CONSEIL DE  
L'EUROPE  
AVRUPA  
KONSEYĐ  
AVRUPA ĐNSAN HAKLARI MAHKEMESĐ  
BAꢀTIMAR VE DĐĞERLERĐ - TÜRKĐYE DAVASI  
(Baꢁvuru no:74337/01)  
KARARIN ÖZET ÇEVĐRĐSĐ  
STRAZBURG  
5 ARALIK 2006  
Đꢀbu karar Sözleꢀme’nin 44 § 2. maddesinde belirtilen koꢀullar çerçevesinde  
kesinleꢀecek olup ꢀekli bazı düzeltmelere tabi tutulabilir.  
1
______________________________________________________________________________________  
© T.C. Dışişleri Bakanlığı, 2006. Bu gayrıresmi özet çeviri Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan  
Hakları Genel Müdür Yardımcılığı tarafından yapılmış olup, Mahkeme’yi bağlamamaktadır. Bu çeviri,  
davanın adının tam olarak belirtilmiş olması ve yukarıdaki telif hakkı bilgisiyle beraber olması koşulu ile  
Dışişleri Bakanlığı Avrupa Konseyi ve İnsan Hakları Genel Müdür Yardımcılığı’na atıfta bulunmak  
suretiyle ticari olmayan amaçlarla alıntılanabilir.  
Türkiye Cumhuriyeti aleyhine açılan 74337/01 baꢀvuru no’lu davanın nedeni, Türk  
vatandaꢀı ꢁemsettin Baꢀtımar, ꢁükrü Demirtaꢀ, Ali ꢁahindal, Kenan Aygören ve Tekin  
Gencer’in (Baꢀvuranlar) Avrupa Đnsan Hakları Mahkemesi’ne (AĐHM) 30 Ağustos 2001  
tarihinde, Avrupa Đnsan Hakları ve Temel Özgürlükleri Sözleꢀmesi’nin (AĐHS) 34. maddesi  
uyarınca yapmıꢀ oldukları baꢀvurudur. Baꢀvuranlar, avukat yardımından faydalanarak,  
Đstanbul Barosu avukatlarından F. Karakaꢀ Doğan tarafından temsil edilmektedirler.  
OLAYLAR  
Baꢀvuranlar, sırasıyla 1969, 1967, 1972 ve son iki baꢀvuran 1971 doğumludur.  
1. ꢁemsettin Baꢀtımar, Ali ꢁahindal, Kenan Aygören ve Tekin Gencer Hakkındaki  
Cezai Yargılama  
PKK üyesi olmakla suçlanan baꢀvuranlar, Đstanbul Emniyet Müdürlüğü polisleri  
tarafından 5-7 Mayıs 1995 tarihleri arasında yakalanmıꢀlardır. Baꢀvuranlar bu örgüt adına  
birçok bombalı saldırı suçunu iꢀlemekle itham edilmiꢀlerdir.  
Baꢀvuranlar 17 Mayıs 1995 tarihinde, Đstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)  
Cumhuriyet Baꢀsavcısı tarafından dinlenmiꢀler ve daha sonra DGM yedek hakimi önüne  
çıkarılmıꢀlardır. DGM yedek hakimi baꢀvuranların tutuklu yargılanmalarına karar vermiꢀtir.  
Cumhuriyet Savcısı 30 Ekim 1995 tarihinde, ꢁemsettin Baꢀtımar’ı eski Türk Ceza  
Kanunu’nun (TCK) 168 ve 125. maddelerinde öngörülen yasadıꢀı bir örgüte mensup olma  
suçu ve diğerlerini de Devlet’in toprak bütünlüğüne zarar verme suçu ile itham etmiꢀtir.  
DGM, 26 Aralık 1995 ve 28 Ocak 1998 tarihleri arasında yapılan yedi duruꢀma  
sırasında, baꢀvuranların da aralarında bulunduğu sanıkların beyanlarını dinlemiꢀtir. DGM,  
aynı zamanda soruꢀturma aꢀamasında hazırlanan tutanakları imzalayan üç davacıyı ve beꢀ  
polisi dinlemiꢀ ve istinabe yoluyla alınan beꢀ polis ifadesini aldığını bildirmiꢀtir. Bu  
duruꢀmalar sona erdiğinde, DGM, baꢀvuranların serbest bırakılma taleplerini reddetmiꢀ ve  
“kendilerine isnat edilen suçun niteliği, delilerin durumu ve dosya içeriğini gözönüne alarak”  
tutuklu yargılanmalarına devam edilmesi kararı almıꢀtır.  
