CONSEIL DE

L'EUROPE

AVRUPA

KONSEYİ

BAŞKAYA VE OKÇUOĞLU-Türkiye

Davası (23536/94 ve 24408/94)

Strazburg

8 Temmuz 1999

USULİ İŞLEMLER

1. Dava, Sözleşme’nin 32 madde 1. fıkra ve 47. maddesinde öngörülen üç

aylık süre içinde, 17 Mart 1998 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Komisyonu

(“Komisyon”) tarafından Sözleşmenin 19. maddesi uyarınca Mahkememize

sunulmuştur. Türk vatandaşları olan Sn. Fikret Başkaya ve Sn. Mehmet Selim

Okçuoğlu tarafından sırasıyla 22 Şubat ve 9 Haziran 1994 tarihlerinde eski Madde

25 kapsamında Türkiye Cumhuriyeti aleyhine Komisyon’a sunulmuş olan

başvurulara (No. 23536/94 ve 24408/94) dayanmaktadır.

Komisyonun talebi Sözleşme’nin eski 44. ve 48. Maddelerine ve Türkiye

tarafından mahkemenin zorunlu yetkisinin tanındığı bildirgeye (Eski 46. Madde)

dayanmaktadır. Talebin amacı, dava esaslarının, davalı Devlet tarafından

Sözleşme’nin 6. Maddesinin 1. Fıkrası ve 10. Maddesi kapsamındaki

yükümlülüklerin ihlalini ortaya koyup koymadığına ilişkin bir kararın verilmesidir.

2. Mahkeme’nin Eski A İçtüzüğünün 33. Maddesinin 3. Fıkrasının (d) bendi

uyarınca yapılmış olan soruşturmaya cevaben başvuranlar, adli takibata katılmak

istediklerini belirtmiş ve kendilerini temsil etmek üzere bir avukat tayin etmişlerdir

(İçtüzük 30. madde).

3. 11 nolu Protokolün yürürlüğe girmesinden önce meydana gelebilecek usul

hususlarına ilişkin işlemleri yürütmek üzere kurulmuş olan (Sözleşme’nin 43.

Maddesi ve eski İçtüzük 21. madde) Dairenin Başkanı sıfatıyla, Türkiye

Cumhuriyeti (“Hükümet”) Temsilcisi, başvuranların avukatları, Sn. A. Erdoğan ve

Sn. E. E. Keskin, ve Komisyon Delegesinden takibatın organizasyonu hakkındaki

görüşlerini bildirmelerini istemiştir (Eski İçtüzüğün 37. Madde 1 fıkrası ve 38.

Maddesi). Bunun sonucunda gönderilen talebe ilişkin olarak Sekreter, başvuranların

ve Hükümetin görüşlerini 14 Ekim 1998 tarihinde almıştır. 6 Aralık 1998 ile 5 Mart

1999 tarihleri arasında başvuranlar ve Hükümet, başvuranların adil tazmin

taleplerine ilişkin ek görüşlerini sunmuşlardır. Başvuranların avukatlarına başkan

tarafından mahkeme huzurundaki yazılı prosedürde Türkçe dilini kullanma izni

verilmiştir.

4. 11 Nolu Protokolün 1 Kasım 1998 tarihinde yürürlüğe girmesinden sonra ve

anılan Protokolün 5. Maddesinin 5. Fıkrası uyarınca dava Büyük Daireye

sunulmuştur.

______________________________________________________________________________________

Genel Müdürlüğü tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri, davanın adının tam

olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile Dışişleri Bakanlığı

Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak suretiyle ticari olmayan

amaçlarla alıntılanabilir.

22 Ekim 1998 tarihinde Sn. Wildhaber adaletin doğru şekilde tecelli edebilmesi

için, mevcut dava ile Türkiye aleyhinde diğer on iki dava olan: Karataş - Türkiye

(Başvuru no. 23168/94); Arslan - Türkiye (no. 23462/94); Polat - Türkiye (no.

23500/94); Ceylan - Türkiye (no. 23556/94); Okçuoğlu - Türkiye (no. 24246/94);

Gerger - Türkiye (no. 24919/94); Erdoğdu ve İnce - Türkiye (no. 25067/94 ve

25068/94); Sürek - Türkiye no. 1 (no. 26682/95); Sürek ve Özdemir - Türkiye

(no. 23927/94 ve 24277/94); Sürek - Türkiye no. 2 (no. 24122/94);

Sürek - Türkiye no. 3 (no. 24735/94) ve Sürek - Türkiye no. 4 (no. 24762/94)

davalarına bakmak üzere tek bir Büyük Daire teşkil edilmesine karar vermiştir.

5. Bu amaca yönelik olarak oluşturulan Heyet, Türkiye adına re’sen seçilen Sn. R.

Türmen (Sözleşmenin 27. Maddesinin 2. Fıkrası ve Mahkeme İçtüzüğünün 24. Maddesinin

4. Fıkrası), Mahkeme Başkanı Sn. Wildhaber, Mahkeme Başkan Yardımcısı Sn. E. Palm ve

Bölümlerin Başkan Yardımcıları Sn. J.-P. Costa ve Sn. M. Fischbach (Sözleşmenin 27.

Maddesinin 3. Fıkrası ve İçtüzüğün 24. Maddesinin 3 ve 5 (a) Fıkrası) katılımı ile

oluşmuştur. Heyetin tamamlanması için atanan diğer üyeler: Sn. A. Pastor Ridruejo, Sn. G.

Bonello, Sn. J. Makarczyk, Sn. P. Kuris, Sn. F. Tulkens, Sn. V. Straznicka, Sn. V.

Butkevych, Sn. J. Casadevall, Sn. H.S. Greve, Sn. A. B. Baka, Sn. R. Maruste ve Sn. S.

Botoucharova (İçtüzüğün 24. Maddesinin 3. Fıkrası ve 100. Maddesinin 4. fıkrası).

19 Kasım 1998 tarihinde Sn. Wildhaber İçtüzüğün 28. Maddesinin 4. Fıkrası uyarınca

Heyet tarafından verilen Oğur - Türkiye kararı ile ilgili olarak davadan çekilen Sn. Türmen’i

duruşmaya katılmaktan muaf tutmuştur. 16 Aralık 1998 tarihinde Hükümet ad hoc hakim

olarak Sn. F. Gölcüklü’nün atandığını Sekreterya’ya bildirmiştir (29. Maddenin 1. Fıkrası).

Ardından davanın ileri aşamalarına katılamayacak olan Sn. Botoucharova’nın yerine

Sn. K. Traja atanmıştır (İçtüzüğün 24. Maddesinin 5. Fıkrasının (b) bendi).

6. Mahkeme’nin daveti üzerine (İçtüzük 99. madde) Komisyon, heyet nezdindeki

takibata katılmak üzere üyelerinden biri olan Sn. D. Svaby’yi atamıştır.

7. 7 Ocak 1999 tarihinde Hükümet’in Ajan Yardımcısı Sn. D. Akçay,

Komisyon Delegesi ve başvuran temsilcileri Sn. A Erdoğan ve Sn. E. E. Keskin’e

danışılmasından sonra, Sözleşme’nin 38. Maddesinin 1 (a) Fıkrası uyarınca

görevlerinin ifasının bir duruşma yapılmasını gerektirmediği kanaatine vararak

(İçtüzük Madde 59, Fıkra 2) Heyet davanın duruşmasız görülmesini

kararlaştırmıştır.

8. 22 Ocak 1999 tarihinde, rapor sunan Hakimin talebi üzerine birinci başvuran

tarafından bazı dokümanlar sunulmuştur (İçtüzük Madde 49, fıkra 2 (a).

DAVA ESASLARI

I. DAVA İLE İLGİLİ OLAYLAR

A. Başvuranlar

9. Başvuranlar, Sn. Fikret Başkaya ve Mehemet Selim Okçuoğlu, Türk

vatandaşlarıdır. Birinci anılan başvuran 1940 doğumlu olup, Ankara’da

yaşamaktadır. Kendisi iktisat ve gazetecilik profesörüdür. İkinci anılan başvuran

1964 doğumlu olup, Istanbul’da yaşamaktadır. Kendisi Doz Basin Yayin Ltd. Sti

yayınevinin sahibidir.

B. Dava Konusu Makaleler

10. 1991 yılı Nisan ayında Doz Basin Yayin Ltd. Sti birinci başvuran tarafından

yazılmış olan ve “Batılılaşma, Çağdaşlaşma, Kalkınma - Paradigmanın İflası /

Resmi İdeolojinin Eleştirisine Giriş” başlığını taşıyan bir kitap yayınlamıştır.

Kitap 219 sayfadan oluşmakta ve 370 referans içermektedir ve 1920’lerden bu

yana Türkiye’nin sosyo-ekonomik evrimini ve Devletin “resmi ideolojisinin” bir

analizini ve eleştirilerini ele almaktadır. İçindekiler bölümünde listelenen başlıklara

göre, yazar aşağıdaki konuları ele almıştır: Entelektüeller ve Resmi İdeoloji; Ulusal

Mücadelenin Özellikleri; Ulusal Mücadelenin Ulusal Özelliği Hususu; Comintern ve

Ulusal Mücadelenin Emperyalizm Karşıtı olup olmadığı; Mustafa Kemal ve

Tarihteki Rolü; Kemalist Rejimin Özellikleri; bir Orijinal Bonapartçılık Şekli;

Üretici Güçler ve İktisadi Politikalar; Bonapartçı Rejim ve Kapital Birikimi;

Sınıfsız, İmtiyazsız bir Halkçı Diktatörlük; Yeni Sömürgecilik Döneminde Sosyo-

Ekonomik Oluşumun Evrimi; Seksenler: Satelitizasyon Sürecinin Kuvvetlenmesi;

Paradigmanın Çöküşü ve İktisat Bilimi: Mevcut Eğilimleri Meşrulaştırma Araçları.

11. Kitabın dava konusu bölümü aşağıdaki paragrafları içermektedir:

“Kürt meselesi, Milli Mücadelenin [Türk Ulusal Kurtuluş Savaşı

(1991-1922)] ve Türk sosyal oluşumunun evrimine ilişkin analizde önemli bir rol

oynamaktadır. Kürt sorunu ve Kürdistan’ın sömürgeleştirilmesi gerçekten de çok

önemlidir ve bu nedenle bir başka kitabın konusunu teşkil etmektedir. Ayrıca, sorun

sadece Türkiye ile de ilişkili değildir. Bölgede bulunan dört devletin (Türkiye, Iran,

Irak, Suriye) yerel politikalarının oluşumu (siyasi rejimlerin türü) ile birlikte bu dört

komşu Devlet arasındaki ilişkilerin “özgün” niteliği bunu, karmaşık bir husus haline

getirmektedir.

Kısıtlı da olsa, bu kitap planı ve kapsamı dahilinde sorunu ele almak

istememizin iki nedeni mevcuttur. Bunlar, resmi ideolojinin mantıksızlığı ve Milli

Mücadelenin gerçek özelliğinin ortaya konmasıdır. Bir başka deyişle, Kurtuluş

Savaşı olarak sunulan şeyin gerçekte bir “Kurtuluş Hareketi” olup olmadığını

tartışmak [istemekteyiz]. Şüphesiz ki, Kürdistan’ın (Sovyetler Birliği sınırları

içindeki küçük alanın göz ardı edilmesi halinde) dört farklı Devletin sınırları

dahilinde olması, emperyalistlere bu Dört Devlet üzerinde çok kolay “kontrol”

sağlamaktadır. Kürt sorunu, bölgedeki emperyalist statükonun korunması açısından

önemli olmasına rağmen, sorunun bu açıdan analizine burada girilmeyecektir [

sayfa 51]

...

Diğer yandan, Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana [1923] takip

edilmekte olan ırkçı inkar politikası, Türkiye’deki ırkçı hareketin gelişiminde önemli

bir etkeni teşkil etmiştir. Kürt Ulusunun “varolmadığı varsayımının” resmi

ideolojinin önemli bir unsurunu teşkil etmesine rağmen bu, aynı zamanda söz

konusu ideolojinin en zayıf noktasını da teşkil etmektedir. Var olan bir ulusun “akıl

ile yok edilmesi” mümkün değildir ve insanların saçma ve asılsız şüphelerine

rağmen tarafsız gerçeklik varlığını sürdürmektedir. Tabi ki bu, saçma ve asılsız

şüphelerin herhangi bir etkisi olmadığı anlamına gelmemektedir! Bunlardan

faydalananlar, bürokratik, akademik kariyerler, yüksek maaşlar elde eden ve siyasi

arenanın basamaklarında yükselenler hiç bir zaman eksik olmamıştır... [sayfa 52]

...

