yakınları hakkındaki  
soruꢀturma dosyasının, ancak AĐHM’ye yaptıkları baꢀvuru Hükümet’e tebliğ edildikten sonra,  
Hizbullah üyeleri hakkında açılan ceza davası ile birleꢀtirildiğini gözlemlemektedirler.  
2. Hükümet  
Hükümet güvenlik güçlerinin baꢀvuranların yakınlarının öldürülmesi olayına karıꢀmıꢀ  
olmaları olasılığını tümüyle reddetmektedir. Hükümet Đzzettin Yıldırım’ın 29 Aralık 1999  
tarihinde polis memurları tarafından yakalanmadığını gözlemlemekte, soruꢀturma ile ilgili  
olarak ise herhangi bir bilgiye sahip olabilecek herkesin ifadesine baꢀvurulduğunu  
kaydetmektedir. Hükümet, Đzzettin Yıldırım’ın kaybolmasının Hizbullah tarafından  
gerçekleꢀtirilen kaçırılma olayları ile ilintili olduğunun anlaꢀıldığını ve bununla ilgili ceza  
davasının Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi’nde halen sürdüğünü ifade etmektedir. Çok geniꢀ  
çaplı soruꢀturmaların ve yasadıꢀı silahlı örgütün çökertilmesini gerektiren bir dava  
sözkonusudur. Ayrıca, baꢀvuranların yakını ile ilgili olarak sanıkların susma hakkını  
kullanmıꢀ olmaları nedeniyle baꢀka soruꢀturmalar yapılması gerekmiꢀtir.  
B. AĐHM’nin değerlendirmesi  
1. Đzzettin Yıldırım’ın hayatını koruma yükümlülüğündeki eksikliklere iliꢀkin iddialar  
hakkında  
AĐHM, AĐHS’nin 2/1 maddesinin ilk cümlesi Devlet’in yalnızca bilerek ve kanunsuz ölüme  
sebebiyet vermekten kaçınmasını değil, aynı zamanda iç hukuki düzende kendi yargısına tabi  
kiꢀilerin yaꢀam haklarının korunması için gerekli önlemleri almasını da zorunlu kılmaktadır  
(Bkz. L.C.B.-Birleꢀik Krallık kararı, 9 Haziran 1998). Bu bağlamda Devletin birinci  
sorumluluğu, kiꢀi hayatına yönelik eylemleri caydırıcı somut bir ceza mevzuatı oluꢀturmak ve  
ihlalleri caydırmak, önlemek ve cezalandırmak için oluꢀturulmuꢀ bir uygulama  
6
gerçekleꢀtirmek suretiyle yaꢀam hakkını güvenceye almaktır. AĐHS’nin 2/1 maddesi, bazı  
belli ꢀartlarda, devletler için, üçüncü kiꢀilerin suç fiilleri nedeniyle yaꢀamı tehdit altında olan  
kiꢀileri korumak üzere önleyici tedbirler almak yönünde pozitif bir yükümlülük de  
getirmektedir (Bkz. Osman-Birleꢀik Krallık kararı, 28 Ekim 1998).  
Günümüz toplumlarında, polisin görevini yerine getirirken karꢀılaꢀtığı zorlukları, insan  
davranıꢀlarının öngörülemezliği ve öncelikler ile kaynaklar açısından yapılması gereken  
iꢀlevsel seçimleri göz önüne alarak, bu pozitif yükümlülüğün kapsamı, yetkili makamlara  
yüklenecek dayanılmaz ve aꢀırı bir yük getirmeyecek biçiminde yorumlanmalıdır. Bu  
çerçevede, AĐHS bakımından yetkililer, insan yaꢀamına yönelik olası her hayati tehdidin  
ortadan kalkması için somut önlemler almakla yükümlü değillerdir. Pozitif yükümlülüğün  
olması için, yetkililerin, sözkonusu esnada, ꢀahıs ya da ꢀahısların yaꢀamlarının üçüncü  
kiꢀilerin suç fiilleri nedeniyle gerçek ve yakın bir tehdit altında bulunduğunu bildikleri veya  
bilmeleri gerektiği ve makul bir açıdan bakıldığında yetkileri dahilinde sözkonusu tehlikeyi  
bertaraf etmek için kuꢀkuya yer bırakmayacak ꢀekilde önlem almadıkları ortaya konulmalıdır  
(sözü edilen Osman).  