2. ꢁükrü Demirtaꢀ’la ilgili Cezai Yargılama  
Baꢀvuran ꢁükrü Demirtaꢀ, 10 Mart 1996 tarihinde Đstanbul Emniyet Müdürlüğü  
polisleri tarafından PKK’ya karꢀı yürütülen operasyonlar çerçevesinde gözaltına alınmıꢀtır.  
Baꢀvuran 22 Mart 1996 tarihinde Cumhuriyet Savcısı tarafından dinlenmiꢀtir. Daha  
sonra yedek hakimin önüne çıkarılmıꢀtır. Yedek hakim baꢀvuranın tutuklu yargılanmasına  
karar vermiꢀtir.  
Cumhuriyet Savcısı 27 Mart 1996 tarihinde, eski TCK’nın 125. maddesine dayanarak,  
baꢀvuranı Devlet’in toprak bütünlüğünü bozma suçuyla itham etmiꢀtir.  
DGM 19 Haziran ve 2 Aralık 1996 tarihleri arasında dört duruꢀma yapmıꢀtır. Bu  
duruꢀmalar sırasında, ön soruꢀturma sırasında hazırlanan tutanakları imzalayan iki polisi  
dinlemiꢀtir. Bu duruꢀmalar sona erdiğinde DGM, baꢀvuranı “isnat edilen suçun niteliği,  
2
delilerin durumu ve dosya içeriğini gözönüne alarak” tutuklu yargılanmasına devam edilmesi  
kararı almıꢀtır. DGM baꢀvuranın üç duruꢀmaya katılmayı reddettiğini tespit etmiꢀtir.  
DGM, 17 ꢁubat 1997 tarihinde yargılamanın diğer baꢀvuranların yargılaması ile  
birleꢀtirilmesine karar vermiꢀtir.  
3. Đki Yargılama Usulünün Birleꢀtirilmesi  
DGM, 14 ꢁubat 1997 tarihli duruꢀmada iki yargılama usulünün birleꢀtirilmesine karar  
vermiꢀtir.  
DGM, 25 Mart 1997 ve 17 Mart 1998 tarihleri arasında yapılan yedi duruꢀma  
sırasında, altı polis ve on bir davacıyı dinlemiꢀtir. Bu duruꢀmalar sona erdiğinde baꢀvuranların  
serbest bırakılma taleplerini reddetmiꢀ ve “isnat edilen suçun niteliği, delilerin durumu ve  
dosya içeriğini gözönüne alarak” tutuklu yargılanmalarına devam edilmesi kararı almıꢀtır. 25  
Mart 1997 tarihli duruꢀma sırasında, Tekin Gencer dıꢀındaki diğer baꢀvuranların mahkemeye  
çıkmayı reddettiğini tespit etmiꢀtir. Cumhuriyet Savcısı 17 Mart 1998 tarihli duruꢀma  
sırasında davanın esası hakkındaki iddialarını sunmuꢀtur.  
Ali ꢁahindal’ın avukatı 21 Mayıs 1998 tarihinde savunmasını sunmuꢀtur. DGM 6  
ꢁubat 1998 tarihinde üniversite sınavlarına gireceği için Ankara Cezaevi’ne nakledilen  
ꢁemsettin Baꢀtımar’a ve sağlık nedeniyle duruꢀmaya katılmayan Tekin Gencer’e Cumhuriyet  
Savcısı iddialarının tebliğ edilmesine karar vermiꢀtir. DGM sözkonusu savunmalarını  
hazırlamaları için baꢀvuranlara süre tanımıꢀtır.  
Tekin Gencer, 21 Temmuz 1998 tarihli duruꢀmada, savunmasındaki iddialarını  
sunmuꢀtur. DGM, savunmalarını hazırlamaları için diğer baꢀvuranlara ve avukatlarına süre  
tanımıꢀtır.  
DGM, 24 Eylül ve 1 Aralık 1998 tarihli duruꢀmalarda baꢀvuranların mahkemeye  
çıkmayı reddettiğini tespit etmiꢀtir.  
DGM, 18 ꢁubat 1999 tarihli duruꢀmada Kenan Aygören, ꢁükrü Demirtaꢀ ve Tekin  
Gencer’in mahkemeye çıkmayı reddettiğini tespit etmiꢀtir. DGM, Ali ꢁahindal’a savunmasını  
hazırlaması için süre tanımıꢀtır. ꢁemsettin Baꢀtımar savunmasını sunmayı reddetmiꢀtir. DGM,  
mahkemeye çıkmayan baꢀvuranlara, mahkemeye çıkmayı reddetmelerinin doğuracağı  
sonuçlar konusunda uyarmıꢀtır.  