Sömürgelerdeki doğrudan siyasi-askeri-polis kontrolünün kaldırılması

ile sömürgeciliğin sona ereceğine inanılmaktaydı. Ancak günümüzde, üçüncü

dünyanın [doğal] kaynakları, sömürge dönemindekinden çok daha yüksek

hacimlerde emperyalist ülkelere taşınmaktadır. Bu nedenle, Türk Devleti ile

Kürdistan’a arasındaki ilişki bir emperyalizmi bitiren sınıftan değildir. Ayrıca

siyasi, askeri, kültürel, ideolojik baskıyı içeren bir durumdan da bahsedilebilir. Bu

nedenle, doğrudan bir sömürge durumu yürürlüktedir.” [sayfa 59]

12. Kitabın 3 Mayıs 1991 tarihinde yayınlanmasının yargı mercilerine

sunulduğu görülmektedir.

C. Başvurana karşı yapılan ilk takibat aşaması

13. 2 Ağustos 1991 tarihinde İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi

Cumhuriyet Savcısı, söz konusu kitabın içeriğini dikkate alarak başvuran aleyhinde

bir iddianame hazırlamıştır. Kitabın yazarı sıfatıyla birinci başvuran, Terörle

Mücadele Yasasının (“1991 Yasası”) 8 (1) Maddesi uyarınca Devletin bölünmez

bütünlüğü aleyhinde propaganda yapmaktan suçlanmıştır. İkinci başvuran ise

yayıncı şirketin sahibi olarak, 1991 Yasasının 8 (2) maddesi uyarınca suçlanmıştır.

İddianamede, kitabın yukarıdaki 11. paragrafta belirtilen bölümlerinden alıntılar

yapmıştır.

14. Devlet Güvenlik Mahkemesi’nde yapılan takibatta başvuranlar suçlamaları

reddetmiş ve beraatlarını talep etmişlerdir.

Birinci başvuran, kitabının bir propaganda olarak kabul edilemeyecek bir

akademik çalışma olduğunu savunmuştur. Bir profesör olarak araştırma yapma ve

sonuçlarını yayınlama görevinde olduğunu ve “gerçeklerin resmi şeklini” kabul

etmeye zorlanamayacağını belirtmiştir. Kitabı mahkemeler tarafından değil ancak

akademisyenler tarafından muhakeme edilebilecektir. Bir şahsın görüşlerini ifade

etmesi nedeniyle yargılanması ve mahkum edilmesine izin verilmemelidir.

İkinci başvuran da, kitabın sadece bir bölümünden yapılan alıntılar ile

tamamına ilişkin bir değerlendirme yapılmasının mümkün olmayacağını öne

sürmüştür. 1991 Yasasının 8. Maddesinin Türk Anayasası ve Türkiye’nin

uluslararası yükümlülüklerine aykırı olduğunu iddia etmiştir. Türkiye’de bir “Kürt

sorunu” vardır ve bu soruna ilişkin yorumlar yapılması ve görüşlerin belirtilmesi bir

suç oluşturamaz.

15. 18 Mart 1992 tarihli bir nihai görüşlerinde Cumhuriyet Savcısı birinci

başvuranın 1991 Yasasının 8 (1) Maddesi ve ikinci başvuranın ise 8 (2) Maddesi

uyarınca mahkum edilmesi ile birlikte kitabın tüm baskılarının toplatılması talebinde

bulunmuştur. Cumhuriyet Savcısı suç tarihini 3 Mayıs 1991 olarak tespit etmiştir.

16. 14 Ekim 1992 tarihinde Mahkeme tarafından başvuranların beraatına karar

verilmiştir. Kitabın bir bütün olarak, propaganda unsuru taşımayan bir akademik

çalışma olduğu sonucuna varmıştır.

17. Karar Cumhuriyet Savcısı tarafından temyiz edilmiştir. Kitabın, Türk

topraklarının belli bir bölümünün “Kürdistan”a ait olduğu ve bunun Türkler

tarafından istila edilerek sömürge haline getirildiği iddiasını içerdiğini öne

sürmüştür. Kitabın gerçekte Devletin bölünmez bütünlüğüne karşı propaganda

yaptığı sonucuna ulaşarak, kararın iptali isteminde bulunmuştur.

18. 4 Şubat 1993 tarihinde Yargıtay davaya bakan mahkemenin kararını iptal

ederek, davayı görülmek üzere mahkemesine geri göndermiştir. Aşağıdaki

gerekçeleri göstermiştir:

“Kitabın 51’den 69’a kadar olan sayfalarındaki yazılarda [ ... ]

Türkiye Cumhuriyeti sınırları dahilindeki bir bölgenin, Kürt ulusuna ait olan

Kürdistan’ın bir parçası olduğu ve anılan toprakların Türkler tarafından istila

edildiği ve sömürge durumuna tabi tutulduğu belirtilmiştir. İstanbul Devlet Güvenlik

Mahkemesi, eleştiri sınırlarını aşan ve Türkiye Cumhuriyeti Devletinin bölünmez

bütünlüğü aleyhinde propaganda yapılmasına tekabül eden bu [yukarıdaki] ifadeyi

dikkate almaksızın sanıkları [her ikisini] “suçsuz” bulmuştur.

Karar ... kanunlara aykırı olup, bu nedenle Cumhuriyet Savcısı

tarafından gösterilen temyiz gerekçeleri onanmıştır. Bu sebeple, oybirliği ile kararın

iptaline karar verilmiştir.

D. Başvuranlar aleyhindeki takibatın ikinci aşaması

19. 5 Ağustos 1993 tarihli kararında, İstanbul Devlet güvenlik Mahkemesi

başvuranları söz konusu suçlamalardan suçlu bulmuştur. Birinci başvuranı iki yıl

hapis cezası ve 50,000,000 Türk Lirası (TL) para cezasına ve ikinci başvuranı altı ay

hapis ve 50,000,000 TL para cezasına çarptırmıştır. Başvuranların yargılama

sırasındaki iyi halini de göz önüne alarak mahkeme birinci başvuranın cezasını bir

yıl sekiz ay hapis ve 41,666,666 TL para cezasına ve ikinci başvuranın cezasını beş

ay hapis ve 41,666,666 TL para cezasına indirmiştir. Diğer yandan Mahkeme

Cumhuriyet Savcısının kitabın toplatılması istemini reddetmiştir.

Mahkumiyetlerin desteklenmesi için, Mahkeme aşağıdaki gerekçeleri öne

sürmüştür:

“Suç konusu kitabın incelenmesi üzerine;

51 ve 59. sayfalarda “Kürt meselesi, Milli Mücadelenin [Türk Ulusal

Kurtuluş Savaşı (1991-1922)] ve Türk sosyal oluşumunun evrimine ilişkin analizde

önemli bir rol oynamaktadır. Kürt sorunu ve Kürdistan’ın sömürgeleştirilmesi

gerçekten de çok önemlidir ve bu nedenle bir başka kitabın konusunu teşkil

etmektedir. Ayrıca, sorun sadece Türkiye ile de ilişkili değildir. Bölgede bulunan

dört devletin (Türkiye, Iran, Irak, Suriye) yerel politikalarının oluşumu ...”, Kurtuluş

Savaşı olarak sunulan şeyin gerçekte bir “Kurtuluş Hareketi” olup olmadığını

tartışmak. Şüphesiz ki, Kürdistan’ın (Sovyetler Birliği sınırları içindeki küçük

alanın göz ardı edilmesi halinde) dört farklı Devletin sınırları dahilinde olması,

emperyalistlere bu Dört Devlet üzerinde çok kolay “kontrol” sağlamaktadır...”,

52. sayfada “Diğer yandan, Cumhuriyet’in kuruluşundan bu yana

[1923] takip edilmekte olan ırkçı inkar politikası, Türkiye’deki ırkçı hareketin

gelişiminde önemli bir etkeni teşkil etmiştir... Var olan bir ulusun “akıl ile yok

edilmesi” mümkün değildir...”,

ve 59. sayfada “Türk Devleti ile Kürdistan arasındaki ilişki bir

emperyalizmi bitiren sınıftan değildir. Ayrıca siyasi, askeri, kültürel, ideolojik

baskıyı içeren bir durumdan da bahsedilebilir. Bu nedenle, doğudan bir sömürge

durumu yürürlüktedir.”

ifadeleri ile Türkiye Cumhuriyeti’nin belli bir bölümünün Kürdistan

olarak tanımlandığı, Türkiye Cumhuriyeti’nin bu bölgeyi sömürge olarak

yönettiğinin ilan edildiği ve böylece toprakları ve ulusu ile bölünmezliğine zarar

vermeye yönelik

propaganda yapmayı hedeflediği anlaşılmıştır. Bu sebeple, sanığın kanıtlanan

eylemlerinin tabi olduğu 3713 Sayılı kanun hükümleri kapsamında aşağıdaki

mahkumiyete karar verilmiştir.

20. Başvuranlar kararı Yargıtay’da temyiz etmiş ve bunun üzerine dava

duruşmalı olarak görülmüştür. Başvuranlar Devlet Güvenlik Mahkemesi nezdinde

yapmış oldukları savunmayı yinelerken, son anılan mahkemenin kitabı bir bütün

olarak ele almadığını ve kararını sadece bir bölümün değerlendirilmesi üzerine tesis

ettiğini vurgulamıştır. Birinci başvuran, 1991 Yasasının 8. Maddesinin Türk

Anayasası ve Sözleşmeye aykırı olduğunu ve bu hüküm uyarınca yargılanarak

mahkum edilemeyeceğini iddia etmiştir. Ayrıca, 1991 Yasasının ilgili

hükümlerindeki yeterli açıklığın bulunmadığına ilişkin önceki iddialarına da atıfta

bulunmuştur. İkinci başvuran, Madde 8 (2)’de sadece bir para cezasının öngörülmüş

olduğu gerekçesiyle mahkumiyetinin kanunlara aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

21. 22 Aralık 1993 tarihinde tebliğ edilen, 16 Aralık 1993 tarihli kararıyla

Yargıtay tarafından İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinin esasları onanmış ve

temyiz talepleri reddedilmiştir.

E. Müteakip gelişmeler

22. 18 Mart 1994 tarihi itibarıyla birinci başvuran, Devlet Memurları

Kanununun (367 Sayılı Kanun) 98. Maddesinin 2. Fıkrası uyarınca Ankara

Üniversitesi’ndeki öğretim görevlisi görevinden atılmıştır. İlgili karar, 1991 Yasası

kapsamındaki mahkumiyeti ile 20 ay hapis cezasına çarptırılmasına atıfta

bulunmuştur.

23. 3 Ekim 1997 tarihinde Devlet Güvenlik Mahkemesi, söz konusu kitabın

altıncı baskısının toplatılması emrine ilişkin savcılık istemini kabul etmiştir.

24. Başvuranlar mahkumiyetlerini hapiste geçirmiş ve para cezalarını

ödemiştir. 27 Ekim 1995 tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile 1991 Yasasının

değiştirilmesinden sonra, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi ikinci başvuranın

davasını yeniden incelemiştir. 19 Nisan 1996 tarihinde, cezasının tamamlanmış

olduğu gerekçesiyle Mahkeme, anılan değişikliklerin davada uygulanamayacağı

kararına varmıştır.

II. İLGİLİ İÇ HUKUK

A. Ceza Kanunu

1.Ceza Kanunu (765 Sayılı Kanun)

25. Ceza Kanununun ilgili maddeleri şu şekildedir:

2. Madde, 2. Fıkra

“Bir cürüm veya kabahatin işlendiği zamanın kanunu ile sonradan neşir

olunan kanunun hükümleri birbirinden farklı ise failin lehinde olan kanun tatbik ve

infaz olunur.”

36. Madde, 1. Fıkra

“Mahkumiyet halinde cürüm veya kabahatte kullanılan veya

kullanılmak üzere hazırlanan eşya mahkemece zabıt ve müsadere olunur …”

2. Basın Kanunu ( 15 Temmuz 1950 Tarih ve 5680 Sayılı Kanun)

26. 1950 Tarihli Basın Kanunu’nun ilgili hükümleri şöyledir:

3. Madde

“Gazetelere, haber ajansları neşriyatına ve belli aralıklarla

yayınlanan diğer bütün basılmış eserlere bu Kanunda "mevkute" denir.

Basılmış eserlerin herkesin görebileceği veya girebileceği

yerlerde gösterilmesi veya asılması veya dağıtılması veya dinletilmesi veya satılması

veya satışa arzı ‘neşir’ sayılır.