Ulusal makamların sorumluluğunu belirlemek için, AĐHS’nin amaçları doğrultusunda  
uygulanacak kıstas, “her türlü makul ꢀüphenin ötesinde” kanıt kıstasıdır; böylesi bir kanıt,  
yeterince ciddi, belirli ve tutarlı emareler veya çürütülemeyen karineler demetinden de  
doğabilmektedir (Đrlanda-Birleꢀik Krallık, 18 Ocak 1978 tarihli karar). AĐHM, kanıtların  
değerlendirilmesi konusunda ikinci derecede role sahiptir ve dava koꢀulları verilen kanıtların  
değerlendirilmesini gerektirmediğinde olaylara bakmaya yetkili olan ilk derece mahkemesinin  
rolünü üstlenmede ihtiyatlı davranmalıdır (Tahsin Acar- Türkiye, baꢀvuru no: 26307/95).  
Mevcut davada AĐHM, Đzzettin Yıldırım’ın cesedinin 28 Ocak 2000 tarihinde, diğer dokuz  
ceset ile birlikte, Hizbullah militanları tarafından kiralanan bir evin bahçesinde bulunduğunu  
belirtmektedir. AĐHM, diğer iki kiꢀinin cesedinin de kurbanın kendi çevresinden olduğunu  
gözlemlemektedir. Adli soruꢀturmadan, Hizbullah örgütü mensuplarının sözkonusu  
cinayetlerle suçlandıkları sonucuna ulaꢀılmaktadır. AĐHM önünde kimse, bu cinayetlerin  
sözkonusu örgüt tarafından iꢀlendiğine karꢀı çıkmamaktadır. Dosyada, sözkonusu kiꢀilerin,  
devlet görevlileri ile bağlantılı olduklarını veya onlar adına hareket ettiklerini ortaya  
koyabilen doğrudan hiçbir kanıta ulaꢀılamamaktadır.  
Geriye ulusal makamların, hayati bir tehlike karꢀısında ilgiliyi koruma pozitif yükümlülüğünü  
ihmal edip etmediklerinin araꢀtırılması kalmaktadır.  
Bu konuda AĐHM, ne kurbanın avukatının kurbanın ortadan kaybolması hakkındaki ilk  
ꢀikayetinde ne ortadan kaybolmalar çerçevesinde ifadesi alınan diğer kiꢀilerin devlet  
görevlilerinin yükümlülüğünü ileri süren iddialarını yetkili merciler önünde dile getirdiklerini  
tespit etmektedir. Ayrıca baꢀvuranlar tarafından, ortadan kaybolmasından önce, Đzzettin  
Yıldırım’ın, hayati tehdit aldığı yönünde ulusal makamlara baꢀvuruda bulunduğu da iddia  
edilmemiꢀtir. AĐHM, Đzzettin Yıldırım’ın ölümünden önce tehdit altında olduğunu  
düꢀündürecek bir unsur tespit etmemiꢀtir..  
Genel olarak inandırıcılığını inceleyen AĐHM, baꢀvuranların iddialarının, somut olgulara  
dayanmadığı, ikna edici somut kanıtlarla veya tanık ifadeleriyle ya da baꢀka bir kanıt unsuru  
ile desteklenmediği kanaatindedir (Mordeniz-Türkiye, baꢀvuru no: 49160/99, 10 Ocak 2006).  
7
Sahip olduğu unsurlar ıꢀığında AĐHM, kurbanın Devlet görevlileri tarafından veya Devlet  
görevlileri adına hareket eden ya da Devlet görevlileri ile bağlantılı olan kiꢀiler tarafından  
öldürüldüğü sonucunun güvenilir emarelerden çok varsayım ve spekülasyondan ibaret  
olduğuna kanaat getirmektedir. Bu koꢀullarda AĐHM, Đzzettin Yıldırım’ın öldürülmesinde  
Devletin sorumluluğunun her türlü makul ꢀüphenin ötesinde ortaya konmadığı kanaatindedir.  
Dolayısıyla, AĐHS’nin 2. maddesi esas bakımından ihlal edilmemiꢀtir.  