ꢁemsettin Baꢀtımar 4 Mayıs 1999 tarihli duruꢀmada, savunmasını sunmuꢀ ve Ali  
ꢁahindal ise savunmasını kısmen sunmuꢀtur. Bu duruꢀma sona erdiğinde DGM, ꢁükrü  
Demirtaꢀ ve Kenan Aygören’e savunmalarını sunmak için ve Ali ꢁahindal’a savunmasının  
geri kalan kısmını sunması için ek süre tanımıꢀtır. DGM, Tekin Gencer’i, mahkemeye  
çıkmayı reddetmesinin savunma hakkını reddetmek olarak değerlendirileceği konusunda  
uyarmıꢀtır.  
Baꢀvuranlar, 8 Temmuz 1999 tarihinde Öcalan davasında verilen hükme itiraz etmiꢀler  
ve Öcalan’ın sunduğu savunmaya aynen katıldıklarını bildirmiꢀlerdir. Bu duruꢀma sonunda  
DGM, Kenan Aygün’e yazılı savunmasını sunmak üzere son kez süre tanımıꢀtır.  
3
21 Eylül 1999 tarihli duruꢀmada sadece Tekin Gencer ve avukatı mahkemeye  
gelmiꢀtir. DGM kendilerine savunmalarını hazırlamaları için süre tanımıꢀtır.  
7 Aralık 1999 tarihli duruꢀmada ꢁükrü Demirtaꢀ savunmasını okumuꢀtur. Kenan  
Aygören avukatı ile görüꢀemediğini ve dolayısıyla savunmasını hazırlayamadığını belirterek  
ek süre istemiꢀtir. DGM bu talebi ve Tekin Gencer’in avukatının talebini kabul etmiꢀtir.  
Kenan Aygören, 2 Mart 2000 tarihli duruꢀmada yazılı savunmasının hazırlanması için  
ek süre istemiꢀ ve DGM de bu talebi kabul etmiꢀtir.  
Ali ꢁahindal’ın avukatı, 25 Mayıs 2000 tarihinde savunmasındaki iddialarını  
sunmuꢀtur. DGM Kenan Aygören’in sağlık nedeniyle duruꢀmaya katılmadığını tespit etmiꢀ ve  
kendisine ve Tekin Gencer’in avukatına yazılı savunmanın hazırlanması için ek süre  
tanımıꢀtır.  
DGM, 1 Ağustos 2000 ve 19 Nisan 2001 tarihleri arasında yapılan beꢀ duruꢀma  
sırasında, Kenan Aygören’e üç kez süre tanımıꢀtır. Kenan Aygören ise sağlık gerekçesiyle iki  
duruꢀmaya katılmamıꢀtır. Diğer baꢀvuranlar esasa iliꢀkin savunmalarını yinelemiꢀlerdir.  
DGM, 21 Temmuz 1998 ve 19 Nisan 2001 tarihleri arasında yapılan on beꢀ  
duruꢀmanın sonunda, baꢀvuranların serbest bırakılma taleplerini reddetmiꢀ ve “isnat edilen  
suçun niteliği, delilerin durumu ve dosya içeriğini gözönüne alarak” tutuklu yargılanmalarına  
devam edilmesi kararı almıꢀtır.  
DGM, 17 Mayıs 2001 tarihinde eski TCK’nın 168§2 maddesine dayanarak ꢁemsettin  
Baꢀtımar’ı on iki yıl altı ay hapis cezasına çarptırmıꢀ ve tutuklu yargılandığı süreyi dikkate  
alarak serbest bırakılmasına karar vermiꢀtir. DGM diğer baꢀvuranları ise eski TCK’nın 125.  
maddesi uyarınca idam cezasına çarptırmıꢀtır. Bu ceza ömür boyu hapis cezasına çevrilmiꢀtir.  
Yargıtay 11 ꢁubat 2002 tarihinde ilk derece mahkemesinin kararını onamıꢀtır.  
Đstanbul Ağır Ceza Mahkemesi 14 Ekim 2005 tarihinde yeni Türk Ceza Kanunu’nun  
yürürlüğe girmesiyle, ꢁemsettin Baꢀtımar aleyhinde verilen hapis cezasını altı yıl üç ay hapis  
cezasına indirmiꢀtir.  