Fiilin ayrıca suç teşkil etmesi hali müstesna olmak üzere, basın suçu

neşir ile vücut bulur.”

3. Terörle Mücadele Kanunu (12 Nisan 1991 Tarih ve 3713 Sayılı

Kanun)

27. 1991 Tarihli Terörle Mücadele Kanunu’nun ilgili hükümleri şu şekildedir:

8. Madde

(27 Ekim 1995 Tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki hali)

"[1] Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez

bütünlüğünü bozmayı hedef alan yazılı ve sözlü propaganda ile toplantı, gösteri ve

yürüyüş kullanılan yöntem veya amaca bakılmaksızın, yapılamaz. Yapanlar

hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis ve elli milyon liradan yüz milyon liraya

kadar ağır para cezası hükmolunur.

[2] Birinci fıkrada belirtilen propaganda suçunun 5680 sayılı Basın

Kanununun 3’ üncü maddesinde belirtilen mevkuteler vasıtası ile işlenmesi halinde,

ayrıca sahiplerine de mevkute bir aydan az süreli ise, bir önceki ay ortalama satış

miktarının veya suçun mevkuteler haricinde basılı malzemeleri içermesi veya

mevkutenin yeni açılmış olması durumunda en büyük tiraja sahip olan günlük

gazetenin bir önceki ay ortalama satış miktarının yüzde doksanı kadar ağır para

cezası verilir. Ancak, bu para cezaları yüz milyon liradan az olamaz. Bu

mevkutelerin sorumlu müdürlerine, sahiplerine verilecek para cezasının yarısı

uygulanır ve altı aydan iki yıla kadar hapis cezası hükmolunur”

8. Madde

(27 Ekim 1995 tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değişik)

“[1] Türkiye Cumhuriyeti Devletinin ülkesi ve milletiyle bölünmez

bütünlüğünü bozmayı hedef alan yazılı ve sözlü propaganda ile toplantı, gösteri ve

yürüyüş yapılamaz. Yapanlar hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz milyon

liradan üç yüz milyon liraya kadar ağır para cezası hükmolunur. Bu suçun

mükerreren işlenmesi halinde, verilecek cezalar paraya çevrilemez.

[2] Birinci fıkrada belirtilen propaganda suçunun 5680 sayılı Basın

Kanununun 3 üncü maddesinde belirtilen mevkuteler vasıtası ile işlenmesi halinde,

ayrıca sahiplerine de mevkute bir aydan az süreli ise, bir önceki ay ortalama satış

miktarının yüzde doksanı kadar ağır para cezası verilir. Ancak, bu para cezaları yüz

milyon liradan az olamaz. Bu mevkutelerin sorumlu müdürlerine, sahiplerine

verilecek para cezasının yarısı uygulanır ve altı aydan iki yıla kadar hapis cezası

hükmolunur.

[3] Birinci fıkrada belirtilen propaganda suçunun ikinci fıkrada yazılı

mevkuteler dışında basılı eser ve sair kitle iletişim araçları ile işlenmesi halinde,

sorumluları ve ayrıca kitle iletişim araçları sahipleri hakkında altı aydan iki yıla

kadar hapis, yüz milyon liradan üç yüz milyon liraya kadar ağır para cezası

hükmolunur…

…”

Hükümet 8. Maddenin uygulanmasına ilişkin içtihatları sunmuş olup, bunlara

ilişkin ayrıntılar işbu karar ile aynı tarihli olan sürek (No. 1) kararının 29.

paragrafında sunulmuştur.

13. Madde

(27 Ekim 1995 Tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değiştirilmeden önceki hali)

“Bu Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı verilen cezalar, para

cezasına veya tedbirlerden birine çevrilemez ve ertelenemez.”

13. Madde

(27 Ekim 1995 Tarih ve 4126 Sayılı Kanun ile değişik)

“Bu Kanun kapsamına giren suçlardan dolayı verilen cezalar, para

cezasına veya tedbirlerden birine çevrilemez ve ertelenemez.

Ancak bu madde hükmü, 8’inci madde uyarınca verilen mahkumiyet

kararları için uygulanmaz.”

B. Devlet Güvenlik Mahkemeleri

28. Devlet Güvenlik Mahkemesinin kuruluş ve usullerine ilişkin ilgili yerel

kanunun özeti, işbu karar ile aynı tarihte verilmiş olan Sürek – Türkiye (No. 1)

kararının 32-36. paragraflarında sunulmuştur.

KOMİSYON HUZURUNDA YAPILAN TAKİBAT

29. Sn. Başkaya ve Sn. Okçuoğlu sırasıyla 22 Şubat ve 9 Haziran 1994

tarihlerinde Komisyon’a başvurmuştur. Her iki başvuran, suçlanan kitabın

yayınlanması gerekçesiyle mahkumiyetlerinin Sözleşme’nin 9. Madde (düşünce ve

vicdan özgürlüğü hakkı) ve 10. Madde (ifade özgürlüğü hakkı) hükümlerinin ihlal

edildiğini iddia etmişlerdir. Başvuranlar ayrıca, 7. Madde (geriye dönük

cezalandırma yasağı) ve 6. Madde 1. fıkra (bağımsız ve tarafsız bir mahkemede

yargılanma hakkı) hükümlerine ilişkin ihlallerden de şikayetçi olmuşlardır. Birinci

başvuran, takibatın adil olmaması nedeniyle bu hüküm ile 6. Madde 2. Fıkra (suçu

sabit görülene kadar masum sayılma hakkı) hükmünün de ihlal edildiğini iddia

etmiştir. Ek olarak ikinci başvuran, mahkumiyetinin 10. Madde bağlamında 14.

Maddenin (ayrım yasağı) de ihlalini içerdiğini iddia etmiştir.

30. Komisyon başvuruları (no. 23536/94 ve 24408/94) sırasıyla 2 Eylül ve 14

Ekim 1996 tarihlerinde kabul edilebilir ilan etmiştir. 13 Ocak 1998 tarihli raporunda

(eski 31. Madde) Komisyon, (oybirliği ile) başvuranların mahkumiyetlerinin 10.

Madde ve (31 oya karşı 1 oy ile) davalarının bağımsız ve tarafsız bir mahkemede

görülmemesi nedeniyle 6. Madde 1. fıkra hükümlerinin ihlalini teşkil ettiği şeklinde

görüş bildirmiştir. Ayrıca komisyon 7. Madde ihlalinin birinci başvuran açısından

mevcut olmadığı (31 oya karşı 1 oy), ancak ikinci başvuran açısından mevcut

olduğu (oybirliğiyle) sonucuna ulaşmıştır. 6. Madde kapsamında yapılan diğer

şikayetlerin incelenmesine yer olmadığına ve 10. madde bağlamında 14. Madde

kapsamındaki ikinci başvuranın şikayetinin ayrı bir husus teşkil etmediği sonucuna

varmıştır.

Komisyonun görüşü ile rapor içinde bulunan bir muhalif görüşün tam metni bu

kararın ekinde sunulmuştur¹.

MAHKEMEYE YAPILAN NİHAİ SUNUMLAR

31. Başvuranlar, Mahkemeden sunmuş oldukları görüşlerinde muhatap

Devletin Sözleşmenin 6. Maddenin 1. fıkrası ile 7, 9 ve 10. Madde kapsamındaki

yükümlülüklerini ihlal ettiğine karar verilmesini talep etmiştir. Birinci başvuran

ayrıca Mahkeme’den 3. ve 14 maddenin de ihlal edilmiş olduğu kararının verilmesi

isteminde bulunmuştur. Her iki başvuran kendilerine 41. madde kapsamında adil

tazminin tahsis edilmesini Mahkeme’den istemişlerdir.

Hükümet kendi adına Mahkeme’den başvuranların şikayetlerini reddetmesini

istemiştir.

HUKUK AÇISINDAN

I. MAHKEME NEZDİNDEKİ DAVA KAPSAMI

32. Birinci başvuran Mahkeme’ye verdiği dilekçesinde, kanaatine göre

hapishaneden yedi ay geç tahliye edildiği gerekçesi ile Sözleşme’nin 3. Maddesi

(aşağılayıcı ceza yasağı) ve 14. Maddesinin (ayrım gözetme yasağı) ihlal edildiğini

iddia etmiştir.

33. Ancak, bu yeni şikayetler davanın kabulüne ilişkin Komisyon kararı

kapsamında değildir. Mahkeme’nin bu nedenle anılan taleplere bakma yetkisi

bulunmamaktadır (bakınız örneğin, 27 Kasım 1992 tarihli Olsson – İsveç kararı (no.

2), A serisi, 250, s. 30-31, 75. madde).

II. SÖZLEŞME’NİN 7. MADDESİNİN İHLAL EDİLDİĞİ

İDDİASI

34. Sn. Başkaya ve Sn. Okçuoğlu, 1991 tarihli Terörle Mücadele Yasasının 8.

bölümünün sırasıyla 1 ve 2. fıkraları uyarınca mahkum edilmelerinin ve hüküm

giymelerinin, aşağıdaki hükümleri içeren Sözleşme’nin 7. maddesini ihlal ettiğini

iddia etmişlerdir:

1. Hiç kimse işlendiği zaman ulusal veya uluslararası hukuka göre bir

suç sayılmayan bir fiil veya ihmalden dolayı mahkum edilemez. Yine hiç kimseye,

suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.

2. Bu madde, işlendiği zaman uygar uluslar tarafından tanınan genel

hukuk ilkelerine göre suç sayılan bir fiil veya ihmalden suçlanan bir kimsenin

yargılanmasına ve cezalandırılmasına engel değildir.

Başvuru sahipleri, sözkonusu kitabın tamamen bir akademik araştırma

olduğundan dolayı uygulanmış olan önlemlerin kanun dışı olduğunu iddia

etmişlerdir. 1991 Yasasının 8. bölümündeki hükümlerin açık olmaması ve “Devletin

bölünmez bütünlüğüne karşı propaganda yapılması” terimindeki belirsizlik

sebebiyle ilgili tarihte anılan yayının bir suç olarak öngörülmesinin mümkün

olmadığını savunmuşlardır. Başvuru sahipleri ayrıca yargılamanın birinci

aşamasında Devlet Güvenlik Mahkemesinin, kitabın herhangi bir propaganda unsuru

içermeyen bir akademik çalışma olduğu gerekçesi ile kendilerine beraat kararı

verdiğini belirtmişlerdir.

35. Hükümet anılan iddialara itiraz etmiştir. Komisyon birinci başvuran

açısından 7. Maddenin ihlal edilmediğini ancak ikinci başvuran tarafından bir ihlalin

söz konusu olduğuna ilişkin görüş bildirmiştir.

36. Mahkeme, emsal kararına göre 7. Maddenin bir suçun ancak kanun

tarafından tanımlanıp, cezanın öngörebileceği (nullum crimen, nulla poena sine

lege) ilkesini ve ceza kanunun bir analoji ile kapsamlı şekilde sanığın aleyhine

yorumlanmaması ilkesini içerdiğini hatırlatmaktadır. Bu ilkelerden, suç ve ilgili

yaptırımın kanunlarda açık şekilde tanımlanması gerektiği sonucuna varmaktadır.

Bireyin ilgili hükmün metninin ve gerektiğinde mahkemelerin yorumunun yardımı

ile kendisinin suçtan sorumlu olmasına neden olabilecek hareket ve ihmallerinin

bilinir hale getirilmesi ile bu şart karşılanmaktadır.

“Hukuk”tan bahsederken 7. Madde, Sözleşmenin aynı terimin kullanıldığı

başka yerlerinde gönderme yaptığı aynı kavramı ima etmektedir ki, bu kamu hukuku

ile birlikte içtihat kararlarını de içerir ve başta erişim ve öngörülebilir olmak üzere

nitel gerekleri ima etmektedir (bakınız 15.11.1996 tarihli Cantoni – Fransa kararı,

1998-V Raporları, No. 20, ss. Madde 29; 22 Kasım 1995 tarihli S.W. ve C.R. –

Birleşik Kraliyet kararı, A Serisi, sırasıyla no. 335-B ve 335-C, ss. 41-42, 35.

Madde, ve ss. 68-69, 33. Madde).

37. Birinci başvuran açısından Komisyon bölüm 8 (1)’in, gerektiğinde uygun

yasal tavsiye sonrasında, konuya ilişkin hareketlerini düzenlemesi açısından yeterli

ölçüde açık olduğunu ve böylece öngörülebilirlik şartının yerine getirilmiş olduğu

kanaatındadır.