2. Cezai soruꢁturmanın yetersiz olduğu iddiası hakkında  
AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesi ile öngörülen yaꢀam hakkının korunması yükümlülüğünün, 1.  
madde uyarınca “kendi yetki alanı içinde bulunan herkese AĐHS’de belirtilen hak ve  
özgürlükleri tanıma[sı]” ꢀeklinde Devlete düꢀen genel görevle birlikte değerlendirildiğinde,  
güç kullanmaya baꢀvurmanın bir kimsenin ölümüne yol açması halinde etkin bir soruꢀturma  
yürütülmesi anlamına geldiğini ve bunu ꢀart koꢀtuğunu hatırlatmaktadır (Kaya-Türkiye, 19  
ꢁubat 1998; McCann ve diğerleri- Birleꢀik Krallık, 27 Eylül 1995). Fail oldukları iddia  
edilenler ister devlet görevlileri isterse üçüncü ꢀahıslar olsun, güce baꢀvurmanın ardından bir  
kimsenin ölümüne sebebiyet verildiği her durumda benzeri bir soruꢀturma yürütülmelidir  
(Tahsin Acar). Sorgulamalar özellikle derinlemesine, tarafsız olarak ve dikkatli yapılmalıdır  
(Çakıcı-Türkiye, baꢀvuru no: 23657/94, McCann ve diğerleri).  
AĐHM, yukarıda bahsedilen yükümlülüğün, yalnızca, ölüme bir devlet görevlisinin neden  
olduğunun ortaya konduğu durumlar için geçerli olmadığını belirtmektedir. Yetkili mercilerin  
ölüm olayından haberdar edilmeleri bile, ölümün meydana geldiği koꢀullar hakkında  
AĐHS’nin 2. maddesinden kaynaklanan etkin bir soruꢀturma yürütme yükümlülüğünü ipso  
facto doğurmaktadır (mutatis, mutandis, Ergi-Türkiye, 28 Temmuz 1998 tarihli karar, Yaꢀa-  
Türkiye, 2 Aralık 1998 tarihli karar, Hugh Jordan-Birleꢀik Krallık baꢀvuru no: 24746/94, sözü  
edilen Ekinci, sözü edilen Sabuktekin).  
Yürütülen soruꢀturma aynı zamanda sorumluların tespit edilip gerektiği takdirde  
cezalandırılmalarını sağlayacak ꢀekilde etkili olmalıdır (Oğur-Türkiye, baꢀvuru no:  
21594/93). Burada sözkonusu olan sonuca değil, araçlara iliꢀkin bir yükümlülüktür.  
Yetkililerin, olayla ilgili delillerin toplanması için makul olarak ulaꢀılabilir olan tedbirleri  
almıꢀ olmaları gerekmektedir (Salman-Türkiye, baꢀvuru no: 21986/93). Sorumlu kiꢀi ya da  
kiꢀilerin tespit edilmesini sağlayabilecek soruꢀturmadaki her türlü eksiklik, soruꢀturmanın  
etkisiz olduğuna karar verilmesine neden olabilir (Bayrak ve diğerleri-Türkiye, baꢀvuru no:  
42771/98, 12 Ocak 2006).  
Bu bağlamda makul derecede ivedililik ve özen gereği zımni olarak kendini göstermektedir.  
Belli bir durumda, soruꢀturmanın ilerlemesini önleyen zorluklar ve engellerin de ortaya  
çıkabileceğini kabul etmek gerekir. Ancak, a fortiori barbarca eylemlerle böylesi  
cinayetlerin iꢀlenmesi gibi ölüme sebebiyet veren güç kullanımı hakkında yapılan bir  
soruꢀturma sözkonusu olduğunda, yetkililerin hızlı hareket etmesi, gayrımeꢀru eylemlere göz  
yumulduğu veya suç ortaklığı yapıldığı izleniminin oluꢀmaması ve kamuoyunun meꢀruiyet  
ilkesine güveninin devam etmesi açısından ꢀarttır (mutatis, mutandis, Mc Kerr-Birleꢀik  
Krallık, baꢀvuru no: 28883/95).  
Mevcut davada, dosyadan, polisin, Mehmet Kanlıbıçak’ın ve Mehmet ꢁehit Avcı’nın ortadan  
kaybolmasının ardından derhal sözkonusu kiꢀilerin yakınlarının ifadelerine baꢀvurduğu  
sonucuna ulaꢀılmaktadır. Ancak buna karꢀın, Đzzettin Yıldırım’ın ortadan kaybolmasının  
8
ardından, ne aile fertlerinin, ne Zehra derneğinin yönetiminde bulunan kiꢀilerin ne de  
Yıldırım’ın avukatının ifadesine baꢀvurulmuꢀtur. Oysa ortadan kaybolan kiꢀilerin hepsinin  
sözkonusu derneğin faaliyetlerine katılan kiꢀiler olduğu görülmektedir. AĐHM, Đzzettin  
Yıldırım’ın ev arkadaꢀı H.B.’nin 4 Mart 2000 tarihinde yani kurbanın avukatının ꢀikayetini  
sunmasının ardından iki aydan fazla bir süre sonra dinlendiğini gözlemlemektedir. Ayrıca  
otopsi raporu, kurbanın otopsisinin ardından beꢀ ay sonra 30 Haziran 2000 tarihinde  
düzenlenmiꢀtir.  