HUKUK AÇISINDAN  
I. AĐHS’NĐN 5§3 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuranlar, tutuklu yargılanma sürelerinden ꢀikayetçi olmaktadırlar. Bu bağlamda  
baꢀvuranlar AĐHS’nin 5§3 maddesini ileri sürmektedirler.  
Hükümet, ulusal mahkemelerin baꢀvuranların tutuklu yargılanmalarının devamı  
hakkındaki kararlarını gerekçelendirdiklerini ileri sürmektedir. Böylece DGM,  
soruꢀturmaların devam etmesi ve kaçma ya da dava konusu yasadıꢀı örgüt tarafından  
baꢀvuranların kaçırılması tehlikesinin, serbest bırakılma taleplerinin reddedilmesi için yeterli  
delil oluꢀturduğuna kanaat getirmiꢀtir. Hükümet buradan, baꢀvuranların tutukluluk hallerinin  
devamının gerekli olduğu ve DGM’nin bu yönde dile getirilen talepleri reddetmek için yetkili  
olduğu sonucunu çıkarmaktadır.  
4
Baꢀvuranlar, Hükümet’in argümanlarına itiraz etmektedirler.  
A. Kabuledilebilirlik Hakkında  
Hükümet, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun öngördüğü gibi ulusal mahkemeler  
önünde tutuklu yargılanmalarına devam edilmesine baꢀvuranların itiraz etmediklerini  
savunmaktadır.  
Baꢀvuranlar, DGM’nin bir çok kez yineledikleri serbest bırakılma taleplerini  
sistematik olarak reddettiğine dikkati çekmektedirler.  
AĐHM, AĐHS’nin 35§1 maddesi uyarınca, genel olarak bilinen uluslararası hukuk  
ilkelerinden anlaꢀıldığı üzere iç hukuk yolları tüketildikten sonra kendisine  
baꢀvurulabileceğini hatırlatmaktadır. Bu kural öncelikle, kendi olanakları ve ulusal hukuk  
düzeni içinde Savunmacı Devlet’e dava konusu durumu telafi etme yetisini verme  
gerekliliğine dayanmaktadır. Bu kuralın amacı, Devletler’e aleyhlerinde iddia edilen  
eksiklikleri giderme olanağını vermektir. Ancak bu kural otomatik olarak uygulanmamakta ve  
kati niteliği bulunmamaktadır. Bu kurala riayet edilip edilmediğini kontrol ederken, dava  
koꢀullarının gözönünde bulundurulması gerekir (Bkz. Van Oosterwijck-Belçika, 6 Kasım  
1980).  
AĐHM, bu hükmün “esneklik” ve “aꢀırı ꢀekilcilikle hareket etmeyerek” uygulanması  
gerektiğini kabul etmektedir (Bkz. Cardot –Fransa, 19 Mart 1991 tarihli karar). Baꢀvuranın,  
daha sonra AĐHM önünde dile getirmeyi düꢀündüğü ꢀikayetlerini öncelikle ulusal  
mahkemeler önünde “en azından esası bakımından ve iç hukukta belirtilen süre ve koꢀullarda”  
ortaya koyması yeterlidir (Bkz. Castells-Đspanya, 23 Nisan 1992 tarihli karar ve Akdivar ve  
diğerleri-Türkiye, 16 Eylül 1996 tarihli karar).  
Bu bağlamda AĐHM, baꢀvuranların mahkeme önündeki ꢀikayetin konusunun ulusal  
yargılama sırasında incelendiğini gözlemlemektedir. Her duruꢀma sonunda, talep üzerine yada  
ex officio karar veren DGM, baꢀvuranların tutukluluk halinin devamına karar vermiꢀtir. Bu  
koꢀullarda AĐHM, ulusal mahkemelerin aꢀırı olan tutukluluk haline son verme ve böylece  
aleyhlerinde iddia edilen eksiklikleri önleme yada giderme olanağının bulunduğuna kanaat  
getirmektedir (bkz. Acunbay-Türkiye, no: 61442/00 ve 61445/00).  
Dolayısıyla AĐHM, Hükümet’in itirazını reddetmektedir. AĐHM, bu ꢀikayetin  
AĐHS’nin 35§3 maddesi uyarınca açıkça dayanaktan yoksun olmadığını ve hiçbir  
kabuledilemezlik gerekçesi ile ters düꢀmediğini tespit etmektedir. Dolayısıyla ꢀikayeti  
kabuledilebilir ilan etmek uygun olacaktır.  