38. İkinci başvuran açısından, Komisyon’un, mahkumiyetin “nullum crimen

sine lege” ilkesine uygunluğu konusunda şüpheleri mevcuttur. İlgili tarihte

yürürlükte olan haliyle bölüm 8 (2) süreli yayınlar dışındaki yayınlara bir gönderme

yapmasına rağmen, bu hükmün “propaganda suçunun” Basın Kanununun 3. bölümü

anlamında süreli yayınların yayınlanması ile işleneceğine ilişkin bir genel hipotez

içeriyor gibi görünmektedir.

Ayrıca, Komisyon bölüm 8 (2)’de ikinci başvuranın hapis cezasına

çarptırılmasına ilişkin bir dayanak bulunmadığı ve dolayısıyla “nulla poena sine

lege” ilkesinin bu davada ihlal edildiği görüşündedir.

39. Mahkeme, sözkonusu alanda kesin bir hassasiyet ile kanunların

çerçevelenmesinin zor olabileceğini ve bir yayının Devletin bölünmez bütünlüğüne

karşı bölücü propaganda olup olmadığının ulusal mahkemelerce değerlendirilmesi

için belli ölçüde bir esnekliğin gerekli olabileceğini kabul etmektedir.

Ancak, net şekilde tasarlanmış bir yasa hükmünde zorunlu bir adli yorumlama

unsuru mevcuttur. Her zaman şüpheli noktaların açıklığa kavuşturulması ve değişen

şartlara göre uyarlama yapılması gerekli olacaktır.

Başvuru sahipleri tarafından iddia edilenin aksine, 8. bölüm Devlet güvenlik

Mahkemesine suçun kapsamının yorumlanması için aşırı kapsamlı bir insiyatif

vermemiştir. Bölüm 8’in birinci alt bölümünde suçun bir tanımı mevcut olup,

cezaların öngörüldüğü ikinci alt bölüm suç kapsamında olan yayınların türleri ve

bunlardan kimlerin sorumlu olabileceğine ilişkin göstergeler sunmuştur.

Komisyon’un görüşünün aksine, Mahkeme yayınların ilgili tarihte açık şekilde

“süreli yayınlar dışındaki baskıları” da belirten bu hüküm kapsamına girdiği

konusunda herhangi bir şüphenin mevcut olmadığı görüşündedir.

Ayrıca, Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin 8. bölüme ilişkin yorum ve

uygulamalarının istinaf Mahkemesinde bir temyiz konusu teşkil ettiği de dikkate

alınmalıdır. Gerçekte, Devlet güvenlik Mahkemesi’nde başvuru sahiplerinin

beraatından sonra ilk davalarda dayanak teşkil eden ve başvuru sahiplerinin

mahkumiyetine yol açan İstinaf Mahkemesi’nin yorumu olmuştur.

40. Mahkeme’nin kanaatine göre, Devlet Güvenlik Mahkemesi tarafından

ikinci dava serisinde başvuru sahiplerinin mahkumiyetine yol açan ve İstinaf

Mahkemesi tarafından da onanan ilgili kanuna ilişkin yorumlamanın , anılan

durumlar karşısında makul ölçüde öngörülebilenin haricine çıkmamıştır. Mahkeme,

1991 Tarihli Yasanın 8. bölümü kapsamında başvuru sahiplerinin mahkum

edilmesinde Sözleşme’nin 7. maddesi bünyesindeki nullum crimen sine lege

ilkesinin ihlali olmadığı sonucuna varmıştır.

41. Verilen cezaya ilişkin olarak Mahkeme, bölüm 8 (1) kapsamında mahkum

edilen birinci başvurana ilgili hüküm kapsamında en düşük cezanın verilmiş

olduğunu ve bunun da Sözleşme’nin 7. maddesine ilişkin herhangi bir talebe yol

açamayacağına işaret etmektedir.

42. Diğer yandan ikinci başvuran, yayıncıların sadece para cezası ile

cezalandırılmasını ve editörlere ilişkin cezaları açıkça öngören bölüm 8 (2)’nin bir

hükmü kapsamında hapis cezasına çarptırıldığından şikayetçi olmuştur. Bu

bağlamda Hükümet, bölüm 8 (2)’nin yayıncılar açısından uygulanmasının normalde

bölüm 8 (1)’e göre ilgilinin lehinde olacağını vurgulamıştır. Durumun anılan şekilde

olduğu kabul edilse dahi, bölüm 8 (2)’nin editörler ve yayıncılara verilen cezalarına

ilişkin özel bir hükümiçerdiği ve mevcut davada yayıncı başvurana verilen cezanın

aynı alt bölümde editörlerin cezalandırılmasına ilişkin kural üzerine aşırı kurguya

dayandığı görülmektedir.

Bu şartlar altında, Mahkeme ikinci başvurana uygulanan hapis cezasının 7.

Madde bünyesinde bulunan nulla poena sine lege ilkesi ile uyumlu olmadığını

düşünmektedir.

43. Sonuç olarak, birinci başvuran ile ilgili olarak Mahkeme mahkumiyet ve

ceza açısından Sözleşme’nin 7. maddesinin ihlal edilmediği sonucuna varmıştır.

İkinci başvuran ile ilgili olarak Mahkeme mahkumiyete ilişkin olarak 7.

Maddenin ihlal edilmediği sonucuna varmıştır.

Ancak Mahkeme, hapis süresi ile ilgili kararın anılan Maddeyi ihlal ettiği

sonucuna varmıştır.

III.

SÖZLEŞMENİN 9. VE 10. MADDELERİNİN İHLAL

EDİLDİĞİ İDDİASI

44. Başvuru sahipleri, mahkumiyet ve cezaları ile ilgili olarak sırasıyla

Sözleşme’nin 9. ve 10. maddeleri ile güvence altına alınmış olan düşünce özgürlüğü

ve ifade özgürlüklerine haklı sebep olmaksızın merciler tarafından müdahale

edildiğini iddia etmişlerdir.

Mahkeme de, Komisyon’un görüşüne paralel olarak, başvuru sahiplerinin

şikayetine ilişkin olayların, aşağıdaki hükümleri öngören 10. Madde kapsamında

incelenmesi gerektiği kanaatine varmıştır:

“1. Herkes ifade özgürlüğüne sahiptir. Bu hak, kanaat özgürlüğünü,

kamu otoritelerinin müdahalesi ve ülke sınırlan söz konusu olmaksızın haber veya

fikir alma ve verme özgürlüğünü de içerir. Bu madde, devletlerin televizyon ve

sinema işletmelerini bir izin rejimine bağlı tutmalarına engel değildir.

2. Kullanılması görev ve sorumluluk yükleyen bu özgürlükler,

demokratik bir toplumda, zorunlu tedbirler niteliğinde olarak,ulusal güvenliğin,

toprak bütünlüğünün veya kamu güvenliğinin korunması, asayişsizliğin veya suç

işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın, başkalarının ün ve haklarının

korunması, gizli kalması gereken haberlerin yayılmasına engel olunması veya yargı

gücünün otorite ve tarafsızlığının sağlanması için kanunla öngörülen bazı

formalitelere şartlara,sınırlamalara ve yaptırımlara bağlanabilir.”

45. Hükümet, başvuru sahiplerinin ifade özgürlüklerine yapılan müdahalenin

10. Madde’nin ikinci paragrafı hükümleri uyarınca haklı sebebe dayandırıldığını

savunmuştur. Diğer yandan, Komisyon başvuru sahiplerinin iddialarını kabul

etmiştir.

A. Müdahalenin Mevcudiyeti

46. Mahkeme başvuranların 1991 Tarihli Yasa’nın 8. bölümü uyarınca suçlu

bulunup hüküm giymiş olmaları nedeniyle, başvuru sahiplerinin ifade özgürlüğü

hakkına bir müdahalenin yapılmış olduğunun açık olduğunu ve bu konuda bir

itirazın sunulmadığını kaydetmiştir.

B. Müdahalenin Haklı Sebebe Dayanması

47. Yukarıda anılan müdahaleler, “kanunlar tarafından öngörüldüğü üzere”, 10.

Madde’nin 2. fıkrasında belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına

dayandığı ve anılan hedef veya hedeflerin elde edilmesi için bir demokratik

toplumda gerekli olanların haricinde, Madde 10 ihlallerini teşkil etmektedir.

Mahkeme bu ölçütleri sırasıyla inceleyecektir.

1. “Kanunlar Tarafından Öngörülme”

48. Mahkeme huzurunda hazır bulunan taraflardan hiç biri, Madde 7

kapsamında talep edilenlere göre önemli ölçüde farklılık gösteren, 10. Maddenin 2.

fıkrası kapsamındaki “kanunlar tarafından öngörülme” gereğine ilişkin bir iddia da

bulunmamıştır (bakınız yukarıdaki 33-34, 36-37 paragraflar).

49. Mahkeme kendi namına, iki hüküm kapsamındaki gereklerin büyük ölçüde

benzer olduğunu ve dolayısıyla yukarıda açıklanan nedenlerden dolayı birinci

başvuranın mahkumiyet ve cezasının “kanun tarafından öngörüldüğü” sonucuna

varmıştır.

50. İkinci başvuran ile ilgili olarak, Madde 7 ile dava ile ilgili olan 10.

Maddenin 2. fıkrası arasında bir fark mevcuttur. 7. madde kapsamında ilgili

hareketin “işleniş tarihinde” bir suç unsuru teşkil etmesi ceza verilmesine yönelik

bir şarttır. Bunun aksine 10. maddenin 2. fıkrasında müdahale teşkil eden

önlemlerin uygulanma tarihi de söz konusudur ki, bu da meşruluk hususuna ilişkin

bir durumdur.

51. Söz konusu davada, iddia edilen suç kitabın yayınlanmasıyla 3 Mayıs 1991

tarihinde işlenmiştir. Yukarıda Mahkeme, suçun işlenir tarihinde yürürlükte olan

kanunun bu Madde kapsamındaki meşruluk şartını yeterince yerine getirmiş olduğu

gerekçesi ile birinci başvuranda olduğu üzere ikinci başvuranın mahkumiyetinin 7.

maddeyi ihlal etmediği sonucuna varmıştır.

Ancak 27 Temmuz 1993 tarihi itibarıyla, ikinci başvuranın mahkumiyetini

öngören bölüm 8 (2)’nin yayıncılara ilişkin hükmü Anayasa Mahkemesi tarafından

iptal edilmiştir. Dolayısıyla, suçun işleniş tarihinde yürürlükte olan hüküm, ikinci

başvuranın mahkum edildiği 5 Ağustos 1993 tarihinde ve bu cezanın İstinaf

Mahkemesi tarafından onandığı tarihte yürürlükten kalkmıştır.

Dolayısıyla, yetkili mahkemelerin “failin lehinde olan kanun tatbik ve infaz

olunur” hükmünü içeren Ceza Kanunu’nun 2. Maddesinin 2. fıkrasına uygun

davranmadığı tespit edilmiştir (bakınız yukarıdaki 25. paragraf).

Bu tarihçe karşısında, Mahkeme ikinci başvuranın ne mahkumiyetinin ne de

cezasının kanunlar tarafından öngörüldüğü nedeniyle Sözleşme’nin 10. maddesinin

ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

52. Yukarıda varılan sonuç dikkate alındığında, ilke olarak 10. Maddenin 2.

paragrafının gereklerinin ikinci başvuranın davasında uygunluğunun incelenmesi

gerekmemektedir (bakınız, 24 Nisan 1991 tarihli Huvig ve Kurslin – Fransa davası,

A Serisi, No. 176-A ve sırasıyla s. 25, 37. madde ve s. 57, 36. madde). Ancak,

sözkonusu şartlara ilişkin iddia edilen uygunsuzluk her iki başvuranın şikayeti

açısından temel unsur teşkil ettiğinden, Mahkeme başvuru sahipleri arasında ayrım

yapmaksızın bu hususları inceleyecektir.

2. Meşru amaç

53. Başvuru sahipleri, şikayet konusu müdahalenin amacının Devlet’in “resmi

görüşü” ile uyuşmayan tüm fikirlerin susturulması olduğunu iddia etmişlerdir.

54. Hükümet, başvuranlara karşı alınan önlemlerin 1991 Tarihli Yasanın 8.

bölümüne dayalı olduğunu tekrarlamıştır. Bu hükmün, ülke bütünlüğünün, ulusal

birliğin, milli güvenlik gibi hususların korunması ve asayişsizlik ve suçun

önlenmesini amaçladığını bildirmiştir. Başvuru sahiplerinin bu hususları tehdit eden

PKK’nın eylemlerini haklı çıkarmaya yönelik bölücü propaganda yaptıklarından

dolayı başvuru sahiplerinin mahkumiyetinin bu meşru hedefler uyarınca olduğunu

savunmuştur.