Hacı Đnan ve diğer Hizbullah üyeleri hakkında düzenlenen iddianamede kaybolma ve diğer  
kanıt unsurlarından da söz edilse bile, hiçbir tedbir alınmamıꢀ, sanıklarla Đzzettin Yıldırım  
cinayeti arasında bir bağlantı kurulmaya çalıꢀılmamıꢀtır. 24 Mayıs 2000 tarihli ifadesinde  
cinayetin nedenleri ile ilgili önemli bilgiler veren baꢀ sanık Hacı Đnan, her ne kadar itirafta  
bulunmamıꢀ ve sesiz kalma hakkını kullanmak istediğini ifade etmiꢀse de, bu durum, cinayet  
hakkında derinlemesine bir araꢀtırma yapılmamasını haklı kılamamaktadır.  
Đzzettin Yıldırım’ın ortadan kaybolması ile ilgili olarak yürütülen polis soruꢀturmasındaki  
eksiklikler ve ailesine hiçbir bilgi iletilmemesi AĐHM’yi ꢀaꢀırtmıꢀtır. AĐHM, özellikle, sürekli  
taleplerine rağmen, avukatına hiçbir bilgi iletilmediğini ve otopsi raporunun baꢀvuranlara  
ancak 12 Aralık 2001 tarihinde iletildiğini kaydetmektedir. Bilahare Đstanbul Devlet Güvenlik  
Mahkemesi, hiçbir açıklamada bulunmaksızın, Đzzettin Yıldırım’ın cinayetinin, Hizbullah  
mensubu olduğu varsayılan kiꢀiler hakkında yürütülen ceza davası çerçevesindeki suçlamalar  
kapsamında olmadığına hükmetmiꢀtir.  
Hükümet ön soruꢀturmadaki eksiklere iliꢀkin bir izahat vermemektedir. Bunun yanında  
Hükümet Hacı Đnan’ın ifadesine ve diğer emarelere rağmen neden 8 Haziran 2000 tarihli  
iddianamede Đzzettin Yıldırım’ın cinayetinden sanıkların sorumlu tutulmadığı hususunda bir  
izahat vermemektedir. Ayrıca kurbana iliꢀkin ön soruꢀturma dosyasının, nihayet mevcut  
baꢀvurunun Hükümete tebliğ edilmesinden sonra 31 Mart 2006 tarihinde esas dava dosyasına  
eklenmesi son derece dikkate değerdir.  
Üstelik, bu cinayetleri iꢀlemekle suçlanan sanıkların ceza davasının 24 Mayıs 2000 tarihinden  
bu yana halen devam ettiği görülmektedir. AĐHM bu hususta, kamu görevlileri ya da üçüncü  
ꢀahısların faili olduğu iddia edilen güç kullanımı nedeniyle ölümle sonuçlanan vakalara iliꢀkin  
ceza davalarındaki eksiklikleri tespit ederek Türkiye aleyhinde birçok karar verdiğini  
anımsatır (AĐHS’nin 2. maddesine iliꢀkin olarak, bu meyanda, mutatis mutandis Kaya –  
Türkiye, 19 ꢁubat 1998 tarihli karar, prg. 86-92 ; Ergi – Türkiye 28 Temmuz 1998 tarihli  
karar, prg. 82-85 ; Yaꢀa adıgeçen ; Tanrıkulu – Türkiye, no: 23763/94, prg. 101-111,  
AĐHS’nin 13. maddesine iliꢀkin olarak, mutatis mutandis Aksoy – Türkiye 18 Aralık 1996  
tarihli karar, prg. 95-100 ; Aydın – Türkiye 25 Eylül 1997 tarihli karar, prg. 103-109 ; Menteꢀ  
ve diğerleri – Türkiye 28 Kasım 1997 tarihli karar, prg. 89-92 ; Selçuk ve Asker – Türkiye 24  
Nisan 1998 tarihli karar, prg. 93-98 ; Kurt – Türkiye 25 Mayıs 1998 tarihli karar, prg. 135-142  
; Tekin – Türkiye 9 Haziran 1998 tarihli karar, prg. 62-69 ; Akkoç, adıgeçen, prg. 89 ; Kılıç,  
adıgeçen, prg. 73).  