B. Esas Hakkında  
AĐHM, belirli bir durumda bir sanığın tutuklu yargılanma süresinin makul süre sınırını  
geçmemesine özen göstermenin, ilk olarak ulusal hukuk mercilerinin üzerine düꢀen bir görev  
olduğunu hatırlatmaktadır. Bu amaçla, masumiyet karinesi gözönünde bulundurularak, kiꢀisel  
özgürlüğe saygı kuralı istisnasını ve serbest bırakılma taleplerini itiraz ettikleri kararlarında  
gözönünde bulundurmayı haklı gösterecek gerçek bir kamu menfaati gerekliliğini ortaya  
koyacak ve ortadan kaldıracak nitelikteki bütün koꢀulları incelemeleri gerekir. Esas itibariyle  
sözkonusu kararlarda yer alan gerekçelere ve baꢀvurularında ilgililerin belirttiği  
reddedilmeyen olaylara dayanarak, AĐHM, AĐHS’nin 5§3 maddesinin ihlal edilip  
5
edilmediğini belirlemelidir (Bkz. Assenov ve diğerleri-Bulgaristan, 28 Ekim 1998 tarihli  
karar).  
Bu bağlamda, yakalanan kiꢀiyi bir suçu iꢀlemekle itham etmenin geçerli nedenlerinin  
var olmaya devam etmesi, tutukluluk halinin devamının uygun olma sine qua non (olmazsa  
olmaz) koꢀuludur. Ancak bir süre sonra bu da yeterli değildir. Dolayısıyla AĐHM, adli  
makamlar tarafından kabul edilen diğer gerekçelerin, özgürlükten yoksun bırakmayı haklı  
göstermeye devam edip etmediğini ortaya koymalıdır. Bu gerekçeler “uygun” ve “yeterli”  
olduğu takdirde, AĐHM bunun üzerine yetkili ulusal makamların “yargılamanın devamına  
özel bir ihtimam gösterip göstermediğini araꢀtırmalıdır (Bkz. diğerleri arasında Ali Hıdır  
Polat-Türkiye, no: 61446/00).  
Bu davada, baꢀvuranların tutukluluk hali sırasıyla 10 Mart 1996 (birinci baꢀvuran) ve  
5, 6, 7 Mayıs 1995 (diğer baꢀvuranlar) tarihlerinde baꢀlamıꢀ ve DGM’nin 17 Mayıs 2001  
tarihli kararıyla sona ermiꢀtir. 5§3 maddesinde belirtilen dönemin sonu “ilk derece  
mahkemelerinde suçlamanın esası hakkında karar verildiği gün”’dür (Labita-Đtalya, no:  
26772/95). Tutuklu yargılama süresi, ꢁükrü Demirtaꢀ için yaklaꢀık olarak beꢀ yıl iki ay ve  
diğer baꢀvuranlar için altı yıldır.  
Dosya unsurlarından, DGM’nin baꢀvuranların sürekli yeniledikleri serbest bırakılma  
taleplerini reddettiği ve “atılı suçun niteliği yada sınıflandırılması”, “delillerin durumu” yada  
“dosya içeriği” gibi benzer hatta aynı tip yöntemlere dayanarak tutuklu yargılanmaya devam  
edilmesine karar verdiği ortaya çıkmaktadır.  
Oysa AĐHM’nin gözünde, “delillerin durumu” suçluluğun ciddi belirtilerinin var  
olduğunu ve var olmaya devam ettiğini belirttiği düꢀünülse ve genel olarak bu koꢀullar uygun  
etkenleri oluꢀturabilse de, bu davada sözkonusu koꢀullar, bu kadar uzun bir süre baꢀvuranların  
tutuklu kalmaya devam etmesini tek baꢀına haklı gösteremez (Ali Hıdır Polat).  
Son olarak Hükümet’in baꢀvuranların kaçması ya da yasadıꢀı örgüt tarafından  
kaçırılması riskine iliꢀkin argümanları ulusal adli makamlar tarafından gözönünde  
bulundurulmamıꢀtır (Bkz. Acunbay).  
Dolayısıyla AĐHS’nin 5§3 maddesi ihlal edilmiꢀtir.  
II. AĐHS’NĐN 5§4 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuranlar, tutukluluk hallerinin devam etmesine itiraz etmek için baꢀvuru yollarının  
bulunmadığından ꢀikayetçi olmaktadırlar. Baꢀvuranlar AĐHS’nin 13. maddesini ileri  
sürmektedirler.  
AĐHM bu ꢀikayeti AĐHS’nin 5§4 maddesi açısından incelenmesinin uygun olacağına  
kanaat getirmektedir.  
Hükümet, baꢀvuranların eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun öngörmesine  
rağmen, tutukluluk hallerinin devam etmesine karꢀı itiraz etmediklerine dikkat çekmektedir.  