55. Komisyon, başvuru sahiplerinin mahkumiyetinin, yetkililerin terörist

faaliyetler ile mücadele ve ulusal güvenlik ve kamu emniyetinin sağlanmasına

yönelik çalışmaların bir parçası olduğunu ve bunun da 10. maddenin 2. fıkrası

kapsamında meşru olduğu sonucuna varmıştır.

56. Mahkeme, Güneydoğu Türkiye’deki güvenlik durumunun hassasiyetini

(Bakınız 25 Kasım 1997 tarihli Zana – Türkiye kararı, 1997-VII Raporları, s. 2539,

10. Madde) ve yetkililerin gereksiz şiddeti destekleyecek hareketlere karşı tetikte

olma gereğini de dikkate alarak, başvuru sahipleri aleyhinde alınan önlemlerin, başta

ulusal güvenliğin ve ülke bütünlüğünün korunması ve asayişsizlik ve suçun

önlenmesi olmak üzere Hükümet tarafından belirlenen belli amaçların uzantısı

olduğu kanaatine varmıştır. Bu durum özellikle bölücü faaliyetlerin şiddet

kullanımına dayalı yöntemlere bağlı olduğu, dava konusu olayların cereyan ettiği

tarihlerdeki Güneydoğu Türkiye’deki durum için geçerlidir.

3. “Bir Demokratik Toplum için Zaruret”

(a) Mahkeme huzurunda bulunanların iddiaları

(i)

Başvuranlar ve Komisyon

57. Başvuru sahiplerinin de görüşlerini paylaştığı Komisyon, ifade

özgürlüğünün örneğin duruma ilişkin arka plan nedenlerin incelenmesi veya

sorunların çözümlenmesine ilişkin fikirlerin ifade edilmesi de dahil olmak üzere, söz

konusu röportajın temelde bir analitik özelliğe sahip olduğu kanaatındadır. Röportajı

veren kişinin Kürt sorunu ve ilgili hususlara ilişkin görüşlerini ılımlı bir şekilde

ifade ettiğini ve herhangi bir şekilde Kürt bölücü çabaları bağlamında şiddet

kullanımı ile kendisini bağdaştırmadığını belirtmiştir. Komisyon, başvuru

sahiplerinin şiddetin kullanımına ilişkin bağlılıklarını belirten herhangi bir yorumu

eklemediğine dikkat çekmiştir. Komisyon, başvuru sahipleri aleyhinde uygulanan

önlemlerin etkisinin önemli siyasi hususlar konusunda kamuoyu tartışmalarına

caydırıcılık teşkil etmeye yönelik bir sansür olduğu kanaatındadır.

58. Ayrıca, başvuru sahipleri adli takibatın, bir kitap içinde yayınlanmış

bilimsel araştırmaların görüşülmesi için uygun forum olmadığı ve bu hususun

entelektüeller, akademisyenler veya genel olarak okuyucuya bırakılması gerektiğini

öne sürmüştür. Başvuru sahipleri, Devlet’in “resmi ideolojisi” yerine yazarın kitabı

içinde ele aldığı konuya ilişkin gerçeğin tespit edilmesine yönelik görüş ve çabaları

yansıtan bir araştırmanın yayınlanması nedeniyle cezalandırılmış olduklarını

belirtmişlerdir.

Her iki başvuran de kendilerine karşı uygulanan önlemin Madde 10

kapsamındaki haklarına haksız müdahale teşkil ettiğini öne sürmüşlerdir.

(ii) Hükümet

59. Hükümet kitabın yayınlanmasından sonra başvuru sahiplerinin mahkum

edilmesi ile Türk Mahkemelerinin başvuru sahiplerinin ifade özgürlüğü ile halkın,

aleni veya örtülü olarak demokratik rejimi yıkmaya yönelik hedefleri olan, silahlı

gruplara karşı korunma hakkı arasında adil bir dengenin sağlanmış olduğunu

savunmuştur. Türkiye’yi Kürdistan’ı ezen bir sömürgeci olarak tanımlayan kitabın

4. bölümünün Türkiye topraklarında yeni bir devletin oluşturulmasını amaçlayan

PKK terörizmini haklı çıkarmaya çalıştığı anlamına gelmektedir. Başka bir deyişle,

PKK terör kampanyasına moral desteğinin sağlanması ile kitap şiddete teşvik

etmektedir. Bu bağlamda, Hükümet kitaptan birkaç alıntı yapmıştır.

60. Hükümet, başvuru sahiplerine 1991 tarihli kanunun 8. bölümü kapsamında

uygulanan yaptırımın çeşitli meşru çıkarlarının korunması için zorunlu bir ihtiyaca

tekabül ettiği görüşündedir. Kendilerine karşı alınmış olan önlemler, bu alanda

yetkililerin değerlendirme marjı dahilinde olduğunu ve müdahalelerin Sözleşme’nin

10. Maddesinin 2 fıkrasınca haklı sebebe dayandığını savunmuştur.

(b) Mahkeme’nin değerlendirmesi

61. Mahkeme, örneğin 25 Kasım tarihli Zana – Türkiye kararı (yukarıda anılan,

ss. 2547-48, Madde 51) ile 21 Ocak 1999 tarihli Fressoz ve Roire – Fransa kararında

(1999 Raporları, s. …, Madde 45) belirtildiği üzere 10. Maddeye ilişkin kararların

temel ilkesini yinelemektedir.

(i) İfade özgürlüğü demokratik bir toplumun zorunlu temellerinden birini ve

toplumun ilerlemesi ve her bireyin öz-güveni için gerekli temel şartlardan birini

teşkil etmektedir. 10. Madde’nin 2. paragrafı uyarınca, bu kabul gören veya zararsız

veya kayıtsızlık içeren “bilgiler” veya “fikirler” için değil aynı zamanda kırıcı, şok

edici veya rahatsız edici olanlar için de geçerlidir. Bunlar, bir “demokratik

toplumun” olmazsa olmaz çokseslilik, tolerans ve hoşgörünün gerekleridir. 10.

Maddede belirtilen şekilde bu özgürlük, ancak harfiyen uyulması gereken ve ikna

edici bir şekilde tespit edilmesi gereken bazı istisnalara tabidir.

(ii) 10. Madde’nin 2. Fıkrasında belirtilen anlamda “zaruri” sıfatı “acil bir

sosyal ihtiyaç” anlamındadır. Akit Devletler anılan ihtiyacın mevcut olup

olmadığının değerlendirilmesi konusunda belli bir marja sahiptir, ancak bağımsız bir

mahkeme tarafından verilenler de dahil olmak üzere, tabi olduğu yasama ve

kararları kapsayacak şekilde Avrupa denetimi ile iç içe olmalıdır. Mahkeme bu

sebeple, bir “sınırlamanın” Sözleşme’nin 10. Maddesinin güvencesinde olan ifade

özgürlüğü ile bağdaşıp bağdaşmadığı konusunda nihai kararı verme yetkisini

haizdir.

(iii) Denetim salahiyetinin uygulanmasında Mahkeme müdahaleyi, suçlanan

ifadeler ve bunların ifade edildiği bağlam da dahil olmak üzere davayı bir bütün

olarak ele alarak incelemelidir. İlk olarak müdahalenin “meşru amaçlar ile orantılı”

ve ulusal otoriteler tarafından anılan müdahalenin meşru gösterilmesi için belirtilen

gerekçelerin “ilgili ve yeterli” olup olmadığı tespit edilmelidir. Bunu yaparken de

Mahkeme, ulusal otoritelerin Madde 10 kapsamında bulunan ilkelere uygun

standartları uyguladığı ve ilgili bulguların kabul edilebilir bir değerlendirmesine

dayalı oldukları konusunda olumlu kanaate varmalıdır.

62. Mahkeme ayrıca Sözleşmenin 10. Maddesinin 2. fıkrasında kamu

çıkarlarına ilişkin siyasi konuşmalar veya sorunlara ilişkin tartışmaların

sınırlanmasına dair çok dar bir kapsam olduğuna işaret etmektedir (bakınız 25

Kasım 1996 tarihli Wingrove – Birleşik Kraliyet davası, 1996 Raporları-V, s. 1957,

58. Madde). Ayrıca, izin verilebilir eleştirilerin sınırları hükümet ile ilgili

hususlarda, özel şahıslar veya siyasetçiler açısından daha geniştir. Demokratik bir

sistemdeki hareketler veya hükümetin ihmalleri sadece yasama ve adli otoritelerin

değil aynı zamanda kamuoyunun da yakın takibinde olmalıdır. Ayrıca, Hükümetin

sahip olduğu egemen konum, özellikle haksız saldırılar ve düşmanlarının

eleştirilerine cevap verilmesine ilişkin başka araçların bulunduğu durumlarda, cezai

işlemlere başvurulması konusunda bir sınırlamanın uygulanmasını zorunlu

kılmaktadır. Bununla birlikte, kamu düzeninin garantörleri sıfatıyla hareketle, ceza

kanunu niteliğinde olanlar da dahil olmak üzere, doğru tepkiyi verecek ve anılan

ifadeler aşılmadan önlemlerin benimsenmesi Devlet otoritelerinin yetkisine açıktır

(bakınız 9 Haziran 1998 tarihli Incal – Türkiye kararı, 1998-IV Raporları, s. 1567,

54. Madde). Son olarak, anılan sözler bir birey veya bir kamu görevlisi veya bir

nüfusun bir kesimine karşı bir şiddeti teşvik ettiği durumlarda Devlet otoriteleri,

ifade özgürlüğüne ilişkin müdahale gereğinin incelenmesinde daha geniş bir marja

sahiptir.

63. Mahkeme, kitabın sözkonusu bölümlerinden kullanılan kelimeler ve bu

kelimelerin yayınlanmış olduğu bağlam üzerinde özellikle duracaktır. Bu bağlam

açısından, kendisine sunulan davaların tarihçelerine, özellikle terörizmin

engellenmesine ilişkin sorunları dikkate alacaktır. (bakınız yukarıda belirtilen Incal

– Türkiye kararı, s. 1568, 58. Madde).

64. İlk olarak, ilgili bölümlerin Türkiye topraklarının bir bölümünü

“Kürdistan”a ait olarak tanımlayarak ve Türk Devleti tarafından bir sömürge olarak

istila edilmiş olduğunu belirttiği dikkate alınmıştır. Türkiye “siyasi, askeri, kültürel

ve ideolojik” açılardan “Kürdistan”a baskı uyguluyor şeklinde betimlenmiştir.

Kürtlerin karşı karşıya kalmış oldukları “ırkçı inkar politikası” “faşist bir hareketin”

geliştirilmesinde bir araç olarak kullanılmıştır.

Söz konusu bölümler, Kürt bölücülüğüne destek veriyor şeklinde görülebilecek

şiddetli ifadeler içerse dahi, yazar aynı zamanda Kürt sorununun karmaşık olduğu

görüşüne yer vermiştir. Sadece Türkiye’nin değil İran, Irak ve Suriye’nin iç

siyasetleri ile birlikte bu dört komşu devlet arasındaki ilişkilerin kendine özgü

niteliğine de ilişkindir. Sözkonusu ifadeler, bir akademik araştırma içinde tarihi

açıdan Türkiye’nin sosyo ekonomik gelişimi ve bu ülke içindeki baskın siyasi

ideolojiye yer vermiştir. Mahkeme, kitapta ifade edilen bu görüşlerin şiddeti teşvik

ettiğinin veya şiddeti teşvik etmeye neden olabilecek şekilde yorumlanmasının

mümkün olmadığı kanaatındadır.

65. Mahkeme doğal olarak, yaklaşık olarak 1985 yılından bu yana bölgenin

büyük bir çoğunluğunda olağanüstü hal ilan edilmesini gerektiren, çok ciddi can

kayıplarına yol açan, güvenlik kuvvetleri ile PKK elemanları arasında ciddi

olayların meydana geldiği bölgedeki güvenlik durumunu ciddileştirecek sözler ve

eylemler konusundaki otoritelerin endişesinin bilincindedir (bakınız yukarıda anılan

Zana kararı, s. 2539, 10-11. Maddeler). Ancak, sözkonusu davada yerel otoritelerin,

akademik ifade özgürlük hakkı (bakınız mutatis mutandis ile birlikte 25 Ağustos

1998 tarihli Hertel – İsviçre kararı, 1998-VI Raporları, No. 87, ss. 2331-2332,

Madde 50) ve kendileri açsısından her ne kadar kabul edilemez olursa olsun

güneydoğu Türkiye’deki durumun farklı bir bakış açısından bildirilmesine ilişkin

kamu haklarını yeterli ölçüde dikkate almadığı anlaşılmaktadır. Mahkeme, ilgili

olmasına rağmen başvuru sahiplerinin suçlu bulunarak cezalandırılmasına gerekçe

gösterilen nedenlerin anılanların ifade özgürlüğüne müdahaleyi meşru kılmadığı

kanaatındadır.