Đzzettin Yıldırım’ın öldürülmesine iliꢀkin olarak yürütülen ceza soruꢀturmasındaki  
gecikmeleri, eksiklikleri ve tutarsızlığı göz önünde bulunduran AĐHM konuyla ilgili kaygısını  
belirtme ihtiyacı duymaktadır. Đzzettin Yıldırım’a ve diğer kurbanlara yapılan barbarca  
muameleler kamuoyunda haklı olarak yankı bulmuꢀtur.  
9
Bu cihetle AĐHM ceza soruꢀturmasının eꢀgüdümlü ve tek merkezden yürütülmediği, bunun da  
soruꢀturmanın etkililiğine zarar verdiği kanaatine varmaktadır.  
Türk Hizbullahı’nın güvenlik güçlerinden siyasi ve askeri destek aldığı yönündeki iddiaya  
iliꢀkin olarak AĐHM, daha evvel de kimliği meçhul kimselerce iꢀlenen yargısız infazlara ve  
cinayetlere iliꢀkin olarak 1993 yılında hazırlanan bir meclis araꢀtırma komisyonu raporuna  
atıfta bulunmuꢀtu (Akkoç ve Kılıç, adıgeçen kararlar).  
Aynı muhakeme tarzı mevcut davaya da uygulanabilir.  
AĐHM’ye göre, Türk Hizbullahı’nın 1993’ten beri meydana gelen yüzlerce kayıp ve öldürme  
vakasına karıꢀtığı konusunda kamuoyunca beslenen yaygın kanaatlere rağmen yetkili  
makamlar onlarca cesedin bulunduğu 2000 yılına kadar terörist grubun eylemlerine karꢀı  
gerekli tedbirler almayı ihmal etmiꢀlerdir. ꢁayet gerekli tedbirler alınmıꢀ olsa idi kamu  
vicdanının rahatlaması ve hukuk devletine olan güven artması mümkün olabilirdi.  
Tespit edilen eksiklikleri göz önünde bulunduran AĐHM, Đzzettin Yıldırım’ın öldürülmesi  
hakkında ulusal makamlarca yapılan araꢀtırmaların ve geç bir tarihte baꢀlatılan cezai takibatın  
etkili olarak addedilemeyeceği sonucuna varmaktadır. Dolayısıyla Hükümetin iç hukuktaki  
baꢀvuru yollarının tüketilmediği yolundaki itirazı reddedilmelidir.  
Bu itibarla AĐHM, AĐHS’nin 2. maddesi anlamında Savunmacı Devletin üzerine düꢀen usul  
yükümlülüklerine riayet etmediği sonucuna varmaktadır.  
III. AĐHS’NĐN 3., 5., 6., 8. VE 13. MADDELERĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI  
HAKKINDA  
Baꢀvuranlar aynı olaylar temelinde AĐHS’nin 3., 5., 6., 8. ve 13. maddelerinin ihlal edildiğini  
iddia etmektedirler.  
Hükümet bu iddialara itiraz etmektedir.  
AĐHS’nin 2. maddesi bakımından vardığı ihlal tespitini göz önünde bulunduran AĐHM  
mevcut baꢀvuruda gündeme getirilen asıl hukuki sorunu incelediği kanaatindedir.  
Dava olaylarının ve tarafların argümanlarının tamamının dikkate alan AĐHM, AĐHS’nin 3., 5.,  
6., 8. ve 13. maddeleri yönünden yapılan ꢀikayetler hakkında ayrıca bir karara varmasına  
gerek kalmadığını değerlendirmektedir (Kamil Uzun – Türkiye, no: 37410/97, 10 Mayıs 2007,  
prg. 64, ve Feyzi Yıldırım – Türkiye, no: 40074/98, 19 Temmuz 2007, prg. 96).  
IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuranlar herhangi bir maddi tazminat talebinde bulunmamıꢀlardır. Buna karꢀın  
baꢀvuranlar 150.000 Euro manevi tazminat talep etmektedirler. Baꢀvuranlar, basında ve  
televizyon kanallarında betimlenen ebeveynlerinin maruz kaldığı barbarca muamelelerden  
telafisi imkansız bir ꢀekilde etkilendiklerini, Đzzettin Yıldırım’ın öldürülmesi konusunda  
soruꢀturma yapılmaması hele de diğer cesetlerin bulunmasının ardından Hizbullah davasının  
10  
son derece hızlı bir ꢀekilde baꢀlamasına rağmen bu davanın Đzzettin Yıldırım’ın vakasını  
kapsamaması sebebiyle kaygı ve ꢀaꢀkınlık içinde yaꢀadıklarını bildirmektedirler.  
Hükümet bu talepleri aꢀırı bulmaktadır.  
AĐHM, Đzzettin Yıldırım’ın kaybolmasına ve ölümüne iliꢀkin olarak yürütülen polis  
araꢀtırmasının da cezai takibatın da, AĐHS’nin 2. maddesinden doğan usul yükümlükleri  
hilafına yetkili makamlarca etkili bir biçimde yürütülmediğini anımsatır. AĐHS’nin 41.  
maddesi uyarınca AĐHM, hakkaniyete uygun olarak, yedi baꢀvuranın her birine 12.000 Euro  
manevi tazminat ödenmesine hükmeder.  
B. Yargılama masraf ve giderleri  
Baꢀvuranlar ulusal mahkemeler ve AĐHM önünde yaptıkları masraf ve harcamalar için 20.000  
Euro talep etmektedirler. Baꢀvuranlar avukatlarıyla imzaladıkları 12.000 ABD Doları  
tutarındaki bir vekalet sözleꢀmesini, Đzmir Barosu avukatlık ücret tarifesini ve gerçekleꢀtirilen  
hizmet süresini gösteren bir tarife sunmaktadırlar.  
Hükümet bu taleplere itiraz etmektedir. Hükümet baꢀvuranların, özel bir sözleꢀme haricinde  
yargılama masraf ve giderlerine iliꢀkin herhangi bir belge sunmadıklarına dikkat çekmektedir.  
AĐHM, AĐHS’nin 41. maddesi bakımından yalnızca gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda  
olduğu kanıtlanan masrafların iadesinin mümkün olduğunu anımsatır (Đatridis – Yunanistan  
(adil tatmin), no: 31107/96, prg. 54). Mevcut davada elindeki bilgileri ve yukarıda anılan  
kıstasları göz önünde bulunduran AĐHM bu yönde baꢀvuranlara her türlü vergiden muaf  
tutulmak üzere ortaklaꢀa 6.000 Euro ödenmesinin makul olacağına hükmeder.  
C. Gecikme faizi  
Gecikme faizi Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi faizlerine uyguladığı orana üç  
puanlık bir artıꢀ eklenerek belirlenecektir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM, OYBĐRLĐĞĐYLE  
1. Hükümetin ilk itirazının esasa eklenmesine ve bu itirazın reddedilmesine ;  
2. Baꢀvurunun kabuledilebilir ilan edilmesine ;  
3. Đzzettin Yıldırım’ın ölümüne iliꢀkin olarak AĐHS’nin 2. maddesinin esas bakımından ihlal  
edilmediğine ;  
4. Đzzettin Yıldırım’ın ölümüne iliꢀkin cezai süreçteki eksiklikler nedeniyle AĐHS’nin 2.  
maddesinin usul yönünden ihlal edildiğine ;  
5. ꢁikayetlerin geriye kalanı hakkında bir karara varmaya gerek olmadığına ;  
6.  
a) AĐHS’nin 44/2 maddesi gereğince kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
döviz kuru üzerinden Y.T.L.’ye çevrilmek üzere Savunmacı Hükümet tarafından,  
11  
i. yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak manevi tazminat için yedi  
baꢀvuranın her birine 12.000 Euro (on iki bin Euro) ödenmesine ;  
ii. yargılama masraf ve giderleri için ise yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf  
tutularak baꢀvuranlara ortaklaꢀa 6.000 Euro (altı bin Euro) ödenmesine ;  
b) sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar Hükümet  
tarafından, Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan  
fazlasına eꢀit oranda faiz uygulanmasına;  
7. Adil tatmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
Karar vermiꢀtir.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM’nin iç tüzüğünün 77. maddesinin 2. ve 3.  
paragraflarına uygun olarak 17 Haziran 2008 tarihinde yazılı olarak bildirilmiꢀtir.  
12