Baꢀvuranlar, ꢀikayetlerini sunmak için iç hukukta hiçbir baꢀvuru yolunun  
bulunmadığına kanaat getirmektedirler.  
6
AĐHM, eski Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu’nun uygun hükümlerine göre tutuklu  
yargılanma yada tutuklu yargılanmaya devam edilmesi kararına itiraz edilebileceğini not  
etmektedir. Böylece bir Ağır Ceza Mahkemesi, gördüğü cezai yargılama çerçevesinde  
sanıkların tutuklu yargılanmaya devam edilmesine karar verdiği durumda, bu karara baꢀka bir  
Ağır Ceza Mahkemesi önünde itiraz edilebilir. DGM’nin kuruluꢀ ve yargılama usullerine  
iliꢀkin 2845 sayılı Kanun’un 18. maddesi, bu mahkemelerin Ceza Muhakemeleri Usulü  
Kanunu’nun uygulanması sırasında Ağır Ceza Mahkemeleri gibi değerlendirildiğini  
belirtmektedir.  
Bu davada AĐHM, DGM’nin verdiği tutuklu yargılanma halinin devamı kararlarının  
hepsine itiraz edilebileceğini belirtmektedir. Oysa baꢀvuranlar, bu baꢀvuru yolundan  
faydalanmaya çalıꢀmamıꢀlar ve bu bağlamda hiçbir açıklama yapmamıꢀlardır.  
AĐHM, bu baꢀvurunun baꢀarısızlıkla sonuçlanacağı konusunda kesin yargıya varamaz  
ve baꢀvuranların bu baꢀvuru yolunu kullanmasını engelleyecek hiçbir unsur görmemektedir  
(Bkz. Köse ve diğerleri-Türkiye, no: 50177/99).  
Buradan baꢀvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğu ortaya çıkmaktadır. Baꢀvuru  
AĐHS’nin 35§3 ve 4 maddesi uyarınca reddedilmelidir.  
III.AĐHS’NĐN 6§1 MADDESĐNĐN ĐHLAL EDĐLDĐĞĐ ĐDDĐASI HAKKINDA  
Baꢀvuranlar, yargılama süresinde “makul süre” ilkesinin tanınmadığını iddia  
etmektedir. Baꢀvuranlar AĐHS’nin 6§1 maddesinin ihlal edildiğini ileri sürmektedirler.  
Hükümet, dava koꢀullarını gözönüne alarak, yargılama süresinin makul olmadığının  
düꢀünülemeyeceğine kanaat getirmektedir. Hükümet, davanın karmaꢀıklığı ve baꢀvuranların  
üzerine düꢀen görevlerin niteliğine vurgu yapmaktadır. Dava konusu cezai yargılama, on bir  
sanıkla ilgili olup, uzun yargılamaları gerektirmiꢀtir.  
Hükümet’e göre baꢀvuranlar, birçok duruꢀmaya katılmayı reddederek, yargılamanın  
uzamasına neden olmuꢀlardır. Hükümet, ulusal makamlara atfedilecek hiçbir iꢀlem  
yapılmayan bir dönemin bulunmadığını eklemektedir.  
Baꢀvuranlar Hükümet’in argümanlarına itiraz etmektedirler.  
Değerlendirmeye alınacak dönem, baꢀvuranların yakalanması ile baꢀlamıꢀ ve  
Yargıtay’ın karar verdiği tarihte de sona ermiꢀtir. Dolayısıyla yargılama süresi, her iki  
mahkemede ꢁükrü Demirtaꢀ için yaklaꢀık beꢀ yıl on bir ay ve diğer baꢀvuranlar için altı yıl  
dokuz ay sürmüꢀtür.  
AĐHM, yargılama süresinin makul olma niteliği dava koꢀullarına göre ve özellikle  
davanın karmaꢀıklığı, baꢀvuranın ve yetkili makamların tutumu gibi AĐHM içtihadının yer  
verdiği kriterler gözönüne alınarak değerlendirildiğini hatırlatmaktadır (Bkz. diğerleri  
arasında Pelissier ve Sassi-Fransa, no: 25444/94).  
Mevcut dava hiç kuꢀkusuz oldukça karmaꢀıktı. Zira DGM birçok suçtan kovuꢀturulan,  
aralarında baꢀvuranların da bulunduğu önce on, daha sonra on bir sanığa iliꢀkin yargılamayı  
sürdürmek zorunda kalmıꢀtır. Bu da olayların yeniden gözden geçirilmesi, delillerin  
7
toplanması ve sanıkların her birinin yapması gereken olayların tespiti için uzun süreli bir  
çalıꢀmayı gerektirmiꢀtir.  