66. Ayrıca, Mahkeme başvuru sahiplerine uygulanan cezaların ağırlığı –

özellikle de Sn. Başkaya ve Sn. Okçuoğlu’nun sırasıyla bir yıl sekiz ay ve beş ay

olmak üzere hapis cezası ile cezalandırılmış olması ve önemli düzeylerde para

cezalarına çarptırılmalarını şaşırtıcı bulmuştur (bakınız paragraf 20). Ayrıca, kitabın

baskıları otoriteler tarafından toplatılmış ve Sn. Başkaya üniversite profesörlüğü

görevinden atılmıştır (bakınız yukarıdaki 22-23. paragraflar).

Mahkeme bu bağlamda, müdahalenin orantılı olup olmadığının

değerlendirilmesinde uygulanmış olan cezaların niteliği ve ağırlığının da dikkate

alınması gerektiği görüşündedir.

67. Yukarıdaki hususlar dikkate alınarak, Mahkeme başvuru sahiplerinin

mahkumiyeti ve ceza verilmesinin amaçlanan hedefler açısından orantısız ve bu

bağlamda bir demokratik toplumda gereksiz olduğu kararına varmıştır. Bu durumda

ve her iki başvuran açısından Sözleşmenin 10. Maddesine ilişkin bir ihlal söz

konusudur.

IV.

SÖZLEŞME’NİN 6. MADDESİNİN 1. FIKRASININ İHLAL

EDİLDİĞİ İDDİASI

A. Hükümetin ön itirazı (iç hukuk yollarının tüketilmemesi)

68. Hükümet tarafından Mahkeme’ye sunulan yazıda başvuru sahiplerinin,

davalarının bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından görülmediğine ilişkin

şikayeti yerel mahkemeler nezdinde dile getirmemiş olması nedeniyle Sözleşme’nin

35. Maddesinde gerekli görülen başvuru mercilerinin tüketilmemiş olduğunu

savunmuştur.

69. Mahkeme Muhatap Hükümetin ön itirazlarını, davanın kabulüne ilişkin ilk

inceleme aşamasında en azından, özü açısından ve yeterli açıklıkta dile getirmiş

olduğu ölçüde tanıdığına işaret etmektedir (bakınız, örneğin 23 Eylül 1998 tarihli

Aytekin – Türkiye Kararı, Kararlar ve Hükümler Raporları 1998-VII, s. …, Madde

77).

70. Mahkeme, Komisyon nezdinde Hükümetin Sn. Başkaya ile ilgili olarak

başvuru yollarının tüketilmediği yönünde bir itiraz da bulunmadığını, ancak Sn.

Okçuoğlu’nun davasına kabul aşamasında bir itirazın yapıldığını (21 Şubat 1996

tarihli mütalaa ile) kaydetmektedir. Komisyon kabule ilişkin kararlarında

Hükümet’in başvuru yollarının tüketilmediğine ilişkin itirazını belirtmeksizin,

sırasıyla 2 Eylül ve 14 Ekim 1996 tarihlerinde Sn. Başkaya ve Sn. Okçuoğlu’nun

başvurularını kabul ettiğini bildirmiştir. Anılan ikinci tarihte Komisyon iki

başvurunun birleştirilmesine karar vermiştir.

Hükümet’in ikinci başvuran durumunda itirazda bulunmasına karşı bir estopel

bulunmadığı bariz iken, Mahkeme’nin birinci başvuran açısından da durumun böyle

olup olmadığına ilişkin şüpheleri mevcuttur. Ancak, Devlet Güvenlik

Mahkemesi’nin bağımsızlık ve tarafsızlığına karşı açılan bir konunun muhatap

Devlet içinde ilgili mahkemenin anayasal durumu karşısında başarısızlıkla

sonuçlanacağından dolayı, bu hususun tespiti yoluna gitmemiştir (bakınız paragraf

28). Mahkeme’nin içtihat hukukuna göre, yetersiz veya etkisiz başvuru yollarına

başvurulmasına ilişkin bir yükümlülük mevcut değildir (bakınız 16 Eylül 1996

tarihli Akdivar ve Diğerleri – Türkiye kararı, Raporlar 1996-IV, s. 1210, Madde

67).

Buna göre, hükümet’in ön itirazının reddedilmesi gerekmektedir.

B. Başvuru Sahiplerinin Şikayetlerinin Esası

71. Başvuru sahipleri, Devlet Güvenlik Mahkemesinde bulunan ve

yargılanması ve mahkum edilmesine neden olan askeri hakim nedeniyle

Sözleşme’nin 6. Maddesinin 1 Fıkrasına aykırı olarak adil yargılama hakkından

mahrum edildiği konusunda şikayette bulunmuştur. İlgili olduğu ölçüde 6.

Maddenin 1. fıkrası aşağıdaki hükümleri içermektedir:

“Herkes, … kendisine yöneltilen herhangi bir suçlamanın karara

bağlanması konusunda, kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız bir mahkeme

tarafından davasının … adil … olarak görülmesini istemek hakkına sahiptir.”

72. Hükümet bu iddiaya itiraz etmiş, ancak Komisyon tarafından iddia kabul

edilmiştir.

73. Başvuru sahipleri dilekçelerinde, İstanbul Devlet güvenlik Mahkemesi gibi

Devlet Güvenlik Mahkemelerin atanan askeri hakimlerin, Cumhurbaşkanının

onayına tabi olarak Başbakan ile Savunma Bakanının ortak kararı ile atanmış

olduğundan idareye bağımlı olduğunu belirtmiştir. Başvuru sahipleri ayrıca, amir

yetkililerinin görüşüne ters olan görüşleri benimseyemeyeceği gerekçesiyle askeri

hakimlerinin ve dolayısıyla görevde bulundukları mahkemelerin bağımsızlığı ve

tarafsızlığından ödün verildiğini vurgulamıştır. Başvuru sahipleri sivil olup,

davalarına askeri hakimlerin katılmasının bir sivil davasına askeri müdahale

şeklinde kabul edilebileceğini savunmuştur.

Başvuru sahipleri, bu hususların İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinin

bağımsızlık ve tarafsızlığını zedelediğini ve kendilerinin 6. Maddenin 1. fıkrasına

aykırı olarak adil yargılama hakkını engellediğini savunmuşlardır.

74. Hükümet, Devlet Güvenlik Mahkemelerine askeri hakimlerin katılımına

ilişkin kuralları ve anılan mahkemelerin 6. Maddenin 1. fıkrası anlamında

bağımsızlık ve tarafsızlık gereklerine tam uygunluğunun sağlanması için adli

işlevlerin yerine getirilmesinde hak sahibi oldukları teminatları sunmuştur. Hükümet

askeri hakimlerin amirlerine karşı sorumlu oldukları yönündeki başvuru sahiplerinin

iddialarına itiraz etmiştir. İlk olarak, resmi bir görevlinin bir askeri hakimin adli

işlevlerini yerine getiriş şeklini etkilemeye çalışmasının Askeri Kanunun 112.

maddesi uyarınca bir suç teşkil ettiğini belirtmiştir (bakınız yukarıdaki 28. paragraf).

İkinci olarak, değerlendirme raporları sadece askeri hakimlerin adli olmayan

görevlerinin yürütülmesine ilişkin olduğunu belirtmiştir. Askeri hakimler sicil

raporlarına erişim hakkına sahip olup, bunların içeriği konusunda Yüksek Askeri

İdari Mahkeme’de dava açma hakkı verilmiştir (aynı madde). Adli kapasitede

hareket ederken, bir askeri hakimin tam olarak bir sivil hakim şeklinde

değerlendirildiğini savunmuştur.

75. Ayrıca Hükümet, mahkemede askeri hakimlerin bulunması nedeniyle

başvuru sahiplerinin yargılamasının adil olma özelliğinin önyargıya tabi olmadığını

öne sürmüştür. Askeri hakimin hiyerarşik yetkilileri ve anılan hakimleri mahkemeye

atayan kamu yetkililerinin takibat veya davanın sonucuna ilişkin herhangi bir etkiye

sahip olmadığını iddia etmişlerdir. Ayrıca, askeri hakimde dahil olmak üzere Devlet

güvenlik Mahkemesinin üyelerinin çoğunluğunun mahkemenin birinci aşamasında

başvuru sahiplerinin beraatı için oy kullanmışlardır. Başvuru sahipleri ancak,

bağımsızlık ve tarafsızlığının ihtilaf konusu olmadığı İstinaf Mahkemesinden sonra

ikinci aşamada beraatı iptal ettiği ve yeniden incelenmek üzere davayı açtığını

belirtmişlerdir (bakınız yukarıdaki 17-20 paragrafları).

76. Hükümet ayrıca, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin Anayasanın 143.

maddesi uyarınca kurulmasının öngörüldüğü güvenlik bağlamının özellikle dikkate

alınması gerektiğini Mahkeme’ye bildirmiştir. Silahlı kuvvetlerin terörle mücadele

kampanyası konusundaki deneyimi de dikkate alınarak, yetkililerin güvenlik ve

Devlet bütünlüğüne ilişkin tehditler ile başa çıkabilmesi için olan gerekli uzmanlık

ve bilginin sağlanması için bir askeri hakimin katılımı ile anılan mahkemelerin

güçlendirilmesinin gerekli olduğunu düşündüklerini belirtmiştir.

77. Komisyon, İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinin Sözleşme’nin 6.

Maddesinin 1. fıkrası uyarınca bağımsız ve tarafsız bir mahkeme olarak kabul

edilemeyeceği sonucuna varmıştır. Komisyon bu görüşü ile ilgili olarak 25 Şubat

1997 tarihinde benimsenen Incal – Türkiye davası raporunun 31. Maddesi ve

görüşünü destekleyen nedenlere gönderme yapmıştır.

78. Mahkeme, 9 Haziran 1998 tarihli Incal – Türkiye kararı (1998-IV

Raporları, s. 1504) ve 28 Ekim 1998 tarihli Çıraklar – Türkiye kararında (1998-

Raporları, s. …) mevcut dava için Hükümet tarafından öne sürülen hususlara benzer

hususların ele alınmış olduğunu vurgulamaktadır. Anılan kararlarda Mahkeme,

Devlet Güvenlik Mahkemesinde bulunan askeri hakimlerin durumunun bağımsızlık

ve tarafsızlık açısından belli teminatları içerdiğini belirtmiştir (bakınız yukarıda

anılan Incal kararı, s. 1571, madde 65). Diğer yandan Mahkeme, bu hakimlerin

statüsünün bazı hususlarının bağımsızlık ve tarafsızlıklarını tartışma konusu yaptığı

kararına varmıştır (aynı yerde, Madde 68) : örneğin, orduya ait görevliler

olduğundan ve dolayısıyla amirinden emirler aldığı; veya askeri disipline tabi

kaldıkları; ve atamalarına ilişkin kararların büyük ölçüde idari yetkililer ve ordu

tarafından alındığı gerçekleri (bakınız yukarıdaki 28. paragraf).

79. Incal kararında olduğu üzere Mahkeme görevinin, Devlet Güvenlik

Mahkemelerinin kuruluşunun gerekliliğini Hükümet tarafından öne sürülen haklı

sebepler ışığında tespit edilmesi olmadığı düşüncesindedir. Görevi, İstanbul Devlet

Güvenlik Mahkemesinin işleyiş şeklinin Sn. Başkaya ve Sn. Okçuoğlu’nun adil

yargılanma hakkını ihlal edip etmediği, özellikle de tarafsız olarak incelendiğinde

kendilerini yargılayan mahkemenin bağımsızlığı ve tarafsızlığına ilişkin haklı bir

korkunun mevcut olup olmadığını tespit etmektir (bakınız yukarıda anılan Incal

Kararı, s. 1572, Madde 70; ve yukarıda anılan Çıraklar kararı, s. …, Madde 38).

Bu soruya ilişkin olarak, Mahkeme mevcut başvuru sahipleri gibi sivil olan Sn.

Incal ve Sn. Çıraklar’ın davasında varılan sonuca varılmaması için herhangi bir

neden görmemektedir. Devletin toprak bütünlüğünü ve ulusal birliği zedelemeye

yönelik propaganda yapma suçundan bir Devlet Güvenlik Mahkemesinde yargılanan

başvuru sahiplerinin, Askeri Hukuk Dairesi üyesi olan bir düzenli askeri görevlisinin

katılımını içeren bir heyet tarafından yargılanma konusunda endişe içinde olmaları

anlaşılır bir husustur (bakınız, yukarıda anılan Sürek 1. nolu kararın 34. paragrafı).

Bu itibarla, yargılamanın birinci aşamasında beraat etmelerine bakılmaksızın,

yargılamanın ikinci aşamasında İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin davanın

özü ile herhangi bir ilişkisi olmayan hususlardan gereksiz yere etkilenebileceğini

düşünmek için yeterli sebepleri mevcuttur. Bir başka deyişle, başvuru sahiplerinin

mahkemenin bağımsızlık ve tarafsızlığına ilişkin korkularının haklı sebebe

dayandığı kabul edilebilir. İstinaf Mahkemesindeki yargılama da, ilgili mahkemenin

tam yetkili olmaması nedeniyle bu korkuların bertaraf edilmesini sağlayamamıştır

(bakınız yukarıda anılan Incal kararı, s. 1573, Madde 72 sonu).

80. Yukarıda anılan nedenlerden dolayı 6. Maddenin 1. fıkrasının ihlal edildiği

kararına varmıştır.

V.

6. MADDENİN 1. VE 2. FIKRASI İLE 14. MADDENİN İHLAL

EDİLDİĞİ İDDİALARI

81. Komisyon huzurunda birinci başvuran, yerel mahkemelerin kitabını

tamamen incelemediği gerekçesi ile 6. Maddenin 1. fıkrası kapsamındaki adil

yargılama hakkının ihlal edildiğinden şikayetçi olmuştur. Ayrıca, Madde 7

kapsamındaki şikayetindeki aynı hususa ilişkin olarak, 6. Maddenin 2. fıkrasında

öngörülen “suçluluğu kanıtlanana kadar masum kabul edilme” hakkının ihlal

edildiğini iddia etmiştir. Sözleşme ile ilgili öne sürülen diğer Sözleşme hususlarında

varılan sonuçlar nedeniyle Komisyon bu iddiaların incelenmesini gerekli

görmemiştir.

Mahkeme ayrıca ikinci başvuranın da Komisyon aşamasında, temelde 10.

madde kapsamındaki şikayetinde belirtilen aynı durumlar nedeniyle, eski Maddeye

ilişkin olarak 14. Maddenin ihlale edildiğini iddia etmiştir. Komisyon bu hükümler

birlikte ele alındığında ayrı bir hususun meydana gelmediği sonucuna varmıştır.

Ancak, başvuru sahipleri yukarıdaki şikayetlerini Mahkeme huzurunda dile

getirmemişler ve Mahkeme ise bu hususların incelenmesine re’sen karar verilmesine

yer olmadığı sonucuna varmıştır.

VI. SÖZLEŞME’NİN 41. MADDESİNİN UYGULANMASI

82. Başvuru sahipleri iç hukukun ve Sözleşmedeki mahkeme gider ve

masraflarının geri ödenmesinin yanı sıra maddi ve manevi zarara ilişkin tazminat

talebinde bulunmuştur. Sözleşme’nin 41. Maddesi bu açıdan aşağıdakileri

öngörmektedir:

“Mahkeme tarafından Sözleşme veya protokollerinin ihlal edildiğinin

tespit edilmesi ve ilgili Yüksek Akit Tarafın yerel hukukunun sadece kısmi bir

tazminatı öngörmesi durumunda, Mahkeme gerektiğinde mağdur olan tarafın adil

şekilde tazmin edilmesini öngörebilir.”

A. Maddi zarar

83. Birinci başvuran, görevine son verilmesi ve normal emeklilik yaşından 13

sene önce emekliye ayrılmak zorunda kalması nedeniyle gelir ve emeklilik

ikramiyesi kaybının tazmin edilmesi için 500,000 Fransız Frangı (FRF) talep

etmiştir.

Ayrıca, 70,000 adet kitap satışı üzerinden tahmini %15 oranında gelir kaybı için

420,000 FRF talebinde bulunmuştur. Kitabın yasaklanarak, toplatılma emrinin

verildiği tarihte 30,000 adet basılmış olup, aksi halde 70,000 adedin daha

basılabileceği iddia edilmiştir.

84. İkinci başvuran, birinci başvuranın hesaplarına gönderme yaparak, kitabın

satışından elde edilecek %20’lik kar kaybının tazminini talep etmiştir. Birinci

başvuran tarafından yapılan hesaplamalara göre ikinci başvuranın kaybının yaklaşık

440,000 FRF olduğu hesaplanmaktadır.

85. Ayrıca her iki başvuran, para cezası olarak ödemiş oldukları 41,666,666 TL

tutarında bir tazminat talebinde bulunmuştur. Birinci başvurana göre 7,400 FRF’na

tekabül etmektedir.

86. Hükümet yukarıdaki taleplere itiraz etmiştir. Başvuranın erken emeklilik

nedeniyle herhangi bir ekonomik zarara uğramadığını savunmuştur. 1998’den bu

yana emeklilik maaşı aldığını ve Türkiye’de erken emekliler için yaygın olduğu

üzere başka bir istihdam şekline başvurmasına engel teşkil eden herhangi bir

hususun bulunmadığını belirtmiştir.

Kitap satışına ilişkin iddia edilen satış gelirleri ile ilgili olarak, kitabın 100,000

adet satacağı yönündeki iddianın tamamen dayanaktan yoksun olduğunu belirtmiştir.

Türkiye’deki en iyi satan kitapların bile bu kadar yüksek bir satışa ulaşmadığı

bildirilmiştir.

87. Komisyon Delegesi bu hususta herhangi bir görüş bildirmemiştir.

88. Mahkeme, iddia edilen maddi zarar ile birinci ve ikinci başvuranın 10.

Madde kapsamındaki haklarının ihlali ile ikinci başvuranın 7. Madde kapsamındaki

haklarının ihlali arasında bir neden sonuç ilişkisi olduğu kararına varmıştır. Başvuru

sahiplerine uygulanmış olan ve kendileri tarafından ödenmiş olan para cezalarının

kendilerine geri ödenmesi gerekmektedir. Diğer yandan Mahkeme, birinci

başvuranın Üniversitedeki görevinden atılması ve birinci başvuran ile ikinci

başvuranın söz konusu kitabın gelecekteki satışlarına ilişkin gelir kayıpları

konusundaki zararların tespiti için sunulan delillerin yeterli olmadığı görüşündedir.

Adil bazda bir değerlendirme yapılarak, Mahkeme maddi zararlar için birinci

başvurana 67,400 FRF ve ikinci başvurana 17,400 FRF tutarında bir tazminatı

uygun görmüştür.

B. Manevi Zarar

89. Birinci başvuran Sn. Başkaya, mahkum edilmesi ve 15-20 ay hapis yatmış

olması nedeniyle meydana gelen mağduriyetin tazmini için 1,000,000 FRF

talebinde bulunmuştur. Akademik kariyerinde ilerleme ilişkin meşru beklentileri

mevcut iken, bu önlemler Üniversitedeki görevine son verilmesine neden olmuştur.

Önlemler, sadece akademik ve entelektüel hayatını etkilemekle kalmamış, aynı

zamanda siyasette etkin şekilde rol alma ve seçimlere katılma olanağını da ortadan

kaldırmıştır.

90. İkinci başvuran, herhangi bir meblağ belirtmeksizin ceza davası,

mahkumiyeti ve hapis yatmasından kaynaklanan zararın tazmin edilmesini talep

etmiştir.

91. Hükümet, ihlale ilişkin bir tespitin yapılmasının Sözleşme’nin 41. Maddesi

kapsamında adil tazmin teşkil edeceği, mağduriyet iddialarının temelsiz olduğu ve

birinci başvuran tarafından talep edilen meblağın çok yüksek olduğu görüşündedir.

92. Komisyon delegesi bu konuda görüş bildirmemiştir.

93. Mahkeme her iki başvuru sahiplerinin, yalnızca Mahkeme tarafından

ihlallerin tespit edilmesi ile tazmin edilebilecek düzeyin ötesinde sıkıntı ile

karşılaştıkları düşüncesindedir. Mevcut davada tespit edilen ihlallerin özünü de

dikkate alıp adil bir bazda karara vararak manevi tazminat kapsamında birinci

başvurana 40,000 FRF ve ikinci başvurana 45,000 FRF tutarında bir ödemeyi uygun

görmüştür.

C. Yasal Giderler

94. Birinci başvuran yerel takibata ilişkin giderleri için açık şekilde 250,000

FRF ve Sözleşme kurumları nezdindeki giderleri için 100,000 FRF tutarında bir

ödeme talebinde bulunmuştur.

95. İkinci başvuran Mahkeme’den, kendisinin avukatı ile 25,000 Amerikan

Doları ödenmesine ilişkin sözleşmesini dikkate almasını istemiştir.

96. Hükümet, talep edilen meblağların yerel mahkemelerde Türk avukatları

tarafından kazanılan ücretlere kıyasla abartılı olduğunu ve usulüne uygun olarak

doğrulanmadığını bildirmiştir.

97. Komisyon delegesi görüş bildirmemiştir.

98. Mahkeme yukarıda anılan talepleri emsal kararında tespit edilen ölçütler

ışığı altında özellikle de Sözleşmenin ihlalinin önlenmesi veya düzeltilmesi için

anılan masraf ve giderlerin gerçekten ve zorunlu olarak tahakkuk etmiş ve nicelik

açısından makul olup olmadığı inceleyecektir. Nicelik açısından, belli ölçüde

yardımcı olma ihtimali olmasına karşın Mahkeme kendisinin yerel ölçekler ve

uygulamalara bağlı olmadığı görüşündedir. (birçok diğer otoritenin yanı sıra, 13

Temmuz 1995 tarihli Tolstoy – Birleşik Kraliyet kararı, A Serisi, No. 316, s. 83,

Madde 77 ve 25 Mart 1999 tarihli Nikolava – Bulgaristan kararı, 1999 Raporları, s.

…, Madde 79). Mahkeme, taleplerin dayanaktan yoksun ve aşırı olduğu yönündeki

Hükümet’in görüşüne büyük ölçüde katılmaktadır. Bu durum özellikle de, davanın

esasına ilişkin görüşlerini mahkemeye sunmamış olan ikinci başvuran açısından

geçerlidir. Adil bazda karara vararak Mahkeme birinci ve ikinci başvuru

sahiplerine, masraf ve gideler kalemleri kapsamında sırasıyla 22,000 FRF ve 15,000

FRF ödenmesini kararlaştırmıştır.

D. Temerrüt Faizi

99. Mahkeme işbu kararın düzenlenmiş olduğu tarihte, eldeki verilere göre

tespit edilmiş olan yıllık %3.47 oranına tekabül eden Fransa’da uygulanan yasal

faiz oranının uygulanmasının yerinde olacağı kanaatine varmıştır.

YUKARIDA

MAHKEME

BELİRTİLEN

GEREKÇELERE

DAYANARAK

1.

Birinci başvuranın Sözleşme’nin 3. Maddesi ve 14. maddesinin

incelenmesine ilişkin salahiyete sahip olmadığının oy birliği ile kabulüne;

2.

Sözleşme’nin 7. maddesinin birinci başvuran açısından ihlal

edilmediğinin oybirliği ile kabulüne;

3.

Sözleşme’nin 7. maddesinin ikinci başvuran açısından ihlal

edildiğinin oybirliği ile kabulüne;

4.

Sözleşme’nin 10. maddesinin her iki başvuran açısından ihlal

edildiğinin oybirliği ile kabulüne;

5.

Başvuru sahiplerinin Sözleşme’nin 6. Maddesinin 1. fıkrası

kapsamındaki şikayetine ilişkin olarak iç hukuk yollarının tüketilmediğine ilişkin

Hükümet’in ön itirazının oy birliği ile reddine;

6. İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlığı ve

tarafsızlığına ilişkin olarak Sözleşme’nin 6. Maddesinin 1. Fıkrasının ihlal edildiğine

ilişkin iddianın altıya karşı bir oy ile kabulüne;

7.

Başvuranlar tarafından Sözleşme’nin 10. Maddesi ile bağlantılı

olarak 14. Madde ve 6. Maddenin 1. ve 2. Fıkrası kapsamındaki diğer taleplerin

incelenmesine, oybirliği ile gerek olmadığına;

8.