AĐHM, baꢀvuranların tutumunun eleꢀtiriye açık olduğunu not etmektedir. Bu  
bağlamda esasa iliꢀkin taleplerin sunulması ve davanın esası hakkında DGM’nin karar verdiği  
tarih arasında yaklaꢀık üç yıl iki ay geçtiğini vurgulamaktadır. Bu uzun dönem esasen ve  
özellikle baꢀvuranlardan bazılarının sürekli olarak mahkemeye çıkmayı reddetmesi ve  
sözkonusu baꢀvuranların ve avukatlarının ek süre talepleri gibi tutumları ile açıklanmaktadır.  
AĐHM, baꢀvuranların tutumlarının Savunmacı Hükümet’e atfedilemeyecek nesnel bir unsur  
oluꢀturduğunu ve AĐHS’nin 6§1 maddesi uyarınca makul sürenin aꢀılıp aꢀılmadığını  
belirlemek için gözönünde bulundurulduğunu hatırlatmaktadır (Wiesinger-Avusturya, 30  
Ekim 1991 tarihli karar). Bundan dolayı yargılamanın bu kısmındaki gecikmeden sadece  
yetkililer sorumlu tutulamaz.  
AĐHM, adli makamların tutumu hakkında, sadece Devlet’e atfedilen yavaꢀlıklarla  
“makul süre” aꢀımı sonucuna varılabileceğini hatırlatmaktadır (Bkz. özellikle Gergouil-  
Fransa, no: 40111/98 ve Papachelas-Yunanistan, no: 31423/96).  
Bu davada ꢁükrü Demirtaꢀ 10 Mart 1996 tarihinde yakalanmıꢀ, 27 Mart 1996  
tarihinde hakkında suçlamalarda bulunulmuꢀ ve DGM önüne 19 Haziran 1996 tarihinden  
itibaren çıkarılmıꢀtır. Diğer baꢀvuranlar ise, 5-7 Mayıs 1995 tarihleri arasında yakalanmıꢀ, 30  
Ekim 1995 tarihinde haklarında suçlamalarda bulunulmuꢀ ve DGM önüne 26 Aralık 1995  
tarihinden itibaren çıkarılmıꢀlardır. Her iki yargılama 14 ꢁubat 1997 tarihinde birleꢀtirilmiꢀ ve  
17 Mayıs 2001 tarihinde karar verilmiꢀtir.  
DGM, 26 Aralık 1995 tarihi ile 17 Mart 1998 tarihi arasında on dört duruꢀma yapmıꢀ  
ve bu duruꢀmalarda baꢀvuranlarla birlikte diğer sanıkların beyanlarını ve tanık olarak da on  
dört davacı ile on beꢀ polisi dinlemiꢀtir. Dört polisin ifadeleri istinabe yoluyla alınmıꢀtır. Bu  
çalıꢀma da, polislerin adreslerinin belirlenmesi ve ülkenin farklı bölgelerinde bulunan adli  
makamlara istinabenin gönderilmesini gerektirmiꢀtir. Dava dosyaları birleꢀtirilmeden önce  
ꢁükrü Demirtaꢀ hakkında dört duruꢀma yapılmıꢀtı. Bu duruꢀmalar sırasında baꢀvuran ve  
tanıkların beyanları mahkemede dinlenmiꢀtir. Yargılamanın bu kısmının incelenmesinden,  
ulusal makamlara atfedilecek faaliyetsiz geçen herhangi önemli bir dönemin olmadığı ortaya  
çıkmamaktadır.  
AĐHM, Cumhuriyet Savcısı iddianameyi sunduktan sonra DGM önündeki  
yargılamanın ikinci kısmı konusunda baꢀvuranların bu yargılamanın uzamasına neden  
olduğunu ve mahkemeye çıkmayı reddetmelerinden dolayı ortaya çıkacak sonuçlar konusunda  
sanıklara birçok kez uyarıda bulunarak DGM’nin, yargılamanın hızlanması için bazı tedbirler  
aldığını not etmektedir. Yargıtay önündeki yargılamanın süresi (yaklaꢀık dokuz ay) hakkında  
eleꢀtiri yapılamaz.  
AĐHM yargılama süresinin tamamını gözönünde bulundurarak, AĐHS’nin 6§1 maddesi  
uyarınca “makul sürenin” aꢀılmadığı kanaatine varmaktadır.  