Oybirliği ile

(a)

Üç ay içinde, ödeme tarihinde geçerli olan kur üzerinden Türk

lirasına çevrilmek üzere, davalı devlet tarafından birinci ve ikinci başvuru

sahiplerine:

(i) Maddi zarar için sırasıyla 67,400 (altmış yedi bin dört yüz) ve 17,400 (on

yedi bin dört yüz) Fransız Frangının;

(ii) Manevi zarar için sırasıyla 40,000 (kırk bin) ve 45,000 (kırk beş bin)

Fransız Frangının;

(iii) yasal giderler için sırasıyla 22,000 (yirmi iki bin) ve 15,000 (onbeş bin)

Fransız frangı tutarının ödenmesine;

(b)

Yukarıda belirtilen üç aylık sürenin sona ermesinden ödeme tarihine

dek bu tutarlar için yıllık %3.47 faiz oranı uygulanmasına;

9.

Adil tazminata ilişkin başvuru sahiplerinin diğer taleplerinin

oybirliği ile reddine

ilişkin alınan işbu karar İngilizce ve Fransızca olmak üzere, 8 Temmuz 1999

tarihinde Strazburg’da bulunan İnsan Hakları Binası’ndaki halka açık oturumda

tefhim edilmiştir.

İmza: Luzius WILDHABER

Başkan

İmza:

Paul MAHONEY

Sekreter

Sn. Wildhaber’in bir bildirgesi ile birlikte Sözleşmenin 45. Maddesinin 2.

Fıkrası ile Mahkeme Kurallarının 74. Kuralının 2. Fırkası uyarınca bu karara aşağıda

belirtilen şerhler eklenmiştir:

(a) Sn. Palm, Bayan Tulkens, Sn. Fischbach, Sn. Casadevall ve Sn. Greve’nin

müşterek mutabakat şerhi;

(b) Sn. Bonello’nun mutabakat şerhi;

(c) Sn. Gölcüklü’nün kısmi muhalefet şerhi.

Paraf: L. W.

Paraf: P. J. M.

HAKİM WILDHABER’İN BİLDİRGESİ

9 Haziran 1998 tarihli Incal-Türkiye kararında (1998 Raporları, s. 1547)

Sözleşme’nin 6. Maddesi’nin 1. Fıkrasının ihlaline ilişkin oylamada karşı oy

kullanmış olmama rağmen, mevcut davada Mahkeme’nin çoğunluğu tarafından

ulaşılan görüşü benimsemek durumundayım.

HAKİM Palm, Tulkens, Fischbach, Casadevall VE greve’NİN

MÜŞTEREK MUTABAKAT ŞERHİ

Sürek - Türkiye (no. 1) davasında Hakim Palm’ın kısmi muhalefet şerhinde

öngörülen daha kapsamlı yaklaşımı kullanarak aynı sonuca varsak da, mevcut

davada Mahkeme’nin 10. Maddenin ihlal edildiğine ilişkin kararını paylaşıyoruz.

Bizim görüşümüze göre, muhatap Devlete açılan bu tarz davalarda 10. Madde

hususunun değerlendirilmesi sırasında yayında kullanılan kelimeler üzerinde çok

fazla durulmakta ancak bu kelimelerin kullanıldığı genel bağlam ve bunların olası

etkilerine yeterli dikkat verilmemektedir. Şüphesiz ki söz konusu dil çok sert hatta

şiddetli olabilir. Ancak demokrasilerde, Mahkemenin de vurguladığı üzere,

“savaşçı” kelimeler bile 10. Madde ile koruma altına alınabilir.

Mahkemenin emsal davalarında ortaya çıkan siyasi konuşmalara daha geniş

koruma uygulanmasıyla aynı doğrultuda bir diğer yaklaşım ise kullanılan

kelimelerin kışkırtıcı yapısına daha az önem verip bu konuşmanın yapıldığı

bağlamsal durumun unsurlarına daha fazla önem vermektir. Kullanılan dil şiddeti

kışkırtmak ya da tahrik etmeyi mi amaçlamaktadır? Bu duruma yol açabilecek

gerçek ve hakiki bir risk var mıdır? Bu sorulara verilecek yanıtlar her davanın

koşullarında genel bağlamı oluşturan çok sayıda farklı aşamanın ölçülü bir şekilde

değerlendirilmesini gerektirmektedir. Başka sorular da sorulmalıdır. Suç teşkil eden

metnin yazarı toplum içerisinde kendi kullandığı kelimelerin etkisini artırabilecek ve

toplumu etkileyebilecek bir kişi midir? Yayına, söz konusu konuşmanın etkisini

artırabilecek önemli bir gazetede ya da başka bir ortamda ün sağlayacak şekilde yer

verilmiş midir? Kelimeler şiddetin tam ortasında mıdır yoksa şiddete yakın mıdır?

Şok eden ve hakarette bulunan - 10. Maddeyle korunan - dil ile demokratik bir

toplumda hoşgörü hakkını azaltan dil arasında ayrım yapabilmek sadece suç teşkil

eden kelimelerin ortaya çıktığı bağlamın dikkatli bir incelemesiyle olabilir.

HAKİM Bonello’NUN MUTABAKAT ŞERHİ

Çoğunluk ile birlikte 10. Maddenin ihlal edildiği yönünde oy kullandım, ancak

Mahkemenin, yerel yetkililerin başvuranların ifade özgürlüğü hakkına yaptıkları

müdahalenin demokratik bir toplumda haklı gösterilip gösterilemeyeceğini

belirlemek için uyguladığı ilk ölçütü onaylamıyorum.

Bu dava ve şiddete tahrikin söz konusu olduğu daha önceki Türkiye’de ifade

özgürlüğü davaları boyunca, Mahkeme tarafından belirlenen en yaygın ölçüt şudur:

başvuranlar tarafından yayınlanan yazılar şiddet kullanımını destekliyorsa ya da

teşvik ediyorsa başvuranların ulusal mahkemelerce mahkum edilmeleri demokratik

bir toplumda haklı sebebe dayanmaktadır.

Ben bu ölçütü yetersiz olarak değerlendiriyorum. Şiddeti tahrik eden kişilerin

ulusal yetkililerce cezalandırılmalarının sadece eğer bu tahrik “açık ve mevcut bir

tehlike” yaratıyorsa, demokratik bir toplumda haklı sebebe dayandırılabileceği

kanaatindeyim. Güç kullanımı soyutsa ve zamanla gerçek veya olası şiddetin

merkezinden kalkıyorsa, ifade özgürlüğü hakkı geçerli olmalıdır

Bu noktada gelmiş geçmiş en önemli anayasa hukukçusunun kanunu ve düzeni

bozabilecek kelimeler hakkında söylediklerini hatırlatmak istiyorum: “Ülkenin

kurtarılması için derhal bir kontrolün yapılmasını gerektiren kanunun meşru ve

zorunlu amaçlarını yakın bir gelecekte tehdit etmedikleri sürece beğenmediğimiz ve

ölüm taşıdığına inandığımız görüşlerin ifade edilmesini kontrol etmekten kendimizi

daima alıkoymalıyız.”

İfade özgürlüğünün garanti altına alınması bir devlete güç kullanımını

savunmayı yasaklama hakkı vermez; ancak böyle bir savunma olası bir kanunsuzluk

yaratıyorsa ya da bunu tahrik ediyorsa ve böyle bir hareketi teşvik ediyorsa durum

faklı olacaktır. Bu bir olasılık ve derece sorunudur.

İfade özgürlüğünün kısıtlanmasını haklı gösteren açık ve mevcut bir tehlike

bulunduğu görüşünü desteklemek için, ciddi bir tehlikenin beklenildiği ya da

savunulduğu ya da başvuranın geçmişteki hareketlerinin kendisinin şiddet taraftarı

olmasının acil ve ağır hareketler doğuracağına inanılması için haklı sebep

sağlayacağı gösterilmelidir.

Bazıları tarafından ölüme gebe oldukları düşünülse de, başvuranların

suçlandıkları kelimeler bana göre, kamu düzenini tehdit eden korkunç etkilere sahip

değildir. Türkiye’nin kurtulması için bu ifadelerin derhal bastırılmasının kaçınılmaz

olduğu görüşü de benim için bir şey ifade etmemektedir. Bu ifadeler ne açık ne de

mevcut herhangi bir tehlike oluşturmamaktadır.

Özet olarak, “konuşmalardan doğan hiç bir tehlike açık ve mevcut sayılamaz,

korkulan tehlike tam bir değerlendirme yapılmadan ortaya çıkabilecek kadar yakın

olmadıkça. Değerlendirme yapılarak yalanlar ve yanlışlıklar ile mücadele için

zaman olduğunda, tehlikeyi eğitim yoluyla engellemek için yapılacak şey daha fazla

konuşmaktır, zorla susmak değil”.

HAKİM GÖLCÜKLÜ’NÜN KISMİ MUHALEFET ŞERHİ

(Geçici çeviri)

Mahkemede bir askeri hakimin bulunması nedeniyle, ilgili hüküm kapsamında

Devlet güvenlik Mahkemesinin “bağımsız ve tarafsız” olmadığı gerekçesi ile 6.

Maddenin 1. Fıkrasının ihlal edildiği yönündeki Mahkeme’nin çoğunluk görüşüne

katılmadığımı büyük bir üzüntü içinde belirtmek isterim. Bu bağlamda, 9 Haziran

1998 tarihli Incal Türkiye kararında sayın hakimler Sn. Thor Vilhjalmsson, Sn.

Matscher, Sn. Foighel, Sn. John Freeland, Sn. Lopes Rocha, Sn. Wildhaber ve Sn.

Gotchev ile müştereken ve 28 Ekim 1998 tarihli Çıraklar- Türkiye kararında

münferiden belirtmiş olduğum muhalif görüşüme gönderme yapmaktayım. İkisi sivil

olan üç hakimden oluşan bir mahkemede bir askeri hakimin mevcudiyetinin, askeri

olmayan (sivil) adli düzeyde bulunan ve kararları Yargıtayın incelemesine tabi olan

Devlet Güvenlik Mahkemesinin bağımsızlık ve tarafsızlığını herhangi bir şekilde

etkilemediğine ilişkin görüşüm sabittir.

Şunları tekrar vurgulamak istiyorum: (1) çoğunluğun kararı dış görünüm

teorisinin haksız olarak genişletilmesinden kaynaklanmaktadır; (2) kararın 79.

paragrafında çoğunluğun yaptığı gibi, “başvuranların Askeri mahkemenin bir üyesi

olan bir ordu yetkilisinin yer aldığı bir hakimler kurulu tarafından yargılanmaktan

endişe duymaları gerektiğinin anlaşılabilir olduğunu” söylemek ve sonra da sadece

Incal örneğini (Çıraklar kararı Incal kararında söylenenlerin tekrarından ibarettir)

dayanak göstermek yeterli değildi;. ve (3) çoğunluğun şerhi soyuttur ve bu yüzden

de hem hakikatlara dayanarak hem de yasal olarak desteklenmelidir.

3. 19. Maddeyi değiştiren 11 No’lu Protokolün yürürlüğe girmesinden itibaren

Mahkeme sürekli bazda faaliyet göstermiştir.

Sekreteryan ı n Notu: A İçtüzüğü, 9 nolu Protokolün yürürlüğe girmesinden önce

(1 Ekim 1994) Mahkemeye sunulan davalar ile anılan tarih itibarıyla 31 Ekim 1998

tarihine kadar ilgili Protokole tabi olmayan Devletler ile ilgili davalar için geçerlidir.

Terörizm faaliyetlerinin engellenmesi amacıyla yürürlüğe girmiş olan bu

kanun, Ceza Kanununda “terörizm fiilleri” veya “terörizm amacıyla işlenen fiiller”

(3. ve 4. maddeler) olarak tanımlanan ve anılan kanuna tabi olan çeşitli suçlara

ilişkindir.

İtalik yazılı olan bölüm 31 Mart 1992 tarihli Anayasa Mahkemesi kararı ile

çıkarılmış, 23 Ocak 1993 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanmış ve 27 Temmuz

1993’te yürürlükten kaldırılmıştır.

^1.Sekreterya Notu: Uygulama nedenlerinden dolayı bu ek, sadece kararın

baskılı sürümünde verilecek olup (Mahkeme’nin seçkin karar ve hükümlerine ilişkin

resmi raporlar), ancak Komisyon Raporunun bir sureti Sekreterya’dan temin

edilebilecektir.

Abrahams - Birle ş ik Devletler davası Hakimi Oliver Wendell Holmes, 250

U.S. 616 (1919) 630.

Brandenburg - Ohio, 395 U.S. 444 (1969) 447.

Schenck - Birle ş ik Devletler 294 U.S. 47 (1919) 52

Whitney - California, 274 U.S. 357 (1927) 376.

Whitney - California davası hakimi Louis D. Brandeis, 274 U.S. 357 (1927)

377.