Buradan bu ꢀikayetin açıkça dayanaktan yoksun olduğu AĐHS’nin 35§1 ve 4 maddesi  
uyarınca reddedilmesi gerektiği sonucu ortaya çıkmaktadır.  
8
IV. AĐHS’NĐN 41. MADDESĐNĐN UYGULANMASI HAKKINDA  
A. Tazminat  
Baꢀvuranlar, maruz kaldıkları maddi ve manevi zarar adı altında 46.000 Euro  
istemektedirler.  
Hükümet, bu iddialara itiraz etmektedir.  
AĐHM, tespit edilen ihlal ile iddia edilen zarar arasında nedensellik bağının  
bulunmadığını gözlemlemekte ve bu talebi reddetmektedir.  
Buna karꢀın AĐHM, baꢀvuranlar ꢁemsettin Baꢀtımar, Ali ꢁahindal, Kenan Aygören ve  
Tekin Gencer’in her birine manevi zarar adı altında 4.000 Euro ve ꢁükrü Demirtaꢀ’a 3.500  
Euro ödenmesinin yerinde olacağına kanaat getirmektedir.  
B. Masraf ve Harcamalar  
Baꢀvuranlar, AĐHM önünde yapılan masraf ve harcamalar için 17.800 Euro  
istemektedirler. Baꢀvuranlar kanıt olarak Đstanbul Barosu ve Türkiye Barolar Birliği’nin  
avukatlık ücret çizelgesini sunmuꢀlardır.  
Hükümet bu miktara itiraz etmektedir.  
AĐHM içtihadına göre bir baꢀvuran, gerçekliği, gerekliliği ve makul oranda oldukları  
ortaya konulduğu sürece masraf ve harcamaların ödenmesini sağlayabilmektedir. Bu davada  
ve elinde bulunan unsurları gözönüne alarak, mahkeme önündeki yargılama için 1.500  
Euro’nun makul olduğuna kanaat getirmekte ve beꢀ baꢀvurana adli yardım adı altında Avrupa  
Konseyi’nin verdiği 701 Euro çıkarılarak kalan miktarın ortaklaꢀa ödenmesine kanaat  
getirmektedir.  
C. Gecikme faizi  
AĐHM, Avrupa Merkez Bankası’nın marjinal kredi kolaylıklarına uyguladığı faiz  
oranına 3 puanlık bir artıꢀın ekleneceğini belirtmektedir.  
BU GEREKÇELERE DAYALI OLARAK AĐHM OYBĐRLĐĞĐYLE,  
1. Baꢀvuranların tutuklu yargılanma sürelerine iliꢀkin ꢀikayet konusunda baꢀvurunun  
kabuledilebilir, geri kalan kısmının ise kabuledilemez olduğuna;  
2. AĐHS’nin 5§3 maddesinin ihlal edildiğine;  
3. a) AĐHS’nin 44§2 maddesi uyarınca, kararın kesinleꢀtiği tarihten itibaren üç ay içinde,  
ödeme tarihindeki döviz kuru üzerinden Yeni Türk Lirası’na çevrilmek üzere Savunmacı  
Hükümet’in;  
i. manevi tazminat için baꢀvuranlar ꢁemsettin Baꢀtımar, Ali ꢁahindal, Kenan Aygören  
ve Tekin Gencer’in her birine 4.000 (dört bin) Euro ve ꢁükrü Demirtaꢀ’a 3.500 (üç bin beꢀ  
yüz) Euro;  
9
ii. masraf ve harcamalar için beꢀ baꢀvurana ortaklaꢀa 1.500 (bin beꢀ yüz) Euro’dan adli  
yardım adı altında Avrupa Konseyi’nden alınan 701 (yedi yüz bir) Euro düꢀürülerek kalan  
miktarı;  
iii. miktara yansıtılabilecek her türlü vergiden muaf tutularak ödemesine,  
b) Sözkonusu sürenin bittiği tarihten itibaren ödemenin yapılmasına kadar, Hükümet’in,  
Avrupa Merkez Bankası’nın o dönem için geçerli olan faiz oranının üç puan fazlasına eꢀit  
oranda faiz uygulanmasına;  
4. Adil tazmine iliꢀkin diğer taleplerin reddine;  
KARAR VERMĐꢀTĐR.  
Đꢀbu karar Fransızca olarak hazırlanmıꢀ ve AĐHM Đçtüzüğü’nün 77§§ 2 ve 3  
maddesine uygun olarak 5 Aralık 2006 tarihinde yazılı olarak tebliğ edilmiꢀtir.  
10